Qlobal tüTÜn epidemiyasi barəDƏ Üst-nin MƏruzəSİ, 2008-ci IL. Mpower tədbirlər kompleksi yaĢayır və təsir edir



Yüklə 1.03 Mb.
Pdf просмотр
səhifə7/10
tarix21.04.2017
ölçüsü1.03 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10

Vergilərin tətbiq edilməsi –

 

tütün istehlakını azaltmağın 

ən yaxĢı üsuludur.

 

Vergiləri artırmaq yolu ilə tütün 

məmulatlarının qiymətinin 

artırılması – tütün istehlakını 

azaltmağın və siqaretçəkməyin 

dayandırılmasına həvəsləndirmənin 

yeganə səmərəli yoludur

66

. Tütün 



məmulatlarının qiymətini 70% 

artırmaqla siqaret çəkməklə bağlı 

ölümlərin dörddə birinin qarşısını 

almaq mümkündür

104

. Vergilərin 



artırılması həmçinin dövlətə 

bilavasitə xeyir gətirəcək ki, bunlar 

tütünlə mübarizəyə, digər vacib 

tibbi-sanitariya və sosial 

proqramlara xərclənə bilər.  

Bütün dünyada hökumətlər əsrlərlə 

tütün məmulatlarına vergi tətbiq 

edirdilər. Əhali və siyasi rəhbərlik 

bu vergiləri  

 

 



 

 

yaxşı qəbul edir, çünki tütün vacib 



əhəmiyyətli məhsul deyil və ona 

tətbiq edilən vergilər çətinlik 

yaratmır. Tətbiq edilən bütün 

vergilərdən tütün məmulatlarına 

qoyulan vergilər hətta  yoxsul əhali 

tərəfindən daha asan qəbul edilir. 

Çünki əksəriyyəti başa düşür ki

tütün zərərlidir. Əslində, tütün 

məhsullarına qoyulan vergilərin 

artırılması əhali arasında populyar 

olan yeganə vergi artımı növüdür. 

Vergilərin artırılması bir çox 

ölkələrdə hələ də seçicilərin 

əksəriyyətini təşkil edən siqaret 

çəkməyənlər və getdikcə daha çox 

siqaret çəkənlər arasında 

dəstəklənir. Toplanan vergilərin 

tütünə qarşı mübarizəyə, digər 

tibbi-sanitariya və sosial 

proqramlara xərclənməsi onların 

populyarlığını daha da artırır

104


.  

Vergilərin artırılması 

dövlətin gəlirlərini artırır

 

Tütün sənayesinin təbliğatına 

baxmayaraq, tütün məmulatlarına 

qoyulan verginin artırılması dövlət 

gəlirlərinin azalmasına səbəb 

olmur


105

. Tütün məhsullarına 

qoyulan vergilərin 10% artırılması, 

adətən gəlir səviyyəsi yüksək olan 

ölkələrdə tütün istehlakını 4%, gəlir 

səviyyəsi aşağı olan ölkələrdə isə 

təxminən 8% azaldır, tütündən 

vergi gəlirləri isə demək olar ki, 7% 

artır

104,105,106



. Vergilərin artmasının 

təsiri, xüsusilə, gəlir səviyyəsi aşağı 

və orta olan ölkələrdə hiss olunur

97



bununla belə, təcrübə göstərdiyi 

kimi, dövlətin gəlirləri azalmır. 

Məsələn, Cənubi Afrikada siqaret 

aksizləri hər dəfə 10% artdıqca, 

siqaret aksizlərindən əldə edilən 

gəlir təxminən 6% artır. Beləliklə, 

1994-2001-ci illərdə aksizlərdən 

əldə edilmiş gəlirlər iki dəfədən çox 

artmışdır

107


.  

Tütün  məhsullarına  qoyulan 



vergilərin artırılması

H

H

a

a

z

z

ı

ı

r

r

k

k

ı

ı

 

 

m

m

ə

ə

r

r

u

u

z

z

ə

ə

 

 

ü

ü

ç

ç

ü

ü

n

n

 

 

h

h

a

a

z

z

ı

ı

r

r

l

l

a

a

n

n

m

m

ı

ı

ş

ş

 

 

m

m

o

o

d

d

e

e

l

l

l

l

ə

ə

r

r

 

 

g

g

ö

ö

s

s

t

t

ə

ə

r

r

i

i

r

r

 

 

k

k

i

i

,

,

 

 

s

s

i

i

q

q

a

a

r

r

e

e

t

t

l

l

ə

ə

r

r

i

i

n

n

 

 

r

r

e

e

a

a

l

l

 

 

q

q

i

i

y

y

m

m

ə

ə

t

t

l

l

ə

ə

r

r

i

i

n

n

i

i

n

n

 

 

a

a

r

r

t

t

m

m

a

a

s

s

ı

ı

n

n

a

a

 

 

s

s

ə

ə

b

b

ə

ə

b

b

 

 

o

o

l

l

a

a

n

n

 

 

v

v

e

e

r

r

g

g

i

i

l

l

ə

ə

r

r

i

i

n

n

 

 

d

d

ü

ü

n

n

y

y

a

a

 

 

m

m

i

i

q

q

y

y

a

a

s

s

ı

ı

n

n

d

d

a

a

 

 

1

1

0

0

 

 

f

f

a

a

i

i

z

z

 

 

a

a

r

r

t

t

ı

ı

r

r

ı

ı

l

l

m

m

a

a

s

s

ı

ı

.

.

.

.

.

.

 

 

t

t

ü

ü

t

t

ü

ü

n

n

d

d

ə

ə

n

n

 

 

i

i

s

s

t

t

i

i

f

f

a

a

d

d

ə

ə

 

 

n

n

ə

ə

t

t

i

i

c

c

ə

ə

s

s

i

i

n

n

d

d

ə

ə

 

 

b

b

a

a

ş

ş

 

 

v

v

e

e

r

r

ə

ə

n

n

 

 

ə

ə

n

n

 

 

a

a

z

z

ı

ı

 

 

1

1

0

0

 

 

m

m

i

i

l

l

y

y

o

o

n

n

 

 

ö

ö

l

l

ü

ü

m

m

ü

ü

n

n

 

 

q

q

a

a

r

r

ş

ş

ı

ı

s

s

ı

ı

n

n

ı

ı

 

 

a

a

l

l

a

a

c

c

a

a

q

q

 

 

D

D



ü

ü

n



n

y

y



a

a

 



 

b

b



a

a

n



n

k

k



ı

ı

:



:

 

 



E

E

p



p

i

i



d

d

e



e

m

m



i

i

y



y

a

a



n

n

ı



ı

n

n



 

 

d



d

a

a



y

y

a



a

n

n



d

d

ı



ı

r

r



ı

ı

l



l

m

m



a

a

s



s

ı

ı



 

 

(



(

1

1



9

9

9



9

9

9



-

-

c



c

u

u



 

 

i



i

l

l



)

)

 



 

 

 



43

Vergilərin artırılması 

gənclərə və yoxsul əhaliyə 

yardım edir

 

Vergilərin 

artırılması 

tütündən 

istifadəni  xüsusilə  gənclər  və  əhali-

nin yoxsul təbəqəsi arasında məhdud-

laşdırmaq üçün vacibdir. Onlar tütün 

istehlakının  azalmasından  daha  çox 

mənfəət  əldə  edirlər.  Bu  sosial-

iqtisadi  qruplara  daxil  olan  insanlar 

malların qiymətlərinə daha həssasdır. 

Tütün  məhsullarının  qiymətinin 

artırılması  onları  tütündən  istifadəni 

dayan-dırmağa 

və 

ya 


ona 

başlamamağa inandıra bilər.  

Məsələn,  Cənubi  Afrikada  1990-cı 

illərdə tütün məmulatlarına qoyulan 

vergilər  250%  artırıldı  və  bu 

hazırda  pərakəndə  satış  qiymətinin 

50%-dən  bir  qədər  azdır.  Siqaretin 

qiyməti  hər  dəfə  10%  artırıldıqca, 

ondan istifadə 5-7% azaldı və bu da 

tütün  istehlakının  kəskin  surətdə 

azalmasına  gətirib  çıxardı.  Azalma-

nın daha çox hissəsi gənclər və yox-

sul əhali arasında özünü göstərdi.

107


.  

Tütün  sənayesinin  rəhbərləri  və 

digər nümayəndələri iddia edirlər ki, 

tütün 


məmulatları 

üzərində 

vergilərin  artırılması  yoxsul  əhaliyə 

zərər 


vurur. 

Əslində, 

tütün 

məmulatlarına  vergilərin  artırılması 



dövlətin  gəlirlərini  artırır  ki,  bu 

gəlirlər 

əksər 

hallarda 



sosial 

proqramların 

maliyyələşdirilməsi 

üçün  istifadə  olunur.  Vergidən  əldə 

edilən  yeni  gəlirlərin  bir  hissəsi 

tütünə qarşı reklam kampaniyalarını, 

o cümlədən siqareti atmaq istəyənlər

üçün  yardım  xidmətlərini  dəstək-

ləmək üçün istifadə edilə bilər. 

Bundan  başqa,  vergilərin  artırılması 

yoxsullara 

tütündən 

istifadəni 

dayandırmağa  və  pullarını  ən  vacib 

məqsədlərə, o cümlədən ərzaq  məh-

sullarına,  yaşayış  yerinə,  təhsilə  və 

tibbi  xidmətə  paylaşdırmağa  yardım 

edir.  Tütün  istehlakını  azaldan 

vergilərin  artırılması  yoxsul  ailələrə 

yoxsulluqdan  çıxmağa  və  bir  daha 

ona  qayıtmamağa  kömək  göstərir. 

Bundan 


başqa, 

tütünlə 


bağlı 

xəstəlik-lərin 

azalması 

zamanı 


əhalinin  məhsuldarlığı  və  onun 

haqqı  ödənilən  işlə  məşğul  olmaq 

qabiliyyəti artır.  

 

Vergilərin artırılması 



qaçaqmalçılığı artırmır 

Tütün sənayesinin təsdiqlərinə 

baxmayaraq, vergilərin artması 

avtomatik olaraq tütün 

məmulatalrının qaçaqmalçılığını 

artırmır. Çox illər digər Avropa 

ölkələrinə nisbətən İspaniyada 

tütün məmulatlarına qoyulan 

vergilər daha aşağı, qaçaqmalçılığın 

səviyyəsi isə daha yüksək idi. 

Bunun səbəbi əsasən vergi 

qanunvericiliyinə zəif əməl 

edilməsi və cinayətkar şəbəkənin 

fəal olması idi. 1990-cı illərin 

sonunda İspaniya tütün 

məmulatlarına vergini artırdıqdan 

və qanunlara əməl olunmasını 

gücləndirdikdən sonra tütün 

məmulatlarının qaçaqmalçılığı 

kəskin surətdə azaldı, tütündən əldə 

edilən vergi gəlirləri isə 25% 

artdı


108

.  


Qaçaqmalçılığı həmçinin pərakəndə 

satış üçün nəzərdə tutulmuş 

qutuların üstünə görünən yerdə 

aksiz markaları vurmaqla da 

azaltmaq olar. Sərhədlərin 

təhlükəsizliyinin artması, çirkli 

pulların yuyulması ilə mübarizə 

tədbirləri, qanunlara əməl edil-

məsinə ciddi nəzarət və səmərəli 

dövlət uçotu sistemi də qaçaq-

malçılıqla mübarizəyə yardım edir. 

Qanuna ciddi əməl olunmasını 

təmin edən xərclər tütünə qoyulmuş 

vergilərdən əldə edilən gəlirin 

ancaq kiçik hissəsini təşkil edir. 

Qaçaqmalçılıqla qlobal mübarizə 

getdikcə güclənir. Çərçivə 

konvensiyasının iştirakçıları tütün  

epidemiyasına qarşı qlobal tədbirlər 

çərçivəsində, qaçaqmalçılıq və 

saxtakarlıqla mübarizəyə yönəlmiş 

qeyri-qanuni ticarətə dair hüquqi 

məcburi protokolu müzakirə edir və 

hazırlayırlar. Protokol bu vacib 

məsələni həll etmək məqsədilə 

beynəlxalq səviyyədə aparılan 

tədbirlərin əlaqələndirilməsini 

nəzərəçarpacaq dərəcədə 

gücləndirməlidir.  

Tütün məhsullarına vergi 

qoyulmasının səmərəli 

siyasəti

 

Tütün məmulatlarına qoyulan vergi 



növləri çoxdur, lakin onların ən 

səmərəlisi tütün məhsullarının 

müəyyən miqdarından, məsələn, 

siqaretin hər qutusundan və ya 

yeşiyindən tutulan müəyyən 

məbləğdə aksiz rüsumudur. Aksiz 

rüsumu bütün mallara tətbiq olunan 

satış vergisi və ya əlavə dəyər 

vergisi, yaxud bütün fərdi 

sahibkarlıqla məşğul olan 

korporasiyaların gəlirindən tutulan 

vergi ilə qarışdırılmamalıdır. Tütün 

məhsulunun hər vahidindən 

tutulacaq verginin dəqiq miqdarını 

təyin etməklə, hökumətlər vergi 

tariflərinin saxtalaşmasının 

qarşısını ala bilər.  

 

Bizim sağlamlığımızı qoruyan rəhbərləri salamlayırıq 

44


TÜTÜN MƏHSULLARINA QOYULAN VERGĠLƏR 

ONLARIN ĠSTEHLAKINI AZALDIR 

 

Cənubi Afrikada siqaret istehlakı

 

ilə

 

aksiz vergisi tarifləri nisbəti

 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

Mənbə: van Walbeek C. 



Tobacco excise taxation in South Africa: tools for advancing tobacco control

in the XXIst century: success stories and lessons learned.

 geneva, World Health Organization, 2003. 

Əlavə məlumat van Walbeek ilə şəxsi əlaqədən alınmışdır 

(http://www.who.int/tobacco/training/success_stories/ en/best_practices_south_africa_Taxes.pdf, 6 

dekabr 2007-ci il). 

 

Aksiz vergiləri sadə və ölkələrdə 



tətbiq üçün asan olmalı, tütün 

istehlakının azalmasına yardım 

edən səviyyədə saxlanmaq üçün 

inflyasiya və istehlakçıların alıcılıq 

qabiliyyətini nəzərə almaqla, ona 

müntəzəm düzəlişlər edilməlidir. 

İdeal halda, bu vergiləri topdan və 

ya 


pərakəndə satış müəssisələrindən 

deyil, istehsalçılardan toplamaq, 

bunu marka yapışdırmaqla təsdiq 

etmək, beləliklə, daha kiçik 

biznesin üzərinə düşən inzibati 

yükü azaltmaq və vergilərdən 

yayınmanı minimuma endirmək 

lazımdır. Belə aksiz vergi növü 

idxal edilən siqaretlərin  

müəyyən həcminə tətbiq 

edilməlidir. Bütün növ tütün 

məmulatları vahid formada vergiyə 

cəlb olunmalıdır. İstehlak 

strukturunda fərqlənməyə yol 

verməmək üçün ucuz tütün 

məmulatlarına tətbiq edilən vergilər 

daha bahalı məhsullara, məsələn, 

siqaretlərə tətbiq edilən vergilərə 

bərabər olmalıdır.  

XÜLASƏ

 

 

MPOWER strategiyaları tamamilə 



sadədir. Əslində, onlar nəticə verən 

və hökumətlərin asanlıqla nail ola 

biləcəyi faktiki nəticələrlə sübuta 

yetirilmiş düşüncəli tədbirlərdir. 

Bu altı strategiya hər bir ölkədə 

hərtərəfli tədbirlər kompleksi kimi 

tətbiq edilərsə, nəticədə əhalinin 

sağlamlığı kökündən dəyişəcək. 

Lakin indiyə kimi heç bir ölkə  

onları bütünlüklə qəbul etməmişdir, 

yalnız bir neçə ölkə buna 

yaxınlaşmışdır. Üzv dövlətlər öz 

vətəndaşlarının tütün 

epidemiyasından təsirli müdafiəsini 

təmin etmək üçün uzun yol 

keçməlidir.  



Dünyanın dəyişməsini istəyirsənsə – özündən başla 

Mahatma Qandi (1869-1948) 

M

il

y

on

 q

utu

 

Aks

iz

 v

e

rgis

ini



ta

rif



(pə

ra



nd

ə

 s

a

tıĢ

ın

 fa

iz





Поделитесь с Вашими друзьями:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©www.azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə