Baytarliq təbabəTĠ genetġkasi



Yüklə 3.21 Mb.
Pdf просмотр
səhifə7/22
tarix28.12.2016
ölçüsü3.21 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   22

 
 
Hacıyev Yaqub Hüseyn oğlu  
(1929-2009) 
 
Ölkəmizdə  baytarlıq  təbabəti  elminin  inki-
şafında  akademik  Y.H.Hacıyevin  çox  böyük 
xidmətləri  olmuşdur.  O,  1946-cı  ildə  ADAU-
nun  baytarlıq  təbabəti  fakültəsinə  daxil  olmuş 
1949-cu 
ildə 
Sankt-Peterburq 
Baytarlıq 
İnstitutuna  köçürülərək,  1951-ci  ildə  burada  ali 
təhsilini  uğurla  başa  vurmuş,  1957-ci  ildə 
Moskvada 
Skryabin 
adına 
Ümumittifaq 
Helmintologiya 
İnstitutunun  aspiranturasını 
bitirmişdir.  Y.  Hacıyev  əmək  fəaliyyətinə 
Zaqatala  Kənd  Təsərrüfatı  texnikumunda  müəllim  kimi  başlamış,  1951-1952-ci 
illərdə  Şəmkir  rayonu  mərkəzi  baytarlıq  müalicəxanasında  baytar  həkimi 
işləmişdir. O, 1952-1956-cı illərdə Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Baytarlıq Təcrübə 
Stansiyasının Naxçıvan dayaq məntəqəsində kiçik elmi işçi, 1956-1958-ci illərdə 
Azərbaycan  Elmi-Tədqiqat  Əkinçilik  İnstitutunun  Naxçıvan  Kənd  Təsərrüfatı 
Zona  təcrübə  stansiyasında  baytarlıq  şöbəsinin  müdiri,  1958-1959-cu  ıllərdə 
Azərbaycan 
Kənd 
Təsərrüfatı 
Nazirliyinin 
Respublika 
Baytarlıq 
Laboratoriyasında  baş  baytar  həkimi  vəzifələrində  çalışmışdır.  Alimin  elmi 
fəaliyyəti  1959-cu  ildən  etibarən  Azərbaycan  Elmi-Tədqiqat  Baytarlıq  İnstitutu 
ilə  bağlı  olmuşdur.  O,  1959-1968-ci  illərdə  bu  institutda  müxtəlif  vəzifələrdə 
çalışmış,  1968-ci  ildən  ömrünün  sonuna  qədər  burada  laboratoriya  müdiri 

 
49 
işləmişdir, 1957-ci il-də namizədlik və 1968-ci ildə doktorluq dissertasiyalarını 
müdafiə  etmiş,  1972-ci  ildə  professor  elmi  adını  almışdır.  O.  1972-ci  ildə 
Ümumittifaq  Kənd  Təsərrüfatı  Elmləri  Akademiyasının  müxbir  üzvü  seçilərək 
akademiyanın  heyvandarlıq    və    baytarlıq    üzrə  Zaqafqaziya  bölməsinin  sədri 
vəzifəsini  tutmuş,  1991-ci  ildə  isə  akademiyanın  həqiqi  üzvü  seçilmişdir.  Y. 
Hacıyev  2001  -ci  ildən  AMEA-nın  həqiqi  üzvü  idi.  Onun  elmi  tədqiqatlarının 
başlıca  istiqaməti  baytarlıq  helmintologiyası  ilə  bağlıdır.  O,  təbiətdə  və  heyvan 
orqanizmində  mikroelementlərin  miqdarından  asılı  olaraq,  helmintozların 
yayılma qanunauyğunluğunu öyrənmiş və ən geniş yayılmış helmintozlara qarşı 
müalicə-profilaktika  tədbirləri  hazırlamış,  onların  tətbiqini  təşkil  etmişdir. 
Y.Hacıyev helmintozlara qarşı orqanizmin müqavimətinin artırılmasi və terapiya 
məqsədi  ilə  mikroelementlərin  tətbiqinin  elmi  əsaslarını  işləmişdir.  Onun  bu 
istiqamətdə  aldığı  nəticələr  mütəxəssislər  tərəfindən  yüksək  qiymətləndirilərək 
onların  keçmiş  Sovetlər  İttifaqının  cənub  regionlarında  istifadəsi  tövsiyə 
edilmişdir.  Alim  20-dən  artıq  dərman  bitkilərinin  xassələrini  araşdırmış,  bəzi 
bitkilərin  helmintozlara  qarşı  işlədilməsinə  dair  səmərəli  təkliflər  irəli 
sürmüşdür.  Onun  respublika  şəraitində  normativ  sənəd  kimi  istifadə  üçün  nəşr 
etdirdiyi  təlimatlar  toplusundan  baytarlıq  idarələrində  və  tədris  müəssisələrində 
geniş 
istifadə 
edilməkdədir. 
Azərbaycanda 
helmintoloqlar 
məktəbinin 
yaradıcılarından  biri  olan  Y.Hacıyevin  yüksək  ixtisaslı  kadr  hazırlığı  işində 
böyük xidmətləri olmuş və onun rəhbərliyi ilə onlarca namizədlik dissertasiyası 
müdafiə  olunmuşdur.  Alimin  tədqiqatları  180-dək  elmi  əsərdə,  o  cümlədən  10 
kitabda öz əksini tapmışdır. O, "Azərbaycan aqrar elmi" jurnalının baş redaktoru 
idi.  Yaqub  Hacıyev  baytarlıq  üzrə  bir  çox  mötəbər  beynəlxalq  konfrans  və 
simpoziumlardakı  çıxışları  ilə  Azərbaycan  eimini  layiqincə  təmsil  etmişdir. 
Alimin  xidmətləri  yüksək  qiymətləndirilmiş,  o,  bir  sıra  fəxri  adlara  layiq 
görülmüş, orden və mükafatlarla təltif edilmişdir. 
 
 
Axundov Mirəli Abdulla oğlu  
(1902-1992) 
 
Milli  biologiya,  xüsusilə  genetika  elmimizin 
banilərindən  biri,  tanınmış,  korifey  alim,  biologiya 
elmləri  doktoru,  professor,  Əməkdar  Elm  Xadimi 
Mirəli  Abdulla  oğlu  Axundov  məşhur  genetiklər 
A.S.Serobrovski  və  N.K.Koltsovun  rəhbərliyi  ilə 
xromosomlarda 
krossinqover 
hadisəsinin 
öyrənilməsi  ilə  məşğul  olmuş  və  elmi-praktiki 
əhəmiyyətli nəticələrə nail olmuşdur. Onun sonrakı 
elmi-tədqiqat  işləri  ev  quşlarının  növ  və  cins 
tərkibinin  genetik  cəhətdən  öyrənilməsinə,  ontogenezdə  differensiasiya 
olunmasına,  bioloji  aktiv  maddələrin  təsirinin  araşdırılmasına  həsr  edilmişdir. 
Alim 1937-ci ildə BDU-da ilk «Genetika və darvinizm» kafedrasını təşkil etmiş, 

 
50 
1988-ci ilədək onun rəhbəri olmuş və həmin kafedranın nəzdində Zaqafqaziyada 
yeganə olan «Təkamül təlimi» muzeyini yaratmışdır. Onun elmi yaradıcılığının 
əsas incisi XI-XIX-əsrlərdə Azərbaycanda bioloji fikrin inkişafı tarixinin tədqiq 
edilməsidir. Müəllif faktlara əsaslanaraq sübut etmişdir ki, N.Gəncəvi, M.Fizuli, 
Ə.  Xaqani,  H.Zərdabi,  M.F.Axundov  kimi  klassiklər  bir  sıra  tibbi  və  bioloji 
fikirləri  ilə  zamanı  qabaqlamışlar.  Bu  sahədə  onun  20  məqaləsi  və  2 
monoqrafiyası  çap  edilmişdir.  M.Axundov  «Genetika»,  «Təkamül  təlimi», 
«Biologiyaya  giriş»,  «Darvinizm»,  «Darvin  təliminin  əsasları»,  «Yer  üzərində 
həyatın mənşəyi və inkişafı» kimi dərslik və dərs vəsaitlərinin, «Gənc quşçulara 
məsləhət»,  «Okeanda  bir  damla»,  «Nəğməli  və  bəzəkli  quşlar»  kitablarının, 
ümumilikdə  isə  200-dən  çox  elmi  əsər  və  məqalələrin  müəllifidir. Alimin  elmi 
irsi  genetik  olaraq  övladlarına  da  sirayət  etmişdir.  Oğlu  Fuad  Axundov  və  qızı 
Ellada  Axundova  da  professor  elmi  adı  almış  və  atalarının  elmi  irsini  davam 
etdirmişlər.  M.  Axundovun  rəhbərliyi  ilə  ölkəmizdə  genetika  elmi  sahəsində 
çoxlu sayda elmlər namizədi və doktoru hazırlanmışdır. 
 
 
 Səfərov Yunis BaxĢəli oğlu  
(1926-1994) 
 
Baytarlıq  təbabəti  elmləri  doktoru,  professor, 
tanınmış  mikrobioloq, epizootoloq, «Şərəf nişanı» 
ordenli  Yunis  Baxşəli  oğlu  Səfərov  uzun  müddət 
ADAU-nun  baytarlıq  təbabəti  fakültəsinin  dekanı, 
«Epizootologiya, mikrobiologiya və virusologiya» 
kafedrasının  müdiri  vəzifəsində  çalışmışdır.  O, 
«Epizootologiya»,  «Baytarlıq  mikrobiologiyası», 
«Baytarlıq  virusologiyası»,  «Baytarlıq  işinin 
təşkili  və  iqtisadiyyatı»,  «Arıların  infeksion   
xəstəlikləri», 
    «Balıqların      infeksion   
xəstəlikləri»      və      s.      ali      məktəb  dərsliklərinin  və  dərs  vəsaitlərinin  müəllifı 
olmuşdur. Alimin elmi tədqiqatlarının əsas istiqamətini heyvan və quşların bəzi 
infeksion 
xəstəliklərinin 
epizootoloji, 
patogenetik
-
patomorfoloji 
xüsusiyyətlərinin,  diaqnostikası  və  profılaktikasının  öyrənilməsinə  həsr  olunan 
fundamental-tətbiqi xarakterli axtarışlar təşkil edir. Azərbaycanda ilk
 
dəfə olaraq 
qoyunların 
anaerob 
infeksiyaları 
törədicilərinin 
(qoyunların 
infeksion 
enterotoksemiya, 
bradzot, 
quzuların 
anaerob 
dizenteriyası) 
həssaslığı, 
davamlılığı,  yaşama  müddəti  və  dəyişkənliyi  məhz  onun  tərəfindən 
öyrənilmişdir.  Alimin  rəhbərliyi  ilə  mikrobiologiya,  epizootologiya  və 
virusologiyanın  ən  aktual  problemlərinə  həsr  edilmiş  12  namizədlik  və  1 
doktorluq dissertasiyası hazırlanmışdır. Y.Səfərovun rəhbərliyi ilə onun xələfləri 
(S.Culfayev, 
R.Qədimov, 
Ş.Ələsgərov, 
E.Hüseynov, 
Ə.Məmmədov, 
İ.Məmmədov,  M.Qurbanova,  N.Əbdülhəlimov,  R.Əliyev,  S.Canməmmədov, 
A.Abbasov,  İ.Nağıyev  və  b.)  qaramal,  qoyun,  donuz  və  quşların  bəzi  yoluxucu 

 
51 
xəstəliklərinin  (qaramalın,  donuzların  pasterellyoz,  qoyunların  infeksion  mastit, 
bradzot,  quzuların  anaerob  dizenteriya,  quşların  kolibakterioz,  salmonellyoz) 
törədicilərinin  torpaqda,  suda,  peyində,  binalarda,  xidmət  əşyalarında  və  s. 
yaşama  müddətini,  Günəş  şüalarının,  temperaturun,  dezinfeksiya  maddələrinin, 
antibiotiklərin,  sulfanilamid  və  nitrofuran  qrupu  preparatlarının  təsirinə 
davamlılığını,  həssaslığını,  genetik  əlamət  və  xassələrinin  dəyişkənliyini  ətraflı 
öyrənmişlər. Baytarlıq təbabəti tarixində ilk dəfə olaraq Y. Səfərovun rəhbərliyi 
ilə  kənd  təsərrüfatı  heyvanlarının  və  quşların  bəzi infeksion  xəstəliklərinə  qarşı 
assosiasiya olunmuş və kompleks vaksinasiya üsulu tətbiq edilmiş  və  eyni  adlı  
(rus    dilində)    monoqrafıya    hazırlanmışdır.    Alimin  rəhbərliyi  ilə  heyvan  və 
quşların  bəzi  yoluxucu  xəstəliklərinin  törədicilərinin  əsas  genetik  əlamətləri  və 
xassələrinin (morfoloji, fizioloji, kultural, biokimyəvi, patogenetik, antigenlik və 
s.)  dəyişilməsi  mexanizmi  və  dinamikasını  öyrənmək  üçün  təcrübə  heyvanları 
(ağ  siçan,  hind  donuzu,  göyərçin,  toyuq,  ada  dovşanı,  qoyun)  üzərində  bioloji 
sınaq  qoyulmasından,  mikroorqanizmlərin  onların  orqanizmindən  passaj 
olunmasından və attenuasiyasından geniş istifadə edilmişdi 
 
 
Səfərov Kəbutər Mirzəbala Oğlu  
(1911-1981) 
 
Azərbaycanda  ilk  dəfə  olaraq  kənd  təsərrüfatı  heyvanlarının  (qaramal, 
camış,  qoyun,keçi)  ən  təhlükəli  zooantroponoz  sayılan  leptospiroz-infeksion 
sarılıq xəstəliyinin etioloji, epizootoloji, epidemioloji, kliniki, patoloji-anatomiki 
xüsusiyyətlərinin,  patogenezi,  diaqnostika  və 
profilaktikasının, 
onun 
törədicisinin 
patogenlik,  virulentlik  xassələrinin,  eləcə  də 
heyvanların  həmin  törədiciyə  həssaslığının, 
davamlılığının  öyrənilməsi  ilə  məşğul  olan 
professor,  baytarlıq  təbabəti  elmləri  doktoru 
Kəbutər  Mirzəbala  oğlu  Səfərovun  ölkəmizdə 
baytarlıq  təbabəti  elminin  tərəqqisində, 
inkişafında  və  yüksək  ixtisaslı  heyvandarlıq 
(zootexnik,  baytarlıq  təbabəti  həkimləri  və  s.) 
kadrlarının  hazırlanmasında  olduqca  böyük 
xidmətləri  olmuşdur. O,  1933-cü ildə  Moskva 
Zoobaytarlıq  İnstitutunun  baytarlıq  təbabəti 
fakültəsinə  daxil  olmuş,  1937-ci  ildə  həmin  institutu  bitirmiş,  1937-1938-ci 
illərdə Azərbaycan SSR Dövlət Sığorta İdarəsində baş baytar həkimi vəzifəsində  
işləmişdir. Alim 1938-1940-cı illərdə Azərbaycan Dövlət Aqrar Universitetinin 
«Epizootologiya  və  mikrobiologiya»  kafedrasında  assistent,  1940-1963-cü 
illərdə  kafedra  müdiri,  1954-1963-cü  illərdə  isə  «Epizootologiya  və 
zoogigiyena»  kafedrasının  müdiri  vəzifəsində  işləmiş,  1945-ci  ildə  namizədlik, 
1953-cü  ildə  isə  Moskvada  Ümumittifaq  Elmi  Tədqiqat  Baytarlıq  İnstitutunda 

 
52 
doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir. O, 1947-ci ildə «Epizootologiya və 
zoogigiyena»  kafedrasının  dosenti,  1954-cü  ildən  isə  «Epizootologiya»  kafed-
rasının professoru təsdiq edilmişdir. K.Səfərovun 50-dən artıq elmi əsəri vardır, 

cümlədən 
Azərbaycan 
dilində 
―Ümumi  epizootologiya―,  ―Xüsusi 
epizootologiya‖  dərsliklərinin  və  çoxlu  sayda  dərs  vəsaitlərinin  ilk  müəlliflə-
rindəndir.    Alim  1963-cü  ildən  1989-cu  ilə  qədər  respublika  Kənd  Təsərrüfatı 
Nazirliyində  elmi  işlər  üzrə  baş  idarənin  rəisi  vəzifəsində  işləmiş,  baytarlıq 
təbabəti  mikrobiologiyası  və  epizootologiya  üzrə  çoxlu  sayda  namizədlik  və 
doktorluq dissertasiyalarına rəhbərlik etmişdir. 
 
 
Axundov Cahangir Mehdi oğlu  
(1906-1978) 
 
     Heyvandarlıq  və  südçülük  elmləri  sahəsində  taninmiş,  məhşur  və 
görkəmli  alim  professor  Cahangir  Mehdi  oğlu  .Axundov  1916-cı ildə  birpilləli, 
1925-ci ildə isə ikipilləli məktəbi bitirərək, elə 
həmin 
ildə 
Azərbaycan 
Respublikası 
Politexnik 
İnstitutunun  kənd  təsərrüfatı 
fakültəsinə  qəbul  olunmuş  və  1930-cu  ildə 
institutu  müvəffəqiyyətlə  bitirmişdir.  İnstitutu 
bitirdikdən  sonra  C.Axundov  hazırlıqlı  və 
istedadlı  məzun  kimi  Moskva  şəhərində 
Ümumittifaq 
Elmi-Tədqiqat 
Südçülük 
Sənayesi  institutunun  aspiranturasına  qəbul 
olunmuşdur. 
1933-cü 
ildə 
aspiranturanı 
bitirdikdən  sonra  yüksək  ixtisaslı  mütəxəssis 
kimi,  o,  ADAU-nun  ―Südçülük‖  kafedrasına 
dosent  vəzifəsinə  seçilir  və  1937-ci  ildən  isə 
həmin  kafedranın  müdiri  vəzifəsinə  irəli  çəkilir.  C.Axundov  1938-ci  ildə  kənd 
təsərrüfatı elmləri namizədi, 1939-cu ildə isə dosent elmi adına layiq görülür. O, 
Azərbaycanda südçülük elminin əsasını qoyan, onu inkişaf etdirən ilk və yeganə 
alimlərdən  biridir.  Alim  Respublikamızda  camış  südünün  kimyəvi  tərkibini, 
fıziki,  bioloji  və  texnoloji  xüsusiyyətlərini  dərindən  öyrənmiş  və  1960-cı  ildə 
müvəffəqiyyətlə elmi işi müdafiə edərək kənd təsərrüfatı elmləri doktoru alimlik 
dərəcəsinə  layiq  görülmüşdür.  Ümumittifaq  Ali  Attestasiya  Komissiyası 
tərəfindən  1961-ci  ildə  ona  professor  adı  verilmişdir.  C.  Axundov  ölkəmizdə 
aqrar  elmi  kadrlarının  hazırlanmasında  fəal  iştirak  etmişdir.  Onun  rəhbərliyi 
altında  12  aspirant  və  dissertant  namizədlik  dissertasiyalarını  müdafiə  etmiş,  2 
doktorluq  dissertasiyasına  məsləhətçi  olmuşdur.  C.Axundov  120-dən  artıq  elmi 
məqalə,  tədris-metodiki,  kütləvi  kitabçaların,  o  cümlədən  7  dərslik  və  dərs 
vəsaitinin  müəllifıdir.  Keçmiş  Sovetlər  Birliyinin  şəhərlərində  ixtisası  üzrə 
keçirilmiş  müşavirə  və  konfranslarda  fəal  iştirak  etmişdir.  1959-cu  ildə 
Londonda  keçirilən  XV  Beynəlxalq  Südçülük  Konqresinin  iştirakçısı  olmuş  və 

 
53 
"Camış  südündən  pendirçilik  sənayesində  səmərəli  istifadə  edilməsi  yolları" 
mövzusunda  məruzə  etmişdir.  Professor  C..Axundov  ―Qafqaz‖  camış  cinsinin 
yaradılmasında  fəal  iştirak  etmiş  müəlliflərindən  biri  kimi  SSRİ  Kənd 
Təsərrüfatı Nazirliyi tərəfindən mükafatlandırılmışdır. Tədris, tədris-metodiki və 
elmi-tədqiqat  işləri  ilə  yanaşı,  1933-cü  ildən  başlayaraq  fədakarlıqla  çalışan  və 
öz  mənalı  həyatını  belə  bir  şərəfli  sahəyə  həsr  edən  C.Axundov  1934-1935  və 
1949-1951-ci illərdə ADAU-nun zootexniklik fakültəsinin dekanı, 1938-1941-ci 
illərdə isə həmin universitetin aspirantura şöbəsinin müdiri, 1944-1947-ci illərdə 
Azərbaycan  Heyvandarlıq-Təcrübə  Stansiyasında  baş  elmi  işçi,  1942-1975-ci 
illərdə  33  il  müddətində  "Kənd  təsərrüfatı  heyvanlarının  yemləndirilməsi  və 
südçülük  işi"  kafedrasının  müdiri,  1962-1963-cü  illərdə  Tədris  İşləri  üzrə  pro-
rektor  vəzifələrində  işləmişdir.  C.Axundovun  elmi-pedaqoji  fəaliyyəti  və 
Respublikanın  aqrar  elminin  inkişaf  etdirilməsindəki  xidmətləri  Azərbaycan 
Dövləti  tərəfindən  yüksək  qiymətləndirilərək  ona  1966-cı  ildə  Azərbaycan 
Respublikasının  "Əməkdar  Elm  Xadimi"  adı  verilmişdir.  O,  orden,  medal  və 
fəxri fərmanlarla mükafatlandırılmışdır.  
 
 
Verdiyev Zülfüqar Qurban oğlu  
(1907-1992) 
 
Ölkəmizdə  qaramal  və  zebuların  yetişdirilməsi,  onların  genetik,  seleksiya, 
bioloji və təsərrüfat xüsusiyyətlərinin öyrənilməsi, yüksək ixtisaslı zootexniya və 
baytarlıq 
təbabəti 
kadrlarının 
hazırlanması  
sahəsində 150-dən çox elmi əsərin, o cümlədən bir 
neçə  dərsliyin,  monoqrafiyaların,  kitabların  və 
dərs  vəsaitlərinin  müəllifi,  ―Şərəf  Nişanı"  ordeni, 
―Əməkdə  fərqlənməyə  görə‖,  ―İ.V.Miçurinin  100 
illiyi‖  medalları  ilə  təltif  edilmiş,  professor, 
Əməkdar  Elm  Xadimi  Zülfüqar  Qurban  oğlu 
Verdiyevin xüsusi xidmətləri  olmuşdur. O, 1955-
1959-cu  illərdə  Azərbaycan  Elmi-Tədqiqat  Hey-
vandarlıq 
İnstitutunun  direktoru  vəzifəsində 
çalışmış,  sonralar  isə  ADAU-nun  «Kənd 
təsərrüfatı 
heyvanlarının 
yetişdirilməsi 
və 
genetikası» 
kafedrasının 
müdiri 
vəzifəsinə 
seçilmiş, ömrünün sonuna qədər bu vəzifədə işləmişdir. Z.Verdiyev 1966-cı ildə 
«Kənd  təsərrüfatı  heyvanlarının  yetişdirilməsi  və  genetikası»  kafedrasının 
nəzdində ―Zebuçuluq elmi-tədqiqat problem laboratoriyası‖ yaratmış və 1990-cı 
ilə qədər onun rəhbəri olmuşdur. Alimin rəhbərliyi ilə genetika, heyvandarlıq və 
zootexniya  üzrə  bir  neçə  elmlər  namizədi  və  doktoru  hazırlanmışdır.  Fərəhli 
haldır ki, Z.Verdiyevin zubuçuluğa və camışçılığa dair elmi məqaləsi BMT-nin 
«Azalmaqda  və  aradan  çıxmaqla  olan  heyvan  növləri»  adlı  külliyatında  nəşr 
olunmuşdur. 

 
54 
 
 
Hacıyev Hacı Məmmədbağır oğlu  
(1919-1989) 
 
Azərbaycanda  baytarlıq  təbabətinin  təşəkkül  tapmasında,  müstəqil  elm 
sahəsi  kimi  formalaşmasında,  dinamik  inkişafında 
və  bu  bəşəri  əhəmiyyətli  elm  sahəsində  milli 
kadrların  və  alimlər  ordusunun  hazırlanmasında 
baytarlıq  təbabəti  elmləri  doktoru,  professor  Hacı 
Məmmədbağır  oğlu  Hacıyevin  olduqca  böyük  və 
misilsiz 
xidmətləri 
olmuşdur. 
H.Hacıyevin 
tələbələri,  aspirantları  və  elmi-pedaqoji  kollektiv 
onu 
ədəbiyyatçı 
alim, 
yüksək 
erudisiyalı, 
intellektual səviyyəli pedaqoq, həssas, qayğıkeş bir 
insan  və  pedaqoq  kimi  dəyərləndirmiş,  özləri  üçün 
örnək  hesab  etmişlər.  H.Hacıyev  1941-ci  ildə 
ADAU-nun Baytarlıq təbabəti fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirmiş, həmin 
universitetdə  ordinatorluqdan  başlayaraq  qəzet  redaktoru,  kafedra  müdiri,  elmi 
işlər üzrə prorektor vəzifələrində çalışmışdır. Alim çoxsaylı dərslik, dərs vəsaiti, 
monoqrafiya,  elmi  və  publisistik  məqalələrin  müəllifi  olmuşdur.  Ölkəmizin 
əvəzsiz  təbii  sərvəti  sayılan  naftalan  neftinin  baytarlıq  təbabətində  ilk  dəfə 
olaraq geniş tətbiq olunması məhz onun səyi və təşəbbüsü nəticəsində mümkün 
olmuşdur.  O,  1947-ci  ildə  ―Naftalan  neftinin  mədə  önlüklərinin  təqəllüsünə 
təsiri‖  mövzusunda  namizədlik  dissertasiyası  müdafiə  etmiş,  1948-ci  ildə  isə 
dosent elmi adı almış, 1951-ci ildə baytarlıq təbabəti fakültəsinin ―Yoluxmayan 
xəstəliklər və klinik diaqnostika‖ kafedrasına müdir təyin edilmişdir. Alim 1962-
ci  ildə  həmin  kafedranın  nəzdində  ―Naftalan  nefti  problem  laboratoriyası‖ 
yaratmış  və  ona  rəhbərlik  etmişdir.  O,  1967-ci  ildə  doktorluq  dissertasiyası 
müdafiə  etmiş  və  professor  alimlik  rütbəsi  almışdır.  Alim  İlk  dəfə  ―Klinik 
diaqnostika‖ və ―Kənd təsərrüfatı heyvanlarının yoluxmayan daxili xəstəlikləri‖ 
fənnindən  Azərbaycan  dilində  dərsliklərin  və  dərs  vəsaitlərinin  müəllifi 
olmuşdur.  H.Hacıyevin  rəhbərliyi  ilə  çoxlu  sayda  elmlər  namizədi 
hazırlanmışdır. 
 
 
 
 
 
 
 
Rüstəmov Rüstəm Bəhram oğlu 
(1925-2007) 
 

 
55 
Azərbaycanda  kənd  təsərrüfatı  heyvanlarının  anatomiyasının  və  morfologi-
yasının öyrənilməsi sahəsində ilk elmlər doktoru, professor Rüstəm Bəhram oğlu 
Rüstəmovun baytarlıq təbabəti həkimləri və zootexniklərin hazırlanmasında çox 
böyük xidmətləri olmuşdur. R.B.Rüstəmov sabiq SSRİ məkanında görkəmli an-
atom  və  morfoloq  kimi  tanınmış  və  şöhrətlənmiş  bir  alim,  elm  xadimi  idi.  O, 
1949-cu  ildə  ADAU-nin  baytarlıq  təbabəti  fakültəsini  bitirib,  Sankt-Peterburq 
Baytarlıq İnstitııtunun "Cərrahiyyə" kafedrasının aspiranturasına daxil olmuşdur. 
Alim  1953-cü  ildə  ―Atların  çanaq-bud  oynağının  arterial  qan  təchizatı  və 
çanaqətrafı  oynaqlarının  toxumlarının  onurğa  beynin  novokain  blokadası 
fonunda  keçiriciliyi"  mövzusunda  namizədlik  dissertasiyası  müdafiə  etmiş, 
1953-1962-ci  illərdə  "Anatomiya"  kafedrasında  əvvəlcə  assistent,  sonra  isə 
dosent  vəzifəsində  çalısmışdır.  R.Rüstəmov  1962-ci      ildə      Sankt-Peterburq   
Baytarlıq  İnstitutunun  doktoranturasına  daxil  olmuş  və  1965-ci  ildə  "Camış, 
qaramal  və  qoyunların  çanaqətrafı  əzələlərin  arterial  qan  təchizatı  və  onların 
damar-sinir  zonaları‖  mövzusunda  doktorluq  dissertasiyası  müdafiə  etmişdir. 
1968-ci ildə sabiq SSRİ Ali Attestasiya Komissiyasının qərarı ilə ona professor 
elmi  rütbəsi  verilmişdir.  O,  1967-1972-ci  illərdə  ADAU-nin  elmi  işlər  üzrə 
prorektoru, 1997-ci ilədək kafedra müdiri vəzifələrində işləmişdir. Alim 100-dən 
çox elmi əsərin müəllifidir. R. Rüstəmov 1975-ci ildə "İşində əla nailiyyətlərə görə" 
medalı ilə təltif olunmuş, 2003-cü  üdə "Vektor" Beynəlxalq Elm Mərkəzi Mükafat 
Komissivasının  qərarı  ilə  "Azərbaycanın  tanınmış  alimləri"  Beynəlxalq  layihəsinin 
qalibi olmuş və XXI əsrin tanınmış alimi" Beynəlxalq Diplomu ilə təltif edilmişdir. 
Onun  rəhbərliyi  ilə  hazırlanmış  və  «Ev  heyvanlarının  anatomiyası»  adlı  ilk  ali 
məktəb dərslikləri, çoxlu sayda metodiki vəsaitlər və s. hazırlanmışdır. R.Rüstəmov 
həm  yüksək  intellektual  səviyyəyə  və  erudisiyaya  malik  alim,  həm  də  qayğıkeş, 
həssas,  humanist,  hamı  tərəfindən  sevilən  bir  şəxsiyyət  kimi  bütün  elmi 
ictimaiyyətin  rəğbətini  qazanmış  pedaqoq  idi.    O,  elmi-pedaqoji  fəaliyyəti  ilə 
bərabər,  həm  də  mahir  tarzən  kimi  tanınırdı.  Onun  atası  məşhur  tarzən  Quzanlı 
Bəhrəm  milli  muğam  sənətinin  banilərindən  biri  Seyid  Şuşinskini  (Ağanı)  uzun 
müddət tarda müşayət etmişdir. 
Rüstəm müəllimin ən böyük xidmətlərindən biri onun uzun müddət rəhbərlik etdiyi 
anatomiya və fiziologiya kafedrasında öz yetirməsi professor Adil Ramazanovla birlikdə 
kənd təsərrüfatı heyvanlarının və quşların heç bir universitetdə analoqu olmayan, olduqca 
zəngin və nadir eksponatlara malik olan anatomiya muzeyini təşkil etməsidir. Rüstəmovlar 
ailəsi həm də təbabətə və baytarlıq təbabətinə irsən sadiq qalması ilə səciyyələnir. Alimin 
oğlu Etibar tibbi həkim, Daşqın və onun həyat yoldaşı Siyala xanım və qızı Rəna xanım 
baytarlıq  təbabəti  həkimidir.  Siyala  xanım  Rüstəmova  hazırda  Respublika  Baytarlıq 
Xidməti  İdarəsinin  rəisi  vəzifəsində  işləyir,  həmin  sahənin  tərəqqisi,  inkişafı  və  qlobal 
problemlərinin həlli üçün təqdirəlayiq, geniş  diapozonlu fəaliyyət növlərinə rəhbərlik edir. 
 
 
Qədimov Raul Abdulla oğlu  
(1939-2000) 
 

 
56 
 
Baytarlıq təbabəti elmləri doktoru, professor, Əməkdar Elm Xadimi, Qədimov Raul 
Abdulla oğlu 1966-cı ildə ADAU-nun «Epizootologiya və mikrobiologiya» kaferdasının 
assistenti, 1967-ci ildə isə dosenti seçilmiş, 1970-1972-ci  illərdə  elmi katib, 1972-1978-ci   
illərdə    elmi  işlər  üzrə  prorektor  vəzifələrində  işləmişdir.  O,  "Qoyunların  infeksion 
xəstəliklərinə  qarşı  kompleks  assosiasiyalı  vaksinasiyanın  effektivliyinin  öyrə-
nilməsi(nəzəri  əsaslarla)"  mövzusunda  elmi-tədqiqat  işini  yekunlaşdıraraq  1976-cı  ildə 
doktorluq dissertasiyasını müdafiə edib baytarlıq elimləri doktoru alimlik dərəcəsi almışdır. 
R.  Qədimov  1978-ci  ildə  keçmiş  SSRİ  Kənd  Təsərrüfatı  Nazirliyi  yanında  Tədris-
Metodika  Şurasının  üzvü  seçilmiş  və  həmin  il  ADAU-nun  «Epizootologiya  və 
mikrobiologiya»  kafedrasının  müdiri  təyin  edilmiş,  1990-1995-ci  illərdə  onun  rektoru 
vəzifəsində  çalışmışdır.  Alimin  işlədiyi  tədqiqat  əsərlərindən  "Kənd  təsərrüfatı 
heyvanlarının  infeksion  xəstəliyinə  qarşı  müqavimətin  artırılması"  (1964),  "Baytarlıqda 
toxuma  biostimulyatorunun  tətbiqi"  (1972),  "Heyvanların  infeksion  xəstəliklərinə  qarşı 
immunobioloji  reaktivliyinə  antibiotiklərin  təsiri"  (1977),  "Heyvanların  immunoloji 
reaktivliyinə  naftalanın  təsiri"  (1979),  "Qoyunların  immunobioloji  reaktivliyinə  selenin 
təsiri, «Klostridioza qarşı peyvəndləmə" (1982, 1988), "Zebu və onun hibridlərinin təbii 
müqavimətinin öyrənilməsi" (1983) və s. göstərmək olar. O, anaerob infeksiyalar zamanı 
yüksək  temperaturun,  rütubətli  havanın  immunitetə  təsirini  öyrənmiş  və  yüksək  tempe-
raturlu  regionlarda  qoyunların  peyvəndlənməsinin  sxemini  hazırlamışdır.  Alimin  bu 
sahədə  yazdığı  elmi  əsərlər  içərisində  "Anaerob  infeksiya  zamanı  yüksək  temperaturlu, 
rütubətli  havanın  immunitetə  təsiri"  (1979),  "Qoyunların  immunobioloji  reaktivliyinə 
temperaturun  təsiri"  (1982),  "Ətraf  şəraitdə  yüksək  temperaturun  qanın  biokimyəvi 
xüsusiyyətlərinə  təsiri"  (1987),  "Ətraf  mühitin  yüksək  temperaturunun  quşlarda 
immunitetin formalaşmasına təsiri" və s. göstərmək olar. R. Qədimov 400-ə  yaxın elmi 
əsərin, o cümlədən 22 dərslik və dərs vəsaitinin, xeyli metodik tövsiyələrin, monoqrafi-
yaların müəllifi olmuşdur. Alimin əsərləri ABŞ, Türkiyə, Almaniya, Meksika, Argentina, 
Fransa,  Polşa  və  Macarıstan  kimi  ölkələrin  elmi  ictimaiyyəti  arasında  geniş  maraq 
doğurmuşdur. O, 1979-cu ildə XXI Beynəlxalq Baytarlıq Konqresində iştirak etmiş, 1984-
cü ildə Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi yanında Elmi-Texniki Şuranın, 1985-ci ildə 
elmi  adların  verilməsi  üzrə  Cənubi  Qafqaz  Şurasının,  1987-ci  ildə  Ümumittifaq  Kənd 
Təsərrüfatı  Akademiyasının  üzvü,  1995-ci  ildə  Rusiya  Aqrar  Elm  və  Təhsil 
Akademiyasının həqiqi üzvü, akademiki seçilmişdir. 


Поделитесь с Вашими друзьями:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   22


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©www.azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə