Baytarliq təbabəTĠ genetġkasi


fakültəsində də tədris olunmasına dünya praktikasında geniĢ önəm verilir. Bu



Yüklə 3.21 Mb.
Pdf просмотр
səhifə3/22
tarix28.12.2016
ölçüsü3.21 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   22

fakültəsində də tədris olunmasına dünya praktikasında geniĢ önəm verilir. Bu, 
artıq günün ən vacib tələbi sayılır və ölkəmizdə də ona önəmli yer verilməlidir. 

 
19 
YaxĢı  olar  ki,  tibbidə  olduğu  kimi,  baytarlıq  təbabətində  də  həmin  fənn 
baytarlıq təbabəti genetikası ilə birlikdə tədris olunsun. Güman edirik  ki, bu 
vacib  məsələ  tezliklə  öz  müsbət  həllini  tapacaqdır.  Çünki  tibbi  biologiyanı 
bilməyən, onun haqqında müfəssəl anlayıĢı olmayan həkim öz fəaliyyətində heç 
bir uğur qazana və məĢhurlaĢa bilməz. Qeyd edilənləri nəzərə alaraq müəlliflərin 
birlikdə  14  ildən  artıq  müddət  ərzində  çox  gərgin  zəhmətə  qatlaşıb  «Baytarlıq 
təbabəti genetikası» adlı fundamental, ölkəmizin məşhur alimləri tərəfindən müsbət 
rəylə dəstəklənən, Təhsil Nazirinin əmri ilə qrif verilən və nəşr olunması məsləhət 
bilinən, müasir tələblərlə uzlaşan ilk ali məktəb dərsliyi kimi ərsəyə gəlməsi diqqəti 
cəlb edir. Dərslik hazırlanarkən «Baytarlıq təbabəti genetikası və biotexnologiyanın 
əsasları» fənni üzrə mövcud olan son (2009) tədris proqramına, dünya, xüsusilə rus 
alimlərinin və milli elm xadimlərimizin əsərlərinə geniş istinad edilmişdir.  
Dərslik  Azərbaycan  Respublikası  Təhsil  Naziri  tərəfindən  «Baytarlıq  təbabəti 
genetikası və biotexnologiyanın əsasları» adı ilə dərslik kimi təsdiq olunmaqla iki 
hissədən – ―Baytarlıq təbabəti genetikası‖ və ―Biotexnologiyanın əsasları‖ ibarətdir. 
Dərsliyin ikinci hissəsi – ―Biotexnologiyanın əsasları‖ – üzərində müəlliflər hazırda 
gərgin  işlər  aparır  və  yaxın  gələcəkdə  oxuculara  təqdim  ediləcəkdir. 
Biotexnologiyanın  əsasları  müasir  qloballaşma,  dövrünün  ən  prioritet  tələbi  kimi 
gündəmə  gəlməklə,  onsuz  kənd  təsərrüfatı,  baytarlıq  təbabəti  və  tibb  sahəsində 
yüksək  ixtisaslı  mütəxəssiz  hazırlığından  heç  bir  söhbət  gedə  bilməz  və  bu  qeyri 
mümkündür.  Çünki  hazırda  bütün  kənd  təsərrüfatı,  sənaye  və  digər  istehsal 
texnologiyaları  yalnız  biotexnoloji  proseslərə  əsaslanır,  ona  istinad  edir,  müasir 
nanotexnologiya elmi-texniki tərəqqiyə inteqrasiya olunur. Biotexnoloji proseslərin 
hamısı  fundamental,  tədbiqi  xarakter  daşıyır  (qida  və  yeyinti  məhsulları,  zülallar, 
hormonlar,  fermentlər,  bioloji  preparatlar  –  antibiotiklər,  diaqnostikumlar, 
diaqnostiki və immunseriumlar, testlər, vaksinlər, immunoqolobinlər və s. Dərman 
preparatları əsasən bu üsulla alınır). 
Müəlliflər dərsliyin nəşr olunmasında çox böyük xidmətləri olan, dərsliyə rəy 
verən  tanınmış  alimlərimizə,  elmi  redaktora  və  məsləhətçilərə,  redaktorlara  çox 
dəyərli elmi məsləhətlər verən və müvafiq köməklik göstərən professorlar ADAU-
nun sabiq rektoru hazırda İsmayıllı Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı, əməkdar 
elm  xadimi  Mirdaməd  Sadıqova,  ADAU-nun  rektoru  İbrahim  Cəfərova,  ATU-
nun  «Tibbi  mikrobiologiya  və  immunologiya»  kafedrasının  müdiri  Zakir  Qara-
yevə,  «Tibbi  biologiya  və  genetika»  kafedrasının  müdiri  Canbaxış  Nəcəfova, 
BDU-nun  professoru  Məcnun  Babayevə,  «Biologiya»  fakültəsinin  dekanı  Akif 
Quliyevə,  «Onurğalılar  zoologiyası»  kafedrasının  müdiri,  ƏEX  Qara  Musta-
fayevə, kafedranın əməkdaşı Anar Məmmədova, «Genetika və darvinizm» kafed-
rasının  müdiri  Rauf  Quliyevə,  nəşriyyat  redaktoru  Səbuhi  Qəhrəmanova, 
komputer  tərtibatçısı  Ramil  Əzizova  dərin  minnətdarlığını  bildirirlər.  Dərslik 
haqqında  irad  və  təkliflərini  bildirən  bütün  alimlərə,  oxucu  və  tələbələrə 
müəlliflər  öz  dərin  təşəkkürünü  bildirir  və  gələcək  nəşrlərdə  onların  iradlarını  
nəzərə alacaqlar. 
MÜƏLLIFLƏR 
 

 
20 
Müəlliflər baytarlıq təbabəti həkimləri üçün olduqca önəmli və vacib, lakin 
yaddan  çıxmış  bir  məsələnin-baytarlıq  təbabəti  həkiminin  andının  bu  sahənin 
gənc  mütəxəssislərinin  öz  bəşəri  əhəmiyyətli  sənətinə  vicdanla,  yüksək 
məsuliyyət  hissi  ilə  yanaşması  və  öz  funksiyalarını  dərindən  dərk  etməsi  üçün 
günün əsas prioriteti hesab edir. Baytarlıq təbabəti həkimi öz üzərinə düşən və 
qarşısında  duran  müqəddəs,  çox  çətin,  mürəkkəb  bir  işi  vicdanla  yerinə 
yetirməli,  iş  prosesində  gündəlik  rastlaşdığı  təsərrüfat  işçiləri  və  hevanların 
sahibləri  ilə  yüksək  etika,  davranış  nümayiş  etdirməklə  rəğbət  qazanmalı  və 
böyük nüfuz sahibi olmalıdır. Bu işdə həkimin yaddaşına həkk olunan və həmişə 
onu müşayət edən, həmkarı olan, məhz onun diplom alarkən müqəddəs həkimlik 
andı içməsidir. Bu təcrübə Rusiya Federasiyasında 1992-ci ildən tətbiq olunur və 
çox geniş diapozonlu səmərə verir. Aşağıda həmin andı şərh edirik. Nəticəsi isə 
bizim  səlahiyyətimiz  xaricindədir.  Yaxşı  olar  ki,  gec  də  olsa  bu  məsələ  ilə 
səlahiyyətli  təşkilatlar  məşğul  olsun.  Çünki  bu  artıq  günün  prioriteti  və  vacib 
tələbidir,  həm də dünya praktitkasında geniş tətbiq olunur. 
PRĠSƏQA VETERĠNARNOQO VRAÇA 
 
Poluçaə diplom veterinarnoqo vraça, torjestvenno klənusğ:  
•    posvətitğ  oxrane  zdorovğə  çeloveka  i  jivotnıx  vse  znaniə  i  silı, 
dobrosovestno truditğsə tam, qde gtoqo potrebuöt interesı obhestva; 
•    vseqda  bıtğ  qotovım  okazatğ  veterinarnuö  pomohğ  nujdaöhimsə  v  ney 
jivotnım; 
•  postoənno soverĢenstvovatğ znaniə i vraçebnoe masterstvo, poLuçennıe 
v vısşey şkole, svoey deətelğnostğö sposobstvovatğ razvitiö veterinarnoy nauki 
praktiki
•  postoənno soverĢenstvovatğ urovenğ profilaktiçeskoy i leçebnoy rabotı, 
dobivaəsğ likvidaüii-bolezney jivotnıx;               
•    kvalifiüirovanno  ispolnətğ  vraçebnıe  obəzannosti,  bıtğ  aktivnım 
orqanizatorom veterinarnoqo dela; 
•    zabotitğsə  ob  oxrane  prirodı,  vospitıvatğ  u  okrujaöhix  qumannoe 
otnoşenie ko vsemu jivomu;  
•  neustanno propaqandirovatğ veterinarnıe znaniə i peredovoy opıt sredi 
rabotnikov  jivotnovodstva,  məsnoy,  moloçnoy  i  kojevennoy  promışlennosti, 
naseleniə; 
•  bereçğ i razvivatğ boqateyĢie tradiüii oteçestvennoy veterinarii, vseqda 
rukovodstvovatğsə obheçeloveçeskimi prinüipami i pomnitğ ovısohom prizvanii 
sovetskoqo  veterinarnoqo  vraça,  eqo  otvetstvennosti  pered  narodom  i 
qosudarstvom. 
•  vernostğ prisəqe klənusğ pronesti çerez vsö jiznğ! 
 
 
BAYTARLIQ
  
TƏBABƏTĠ
 
HƏKĠMĠNĠN
 
ANDI 
 
Baytarlıq təbabəti həkimi diplomunu alarkən, təntənəli surətdə and içirəm: 

 
21 
•    bütün  bilik  və  gücümü  insanların  və  heyvanların  sağlamlığının  müha-
fizəsinə həsr etməyə; 
•    ictimaiyyətin  maraqları  tələb  etdiyi  yerlərdə  vicdanla  çalışmağa,  baytar 
yardımına ehtiyacı olan heyvanlara yardım etməyə hər zaman hazır olamağa; 
•  ali
 
məktəbdə aldığım bilik və həkim bacarıqlarını daima  yeniləşdirməyə, 
baytarlıq  təbabəti
 
elminin  və  məşğələlərinin  inkişafına  öz  fəaliyyətimlə  təsir 
etməyə; 
•    profılaktiki  və  müalicəvi  işlərin  səviyyəsini  daima  yeniləşdirməyə  və 
bununla da heyvanlarda olan xəstəliklərin aradan qaldırılmasına nail olmağa; 
•  həkimlik borcunu səriştəli yerinə yetirməyə, baytarlıq təbabəti işinin fəal 
təşkilatçısı olmağa; 
•  təbiətin  mühafizəsinin  qayğısına  qalmağa,  bütün  canlılara  qarşı  ətrafda-
kılarda humanist yanaşmağı tərbiya etməyə; 
• heyvandarlıq, ət, ət məhsulları, süd, süd məhsulları, dəri sənayesi işçıləri 
və  əhali  arasında  baytarlıq  təbabəti  bitkilərinin  və  qabaqcıl  təcrübələrinin 
yorulmadan  təbliğatını  aparmağa;  
•  baytarlıq  təbabətinin  zəngin  ənənələrini  qorumağa  və  inkişaf    etdirməyə, 
hər  zaman  ümumbəşəri  prinsipləri rəhbər  tutmağa,  baytarlıq təbabəti  həkiminin 
ali  adını  və  onun  xalq  və  dövlət  qarşısında  məsuliyyətini  heç  zaman 
unutmamağa.  
• anda bütün həyatım boyunca sadiq qalmağa and içirəm!     
 
 
THE OATH OF THE VETERINARY SURGEON 
 
Receiving the diploma of the veterinary surgeon, solemnly I swear:  
• to devote to health protection of the person and animals all knowledge and 
forces, honesty to work there where it will be demanded by interests of a society; 
• always to be ready to render the veterinary help to animals needing it; 
•  constantly  to  improve  knowledge  and  the  medical  skill,  received  in  the 
higher  school,  the  activity  to  promote  development  of  a  veterinary  science  and 
practice; 
•  constantly  to  improve  level  of  preventive  and  medical  work,  achieving 
liquidation of illnesses of animals; 
•  qualitatively  to  fulfill  medical  duties,  to  be  the  active  organizer  of 
veterinary business; 
•  to  care  of  wildlife  management,  to  bring  up  at  surrounding  the  humane 
relation to all live; 
•  indefatigably  to  propagandize  veterinary  knowledge  and  an  advanced 
experience  among  workers  of  animal  industries,  the  meat,  dairy  and  tanning 
industry, the population; 
• to protect and develop the richest traditions of domestic veterinary science
always to be guided by universal principles and to remember high calling of the 
veterinary surgeon, its responsibility before the people and the state.  

 
22 
• fidelity to the oath I swear to carry by through all life. 
 
 
 
  
 
 

 
23 
 
 
 
 
 
 
                      
 
 
 
GĠRĠġ, BAYTARLIQ TƏBABƏTĠ GENETĠKASININ  
MƏQSƏD VƏ VƏZĠFƏLƏRĠ, ĠNKĠġAF TARĠXĠ 
 
 
 
“Həkim  aslan  ürəyinə,  qartal  baxışına, 
ilan  müdrikliyinə  və  qız  əllərinə  malik  olma-
lıdır”.  
 
(loğman Əli Ġbn Sina) 
 
 «Əgər  sən  həkimlikdən  başqa,  həm  də 
filosofsansa, Allaha bərabər həkimsən».  
 
(təbabətin atası Hippokrat) 
 
 
1.1. Ümumi anlayıĢ, genetikanın məqsədi və vəzifələri  
 
Genetika  (yunanca  «genezis»-«əcdad»,  «mənşə»)  –  biologiya  elminin  ən 
əsas,  fundamental  sahəsi  olmaqla  orqanizmlərin  irsiyyət  və  dəyişkənliyini 
öyrənən elmdir. Hazırda elmi-texniki tərəqqiyə əsaslanan və çox sürətlə inkişaf 
edən  molekulyar  biologiyanın  bütün  müddəaları  və  prioritet  istiqamətləri 
(genetika 
mühəndisliyi, 
immunoferment 
analizi, 
immunogenetika, 
immunologiya,  enzimologiya,  biotexnologiya  və  s.)  məhz  genetika  elminə 
əsaslanır.  Genetika  elminin  müasir  nailiyyətləri  əsasında  molekulyar  biolo-
giyanın  yeni və olduqca  mütərəqqi sahələri – genetika  mühəndisliyi və biotex-
nologiya elmləri artıq müstəqil elmi sahə kimi formalaşmağa başlamışdır. Məhz 
bu  mütərəqqi  elm  sahələrinə  əsaslanaraq  kənd  təsərrüfatının,  bioloji  sənayenin, 
istehsalatın  bütün  sahələrində,  xüsusilə  təbabətdə,  baytarlıq  təbabətində  geniş 
tətbiq  olunan  bioloji  preparatlar  (vaksinlər,  immun  serumlar,  diaqnostikumlar, 
hormonlar,  fermentlər,  antibiotiklər,  sulfanilamid  və  nitrofuran  qrupu 
preparatları,  yem  və  qida  əlavələri,  müxtəlif  dərmanlar,  xlorella,  spirullin  kimi 
qiymətli,  zülallarla  çox  zəngin  olan  yemlər  və  s.)  istehsal  olunur.  Bu  gün 
orqanizmlərdə  gedən  metobolik  proseslərin  hamısı  (metabolizm,  anabolizm, 
katabolizm) məhz molekulyar genetika, molekulyar və submolekulyar sitologiya 
səviyyəsində  öyrənilir.  Genetika  mühəndisliyi  və  biotexnologiyanın  yüksələn 
düz 
xətlə 
dinamik 
inkişafı 
müasir 
I FƏSĠL 

 
21 
biologiya,  xüsusilə  molekulyar  biologiya  elminin  ən  böyük  nailiyyəti  kimi 
dəyərləndirilməlidir. Məhz həmin elm sahələri biologiyanın müasir İnformasiya, 
Kommunikasiya  Texnologiyaları  (JKT)  və  nanotexnologiya  səviyyəsində 
öyrənilməsinə, inkişafına olduqca güclü zəmin yaradır. 
Genetikanın  əsasını  irsiyyət  və  dəyişkənlik  təşkil  edir.  Bu  iki  amil  canlı 
materiyanın  təkamülünü  təmin  edən  aparıcı  qüvvə  sayılır.  İrsiyyət  –  orqa-
nizmlərin  nəsillərarası  maddi  və  funksional  xüsusiyyətlərini  daşıyan,  əks 
etdirən, nəsildən nəsilə ötürən xassəsi olmaqla, müəyyən xarici mühit şəraitin-
də onların fərdi, spesifik, xarakterik inkişafını təcəssüm etdirir. İrsiyyət orqa-
nizmlərinin  çoxalma  prosesi  zamanı  öz  irsi  əlamət  və  xassələrininin  nəsildən 
nəsilə  ötürülməsindən  ibarət  olub,  ayrı-ayrı  növlərə mənsub  olan  xüsusiyyət-
lərin  populyasiyalarda  dayanıqlı  olaraq  davam etməsini  təmin  edir.  İrsiyyətin 
nəsildən  nəsilə  ötürülməsi  mexanizminin  və  dinamikasının  öyrənilməsi,  bir 
qayda olaraq, həmişə genetika elminin ən aktual problemi olmuşdur. İrsi əlamət 
və  xassələr  qeyri-cinsi,  cinsi  və  vegetativ  çoxalma  yolu  ilə  nəsildən  nəsilə, 
valideynlərdən  onların  törəmələrinə  ötürülür.  Cinsiyyət  hüceyrələri  somatik 
(bədən)  hüceyrələrinə  nisbətən  çox  azlıq  təşkil  etməklə  genlər  vasitəsilə  irsi 
informasiyaları  ontogenezin  dəqiq  planı  əsasındı  (hər  bir  fərdin  xarakterik 
xassələrini)  formalaşdırır.  Cinsi  çoxalma  zamanı  qametlərin  qarşılıqlı 
assimilyasiyası  nəticəsində  yeni  fərdlər  həm  ata,  həm  də  ananın  əlamətlərinə 
malik  olur.  Dəyişkənlik  –  isə  orqanizmlər  arasında  bəzi  əlamət  və  xassələrinə 
görə  fərqlərin  baş  verməsidir.  İrsiyyət,  dəyişkənlik  və  seçmə  təkamülün  əsası 
və  təkan  verici  qüvvəsidir.  Yer  kürəsində  bioloji  müxtəlifliyin  mövcud  olması 
məhz  onların  təşəkkül  tapması  nəticəsində  olmuşdur.  İrsiyyət  və  dəyişkənliyin 
qanuna uyğunluqları yeni heyvan, bitki və mikroorqanizm ştammlarının yaradıl-
ması üçün çox böyük zəmin yaradır. 
Məşhur genetik S.M.Qerşenzon genetikanın öyrəndiyi nəzəri problemləri  4 
əsas qrupa bölmüşdür: 
–  genetik  informasiyanın  saxlanması  (genetik  informasiyanın  harada  və 
necə kodlaşdırılması); 
– genetik informasiyanın hüceyrədən hüceyrəyə və nəsildən nəslə verilməsi; 
– ontogenez prosesi zamanı genetik informasiyanın reallaşması; 
– mutasiya prosesi zamanı genetik informasiyanın dəyişilməsi. 
Dəyişkənliyin  əsas  mahiyyəti  genlərin  dəyişməsindən  və  onların  qarşılıqlı 
dialektik  vəhdətindən  ibarətdir.  Müasir  dövrdə  genetika  elmi  biologiyanın  əsas 
mərkəzi  prioriteti  sayılmaqla  seleksiya,  bioloji  kimya,  fiziologiya,  təbabət, 
baytarlıq  təbabəti,  ekologiya,  ətraf  mühitin  mühafizəsi,  İKT,  nanotexnologiya, 
biofizika,  kibernetika  və  s.  elmlərlə  dialektik  və  qarşılıqlı  vəhdət  təşkil  edir. 
Genetika  və  baytarlıq  təbabətinin  inteqrasiyasının  məntiqi  nəticəsi  kimi  son 
zamanlar baytarlıq təbabəti genetikası yaranmışdır. Baytarlıq təbabəti genetikası 
–  heyvanların,  quşların,  balıqların  və  arıların  genetikasının  tərkib  hissəsi 
olmaqla,  onların  irsi  anomoliyalarını,  xəstəliklərini,  diaqnostika,  profilaktika, 
seleksiya üsullarını, xəstəliklərə davamlılığını, həssaslığını, xarici mühit amilləri 
ilə  vəhdətini,  qan  qrupları,  biokimyəvi  polimorfizm  və  immunitetin  genetik 

 
22 
aspektlərini  və  s.  öyrənən  planetar  və  bəşəri  əhəmiyyətli,  çox  perispektivli 
elmdir.  Baytarlıq  təbabəti  genetikasının  qarşısında  duran  prioritet  məsələlər 
aşağıdakılardan ibarətdir: 
– irsi anomaliyaların öyrənilməsi; 
–  irsi  anomaliyaların  heteroziqot  daşıyıcılarının  aşkar  edilməsi  üsullarının 
hazırlanması; 
–  populyasiyalarda  və  onların  eliminasiyasında  zərərli  (anomal)  genlərin 
yayılmasına nəzarətin edilməsi; 
-qan qrupları və biokimyəvi polimorfizmin genetik aspektləri; 
–  yoluxucu  (infeksion  və  invazion)  xəstəliklər  zamanı  immunitetin 
genetikasının öyrənilməsi; 
– irsiyyət yönümlü xəstəliklərin öyrənilməsi; 
–  orqanizmin  yoluxucu  və  yoluxmayan  daxili  xəstəliklərə  həssaslığı  və 
davamlılığının erkən aşkar edilməsi (ekspres) üsullarının hazırlanması; 
–  heyvanlar,quşlar,balıqlar  və  arıların  xəstəliklərinin  proflaktika  və 
müalicəsində işlədilən bioloji və dərman preparatlarının genetik aspektlərinin və 
neqativ fəsadlarının aşkar olunması. 
– bütün xəstəlikləri yalnız gen patalogiyası səviyyəsində öyrənmək; 
–  xəstəliyə  davamlı  və  sənaye  texnologiyasına  uyğunlaşan  sürü,  xətt  və 
cinslərin yaradılması. 
Hazırda  gen  mühəndisliyiin  geniş  diapozonla  inkişaf  etməsi  və  istifadə 
olunması elmə indiyədək qaranlıq qalan bəzi elmi sirlərin açılmasına çox böyük 
təkan  verir.  Alimlərin  Afrikada  məskunlaşan  fillər  üzərində  apardığı 
tədqiqatların  nəticəsi  göstərmişdir  ki,  onların  orqanizmində  indiyədək  elmə 
məlum olmayan ən qısa (ultra) səs dalğaları hasil olunur və fillər bu dalğalar 
vasitəsilə 100 km-ə qədər aralıdakı filləri axtarıb tapır. Fil ailəsinin hər hansı 
bir üzvü itdikdə, yaxud sürüdən ayrı düşdükdə (ən çox bala fillər) onlar həmin 
ultra səs dalğaları ilə dərhal bir-birini axtarıb tapırlar. Fillərin heç bir canlıya 
xas olmayan başqa genetik xüsusiyyəti də aşkarlanmışdır. Onlar hər hansı bir 
ərazidə  ölmüş  fil  cəsədlərinin  qalıqlarını  (kəllə,  ətraf,  onurğa  sümükləri) 
taparkən  hamısı  dərhal  həmin  yerə  toplanaraq  cəsəd  qalıqlarının  yalnız  filə 
mənsub olduğunu aşkarlayır, göz yaşı tökür, sonda isə ön ətrafları ilə həmin 
cəsəd qalıqlarını torpağa basdırır, sanki yenidən dəfn edirlər. Heç şübhəsiz ki, 
fillərə  məxsus  olan  bu  instinktlər  yalnız  genlərin,  genetik  kodların  vasitəsi  ilə 
icra  olunur,  irsi  xarakter  daşıyır  və  nəsildən  nəsilə  ötürülür.  Q.  Mendel, 
T.Morqan, N.Vavilov, Q.de-Friz, K.Korrens, E.Çermak və başqa dünya şöhrətli 
alimlər  bəşəri  və  planetar  əhəmiyyətli  genetika  elminin  əsas  qanunlarını  kəşf 
etməklə  biologiya  elminin  elmə  məlum  olmayan  yeni  sirlərini,  nailiyyətlərini 
aşkar etdilər. Azərbaycan alimləri də bu  sahədə novatorluq etmiş, genetika və 
seleksiyanın  öyrənilməsi  ilə  çox  ciddi  məşğul  olmuş,  elmi-praktiki  cəhətdən 
xüsusi  əhəmiyyət  kəsb  edən  fundamental-tətbiqi  xarakterli    tədqiqatlar 
aparmışlar.  Onlar  yeni  taxıl  sortları,  qoyun,  qaramal,  camış  cinsləri  yaratmış, 
genetikanın,  seleksiyanın  nəzəri  və  tətbiqi  xarakterli  məsələlərinin  öyrənilməsi 
ilə məşğul olmuşlar. Alimlərimizin milli genetika elmimizin inkişafındakı böyük 

 
23 
və  təqdirəlayiq  xidmətlərini  nəzərə  alaraq  onların  elmi-tədqiqatlarının  prioritet 
istiqamətləri  və  yaradıcılığı  haqqındakı  məlumatlar  müvafiq  fəsillərdə  şərh 
olunmuşdur.  Güman  edirik  ki,  xalqımızın  gələcəyi  olan  gənclərimiz, 
tələbələrimiz,  şagirdlərimiz  və  bütün  oxucular  milli  genetika  elmimizin  
sələflərinin, korifey alimlərimizin yaradıcılığı, elmi axtarışları və nailiyyətləri ilə 
tanış olduqdan sonra müvafiq nəticə çıxaracaq, onların keçdiyi çox şərəfli elmi 
irsi örnək kimi qəbul edəcək, yollarını davam etdirəcək və bu elmə böyük maraq 
göstərəcəklər.  Çünki  bütün  bioloji,  tibbi,  baytarlıq  təbabəti  və  aqrar  təmayüllü 
elmlərin əsas məsələləri, məhz hüceyrə, xromosom və gen səviyyəində öyrənilir. 
İstər  tibbi,  istərsə  də  baytarlıq  təbabəti  həkimləri  hazırda  bütün  patologiyaları 
yalnız  genetik  səviyyədə  öyrənirlər.  Baytarlıq  təbabəti  genetikasının  əsas 
müddəalarını  bilmədən  heç  bir  patologiya  ilə  mübarizə  aparmaq,  onun 
qarşısını  almaq  qeyri-mümkündür.  Yüksək  ixtisaslı,  səriştəli  həkim  olmaq 
üçün baytarlıq təbabəti genetikası elmini, onun başlıca qanunauyğunluqlarını 
və  prinsiplərini  dərindən,  mükəmməl  və  ətraflı  öyrənmək  lazımdır.  Əks 
təqdirdə  məşhur  Hippokrat  andına  sadiq  qalmaq  qeyri-mümkündür.  Həkim 
bilməlidir  ki,  bütün  xəstəliklər,  patologiyalar  məhz  hüceyrə  səviyyəsində  baş 
verir,  hər  bir  dəyişikliyin  əsasını  genetik  amillərin  (xromosomlar,  genlər)  arxi-
tektonikasının  normal  strukturunun  pozulması,  mutagenezə  uğraması  və  modi-
fikasiyası təşkil edir. Atalar sözümüzdə çox qiymətli və müdrik bir kəlam vardır: 
«Nə var dövlət, nə də şan şöhrət insanı xoşbəxt edə bilməz. Yalnız sağlamlıq 
insanın ən böyük sərvəti və xoşbəxtliyidir». Sağlamlığın rəhni isə təmiz torpaq, 
su, hava və ekoloji cəhətdən saf və keyfiyyətli yeyinti məhsullarıdır.  «Qafqaz 
dünyanın zəngin təbiət muzeyidir. Onun bir parçası olan Azərbaycan misilsiz 
gözəlliklər  diyarıdır.  Burada  Yerin  altı  tükənməz  xəzinə,  üstü  isə  canlı 
muzeydir» (akademik Həsən Əliyev).  
 
«İşdə Qafqaz… səfalı bir məna. 
Allah-Allah nədir bu abi-hava? 
Nə qədər şairanə bir xilqət 
Yerə enmişdir adətən cənnət» 
 
(Hüseyn Cavid) 
 
Əlbəttə,  bu  canlı  muzeyin  ən  qiymətli  bioloji  varlığı  insandır,  xalqımızdır. 
Tibb və baytarlıq təbabəti həkimləri isə bu canlı muzeyin ən başlıca qoruyucusu və 
keşikçisi  olmalı,  dahi  Hippokratın  tarixi  və  bəşəri  andına  sadiq  qalmalıdır.  Dahi 
filosof  şairimiz  N.Gəncəvi  məşhur  «Xəmsə»-sində  təbabəti  yalnız  insan 
sağlamlığı kimi deyil, bütün bəĢəriyyətin sağlamlığı kimi təsvir etmiĢdir. Dahi 
M.Füzuli də təbabətə analoji mövqedən yanaşmışdır. 
 
«Yoxdu bu rüsvalığın dərdinə dərman, ey təbib, 
Eyləmə rüsvay özün, həm qəlbimi qan, ey təbib! 
Olmaq istərsən əgər asudə qoy rahət məni, 
Dərdimin yox çarəsinə çünki imkan, ey təbib! 
 

 
24 
Sən qan almaqla yəqin bir fayda verməzsən cana, 
Şövqi-ləlin gəl çıxar mümkünsə candan, ey təbib! 
Məqsədim açmaq deyildi dərdimi əsla sənə, 
İstədim pünhan edim, səndən nə pünhan, ey təbib!» 
 
(Məhəmməd Füzuli) 
Gənclərimiz təbabətin və baytarlıq təbabətinin bazasını təşkil edən genetika 
elminin  böyük  perspektivə  malik  bioloji  elm  sahəsi  olduğunu  nəzərə  alıb, 
sələflərimiz  olan  korifey  alimlərimizin  elmi  irsində  boşluğun  yaranmasına  yol 
verməməli  və  onların  davamçıları  olmalıdır.  Genetika  olduqca  çətin,  mü-
rəkkəb,  fundamental,  zəngin,  lakin  perspektivli  və  maraqlı  elm  sahəsidir. 
Gənclərimiz onun çətinliklərindən qorxmamalı və korifey alimlərimizdən sonra 
yaranan  böyük  bir  yarğanın  əmələ  gəlməsinin  qarşısını  almalı  və  onunla  ciddi 
mübarizə aparmalıdır. Bu boşluq artıq yaranıb, onun radiusu və diapozonu isə 
get-gedə  daha  da  dərinləşir,  genişlənir  və  keçilməz  sədd  yaradır.  Bu  isə  milli 
elmimizin  inkişafı,  tərəqqisi  üçün  ciddi  maneçilik  törədə  bilər.  Çünki  ölkəmiz 
hazırda insan həyatının bütün sferalarında dünya ölkələri arasında çox böyük və 
dinamik sürətlə inkişaf edən bir ölkəyə çevrilib. Milli elmimizin bütün sahələri, 
o cümlədən genetika elmi də bu inkişafın axınına qoşulmalı, ölkəmizin ümumi, 
davamlı  və  dayanıqlı  inkişafı  ilə  uzlaşmalı  və  həmahəng  olmalıdır.  Dünya 
şöhrətli, dahi filosof K.Marks yazmışdır: 
«Elmdə  şahraq  yol  yoxdur.  Bu  yol  daşlı-kəsəkli,  tikanlı-kollu,  enişli-yoxuşlu, 
dərəli-təpəli,  nahamar,  çətin  bir  yoldur.  Ancaq  bu  yol  özü  üçün,  gec-tez  mütləq  bir 
çıxış  yolu,  hamar  cığır  tapacaqdır».  «Elm  və  tərəqqinin  ən  xarakterik  cəhəti  bizim 
dünyagörüşümüzə tədricən yeni-yeni sahələr və üfüqlər bəxş etməsidir» (Lui Paster). 
Əminliyimizi, məmnuniyyətlə bildiririk ki, tezliklə ölkəmizdə gənclərdən ibarət olduqca 
böyük  bir  genetiklər  ordusu  yetişəcək  və  beləliklə  də  elmimizdə  boşluğun,  fasilənin 
qarşısı  mütləq  alınacaqdır.  Müəlliflər  isə  böyük  məmnunluq  və  nikbinlik  hissi  ilə 
genetiklərdən  ibarət  gənc  alimlər  ordusuna  yalnız  və  yalnız  uğurlar,  yeni  elmi  kəşflər 
arzulayır. Elmi estafet və söz indi onlara verilir, vətənpərvərlik estafeti də məhz onlara 
xas olan xüsusiyyətlər kimi dəyərləndirilir. Ulu öndər Heydər Əliyev həmişə ziyalıları, 
alimləri və elmi çox yüksək dəyərləndirmiş və qiymətləndirmişdir: «Xalq həmiĢə öz 


Поделитесь с Вашими друзьями:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   22


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©www.azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə