Naxçivan döVLƏt universiteti 1967



Yüklə 5.01 Kb.
Pdf просмотр
səhifə9/24
tarix29.12.2016
ölçüsü5.01 Kb.
1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   ...   24

ƏDƏBİYYAT  
1.
 
Dubinin N.P. Biologiya erası və məktəbin vəzifəsi,  Azərbaycan məktəbi jurnalı, 1971, №7, 
s. 10-17 
2.
 
Həsənli 
O.Q.  Şagird  şəxsiyyətinin  formalaşdırılması  prosesində  diyarşünaslıq 
materiallarından istifadənin sistemi. Bakı, Elm, 2002, 312 s 
3.
 
Biologiya,  İnsan,  Ümumtəhsil  məktəblərinin  9-cu  sinfi  üçün  dərslik  (Müəl:  Əliyev  Ə.N., 
Cəfərov F.İ., Fərəcov Ə.N.) / Bakı, Çaşıoğlu, 2005, 160 s 

61 
 
 
 
ABSTRACT 
Vusala Ismailova 
The role of biology lessons in approaches from different aspects to upbringing process of 
students  
In the article were shown the possibilities of organization of the work of moral nurture at 
biology lessons at secondary schools. Organization of pupils’ activities in ecological, esthetical, 
ethnography directions, also getting to know with the lives and activities of prominent Scientist-
biologists, upbringing natural attitude to their health and environment increases the motivation and 
develops interest in search of new approaches to orientation of moral values in biology classes in 
general schools that is proved with practical experience  
 
 
РЕЗЮМЕ 
Вюсала Исмаилова 
Роль уроков биологии в подходе к различным аспектам воспитательных процессов 
             В  данной  статье  рассматриваются  возможности  организации  работы  нравственного 
воспитания на  уроках биологии. Организация деятельности  школьников в екологическом, 
естетическом,  краеведческом  направлениях,  а  также  ознакомление  с  жизнью  и 
деятельностью  выдающихся  ученых-биологов,  воспитание  ответственного  отношения  к 
собственному здоровью, к окружающему миру повышает мотивацию и развивает интерес к 
поиску  новых  подходов  ориентации  нравственных  ценностей  на  уроках  биологии  в 
общеобразовательных школах, что потверждается практическим опытом  
 
NDU-nun Elmi Şurasının 26 noyabr 2015-ci il tarixli qərarı ilə çapa tövsiyə 
olunmuşdur (protokol № 04) 
         Məqaləni çapa təqdim etdi: kənd təsərrüfatı üzrə fəlsəfə doktoru, dosent 
A.Mərdanlı 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

62 
 
NAXÇIVAN DÖVLƏT UNİVERSİTETİ.  ELMİ ƏSƏRLƏR,  2015,  № 7 (72) 
 
NAKHCHIVAN STATE UNIVERSITY.  SCIENTIFIC WORKS,  2015,  № 7 (72) 
 
НАХЧЫВАНСКИЙ  ГОСУДАРСТВЕННЫЙ  УНИВЕРСИТЕТ.  НАУЧНЫЕ  ТРУДЫ,  2015,  № 7 (72) 
 
                                                  М.Г.АЛИЕВА 
Бакинский Государственный Университет 
УДК  595.795 
 
СЕЗОННЫЙ ЦИКЛ РАЗВИТИЯ КОЛОНИИ POLISTES  GALLICUS L
(HYMENOPTERA, VESPIDAE)  В УСЛОВИЯХ  НАХЧЫВАНСКОЙ 
АВТОНОМНОЙ РЕСПУБЛИКИ 
 
 
Açar sözlərHymenoptera, Vespidae, Polistes gallicus 
Keywords: Hymenoptera, Vespidae, Polistes 
 
 
     В работе, проведенной в 2011-2013 гг. в условиях Нахчыванской Автономной Республики, 
дается  сезонный  цикл  развития  Polistes  gallicus  L.  Установлено,  что  фенология  этой 
складчатокрылой  осы  охватывает  три  периода-  от  момента  закладки  гнезда  до  выхода 
первых  рабочих  особей,  от  появления  первых  рабочих  особей  до  массового  их 
вылета,указывается  декада,когда  начинается  распад  колонии,спаривание  образовавшихся 
но -вых самцов и самок. 
Бумажные  осы  (Vespidae)  отличаются  особенностью  складывать  крылья  параллельно 
друг  другу  вдоль  брюшка.  Сами  осы  питаются  нектаром  и  пыльцой,  поэтому  посещают 
цветы. Своих личинок они кормят парализованными или убитыми насекомыми. Одиночные 
осы  роют  норки  или  делают  камеры  из  глины,  так  называемые  общественные  или 
«бумажные  осы»  строят  гнезда  из  жеванной  древесины.  Представители  подсемейства 
общественных  ос  (Vespinae)  не  способны  выделять  воск,  поэтому  строят  свои  гнезда  из 
вещества, похожего на тонкий картон. Этот процесс можно наблюдать у одного из наших 
самых обычных видов - Polistes gallicus L . Для этого он соскабливает старую древесину на 
сухих стволах, пнях и заборах, оставляя старые бороздки. 
 
Участвуя  в  природе  в  качестве  энтомофагов,  многие  насекомые,  в  частности 
складчатокрылые  осы,  питаясь  листогрызущими  насекомыми,  гусеницами  различных 
бабочек  (хлопковой,озимой,  капустной),  слепнями  и  другими  двукрылыми  снижают 
численность  вредных  насекомых,принося  большую  пользу  в  природе  и  играют  важную 
роль  в  процессах,  протекающих  в  биогеоценозах  и  в  связи  с  тем,  что  они  участвуют  в 
снижении  численности  вредителей  зеленых  насаждений  выявление    видового  состава 
фауны  складчатокрылых  ос,их  географического  распространения,    условий    их  
естественного местообитания, изучение их биологических и экологических особенностей  
актуально.  
Помимо  этого  необходимо  отметить  опылительную  способность  складчатокрылых  ос 
энтомофильных  растений.  Однако,  с  каждым  годом  фауна  складчатокрылых  ос  беднеет. 
Основная причина снижения численности ос  интенсивное загрязнение окружающей среды, 
уменьшение  площадей    не  тронутых  человеком  земель,  приусадебных  участков, 
изобилующих разнообразием флоры, на которых обитали различные насекомые-опылители. 
Все  это  на  сегодняшний  день  привело  к  резкому  обеднению  растительного  покрова  и  это 
явилось  одной  из  причин  снижения  числа  ос.  Есть  и  другие  причины  их  гибели:  это 
отсутствие  подходящих  мест  для  гнездовий,  наличие  естественных  врагов  и  т.д.  Все  эти 
негативные явления приводят к обеднению фауны складчатокрылых и других ос в природе. 

63 
 
Отсутствие  эколого-ландшафтных  характеристик  местообитаний  веспид,  а  также 
необходимых  сведений  о  составе  фауны,  послужило  основанием  для  выполнения  нами 
исследовательской  работы  по  выявлению  видового  состава  надсемейства  складчатокрылых 
ос,  изучения    их  распределения  по  биотопам,  стациям  и  вертикальным  поясам,  а  также 
полезная деятельность фоновых видов, обитающих в условиях Нахчывана [2]. 
 
МАТЕРИАЛ И МЕТОДИКА 
 
Материалом наших исследований явились сборы ос на территории Шахбузского района 
(село  Бадамлы),  где  было  собрано  15  видов  складчатокрылых  ос,  ведущих  как  одиночный, 
так и общественный образ жизни  [1].
Целью  исследований  было  изучить  сезонный  цикл  развития  вида  P.gallicus  в  условиях 
Шахбузского  района.  Наблюдения  проводили  в  селении  Бадамлы  в  течение  2011-2013  г.г.  
Как пишет доктор Эбергард [4]  полисты, исключительно удобны для  изучения (например, 
отсутствием  гнездовой  оболочки).  У  этих  эусоциальных  насекомых,  легко  изучать 
особенности  поведения,  не  нарушая  нормального  хода  их  жизни,  а  также  ряд  других  их 
биологических и экологических  особенностей.  
Проводимые  наблюдения,  позволили  составить  фенологический  календарь    колонии 
полистов, которая находилась на доступном месте для регулярного и тщательного осмотра. 
 
РЕЗУЛЬТАТЫ И ОБСУЖДЕНИЕ 
 
Исследования,  проводимые  в  указанном  районе  показали,    что  наиболее 
многочисленными в видовом отношении явились представители рода Polistes – P.gallicus L.., 
P.chinensis F.,из рода Paravespula – Vespula germanica F.,Vespula vulgaris L., из рода Vespa – 
Vespa crabro L. из одиночных ос -  Eumenes coarctatus L 
За  этот  период  нами  нами  были  проведены  также  исследования  по  циклу  развития 
P.gallicus L.., 
Изучив сезонный цикл развития  P.gallicus в условиях Шахбузского района, установили, 
что  закладка  гнезда  осой  в  условиях  района  приходится  на  конец  второй  и  начало  третьей 
декады апреля месяца. 
С  первой  декады  мая  месяца  они  откладывают  яйца.  Одновременно  с  откладкой  яиц 
самка-основательница продолжает  строить соты. Со второй декады мая месяца появляются 
первые личинки, которые с стретьей декады мая месяца окукливаются. После выхода первых 
рабочих особей, которая приходится на конец мая  – начало первой декады июня месяца (II  
период  цикла  развития)  самка  –основательница  откладывает  только  яйца,  а  рабочие  особи 
берут  на  себя  заботу  о  потомстве,  занимаются  строительством  ячеек,  а  также 
фуражировочной деятельностью. 
                                                                                                        Таблица 
Фенология складчатокрылой осы Polistes gallicus L. в условиях Шахбузского района (село 
Бадамлы) 
 
Пе
ри
оды
 
апрель 
май 
июнь 
июль 
август 
сентябрь 
октябрь 
1  2 

1  2  3  1  2  3  1  2  3  1  2  3  1 




Пе
ри
од 
зи
м
овки
 
I период
    (♀) (♀)  ♀ 
○ 
 
 
♀ 
○ 
 
 
♀ 
○ 
 
■ 
 
○ 
 
■ 
 
○ 
 
■ 
 
○ 
 
■ 
 
○ 
 
■ 
 
○ 
 
 
 
○ 
 
 
 
○ 
 
 
 
○ 
 
 
 
 
 
 
 
 

64 
 
II 
 п
ери
од
 
 
 
 
 
 

 
 
 


▬ 
 
 
 
 


▬ 
▄ 
 
┼ 


▬ 
▄ 
 
┼ 


▬ 
▄ 
 
┼ 


▬ 
▄ 
 
┼ 


▬ 
▄ 
 
┼ 


▬ 
▄ 
 
┼ 


▬ 
▄ 
 
┼ 


▬ 
▄ 
 
┼ 
 


▬ 
▄ 
 
┼ 
 
 
 
 
III
 п
ери
од
   
 
 
 
 
 
  ○ 
 
 
○ 
 
 
○ 
 
■ 
 
 
○ 
 
■ 
 
 
○ 
 
■ 
 

○ 
 
■ 
 

○ 
 
■ 
 

 
 
 
 

 
 
 
 

 
 
 
 
♀♂ 
 
 
 
 
 
♀♂ 
 
 
 
 
┼┼ 
 
 
 
 
(♀) 
 
   
(♀)  -  зимующая  
самка-основательница 
+     - рабочие осы 
♂     - самцы 
▬   -массовое появление личинок 
○     - яйцо  
▄-массовое образование куколок 
- личинка 
┼   - массовый вылет рабочих ос 
■     - куколка 
 
 
Второй  период  цикла  развития  осы  отмечен  массовой  откладкой  яиц  (  первая  декада 
июня), массовым выходом из яиц личинок (с  конца первой декады июня до второй декады 
сентября месяца,  а также массовый лет полистов со второй декады июня месяца до второй 
декады сентября месяца. 
Третий  период  характеризуется  выходом  из  яиц  уже  не  рабочих  ос,  а  репродуктивных 
особей – самцов и самок со второй декады сентября месяца. В конце сентября месяца первых 
числах  октября  месяца  происходит  их  копуляция.  В  дальнейшем  самцы  и  рабочие  особи 
погибают, а оплодотворенная самка  со второй декады октября месяца прячется в укрытии до 
следующей весны. 
 
Таким  образом,  наблюдения,  проводимые  нами  в  условиях  Шахбузского  района 
показали, что закладка гнезда самкой основательницей приходится на вторую декаду апреля, 
вылет  первых  рабочих  особей  начинается  с  третьей  декады  мая,  массовый  их  вылет 
наступает  с  первой  декады  июня  до  третьей  декады  августа.  Со  второй  декады  августа 
начинают  появляться  также  и  репродуктивные  особи  –  самцы  и  самки  –  будущие 
основательницы гнезда. В третьей декаде сентября происходит спаривание, самец погибает, 
а самка идет на зимовку. 
 
ЛИТЕРАТУРА 
 
1.
 
Алиева  М.Г.,  Гумбатов  А.М.  Особенности  распространения  складчатокрылых  ос 
(Hymenoptera,  Vespidae)  Нахичевани  и  их  кормовые  связи.  Вестник  Бакинского 
Университета.Серия естественных наук 1999, стр. 66-71. 
2.
 
Алиева М.Г., Гумбатов А.М. Некоторые сведения о складчатокрылой осе Polistes gallicus 
L. 
(Hymenoptera, 
Vespidae
 
Шарурского 
района. 
Материалы 
Конференции  
Азербайджанского Зоологического Общества. Баку сентябрь, 2003 , 135-138  
3.
 
Гречка  Е.О.  и  Кипятков  В.Е.  Сезонный  цикл  развития  и  кастовая  дифференциация  у 
общественной осы  Polistes gallicus L. (Hymenoptera,Vespidae). Энтомологическое обозрение, 
LXII, 1983, стр. 450-461. 
4.
 
Pickett, K. M. and J. M. Carpenter. 
2010
. Simultaneous analysis and the origin of eusociality in 
the Vespidae (Insecta: Hymenoptera). Arthropod Systematics & Phylogeny 68 (1): 3–33
 

65 
 
XÜLASƏ 
M.Q.Əliyeva 
NAXCIVAN MUXTAR RESPUBLİKASI ŞƏRAİTİNDƏ P. GALLİCUS ARISI 
(HYMENOPTERA, VESPİDAE) KOLONİYASININ MÖVSÜMİ İNKİŞAF TSİKLİ 
Məqalədə 2011-2013-çı illərdə Naxçıvan Muxtar Respublikası şəraitində Polistegallicus L. 
arısı  koloniyasının  mövsümi  inkişaf  tsikli  üzərində  aparılmış  müşahidələrin  nətiçələri  verilmişdir. 
Müəyyən edilmişdir ki, Polistes gallicus növünün mövsümi inkişafı üç dövrü əhatə edir - yuvanın 
əsasının  qoyulmasından  ilk  işçi  fərdin  uçuşuna  qədər,  işci  fərdlərin  sayının  maksimuma  çatması, 
koloniyanın dagılması,  erkək və dişi fərdin əmələ gəlməsi.  
Kagız  arılarının  (Vespidae)  xarakterik  xüsusiyyəti  ondan  ibarətdir  ki,  onlar  öz  qanadlarını 
bədən  boyunca  bir-birinə  parallel  olaraq  yigirlar.  Yetkin  fərdlər  nektarla  və  tozcuqla  qidalanırlar. 
Buna görədə onlar qida əldə etmək üçün çiçəklər üzərində tez-tez otururlar. Sürfələrini isə  paralizə 
olmuş və yaxud da öldürdükləri həşəratlarla qidalandırırlar. Tək halında yaşayan arılar yuva qazırlar 
və yaxud gildən kamera düzəldirlər. Vespinae fəsilə üstlüyünün nümayəndələri mum ifraz etmirlər 
və ona görə onlar öz yuvalarını nazik kagıza oxşayan əşyadan qururlar. Bunu biz Polistes gallicus-
un qurdugu yuvada müşahidə apararkən görə bilərik. Yuvanı qurmaq üçün bu arılar köhnə oduncagı 
oyurlar,  agacların  kötüklərindən,  çəpərlərdən,  quru  budaqlardan  istifadə  edirlər.  Nəticədə  qeyd 
edilən yerlərdə dərin şirimlar qalır. 
 
ABSTRACT 
M.Q.Aliyeva 
THE SEASONAL CYCLE  OF DEVELOPMENT  OF THE COLONİES POLISTES 
GALLICUS L. (HYMENOPTERA, VESPIDAE) UNDER  NAKHCHİVAN AUTONOMOUS 
REPUBLIC 
Results  of  the  research  carried  out  in  the  Nakhchivan  AR  on  seasonal  life  history  of  the 
P.gallicus are presented in the work. It is established, that the phenology of vespa covers 3 periods - 
from the moment of a nest laying up to hatching of the first individuals, from hatching of the first 
individuals up to their mass emergence, decade is given when disintegration of a colony, mating of 
new males and females begins. 
Paper  wasps  (Vespidae)  different  feature  of  folding  wings  parallel  to  each  other  along  the 
abdomen. Paper wasps feed on nectar and pollen so visit flovers. They feed their larvae paralyzed or 
deod insect. Solitary wasps dig burrows, or make the camera out of clay, so-called social or  «paper 
wasps»  nest  built  from  chewed  wood.  The  representatives  of  the  subfamily  of  social  wasps 
(Vespinae) are not  able to allocate the wax, so build their nests from a substance similar to a thin 
cardboard. This process can be seen in one of our most common species – P.gallicus. To do this, it 
scrapes  the  old  dry  wood  on  trunks,  stumps  and  even  fences,  leaving  the  longitudinae  grooves, 
Then, a specially processed and mixt it with saliva, it builds a spherical nest, which is placed on the 
branches of trees, under rocks or overhanging roofs. 
 
 
 
 
NDU-nun Elmi Şurasının 26 noyabr 2015-ci il tarixli qərarı ilə çapa tövsiyə 
olunmuşdur (protokol № 04) 
         Məqaləni çapa təqdim etdi: kənd təsərrüfatı üzrə fəlsəfə doktoru, dosent 
A.Mərdanlı 
 
 

66 
 
NAXÇIVAN DÖVLƏT UNİVERSİTETİ.  ELMİ ƏSƏRLƏR,  2015,  № 7 (72) 
 
NAKHCHIVAN STATE UNIVERSITY.  SCIENTIFIC WORKS,  2015,  № 7 (72) 
 
НАХЧЫВАНСКИЙ  ГОСУДАРСТВЕННЫЙ  УНИВЕРСИТЕТ.  НАУЧНЫЕ  ТРУДЫ,  2015,  № 7 (72) 
 
TİBB ELMLƏRİ 
 
MALİKƏJDƏR İBRAHİMOV  
Naxcıvan Dövlət Universiteti 
UOT:618 
ANEMİYALI XƏSTƏLƏRDƏ ÜRƏYİN İŞEMİK XƏSTƏLİYİNİN GEDİŞİ VƏ 
MÜALİCƏSİ 
 
 
Ürəyin  işemik  xəstəliyi  (ÜİX)    geniş  yayılması,  əmək  qabiliyyətinin  müvəqqəti  və  daimi 
itirilməsi  və  ölüm  faizindəki  yüksək  payına  görə  bu  gün  də  səhiyyənin  vacib  problemi  olaraq 
qalmalıdır (3). Bu qrup xəstələrin ömrünün üzadılması və adekvat müalicəsi həlledici rol oynayır. 
Çox  təəssüflər  olsun  ki,  bəzi  somatik  xəstəliklər  fonunda,  xüsusilə  anemik  sindromu  (AS)  olan 
xəstələrdə ÜİX-in diaqnostikası və müalicəsində əlavə çətinliklər müşahidə edilir (9). 
 
ÜİX  olan  pasiyentlərdə  anemiyanın  yayılması  10-30%  təşkil  edir.  Digər  tərəfdən  anemiya 
şəraitində miokardın işemiyası dərinləşir və sağlam şəxslərlə müqayisədə miokardın tolerantlığının 
aşağı düşməsi müşahidə olunur (3). Bu da ÜİX olan pasiyentlərdə qırmızı qan göstəricilərinə (Ht, 
HB) və orqanizmdə dəmirin səviyyəsinə xüsusi diqqət yetirməyi tələb edir (14). Ona görə də ÜİX-
nin  diaqnostik,  profikaktik  və  müalicəvi  tədbirlərini  təmkinləşdirmək  üçün  hər  iki  patalogiyanın 
birgə inkişafının patofizioloji mexanizmilərin öyrənilməsi olduqca vacibdir (7). 
 
Məlum  olduğu  kimi  AS  zamanı  zəiflik,  iş  qabliyyətinin  aşağı  düşməsi,  xroniki  yorğunluq, 
rəngin avaziması, ürək döyünmə, fiziki yüklənmələr zamanı təngənəfəslik kimi əlamətlər müşahidə 
edilir.  Bu  simptomlar  həmcinin  ÜİX  zamanı  da  müşahidə  oluna  bilər  və  nəticədə  diaqnostik 
dəyərlənmədə  çaşqınlık  yarada  bilər.  Anemiya  amilinin  vaxtında  nəzərə  alınmaması  ÜİX-nin 
gedişatını daha da pisləşdirə bilər (6). 
 
Ədəbiyyat  məlumatlarına  görə  ÜİX  anemiya  ilə  müşayət  olunduqda  klinik  simptomatika 
daha  qabariq  olur.  Müşahidələr  göstərir  ki,  serumda  dəmirin  səviyyəsinin    artmasından    sora  
stenokordiya ağrılarının intensivliyi həm sakitlik, həm də fiziki yüklənmələr zamanı yüngülləşir və 
ağrı tutmalarının sayı azalır (6). 
 
ÜİX-in müalicəsində istifadə edilən prepatların bəziləri anemiyaya gətirib çıxara bilər. Uzun 
müddət  aspirinin  istifadə  olunması  mədə  və  12  barmaq  bağırsaqda  eroziya  və  xora  əmələ 
gətirdiyindən  MBT-də  qanaxmalar  verə  bilər.  AÇF-inhibitorlarının  tətbiq  edilməsi  eritropoetinin 
sekresiyasını  azaldır  və  bununla  da  sümük  iliyi  qanyaranması  səviyyəsində  eritopoetinin  rolunu 
blokada  etmiş  olur.  Qeyri-stabil  stenokardiya  zamanı  istifadə  olunan  böyük  dozada  nitratlar  isə 
methemoqlobinemiyaya  imkan  yaradır  və  qanın  oksigen  tutumunun  azalmasına  gətirib  çıxarır 
(12,8). 
         Ağrıkəsici  kimi  istifadə  edilən  qeyri-steroid  iltihab  əlehinə  preparatlar,  merkazolil  sümük 
iliyinin  funksiyasının  formozlanmasına  səbəb  olur.  ÜİX-in  müalicəsində  istifadə  olunan 
preparatlarla yanaşı (məsələn, aspirin) antisekretor və antasid (ranitidin) təsirli preparatlar hipoassid 
vəziyyət  yaratdığından  üçvalentli  dəmirin  ikivalentli  dəmirə  çevrilməsinin  qarşısını  alır,  nəticədə 
anemiya inkişaf edi (13). 
Deməli,  belə  nəticəyə  gəlmək  olar  ki,  ÜİX  anemiya  fonunda  yaranmışsa  yuxarıda  qeyd 
olunan preparatlardan imkan daxilində istifadə olunmalıdır (14).  
 
Təsdiq  onmuşdur  ki,  ÜİX  zamanı  eritropoetinin  təyini  miokardın  hipertrofiyasını  azaldır, 
ürəyin atım faraksiyasını, vurğu həcminin artirir. Bu eritopoetinin kardiomositlərlə biləvasitə təsiri 
ilə əlaqədar ola bilər. Bəzi müəlliflər anemiya ilə müştərək ÜİX zamanı eritropoetinlə birgə dəmirin 
parenteral  istifadəsi  zamanı  ölümün  və  hospitalizasiyanın  tezləşməsinin  azaldığını  qeyd  edirlər. 

67 
 
Bundan  başqa,  mədəciklərin  sistolik  və  diastolik  funksiyalarının  yaxşılaşması,  mədəciklərin 
diastoliyasının və hipertrofiyasının reqressiyası, fiziki yüklənməyə dözümlüyün yaxşılaşması, həyat 
keyfiyyətinin yüksəlməsi müşahidə edilir. 
 
Bəzi müəlliflər isə ÜİX, xroniki ürək catışmamazlığı olan xəstələrdə hemoqlobinin səviyyəsi 
13 q / dl-dən yüksək olduğu hallarda eritropoetini təqdiq etdikdə arzu olunmaz  nəticələrin sayının 
artdığını göstərirlər  /12/ . 
          Epidemoloji  tədbiqatlar  göstərir ki, ÜİX xəstələrdə çox vaxt müştərək  xəstəliklər, xüsusilə 
mədə-bağırsaq traktı (MBT) xəstəlikləri (atrofik  qastrit, xronik enterokolit) müşahidə edir və bu da 
malabsorbsiyaya, o cümlədən də dəmirin sorulmasının pozulmasına gətirib çıxarır /12/. 
Çox  vaxt  ÜİX-in  nəticəsi  olaraq  xroniki  ürək  çatışmamazlığı,  şiş-nekrotik  amilin 
səviyyəsinin artması müşahidə edir ki, bu da anemiyanın inkişaf etməsinə şərait yaradır /7,17/. 
          Müəyyən  edilmişdir  ki,  ÜİX  –in  müxtəlif  formalarında  xüsusilə  də  kəskin  koronar  sindrom 
zamanı  anemiya  risk  amili  rolunu  oynayır  /3,10,15,  11/.  Kəskin  koronar  sindrom  anemiya  ilə 
müşayiət  olunduqda  ÜİX-in  proqressivləşməsi,  ürək  catışmamazlığının    inkişaf  etməsi  və  ürək 
ritminin pozulması,həmçinin ölüm riski artır /12/. 
      Bəzi müəlliflərin fikrincə, miokard  infarktının  anemiya ilə kombinasiyası infarkt- 
dan  sonrakı  stenokardiyanın  yaranması,  miokard  infarktının  residivləşməsi,  ağır  kardigen  şok, 
miokard  infarktından  sonra  ürək  çatışmamazlığının  inkişaf  etmə  riskini    artırır.    Həmçinin  aşkar 
olunmuşdur  ki,  anemik sindrom  ÜİX-in  təzahür etməsində  ekstrakardial  mexanizmidir və bu da 
həminamili qeyri-stabil stenokardiyanın proqnostik qiymətləndirilməsi zamanı nəzərə alınmağa əsas 
verir /3,16/. 
      ST  seqmentinin  qalxması  ilı  müşaayiət  olunan  miokard  infarktli  xəstələrdəəgər  konar 
müdaxilədən əvvəl  anemiya müşahidə  olunmuş ilk 30 gün və eyni zamanda bir  il ərzində onlar 
arasında  qanaxma  riski  çox  olur,  yəni  anemiya  dəridən  koronar  müdaxilə  zamanı  hospitaldaxili 
ölümün  müstəqil    risk  amildir.  Belə  nəticələr  həmçinin    hemoqlodirili  aşağı    olan    xəstələrdə  
aortokoronar şüntlama zamanı da müşahidə olunur. 
      Tədbiqatlar  kəskin  miokard  infarktından  (KMİ)  baş  verən  ölümlə  stasionar  müalicənin  ilk  30 
gündə  Nt  səviyyəsi  araaında  güclü  əks  əlaqənin  olduğunu  aşkarlamışdır.      Belə  ki,  Nt  -% 
səviyyəsində  ilk  30  gündə  pasiyentlərin  17,%  -  də,  Ht  30,1%  -ə  qədər  olan  pasiyentlərin  30%-də, 
Nt- 30%  səviyyəsində pasiyentlərin 36%-də letallıq müşahidə edilmişdir. 
      Ədəbiyyat məlumat larına görə iltihab prosesi aterosklerozun ən mühüm mexanizmlərdən biridir 
və  bu  zaman  iltihab  mediatorlarıməlum  olduğu  kimi,sümük  iliyinin  funksiyasını  tormozlaya 
bilər.Tədqiqat  nəticəsində  kardial  xəstələrdə  C-reaktiv  zülal  və  hemoqlobinin  səviyyəsi  arasında 
mənfi  korrelyasiyanın  olduğu  müəyyən  edilmişdir.  Bu  halda  anemiyanın  patogenezində    ÜİX 
zamanı iltihabın, dəmir itkisinin boyük rol oynamasını düşünmək olar /10,18/. 
      Aparılmış  tədqiqatların  nəticəsinə  görə  anemiya  fonunda  ÜİX-in    müalicəsində  dəmir  
preparatları boyük rol oynayır. Bununla əlaqədar venoter və ferlatum kimi dəmir preparatları geniş 
istifadə  olunur.  Həmin  tədqiqatların  nəticəsinə  görə  bu  preparatların  terapevtik  effekti  Nb-nin 
səviyyəsinin artmasıilə müvsfiq olaraq miokardın oksigenə təlabatının normalaşması və koronar qan 
dövranının yaxşılaşması ilə müşayiət olunur ki, bu da ürəyin normal nasos funksiyası ücün lazimi 
energetik balansı təmin edir, yəni atım traksiyasını və fiziki yüklənməyə tolerantlığı artırır /2,5./  
               Beləliklə,  ürəyin  işemik  xəstəliyi  olan  xəstələrdə  anemiya  sindromunun    vaxtında  
aşkarlanması  və  onun  adekvat  korreksiyası  bu  quru  xəstələrin  kefiyyəti  və  üzünmüddətli  ömrünə 
zəmin yarada bilər.             
 


Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   ...   24


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©www.azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə