Naxçivan döVLƏt universiteti 1967



Yüklə 5.01 Kb.
Pdf просмотр
səhifə1/24
tarix29.12.2016
ölçüsü5.01 Kb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   24


 
 
 
 
NAXÇIVAN DÖVLƏT UNİVERSİTETİ-
1967 
     İSSN 2223-5124 
ELMİ ƏSƏRLƏR 
 
TƏBİƏT ELMLƏRİ VƏ TİBB SERİYASI 
          SERIES OF NATURAL SCİENCES AND MEDİCİNE
 
SCIENCES 
 
          СЕРИЯ ЕСТЕСТВЕННЫХ  НАУК МЕДИЦИНЫ 
№7(72) 
NAXÇIVAN, NDU, “QEYRƏT”-2015 
НАУЧНЫЕ ТРУДЫ 
SCIENTIFIC WORKS 


 
 
NAXÇIVAN DÖVLƏT UNİVERSİTETİ.  ELMİ ƏSƏRLƏR,  2015,  № 7 (72) 
 
NAKHCHIVAN STATE UNIVERSITY.  SCIENTIFIC WORKS,  2015,  № 7 (72) 
 
НАХЧЫВАНСКИЙ  ГОСУДАРСТВЕННЫЙ  УНИВЕРСИТЕТ.  НАУЧНЫЕ  ТРУДЫ,  2015,  № 7 (72) 
 
BİOLOGİYA 
SALEH MƏHƏRRƏMOV 
AMEA-nın müxbir üzvü                                                                                                                                                                
Naxçıvan Dövlət Universiteti 
salehmaharramov@mail.ru 
UOT:635.91 
 
QALXANƏK-DİRÇƏK BİTKİLƏRİNİN ANTİHELMİNT TƏSİRLƏRİ 
 
Açar sözlər: qalxanək, dirçək, antihelmint təsir, helmintlər, dərman bitkiləri 
Key words:  qalxanek, dircek, antihelmint affect, helminths, medical plants 
Ключевые  слова:  караподиум,  живучка,  антигельминтное  действие,  гельминты, 
лекарственные растения  
 
Kimyəvi  maddələr  alınana  qədər  dərman  bitkiləri  ilə  müalicə  insan  və  heyvanları  müxtəlif 
zərərvericilərdən  mühafizə  edən  əsas  vasitə  olubdur.    Müalicəvi  əhəmiyyətə  malik  bitkilərin 
antihelmint  təsirlərinin  elmi  əsasda  araşdırılması  da  qədim  tarixə  malikdir.  Tanınmış  tacik  alimi 
Əbu-Əli-İbn-Sina və onun tələbələri bir çox bitkilərin qurd xəstəliklərində tətbiq edilməsi və yüksək 
dərəcədə səmərə verməsi haqda məlumatlar verib [5]. 
 Dərman  bitkiləri  patoloji  prosesi  aradan  qaldırmaqla  yanaşı  orqanizmə  stimuledici  və 
kompleks təsir göstərir, müalicə zamanı simptomatik və patogenetik səmərəyə malik olur. Bitkilərin 
müalicəvi  təsirini  yaradan maddələrin təsiredici formasını saxlaması onların  toplanma, qurudulma 
və  saxlanılma  şəraitindən  asılıdır.  Onların  təkibindəki  təbii  komplekslərin  quruluşunun  dağılması 
gözlənilən səmərənin zəifləməsinə, ya da tamamilə itməsinə səbəb olur.  
Bitkilərin əksəriyyəti insan və heyvan orqanizminə müxtəlif istiqamətlərdə təsir edir. Təsir 
mexanizmi  və  müalicə  xüsusuiyyətlərinə  görə  bitkilər  aşağıdakı  qruplara  bölünür:  ürək-damar 
xəstəliklərində tətbiq edilənlər; bəlğəmgətirici və yumşaldıcı; acı, iştahanı və həzmi  yüksəldənlər; 
antihelmint və insektisidkər və b. Fitonsidlərlə zəngin olan bitkilərin böyük bir hissəsi mikroblara, 
ibtidailərə, viruslara, helmintlərə öldürücü təsir göstərir [7]. 
Antihelmint preparatların bəziləri helmintlərə birbaşa təsir edib onları məhv etmir, parazitə 
oyadıcı  təsir  etdiyindən  helmintin  özü  sahib  orqanizmi  tərk  etməyə  məcbur  olur.  Preparatların 
bəziləri helmintlərə seçici təsir göstərir. Kənd təsərrüfatı heyvanlarında parazitlik edən helmintlərə 
təsir  göstərən  dərman  maddələri  siçanların  qanında,  əzələ  və  b.  toxumalarında  parazitlik  edən 
helmintlərə  öldürücü  təsir  göstərmir.  Erkək  ayıdöşəyinin  kökümsovundan  hazırlanan  preparat 
sestodlara  güclü  təsir  etdiyi  halda  askaridləri  öldürmür.  Preparatın  parazitlərə  təsiri  bəzən  onların 
inkişaf  mərhələsindən  asılı  olur,  yetkin  mərhələdə  helmintə  təsir  edən  dərman  maddələri  sürfə 
mərhələsinə  təsir  etmir.  Antihelmint  preparatın  yüksək  səviyyədə  suda  həll  olması  onun  bağırsaq 
selikli qişası tərəfindən helmintə nisbətən güclü sorulmasına səbəb olur. Belə halda dərman maddəsi 
sahib  orqanizminə  nisbətən  parazitə  daha  güclü  təsir  edir.  Eyni  zamanda,  antihelmint  preparatlar 
imaginal helmintlərin fermentativ fəaliyyətinə, tənəffüs sisteminə, qidalanmasına və əzələ sisteminə 
təsir edərək onların məhvinə, sahib orqanizmi tərk etməsinə səbəb olur. Bəzi preparatlar parazitlərin 
hüceyrə membranında kalsium ion kanallarının keçiriciliyini yüksəltməklə əzələ sistemində paralic 
yaradaraq onları süstləşdirir və nəhayət məhv edir [6, s. 112-125, 10, s. 102-109].   
Parazit canlıların törətdikləri xəstəliklərin müalicəsində yüksək səmərəliliyə malik kimyəvi 
maddələrin tətbiq edilməsinə baxmayaraq müasir dövrdə yeni preparatların axtarışı yenə də davam 


 
etdirilir.  Kimyəvi  maddələrlə  aparılan  müalicə  və  profilaktika  tədbirlərində  bəzən  heyvanlarda 
patoloji  kliniki  dəyişikliklər  yaranmasa  da,  uzun  müddət  qəbul  edilən  preparatlar  orqanizmdə 
toplandığından  kumulyativ  təsir  edərək  onların  nəsilvermə,  immun  sistemlərinə  və  sonrakı 
fəaliyyətinə  mənfi  təsir  göstərir.  Kimyəvi  maddələrin  uzun  müddət  tətbiq  edilməsi  hətta 
helmintlərdə  onlara  qarşı  uyğunlaşma  yaradaraq  parazitlərin  irsən  ötürülən  dərmana  qarşı 
dözümlülük effektini əmələ gətirir. Heyvanların müxtəlif orqanlarında toplanan kimyəvi maddələrin 
insan  orqanizminə  təsiri də  istisna  edilmir  [9].  Digər  tərəfdən  kimyəvi  maddələrin  sintezi  zamanı 
ətraf mühitin çirklənməsi qlobal problem kimi bütün bəşəriyyəti narahat edir.  
Buna  görə  də  parazitlərə  qarşı  antihelmint  təsirə  malik  otlaq  bitkilərinin  aşkar  edilməsi 
parazitoloqlar  və  bioloqlar  qarşısında  duran  ən  mühüm  problemlərdən    biridir.  Bu  məsələnin  elmi 
istiqamətdə 2 yolla həll edilməsini görürük:  
1) yüksək antihelmint təsirə malik otlaq bitkilərinin müəyyən edilməsi, onların dərman formalarının 
və heyvanlara asan tətbiq yollarının tapılması;  
2)  həmin  bitkilərin  tərkibindəki  fəal  təsiredici  maddələrin  müəнyən  edilərək  ayrılması  və  onun 
əsasında yeni antihelmint preparatların sintez edilməsi.  
Kimyəvi  mənşəli  preparatların  yüksək  səviyyədə  antihelmint  təsirə  malik  olmasına 
baxmayaraq  antihelmint  bitkilərin  axtarışı  bu  gün  də  aktual  məsələ  kimi  mütəxəssislərin  əsas 
tədqiqat obyektlərindəndir.  
Bitkilərin tərkibindəki təsiredici maddələrin miqdarı hansı vegetativ fazada toplanmasından 
asılıdır. Həmin maddələr daha çox yerüstü vegetativ orqanlarda toplanır. Heyvanlar tərəfindən təbii 
yeyilən bitkilərin daha çox yerüstü vegetativ orqanlarından dərman formaları hazırlayıb antihelmint 
təsirini  öyrənməyi  məqsədəuyğun hesab  edirik. Bitkilərdə fəal  təsiredici maddələrin  çiçəkləmə və 
meyvələrin yetişmə fazasında maksimuma çatdığını nəzərə alaraq həmin mərhələlərdə topladığımız 
orqanları müxtəlif formalarda heyvanlara yedizdirdik.   
Tədqiqatlarımızı  həzm  sistemi  strongilyatlarına  qarşı  ayrı-ayrılıqda  yüksək  antihelmint 
səmərələlilik göstərən qalxanəklə dirçəyin [2, s. 11-22] bərabər miqdarda qarışıqlarının helmintlərə 
qarşı  müalicə  səviyyəsini  yoxlamaq  istiqamətində  apardıq.  Dirçəyin  albenlə  qarışığı  nematodlarla 
yoluxmuş  heyvanlarda  yüksək  səviyyədə  müalicəvi  təsir  göstərir  [4,  s.  26-28].  Qalxanək-dirçək 
qarışığı  qoyunlarda  qanın  morfoloji  göstəricilərinə  [1,  s.  180-184],  daxili  orqanların  histoloji 
quruluşuna  [8,  s.119-120],  laboratoriya  heyvanlarında  mərkəzi  sinir  sisteminin  fəaliyyətinə  [3,  s. 
26-29] mənfi təsir göstərmir.  
Təcrübələrimizi  həzm  sistemi  strongilyatları  ilə  təbii  yoluxmuş  2  qrupa  ayrılmış  qoyunlar 
üzərində  apardıq.  I  qrupda  olan  6  baş  heyvanın  hər  birinə  qalxanəklə  dirçəyin  bərabər  miqdarda 
olan  qarışığından  bir  gündə  150  q  olmaqla  2  gün  qüvvəli  yemlə  verdik.  II  qrup  heyvanlar  isə 
nəzarətdə olmaqla həmin müddətdə adi yemlərlə yemləndirildi.  
Qalxanək-dirçək qarışığından 2 gün qəbul edən heyvanların helmintoloji yarma zamanı 3-də 
hemonxus  və  mədə-bağırsaq  strongilyatı,  2-də  isə  trixosefalyus  görünmədiyindən  onun 
səmərəliliyinin  ekstensivliyi  hemonxoz  və  strongilyatozlarda  50%,  trixosefalyozda  isə  33,3% 
olmuşdur.  Qalan  3  heyvandan  orta  hesabla  14,5  ədəd  hemonxus,  11,5  ədəd  həzm  sistemi 
strongilyatı,  6,4  ədəd  isə  trixosefalyus  tapıldığından  qarışığın  səmərəlilik  intensivliyi  müvafiq 
olaraq 86,4, 85,6 və 62,6%-ə çatmışdır.  
Aparılan tədqiqatların nəticələri qalxanək-dirçək qarışığının mədə-bağırsaq strongilyatlarına 
qarşı  yüksək  dərəcədə  antihelmint  səmərəyə  malik  olduğunu  göstərir.  Araşdırmaların  yekununa 
əsaən bitkilərin üyüdülmüş formada qüvvəli yemlə heyvanlara verilməsi əlavə vəsait sərf etmədən 
onların helmintozlardan müalicə edilməsinə səbəb olar.  
 
ƏDƏBİYYAT 
 
1. Məhərrəmov  S.H.  Qalxanək-dirçək qarışığının  qoyunlarda qanın  morfoloji göstəricilərinə təsiri, 
AMEA-nın Naxçıvan bölməsinin Xəbərləri, Naxçıvan, Tusi, 2010, № 2, s. 180-184 


 
2.  Məhərrəmov  S.H.  Müalicə  profilaktika  məqsədilə  qoyunların  mədə-bağırsaq  nematodozlarına 
qarşı  anthelmint  bitkilərin  və  onların  kimyəvi  preparatla  qarışığının  işlədilməsinə  dair  təkliflər. 
Bakı, Mütərcim, 2010, 27 s 
3.  Məhərrəmov  S.H.  Qalxanək-dirçək  qarışığının  mərkəzi  sinir  sisteminə  təsiri.  AMEA  Gəncə 
Regional Elmi Mərkəzinin xəbərlər məcmuəsi, Gəncə, Elm, 2011, № 43, s. 26-29 
4.  Məhərrəmov  S.H.  Dirçəyin  kimyəvi  maddə  ilə  qarışığının  antihelmint  səmərəliliyi.  AMEA 
Gəncə Regional Elmi Mərkəzinin xəbərlər məcmuəsi, Gəncə, Elm, 2012, № 49, s. 26-28 
5. Абу-Али-Ибн-Сина (Авиценна). Канон врачебной науки. Ташкент, 1956,  кн. 2, 827 с 
6.  Буренина  Э.А.  Влияние  антгельминтных  препаратов  на  ферментные  системы  плоских 
паразитических червей, Паразитология, 2007, т. 41. №. 2, с. 112-125 
7.  Лекарственные  средства  в  ветеринарии,  Справочник.  Под  ред.  А.И.  Ятусевича.  Минск, 
Ураджай, 2006, 410 с 
8.  Магеррамов  С.Г.  Гистологические  изменения  внутренних  органов  овец  под  влиянием 
смеси  караподиума  и  живучки.  Ж.  Научные  публикации  аспирантов  и  докторантов.  Курск, 
2009, № 6, с. 119-120  
9. Сидоркин В.А. Справочник по диагностике и терапии гельминтозов животных и птиц,  
М Аквариум, 2001. 
http://www.vetpomosh.ru/books
.php 
10. Min B., Hart S. Tannins for suppression of internal parasites,  J. Anim. Sci., 2003, v.81, (E. 
Suppl. 2), p.102-109  
 
ABSTRACT 
Saleh Maharramov 
 
Antihelmint affects of  qalxanek-dircek  plants 
The    mixture  of  equal  amounts    qalxanek  with  dircek    in  case  150  g  each  of  the  animals 
while for  2 days  the extensive  of mixture efficiency was  in hemonxoz and strongilyatoz  50%, 
33,3% in trixosefalyoz. And  the intensively  of  the mixture efficiency reached  according to 86.4, 
85,6 and 62,66%   in the same  helminthiases. 
Qalxanek-dircek  mixture  as  showing  in  a  high  degree  antihelmint  benefit  to 
gastroenterostomy strongilyat plants given to animals with force feed in milled form causes without 
spending additional funds  to  treat from helminthiases. 
 
РЕЗЮМЕ 
Салех Магеррамов 
 
Антигельминтная эффективность растений караподиум-живучка 
При введении смеси, приготовленной из равного количества растений  караподиума с 
живучкой  экстенсивная  эффективность  при  гемонхозов  и  стронгилятозов  составили  50%, 
трихоцефалязов - 33,3%. Интенсивная эффективность смеси в том же гельминтозов достигло 
соответственно 86,4, 85,6 и 62,6%. 
Учитывая  высокую  эффективность  смеси  караподиум-живучки  против  стронгилятов 
желудочно-кишечного  тракта,  при  введениу  в  измельченной  форме  растений  вместе  с 
комбинированным кормом можно вылечить овец от гельминтозов.    
 
 
 
 
NDU-nun Elmi Şurasının 26 noyabr 2015-ci il tarixli qərarı ilə çapa tövsiyə 
olunmuşdur (protokol № 04) 
 
 


 
 
 
 
 
NAXÇIVAN DÖVLƏT UNİVERSİTETİ.  ELMİ ƏSƏRLƏR,  2015,  № 7 (72) 
 
NAKHCHIVAN STATE UNIVERSITY.  SCIENTIFIC WORKS,  2015,  № 7 (72) 
 
НАХЧЫВАНСКИЙ  ГОСУДАРСТВЕННЫЙ  УНИВЕРСИТЕТ.  НАУЧНЫЕ  ТРУДЫ,  2015,  № 7 (72) 
 
ƏLİYAR İBRAHİMOV 
                      E-mail: aliyaribragimov@mail.ru
 
FATMAXANIM NƏBİYEVA 
MUSA PİRİYEV                              
 
Naxçıvan Dövlət Universiteti 
 AMEA Naxçıvan Bölməsi 
                   
UOT.635.91 
   
 
NAXÇIVAN MUXTAR RESPUBLİKASINDA ALBİZZİA JULİBRİSSİN DURAZZ. 
NÖVÜNÜN İNTRODUKSİYASI, MORFOBİOLOJİ XÜSUSİYYƏTLƏRİ VƏ  
TƏSƏRRÜFAT ƏHƏMİYYƏTİ 
 
Açar sözlər: flora, fəsilə, cins, növ, bəzək, ağac, kol, introduksiya, ipək akasiyası, tətbiq 
Key words: flora, family, genus, species, silk tree, decorative, trees, shrubs, introductions 
Ключевые слова: флора, семейство, род, вид, шелковое дерево, декоративный,  
деревья, кустарники, внедрение                   
 
Naxçıvan  Muxtar  Respublikasının  ərazisinin  florası  növ  muxtəlifliyinə  görə  zəngindir.                                                                                                                                                                      
Mənbələrindən məlum olur ki, 1918-1920-ci illərdə muxtar respublikanın dağlıq rayonlarında meşə 
örtüyü indikindən 5-10 dəfə çox ərazini tutmuşdur. İri sahəli meşə örtüyü Naxçıvançay hövzəsinin 
Biçənək,  Kolanı,  Kükü,  Nursu,  Qışlaq  kəndləri  ətrafında,  Əlincəçay  hövzəsinin  Ləkətağ,  Teyvaz, 
Ərəfsə  və  Gilançay  hövzəsinin  Nəsirvaz  kəndləri  ətrafında  30  min  hektara  qədər  sahəni  əhatə 
etmişdir.  Meşədəki  ağacların  əksəriyyəti  palıd,  yabanı  alma,  armud,  yemişan  və  ardıc  ağacları 
olmuşdur.  Hazırda  meşəliklər  muxtar  respublikanın  bütün  qurşaqlarında  kiçik  sahələrdə 
interzonallıq  təşkil  etməklə  meşə formasiyaları  yaradır. Naxçıvan Muxtar Respublikasında 1959-
1970-ci  illərdə  327  ha  meşə  sahəsi  salınmışdır.  N.A.  Sokolski  (1933)  regionda  3016  ha  meşə 
sahəsinin  olduğunu  göstərmişdir.  Meşə  təsərrüfatına  qeyri  sağlam    münasibət  onların  sahələrinin 
nəinki  artmasına,  hətta  azalmasına  səbəb  olmuşdur.  Bu  təhlükənin  aradan  qaldırılması  hələ  sovet 
dönəmində    aktual  olmuş,  ətraf  mühitin  qorunmasına  dair  bəzi  qərarlar  qəbul  edilmişdir.  Lakin, 
1969-cu ilədək təbiətin qorunmasına aid görülən tədbirlər sistemli xarakter almamış və bəzən qərar 
halında  qalmışdır.  Yalnız  1970-ci  illərdən  başlayaraq  təbiətin  mühafizəsinə  diqqət  artırılmış, 
Azərbaycan  Respublikasının  ekoloji  siyasəti  və  sonra  isə  ekoloji  konsepsiyası  yaranmışdır. 
Ümummilli  lider  Heydər  Əliyevin  təşəbbüsü  ilə  Naxçıvan  Muxtar  Respublikasında  
hidrokomplekslər  tikilmiş,  bölgəyə   təbii qaz çəkilmişdir. Əhalinin yanacağa olan tələbatını təbii 
qaz ödədiyindən dağlarda, yol kənarlarında və digər sahələrdə ağac və kolların miqdarı artmış, təbii 
bərpa işi genişlənmişdir. Təəssüf ki, blokada şəraitində yaşayan naxçıvanlılar sərt keçən 1991-1993-
cü illərin qışında təbii qazın və elektrik enerjisinin olmaması üzündən ağacları qırıb yanacaq kimi 
istifadə  etmişlər.  1993-cı  il  aprel  ayının  2-də  Naxçıvan  Muxtar  Respublikası  Ali  Məclisində  «Hər 
ilin  yaz  və  payızında  yaşıllaşdırma  aylığının  keçirilməsi»  kimi  çox  vacib  qərar  qəbul  edilmişdir. 
Bundan  sonra  seyrəlmiş  yaşıllıqlar  yavaş-yavaş  bərpa  olunmağa  başlamışdır.  Bu  qərar  müvəqqəti 
xarakter daşımamış, əksinə 01 mart 2000-ci il tarixdə Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin 


 
Sədri “Mart ayının 1-dən aprel ayının 14-dək yaz, noyabr ayının 1-dən dekabr ayının 15-dək payız 
mövsümlərində  yaşıllaşdırma,  təmizlik  və  abadlıq  aylığının  keçirilməsi  haqqında”  sərəncam 
imzalamışdır. Qısa müddət ərzində muxtar respublikanın bütün rayon və kəndlərinin əlverişli və ya 
əlverişsiz  ərazilərində  ting    əkini    kampaniyası    başlanmışdır.  Təkcə  bir  gündə  (25  aprel  2009) 
iməcilik  zamanı  Babək  rayonunun  «Əshabi-Kəhf»  ziyarətgahına  gedən  yolun  sağ  hissəsində3000 
ədəd meyvə, 500 ədəd meşə, Naxçıvan-Sədərək magistral yolunun kənarlarında 1050 ədəd meyvə, 
Naxçıvan-Batabat  magistral  yolunun  kənarlarında  470  ədəd  meyvə,  Naxçıvançay  vadisində  bərpa 
məqsədi ilə 250 ədəd meşə, şəhərin park və xiyabanlarında 500 ədəd meyvə, 1000 ədəd meşə, 200 
ədəd həmişəyaşıl ağac və 500 ədəd gül kolu əkilmişdir. Şahbuz rayonunun «Badamlıq» massivində 
180  ədəd,  «Bulaq  abidəsi»  kompleksində  120  ədəd,  «Şamlar»  massivində  150  ədəd,  qəsəbə  və 
kəndlərdə  260  ədəd  meyvə  ağacları,  Babək  rayonunda  Naxçıvan-Ordubad  magistralının  sol 
hissəsində  1150  ədəd  meşə  ağacı,  Culfa  rayonunda  Gömrük  idarəsinə  gedən  yolun  kənarında  110 
ədəd meyvə, 700 ədəd meşə ağacı, şəhərdaxili park, xiyabanlarda və rayonun kəndlərində 650 ədəd 
meşə ağacı,  Kəngərli rayonunda 2050 ədəd meyvə, Sədərək rayonunda isə 1000 ədəd meşə ağacı 
əkilmişdir. Göründüyü kimi Naxçıvan Muxtar Respublikasında bir şənbə iməciliyində 8940 meyvə, 
8800 meşə ağacları və 2711 gül kolu əkilmişdir. Bu xeyirxah tədbirlər təkcə bir gün deyil, 10 ildir 
ki,  davam  etdirilir.  Regionda  yaşıllaşdırma  məqsədi  ilə  əkilən  yarpağını  tökən  iydə,  tut,  qələmə, 
qarağac, şaftalı, nalbənd, dağdağan, çinar, ağcaqayın, akasiya, şeytanağacı,  ərik, yemişan, itburnu, 
badam və çoxlu miqdarda həmişəyaşıl ağac cinslərindən istifadə edilib.  
            Naxçıvan Muxtr respublikasnın florasında  88 ağac, 130 kol, 56 yarımkol, 90 kolcuq, və 35 
yarımkolcuq    növləri  vardır.  Onların  əksəriyyəti  şəhər  və  qəsəbələrin,  küçələrin,  meydançaların, 
bağların  parkların,  xiyabanların  yaşıllaşdırılmasında  istifadə  olunmağa  layiqdir.  Hazırda 
yaşıllaşdırma-abadlıq  işlərində  onlardan  istifadə  olunanlar  da  vardlr.  Qafqaz  dağdağanı  -  Celtis 
caucasica,  Komarov  şaqqıldağı  -  Colitea  comorovii  və  b.  buna  misal  ola  bilər.  Bununla  yanaşı  
respublikanin  başqa  raynlarından,  qonşu  xarici  dövlətlərdən,  xüsusilə  Türkiyədın,  İrandan  bəzək 
əhəmiyyətli  bir  çox  ağqc,  kol  bitkiləri  gətirilərək  əkilib  -  becərilir.  Onlar  muxtar  respublikanın 
torpaq-  iqlim  xüsusiyyətlərinə  uyğunlaşdırılır.  Məsələn,  sidir  şamı,  Livan  şamı,  cərv  ağacının 
pramidal  və  horizontal  formaları,  sarağan,  katalpa,  sərilən  ardıc,  tunberg  zirinci,  cin  gülünün 
müxtəlif calarlı çiçəkləri olan sortları və b. artıq yerli şəraitə tam uyğynlaşaraq neçə illərdir normal 
çiçəkləyir, meyvə və toxum əmələ gətirir. Yaşıllıqlarda öz füsünkar gözəllikləriilə göz oxşayır və  
floramızı zənginləşdirirlər.  Belə qiymətli ağaclardan biri də  İpək akasiyasıdır - Albizzia  julibrissin 
Durazz  Bu növ  başqa adla Gülıəbrişin və  ya Lənkəran akasiyası da adlanır. Albizzia  julibrissin 
Durazz  Paxlakimilər fəsiləsinin Albizzia  Durazz cinsinə daxildir. Naxçıvan MR florasında yoxdur. 
Kənardan gətirilərək Naxçıvan Dövlət Universitetində introduksiya olunmuşdur. Hazırda son dərəcə 
qiymətli olan ipək akasiyası NDU-nun ətrafını, bağ və parklarını bəzəyir, uyğun ağac, kol və bəzək 
ot  bitkiləri  ilə  müxtəlif  kompozisiyaları  yaradır.        Bu  növün  toxumları  tərəfimizdən  əkilmiş, 
çoxaldılaraq introduksiya olunmuş və Naxçıvan Muxtar Republikası florasına yeni növ kimi daxil 
edilmişdir. İpək akasiyası  artıq NDU-dan Botanika bağından Naxçıvan şəhərinin bir sıra yerlərinə 
aparılaraq  qiymətli  bəzək  ağacı  kimi  həyətyanı  sahələrdə,  küçələrdə,  ictimai  binaların  qabağında 
əkilmişdir. Albizzia  Durazz - Güləbrişin (Lənkəran akasiyasi) !0 m-rə qədər hündürlüyə qalxa bilən 
və 6 m çətir əmələ gətirən ağacdır. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 


 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
            
 
  
   
 
 
 
Rəngbərəng çiçəkləri xoş iylidir. Çiçək və meyvələri günəşli yerlərdə yetişir, şaxtalara və sərt 
şəraitə qarş dayanıqlıdır. Ev baxçalarında, binaların yaxınlığında tək və ya kiçik qruplarla küləkdən 
qorunan  yerlərdə əkilir. Çoxalması toxumla və kök çilikləri ilə həyata keçirilir (1,s.126-130). İpək 
akasiyası  Lənkəranın  subtropik  ərazisində  yayılmasına  baxmayaraq  Naxçıvanın  quru  kontinenral 
iqlim  şəraitində  kifayət  qədər  yaxşı  inkişaf  etməsi  mühün  elmi-nəzəri  və  təcrübi  əhəmiyyətə 
malikdir.  Bəzi  ədəbiyyat  mənbələrində  ipək  akasiyasının  toxumların  qışın  əvvəlində  tökülür  (1; 
3,s.104-105;  6,s.205-209).  Ancaq  apardığımız  fenoloji  müşahidələrin  nəticələri  göstərdi  ki,  onun 
toxumları  iyul  ayının  ortalarına  qədər,  yarpaqlamağa  başlayandan  bir  qədər  sonralar  tədricən 
tökülür.  Şəkildə  ipək  akasiyasının  şaxtaya  dözümlülüyü  və  paxlaşəkilli  iri  meyvələrinin  uzun 
müddət caxlanılması ilə də bəzək effekti yaratdığı görünür.  
 
Şək. 1.Naxçıvan Dövlət Universiteti 
 2. Naxçıvan şəhəri  Xətai küçəsi döngə1  
11bababaşlanğıcı 
 3. Naxçıvan şəhər  Xətai küçəsi döngə2
 
4. Naxçıvan şəhər  Azadlıq  prospekti
 

10 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
                           Albizzia  Durazz - Güləbşirin (Lənkəran akasiyasi) qış mövsümündə 
 
Albizzia julibrissin Durazz - İpək akasiya – щелковая акация İn Mag. Foscan, III, 4, P, 11, 
(1772) Acacia julibrissin Wild. Çoxlu xırda yarpaqcıqları olan, ikiqat lələkvarı yarpaqlı ağac və  ya 
koldur.  Kasacığı  zəngvarı  və  ya  boruvarıdır,  4-5  dişlidir.  Tacı  düzgündür,  yaşılımtıl-sarı  olub, 
qıfvarı, yarıya qədər və ya daha artıq bitişmiş 4-5 ləçəkdən ibarətdir. Erkəkcikləri sayca çox olub, 
tacdan  uzundur,  boyalı  saplara  və  xırda  tozcuqlara  malikdir.  Dişicik  sapvarıdır.  Çiçək  qrupu 
başcıqvarı;  mürəkkəb  süpürgələrdə  və  ya  yarımçətirlərdə  toplaşmışdır.  Paxla  enli  xətvarı,  yastı, 
quru,  açılmayan  və  ya  iki  qapaqcığı  ilə  açılandır,  biryuvalıdır.  Bu  cinsə  Asiya,  Afrika  və 
Avstraliyanın  tropik  və  subtropik  zonalarında  yayılmış  50-yə  qədər  növ  daxildir.Keçmiş  SSRİ-də 
yabanı  halda  və  kulturada  onun  bir  növü  (Azərbaycan)  yayılmışdır.  Qafqazın  qazıntı  florasında 
hazırkı  Albizzia  julibrissin  növünə  oxşadılan  Albizzioxylon  hyranicum  Nicit  məlumdur.  (Şirvan 
pliosenindən). Geniş, üfüqi yayılmış çadırvarı çətirli, 18, bəzən 20 m hündürlüyü və 30-40 (80) sm 
diametrə malik ağacdır (6,s.147-149; 7  ).  
Birillik  zoğları  yaşıl  və  ya  zeytuni-yaşıl  rəngli,  hamar  qabıqlıdır.  Gövdəsi  və  yaşlı 
budaqlarda qabıq boz rənglidir, uzununa çatlıdır. Kök sistemi yaxşı inkişaf etmiş, əsasən kökdən və 
torpağın üst qatlarında yerləşmiş çoxlu yan köklərdən ibarətdir. Yarpaqlar növbəli düzülmüş ikiqat 
cütlələkvarıdır, uzunluğu 18-20 (40) sm-dir. Birinci hissələr 8-12 (15) cüt olub, uzunsov yarım oraq 
şəkilli, 5(8-10)-15 mm uzunluqda və 1,5 (3,4)-4,5 mm enindədir. Ikinci  hissə yarpaqlar isə 15-20 
(35) cüt olub, üst tərəfdən tünd, altdan açıq  yaşıldır, çılpaqdır və  ya alt tərəfdən az və  ya çox sıx 
yumşaqtüklü,  kənarı  kirpikvarıdır.  Çiçəkləri  düz  quruluşda,  5  şüa,  xırda,  iki  cür  formalı  olub, 
başcıqvarı  çiçək  qrupu  əmələ  gətirir.    Çiçək  qrupları  öz  növbəsində  iri  mürəkkəb  süpürgələrdə 
birləşir.  
Yan çiçəklər (başcıqlarda) erkəkcikdir, mərkəzdəkilər ısə ikicinslidir, meyvəverəndir, çiçək 
yanlıqları  qayıqvarı  yaşılımtıldır,  4-5  dişlidir,  azca  tüklüdür.  Erkək  çiçəklərin  tacı  qıfvarı,  rəngi 
sarımtıldır, kasadan 3-5 dəfə uzundur. Ikicinsli çiçəklərin tacı isə uzun boruşəkillidir, kasacıqdan 8-
10  dəfə  uzundur,  xaricdən  ipəkvarı  tüklərlə  örtülüdür.  Erkəkciklər  sayca  çoxdur,  uzun  (30-35  mm), 
nazik  saplıdır, tacdan çox irəli çıxmış  olub, çəhrayı  boyalıdır, (ağdan çəhrayıyadək, aşağı  hissədə 
isə  qırmızı  ət  rəngində  dəyişən  boyalara  təsadüf  edilir),  4-5  mm  hündürlükdə  boru  şəklində 
birləşmişdir. Tozluqları xırda, dörd-kameralı, toz dənələri isə çox xırda olub, sarıdır. Salxımaoxşar 
tozcuq qovuqlarına yapışıqdır.  
Dişicik birdir, telvarı sütunludur, kiçikağızlıdır. Paxlalar yastı, xətvarı, çılpaq olub, iki qapı ilə 

11 
 
açılır. 16-20 sm uzunluqda və 20-25 mm enindədir, 8-14, çox hallarda 11-13 toxumludur. Əvəlcə 
yaşıl, yetişmiş halda isə açıq qəhvəyidir. Toxum aralarında azca basıq, toxumların əks tərəfində isə 
qabarıqdır,  uc  tərəfdən  uzunluğu  10  mm-ə  qədər  olan  çıxıntılıdır.  Toxumlar  uzunsov-ovalşəkilli, 
yastı, qəhvəyi rəngli, hamar, 7 (8-9)-10 mm uzunluqda və 4 (4,5) mm enindədir.  
Cücərtilər ovalşəkilli, ətli, tamkənarlı, gözəçarpan damarlanması olmayan ləpəlidir, ləpələrin 
dib  hissəsində  qulaqcıqlara  oxşar  çıxıntılar  əmələ  gəlmişdir.  Ləpəaltı  dirsək  aşağıdan  ağdır,  kök 
boyuncuğu hissədə isə fırşəkilli qalınlaşmaya malikdir. Birinci əsil yarpaqlar yanaşı və ya qarşılıqlı 
durandır.  Yarpaqaltlığı  bizvarı,  yaşıldır.  Birinci  yarpaq  birqat  cütlələkvarı,  ikincisi  isə  ikiqat 
cütlələkvarıdır.  Yarpaqcıqlar  ovalşəkilli,  uc  tərəfdən  xırda  çıxıntılı,  yaşlı  bitkinin  yarpaqcıqlarına 
oxşardır.  Çiçəklənməsi  iyunun  birinci  yarısından  və  ya  ortalarından  başlamaqla,  avqust-sentyabra 
qədər  davam  edir.  Paxlaların  yetişməsi  oktyabrın  axırında  başlanır,  noyabr  ayı        başa  çatır.  Ipək 
akasiya   Azərbaycanda  yabanı  halda ancaq Talışda terraslarinda bitir və dəniz səviyyəsindən 300-
400  m-ə  qədər  yuxarı  qalxaraq  meşəciklər  təşkil  edir.  Aşağı  dağ  qurşağında  qarışıq  hirkan 
meşələrinin  tərkibinə  daxil  olur.  Ümumi  yayılması;  İran  (Gilan,  Mazandaran),  Braziliya,  Çin 
(Sıçyan, Xebey, Yunnan) və Yaponiyada (Xakkaydo, Xonsyu Kyusyu və s.) yabanı halda bitir.  
Ipək  akasiya  çox  zaman  həm  təbii  bitmə  yerlərində,  həm  də  ondan  çox  uzaqlarda  başlıca 
olaraq dekorativ məqsədlər üçün artırılır. Azərbaycanda ipək akasiyaya Lənkəran rayonu qrupunda 
(Lənkəran, Astara, Masallı və s.)bağ, park və həyatyanı sahələrdə, çay plantasiyalarında, həmçinin 
Bakı,  Sumqayıt,  Mərdəkan,  Zaqatala,  Xaçmaz,  Quba,  Göyçay,  Gəncə,  Ağdaş,  Yevlax,  Şəki, 
Şamaxı  və  respublikanın  aran  və  dağətəyi  rayonlarında  yerləşən  bir  çox  başqa  yaşayış 
məntəqələrində  də  kulturada  təsadüf  edilir.  Ipək  akasiya  eyni  zamanda  mədəni  halda  Gürcüstan 
Respublikasında, xüsusilə Qara dəniz sahillərində (Tbilisi, Kutaisi, Çuatura, Axali, Apani, Anapa, 
Soçi,  Adler,  Gəlincik,  Novorossiysk  və  s.)  çox  geniş  yayılmışdır.  0,  həmçinin  Orta  Asiyada 
(Özbəkistan-Daşkənd,  Səmərqənd,  Buxara,  Türkmənistan-Krasnovodsk,  Aşqabad,  Qızıl  Aptek, 
Qazaxıstan-Çimkənd), Krımda və Ukraynada təsadüf edilir.  
Ipək akasiya mədəni  halda həmçinin  bir  çox xarıcı  ölkələrdə:  İtaliya,  İran, Türkiyə,  Fransa, 
Yunanıstan,  Albaniya,  Çin,  Yaponiya,  Koreya,  Şimali  Amerikada  becərildiyi  məlumdur.Ipək 
akasiya  meşələri  Talışda  mailliyi  20-35°  olan  ana  süxuru  səthə  çıxan  nazik  qatlı,  skeletli  sarı 
topraqlı yamaclarda yayılmışdır.Ipək akasiya meşələrinin ayrı-ayrı fraqment1ərinə dik yamacların 
dibində, drenajlı, yuyulmuş, gillicəli zəngin meşə torpaqlarında və axar suların yanında çaykənarı 
allüvial  terraslarda  təsadüf  edilir  (Prilipko,  1954  ).  İpək  aksiyanın  üstünlük  təşkil  etdiyi  meşələr 
azdır.  Çox zaman bu cins yamaclarda şabalıdyarpaq palıd, Qafqaz vələsi, vən, azat, hurkan ənciri, 
dəmirağac, Qafqaz xurması, çaykənarı terraslarda isə yalanqozla birlikdə bitir.  
        Təmiz  meşələrdə  l-ci  mərtəbənin  (Ağac  yarusu)  hündürlüyü  18,  nadir  halda  20  m-ə  çatan  və 
orta  diametri  20  sm  olan  ipək  akasiya  təşkil  edir.  Belə  meşələrin  ağac  yarusunda  ipək  akasiyadan 
əlavə, arabir şabalıdyarpaq palıda da təsadüf edilir. Belə hallarda ipək akasiyanın çətiri hündürdə, 
gövdələrin  üst  hissəsində  yerləşir.  Adətən,  burada  yüksək  sıxlıq  (0,7-0,9)  olmasına  baxmayaraq, 
ipək akasiyanın işığı aşağı buraxan çətirləri altında əzgil, böyürtkən kollarından ibarət meşəaltının 
inkişafı üçün əlverişli şərait yaranır. Ot örtüyü seyrəkdir, ipək akasiya meşələri üçün xarakter olan 
növlər  yoxdur.  Ən  çox  danaayağı  (Arum  albispathum),  mahmızala  (Corydalis  marsəhalliana), 
meşənovruzu (Cyclamen elegans), qarçiçəyi (Scilla hohenackeri), işıqotu (Luzula forsteri) bənövşə 
(Viola  carıca,  V.alba),  qısaayaq  (Brachypodium  silvaticum),  cil  (Carex  silvatica,  C.  Divulsa), 
çınqılotu  (geum  urbanum),  dovşan  kələmi  (Oxalis  comiculata),  vəl  '(Pteridium  tauricum),  hirkan 
küləvari  (Centaurea  hyrcanica)  və  s.  yayılmışdır.  Təbii  örtük  pozulmuş  yerlərdə,  az  miqdarda 
lianlardan  və  mərəvcəyə  təsadüf  edilir.  Daha  geniş  yayılmış  qarışıq  meşələrdə  ipək  akasiya  II-III 
bonitet, meşələrin I ağac yarusunu palıd, azat, xurma, göyrüş, II ağac yarusunu isə dəmirağacı təşkil 
edir. İpək akasiya meşələrini  əsas üç meşə tipinə  ayırmaq olur: 1. İpək akasiyanın üstünlüyü ilə 
qayalıq-daşlıq  yamacların  meşəsi  (Albizzietum  saxosum).  2.  İpək  akasiyanın  iştirakı  ilə  yamac 
şlef1ərinin palıdlı dəmirağac meşəsi. 3. Ipək akasiyanın iştirakı ilə çaykənarı rütubətli meşəsi (7). 
Göstərilmiş  üç  meşə  tipindən  mahiyyət  etibarilə  yalnız  birinci  ipək  akasiya  meşələrinə 
(Albizzietum)  aiddir,  qalan  ikisində  ipək  akasiya  ağaclıqda  iştirak  etməklə,  başqa  meşə 
formasiyaları (dəmirağaclı palıdlıq və çay kənarı meşə) tipləri tərkibinə daxil olur.  

12 
 
İpək akasiya relikt mezafıt cinsidir. 0, ancaq müxtəlif geoloji dövrlərin dəyişməsi və iqlimin 
kontinentallaşması  ilə  əlaqədar  olaraq  daha  quru  şəraitlə  uyğunlaşmış  və  onda  bir  sıra  quraqlığa 
davamlılıq  xüsusiyyətləri  meydana  gəlmişdir.  Yay  aylarında,  günün  qızğın  vaxtında,  həmçinin 
güclü  küləkli  günlərdə  və  gecə  vaxtı  ipək  akasiyanın  yarpaqlarındakı  ikinci  dərəcəli  yarpaqcıqlar 
bükülərək yığılır. Bu bitki torpağa az tələbkar olub, drenajlı, qalın gillicəli torpaqlarda yaxşı bitir, 
təzə  allüvial  torpaqlarda  isə  daha  sürətlə  böyüyür.  Skeletli  nazik  qatlı  torpaqlarda  da  bitə  bilər. 
Bataqlıq yerləri sevmir.  
Meşədə  toxumla  və  pohrələrlə  yaxşı  çoxalır.  Hər  il  meyvə  verir,  meyvə  verməsi  4-5 
yaşlarından  başlanır.  Açıqlıqda  bitmiş  9  m  hündürlüyündə  20  yaşlı  bir  ağacın  üzərindəki  246 
paxladan 1722 toxum əldə edilmişdir. Ipək akasiyanın toxumları yüksək cücərmə qabiliyyətinə görə 
fərqlənir.  Toxumlar  cücərmə  qabiliyyətini  3-4  il  saxlaya  bilsə  də,  belə  hallarda  0  xeyli  zəifləyir. 
Meşədə  cücərtilər  yazda,  qismən  yayda  və  payızda  bitir.  Kulturada  toxumalarla,  bəzən  də 
qələmlərlə  artırılır.  Təzə  toxumlar  10-15  gündən  sonra  cücərir.  Səpindən  qabaq  toxumlar  qaynar 
suda isladılır. 1000 ədəd toxumun çəkisi orta hesabla 50-55 qram dan 45-70 qrama qədər olur. 1 kq-
da 18-14-22 min toxum olur, dən doluluğu 99 %-dir. A.V.Vasilyevə görə (1957) toxum yığıldıqdan 
sonra onun cücərmə qabiliyyəti 28 %-dir.  Cücərmə dövrü 35-56 gündür. Bizim təcrübədə əkilmiş 
toxumların  65  %-i  cücərti  vermişdir.  Bir  il  saxlanmış  toxumun  cücərmə  qabiliyyəti  7  %-ə  enir, 
cücərmə dövrü isə 20-30 günə bərabər olur.  
İpək  akasiya  yüksək  dekorativ  xüsusiyyətlərə  malikdir.  Çiçəklənmə  dövründə  uzaqdan 
nəzəri  cəlb  edən  bolluca  çiçəkləri,  özünəməxsus  gözəlliyi  vardır.  Başlıca  olaraq  çətirin  üzərində 
yerləşən  xoş  və  zərif  ətirli  çiçəklər,  omamental  yarpaqlar  ipək  akasiyanı  ən  cazibədar  ağaz 
cinslərindən  biri  etmişdir.  Çiçəklənmə  dövründə  ipək  akasiya  Lənkəran  meşələrinin  bəzəyidir. 
Onun çiçəklənmə dövrü müxtəlif yerlərdə 35- 60 gün arasında dəyişir. Ipək akasiyanın çiçəklərinin 
erkəkcik  tellərinin  rənginin  müxtəlifliyi  ilə  fərqlənən  bir  neçə  forması  məlumdur.  Dekorativ 
bağçılıqda  xüsusilə  aşağıdakılar  diqqəti  cəlb  edir.  Var.rosea  Mouillef-intensiv  çəhrayı  erkəkcik 
telləri  olan,  f.alba  Al.The-od.-ətvarı  qırmızı  erkəkcik  tellərİ  olan,  f.  alba  Al.Theod-ağ  rəngli 
erkəkcik  telləri  olan  və  s.  Dekorativ  bağçılıqda  ipək  akasiyanın  ştamb  formalarını  əldə  etmək 
mümkündür.  Xiyabanlar  düzəltmək  məqsədi  ilə,  qrupla  və  tək-tək  (soliter)  əkilir.  Talışda  ipək 
akasiyadan həmçinin çay plantasiyalarında kölgələndirici ağac kimi istifadə olunur. Ipək akasiyanın 
seyrək  çətiri  çay  kollarının  boy  və  inkişafına  müsbət  təsir  edən,  eyni  bərabərlikdə  kölgə  verir. 
Sarımtıl, canlı və açıq qəhvəyi özəkli oduncağı çox möhkəmdir, ağırdır, çox gözəl yarılır, tangental 
və  radial  kəsiyində,  həlqələrdə  çətirli,  şüavarı  teksturalıdır.E.V.  Vulf  və  O.F.  Malaeva  fikrincə  
Albizzia  cinsinə  daxil  olan  növlərin  qabığında  20%-ə  qədər  aşı  maddəsi  vardır.  Paxlasından 
mürəkkəb hazırlanır, Kauçuqun kaoqulyasiyasında işlədilir. Yaşıl paxlaları iribuynuzlu mal-qara və 
dəvələrə yemdir və həm də paxlaları  yeyinti məhsuludur. Xüsusi içkilərin hazırlanmasında, kitrəsi 
boyaq və nəşriyyat sənayesində işlədilir.  Bəzək və dərman bitkisidir, Oduncağı möhkəmdir, ondan 
düyü  dəyirmanı,  tikintidə    tir,  qayıq  hazırlanmasında    istfadə  olunur.  Budaqcıqları  (vetki)  diş 
fırçaları hazıtlamağa sərf olunuduğynu     qeyd edirlər (2, s.202-204).  
Oduncaqda borularında  illik halqalar yaxşı seçilir; boru boşluqlarının həcmi orta enliyi olan 
artım  halqalarında  (12-15%-i  təşkil  edir)  lif1i  traxeid  boşluqların  həcmi  25-30%-dir.  Hüceyrə 
qlaf1arının həcmi (dolu, kütlənin faizi) orta hesabla 45-50%-ə bərabərdir. Şüaların həcmi 10-12% 
arasında  dəyişir.  Z.A.  Novruzovaya  görə  (1959),  ipək  akasiyanın  oduncağı  çoxlu  miqdarda  maye 
rütubət  udmaq  qabiliyyətinə  malikdir.,  həcm  çəkisinə  görə  orta  ağırlıqdadır.  Oduncağın  hüceyrə 
divarları  ətrafındakı  su  buxarlarını  qeyri-bərabər  udur  (orta  hesabla  20,5  %)  və  bir  qədər  şişir. 
Tangental şişmənin radial şişməyə nisbəti böyük deyildir (1,4 ilə ifadə olunur).  
 İpək  akasiyanın  oduncağı  quruduqda  böyük  əyilmə  və  çatlar  vermir,  tangental  qurumanın 
radiala  nisbəti  1,5-ə  olan  oduncaqlara  aiddir,  hüceyrə  boşluqlarının  və  hüceyrəarası  boşluqların 
həcmi 64,5 %-i təşkil edir. Ipək akasiya oduncağı möhkəmliyinə görə yüksək olmayan göstəricilərə 
malikdir.  0,  statik  əyilməyə  və  zərbə  yükünə  qarşı  nisbətən  az  müqavimət1i  olması  ilə  fərqlənir. 
Ipək akasiyanın oduncağı yüksək dekorativ keyfiyyətlərə malik olsa da, oduncaq ehtiyatının azlığı 
üzündən sənayedə tətbiq edilmir. Mebel sənayesi və dekorativ oduncaq əldə etmək məqsədi ilə ipək 
akasiya  çoxaldılmalıdır.  Dünya  bazarında:  Hindistan,  Avropa  və  Şimali  Amerikada  güləbrişinin 

13 
 
müxtəlif  növlərinin  oduncağı,  xüsusilə  Albizzia  levvesk  yüksək  qiymətləndirilir  və  ondan 
"Koko"adlı yüksək keyfiyyətli mebel hazırlanır. Ipək akasiya gözəl ballı bitkidir, sarımtıl rəngə, xoş 
ətirə və özünəməxsus xoş dada malikdir. Qabığında 7-8 % aşı maddəsi, sapanin, həmçinin ipək və 
yun parçaların boyanmasında istifadə olunan çoxlu sarı boyaq maddəsi vardır. Qabığından alınmış 
su  cövhərindən  xalq  təbabətində  istifadə  olunur  (Talış).  Xalq  təbabətində  bu  ağacın  çiçəklərinin 
sulu  dəmləməsi  öskürək  əleyhinə  və  antispazmatik  vasitıdir.  Gövdələrinin  qabığı  suda  dəmləməsi 
iştahaçıcı vasitə və mədə-bağırsaq traktının xəstəliklərin müalicəsində işlədilən dərman vasitəsidir. 
(4, s. 83-84; 5,s. 147-149). Araşdırmalardan aydın oldu ki, İpək akasiyası tətbiq etdiyimiz yerlərdə  
tam sınaqdan çıxdı, Naxçıvan MR-in  şəraitinə tam uyğunlaşmış, çiçəkləyib meyvə və yetkin toxum 
verdi. Bu qiymətli ağacın indi geniç  əkilib-becərilməsinin tətbiqinə keçilməsini təklif edirik.   
 



Поделитесь с Вашими друзьями:
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   24


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©www.azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə