Qlobal tüTÜn epidemiyasi barəDƏ Üst-nin MƏruzəSİ, 2008-ci IL. Mpower tədbirlər kompleksi yaĢayır və təsir edir



Yüklə 1.03 Mb.
Pdf просмотр
səhifə5/10
tarix21.04.2017
ölçüsü1.03 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10

Tütün sənayesinin 

müqavimətinə əks təsir

 

Siqaret çəkməni qadağan edən 



qanunvericiliyin tətbiqi ilə bağlı əldə 

edilmiş təcrübə bu qanunun mütləq 

müqavimətlə üzləşəcəyini ehtimal 

etməyə əsas verir

57

. Tütün 


sənayesinin nümayəndələri təsdiq 

edəcəklər ki, siqaret çəkməni 

qadağan edən qanunların tətbiqi və 

onlara əməl olunmasını təmin etmək 

çox çətin olacaq, bu, müştərilərin, 

xüsusilə restoran və bar 

müştərilərinin itirilməsinə gətirəcək. 

Onlar siqaret çəkmək üçün xüsusi 

yerlərin ayrılmasını və ya tütün 

tüstüsündən tam azad iş yerlərində 

“ağıllı” alternativ kimi 

ventilyatorların quraşdırılmasını  

təklif edəcəklər. 

Amma tütün sənayesi 

nümayəndələrinin iddialarına 

baxmayaraq, təklif edilən 

alternativlər passiv siqaret çəkmənin 

təsirinə mane olmur. Təcrübədən 

məlum olduğu kimi, siqaret çəkməni 

qadağan edən hərtərəfli 

qanunvericiliyin tətbiq olunduğu hər 

bir ölkədə tütün tüstüsündən azad 

zonalar populyardır. Onları təşkil 

etmək və fəaliyyətini təmin etmək 

asandır, bu zaman onlar müəssisənin 

fəaliyyətinə ya neytral, ya da əlverişli 

təsir göstərir

57,67,68


Restoran biznesi üçün "Zaqat 

Servey" sorğu kitabçası-icmal 

silsiləsinin banisi Tim Zaqat bu 

yaxınlarda siqaret çəkilməsinə icazə 

verilməyən restoranların xeyrinə ən 

inandırıcı dəlil təqdim etdi: "Siqaret 

çəkmənin qadağan edilməsi 

haqqında” qanunvericiliyin əleyhinə 

olanlar iddia edirlər ki, bu qanunlar 

kiçik biznesə ziyan vurur. Tam 

əksinə... Bu qanun qüvvəyə 

mindikdən sonra 2004-cü ildə Nyu-

Yorkda apardığımız sorğu göstərdi 

ki, Nyu-York sakinlərinin 96%-i 

əvvəlki kimi, hətta ondan da tez-tez 

evdə deyil, restoranda yeyirlər". 

Zaqat aşkar etdi ki, bu 

qanunvericiliyə tamamilə əməl edən 

şəhər restoran və barlarının gəlirləri 

və ödənişləri əslində artmışdır

69,70


Lobbiçilər və tütün sənayesinin 

tərəfdarları həmçinin təsdiq 

edəcəklər ki, tütün tüstüsündən azad 

zonaların təşkil edilməsi siqaret 

çəkənlərin hüquqlarını pozur

71

.  


UĢaqları tütün tüstüsündən azad mühitdə böyüdək

 

32


Lakin passiv siqaretçəkmək 

nəticəsində səhhətə zərər verən təsirə 

tək siqaret çəkənlər deyil, siqaret 

çəkməyənlər də məruz qaldığından, 

bu siqaretçəkmənin qadağan edilməsi 

haqqında qanunvericiliyin prinsipi  

ondan ibarətdir ki, hökumət insanın 

əsas hüquq və azadlıqlarından birini, 

bütün əhalinin sağlamlığını 

qorumalıdır

72

. Bu öhdəlik bir çox 



beynəlxalq normativ sənədlərdə 

qəbul edilən, rəsmi olaraq Çərçivə 

konvensiyasının giriş (Preambula) 

hissəsinə daxil edilmiş və yüzdən 

artıq ölkənin konstitusiyası ilə 

ratifikasiya olunmuş yaşamaq 

hüququ və mümkün olan ən yüksək 

səviyyədə sağlamlığa malik olmaq 

hüququndan irəli gəlir. Məcburi 

passiv siqaret çəkmək bu hüququ 

aydın surətdə pozur. 

Tütün sənayesinin, onun 

lobbiçilərinin və dəstək qruplarının 

yalan arqumentlərinin təkzibi siqaret 

çəkmənin qadağan edilməsi haqqında 

qanunvericiliyinin insanın əsas 

hüquqlarından biri kimi qəbul 

edilməsində mühüm rol oynayır. 

Tütün tüstüsündən azad zonaların 

yaradılması siqaret çəkməyənlərin 

təmiz hava ilə nəfəs almaq hüququnu 

təmin edir, siqaret çəkənləri siqareti 

atmağa həvəsləndirir, o cümlədən 

hökumətə kifayət qədər məşhur olan 

tibbi-sanitar tədbirlərin köməyi ilə 

tütün istehlakı profilaktikasında 

aparıcı rol oynamağa imkan verir.  

 

 



 

 

 



 

 

Nikotindən asılı olan şəxslər tütün 



epidemiyasının qurbanlarıdırlar. 

Siqaretin təhlükəsindən agah olan 

siqaret çəkənlərin dördündən üçü 

siqareti atmaq istəyi

73

r. Bağlılıq 



yaradan istənilən narkotik 

vasitələrdən asılı şəxslər kimi, 

tütündən istifadə edənlərin 

əksəriyyəti də müstəqil surətdə 

tütündən imtina edə bilmir, bu 

bağlılıqdan azad olmaq üçün kömək 

və dəstəkdən istifadə edirlər.  

Tütündən asılılığın müalicəsi üçün 

cavabdehlik ilk növbədə ölkələrin 

səhiyyə sistemlərinə düşür. 

Müalicəyə sadə tibbi məsləhətlərdən 

tutmuş farmakoterapiyaya kimi 

müxtəlif üsullar, o cümlədən siqaret 

çəkməyi atmaq istəyənlər üçün 

telefon xidməti və məsləhətlər 

daxildir. Bu müalicə üsulları 

xərclərin effektliliyinə görə fərqlənir 

və siqaret çəkən ayrı-ayrı şəxslərə 

müxtəlif təsir edir. Müalicə yerli 

şərtlərə və mədəniyyətə, həmçinin 

şəxsi istəklərə və tələblərə 

uyğunlaşdırılmalıdır.  

Tütündən istifadənin 

dayandırılması məqsədi 



ilə kömək təklifi

.

.

.

.

.

.

s

s

i

i

q

q

a

a

r

r

e

e

t

t

 

 

ç

ç

ə

ə

k

k

ə

ə

n

n

 

 

v

v

a

a

l

l

i

i

d

d

e

e

y

y

n

n

l

l

ə

ə

r

r

i

i

n

n

 

 

ə

ə

k

k

s

s

ə

ə

r

r

i

i

y

y

y

y

ə

ə

t

t

i

i

 

 

ö

ö

z

z

 

 

u

u

ş

ş

a

a

q

q

l

l

a

a

r

r

ı

ı

n

n

ı

ı

n

n

 

 

s

s

a

a

ğ

ğ

l

l

a

a

m

m

l

l

ı

ı

ğ

ğ

ı

ı

 

 

ü

ü

ç

ç

ü

ü

n

n

 

 

y

y

a

a

r

r

a

a

t

t

d

d

ı

ı

q

q

l

l

a

a

r

r

ı

ı

 

 

m

m

ü

ü

m

m

k

k

ü

ü

n

n

 

 

p

p

r

r

o

o

b

b

l

l

e

e

m

m

l

l

ə

ə

r

r

i

i

n

n

 

 

c

c

i

i

d

d

d

d

i

i

l

l

i

i

y

y

i

i

n

n

d

d

ə

ə

n

n

 

 

t

t

a

a

m

m

a

a

m

m

i

i

l

l

ə

ə

 

 

x

x

ə

ə

b

b

ə

ə

r

r

s

s

i

i

z

z

d

d

i

i

r

r

l

l

ə

ə

r

r

.

.

 

 

 

 

X

X



ə

ə

s



s

t

t



ə

ə

l



l

ə

ə



r

r

i



i

n

n



 

 

p



p

a

a



r

r

t



t

n

n



y

y

o



o

r

r



l

l

u



u

ğ

ğ



u

u

n



n

u

u



n

n

 



 

i

i



n

n

k



k

i

i



ş

ş

a



a

f

f



ı

ı

 



 

(

(



1

1

9



9

9

9



9

9

-



-

c

c



u

u

 



 

i

i



l

l

)



)

 

 



33

Tütündən istifadə edən və ondan 

imtina etmək istəyən şəxslərə əksər 

hallarda bir neçə başlanğıc müalicə 

tədbiri yardım edə bilər. Tütün 

istifadəsini dayandırmağı nəzərdə 

tutan istənilən tədbirə üç növ 

müalicə daxil olmalıdır: (i) ilkin 

tibbi-sanitariya yardımı 

çərçivəsində tütün istifadəsini 

dayandırmağa dair məsləhətlər; (ii) 

siqareti atmaq istəyən şəxslərə asan 

əldə edilən və pulsuz telefon 

yardımı xidməti; və (iii) baha 

olmayan dərmanlarla müalicədən 

istifadə. 

Ġlkin tibbi

-sanitariya 

yardımı çərçivəsində 

siqaretçəkmənin 

dayandırılması məsələləri 

üzrə məsləhətləĢmələr

 

İlkin tibbi-sanitariya yardımı 

çərçivəsində tütündən istifadəni 

dayandırmağa dair məsləhətlər və 

tibb müəssisələrinə digər adi 

ziyarətlər səhiyyə işçilərinə imkan 

verir ki, siqaret çəkən şəxslərə 

tütünün onların və ətrafdakıların 

səhhətinə zərər vurduğunu 

xatırlatsınlar. Hər dəfə tibb 

müəssisəsinə baş çəkdikdə, 

həkimlə aparılan söhbətlər 

tütündən istifadəni dayandırmaq 

tələbini daha da gücləndirir

74,75



Səhiyyə sahəsində çalışan işçilərin 



məsləhətləri siqaret çəkməkdən 

imtina etmək istəyənlərin faizini 

nəzərəçarpacaq dərəcədə artıra 

bilər


76

. Belə tədbir çox xərc tələb 

etmir, çünki böyük əksəriyyətin 

heç olmasa qısa məlumat üçün 

müraciət etdikləri mövcud xidmət 

çərçivəsində aparılır. Bu xidmət 

siqaret çəkənlərin yaxşı 

münasibətdə ola biləcəyi nüfuzlu 

tibb mütəxəssisləri tərəfindən 

yerinə yetirildikdə, daha səmərəli 

olur

77,78


.  

Siqaretçəkməni dayandırmağa dair 

məsləhətlərin ilkin tibbi-sanitariya 

yardımı çərçivəsinə daxil edilməsi, 

xüsusilə inkişaf etmiş ilk yardım 

sistemi olan ölkələrdə səmərə 

verəcək. Amma bu xidmət geniş 

səviyyədə istifadə edilə bilən 

səhiyyə xidmətləri çərçivəsində də 

aparıla bilər. Tütündən istifadənin 

dayandırılması məsələlərinə dair 

məsləhət verməyə və siqaret 

çəkənlər üçün məlumatlandırıcı 

materialların tərtib olunmasına tibb 

işçilərinin adi hazırlığından başqa 

heç bir iri maliyyə vəsaiti tələb 

olunmur və heç bir siyasi risklər 

yaranmır. Müalicəyə əsaslanan bu 

üsul həmçinin tibb işçiləri və 

xəstələri tütünə qarşı digər 

mübarizə üsullarını dəstəkləməyə 

səfərbər edir. 



Siqaret çəkməkdən imtina 

edənlər üçün telefon 

yardım xidmətləri

 

Müvafiq işçilərlə təmin edilmiş 



telefonla yardım xidmətləri pulsuz 

telefon nömrələri və mobil 

telefonlardan pulsuz zənglər 

vasitəsilə bütün əhali üçün təmin 

edilməlidir. Telefonla yardım 

xidməti ucuzdur, asan təşkil oluna 

bilər, məxfiliyi təmin edir və 

uzadılmış iş günündə işləyə bilər: 

siqaret çəkənlərin əksəriyyəti, 

yəqin ki, iş günü ərzində zəng edə 

bilmir və ya bunu istəmir. 

Telefonla yardım xidməti siqaret 

çəkənlərə həmçinin tütün 

asılılığından müalicənin digər 

üsulları, məsələn məsləhətlər və 

nikotin əvəzedici terapiya barədə 

məlumat verə bilər. Bundan başqa, 

telefonla yardım xidmətləri uzaq 

bölgələrdə yaşayan insanları da 

əhatə edə və ayrılıqda götürülmüş 

əhali qrupunun tələblərinə 

uyğunlaşa bilər. 

Məsələn, Birləşmiş Krallıqda 

fəaliyyət göstərən Asiya telefon 

yardım xidmətinə ildə 20,000 zəng 

edilir və bu xidmət ölkədə yaşayan 

cənubi Asiya mənşəli siqaret 

çəkənlərin 10%-ni əhatə edir

79

.  


Ənənəvi telefon xidmətləri ancaq 

daxil olan zənglərə cavab versə də, 

onlar nəzərəçarpacaq nəticə əldə 

edə bilər

80

. Məsləhət xidmətləri ilə 



əlaqələndirilmiş telefon yardım 

xidmətləri nikotin asılılığından 

xilas olmağa daha səmərəli yardım 

edə bilər. Ən yaxşı və ən səmərəli 

telefon yardım xidmətləri öz 

işçilərinə onlara müraciət etmiş 

şəxslərə zəng etməyi, faktiki 

məsləhət xidməti verməklə, 

müalicənin gedişini izləməyi 

tapşırır. Bəzi telefon yardım 

xidmətləri İnternetə çıxmış, 

müntəzəm pulsuz köməkçi 

materialların və digər xidmətlərə 

istinadların alınmasına imkan 

yaratmışdır.  

Farmakoloji müalicə 

Səmərəli müalicəyə tibbi 

məsləhətlər və telefon yardım 

xidmətlərindən başqa farmakoloji 

müalicə də daxildir ki, bunlardan 

plastır, zefirlər, saqqız və burun 

üçün püskürdücü dərman, o 

cümlədən bupropion və varenkilin 

kimi reseptlə buraxılan dərmanlar 

formasında nikotin əvəzedici 

terapiyanı göstərmək olar. Nikotin 

əvəzedici terapiya vasitələri adətən 

açıq satışda olur, digər vasitələr isə 

həkim resepti ilə satılır. 



MPOWER uĢaqların rəyini nəzərə alır

 

34


NĠKOTĠN ƏVƏZEDĠCĠ TERAPĠYA (NƏT) SĠQARET ÇƏKMƏKDƏN 

ĠMTĠNA EDƏNLƏRĠN SAYINI ĠKĠQAT ARTIRMAĞA QADĠRDĠR

 

Mənbə: Silagy C, Lancaster t, stead L, Mant D, Fowler g. 



Nicotine replacement therapy for smoking

cessation

. Cochrane Database System Review 2004;(3):CD000146. 



Həkimlər, tibb bacıları, mamaçalar, 

stomatoloqlar, əczaçılar, manual terapevtlər, 

psixoloqlar və səhiyyə sahəsindəki digər 

mütəxəssislər insanlara öz davranıĢlarını 

dəyiĢməkdə yardım edə bilərlər. Onlar tütün 

epidemiyas

ı ilə mübarizənin ön cəbhəsində və 

ümumilikdə milyonlarla insanla 

ünsiyyətdədirlər.

 

D-

r LĠ Çon

-

vuk, Ümumdünya Səhiyyə TəĢkilatının keçmiĢ baĢ direktoru (2005

-ci il) 

Saqqız 

Plastırlar

 

Buruna püskürdülən 

dərman

 

Nəfəslə alınan 

nikotin 

Sublinqval 

nikotin 

N

Ə



o

lm

adı

ğı

 hal

la

rl



m

üqay

is

ədə al



 a

ydan

 

sonra si

qar

et

dən 

im

ti

na e

dənl

ər

in 

sa





n

 

%

-



 göst

əri





art

ım

 m

üm

künl

ü



 

50% 

100% 

0% 

150% 

35


Nikotin əvəzedici terapiya 

tütündən alınan nikotinin bir 

hissəsini əvəz etməklə, abstinent 

sindromunu azaldır. Antidep-

ressant bupropion tütünə olan 

tələbatı və siqaret çəkənlərin hiss 

etdikləri digər xoşagəlməz hissləri 

azaltmaqla, nikotin qəbulunu 

azaldır və ya dayandırır. 

Vareniklin beynin nikotin reseptor-

larını bağlayır, dopamin hazırlan-

masının qarşısını alır və beləliklə, 

insanların siqaretçəkmə prosesində 

zövq almasını aradan qaldırır

81



Farmakoloji terapiya, ümumiyyətlə 



tibbi məsləhətlər və ya telefon 

yardım xidmətinə nisbətən daha 

bahalı və az qənaətçil hesab 

olunur. Lakin onun tətbiqi siqareti 

atanların sayını iki, hətta üç dəfə 

artırır


82

. Nikotin əvəzedici terapiya 

vasitəsilə müalicənin qiyməti bu 

müddət ərzində siqaret çəkməyə 

xərclənmiş məbləğdən aşağı ola 

bilər. Siqareti atmağa çalışan 

şəxslərin birbaşa xərclərini 

azaltmaq üçün nikotin əvəzedici 

terapiyanın və digər dərman 

vasitələrinin dəyərini səhiyyə 

xidmətləri ödəyə bilər.  

Tütündən asılılığın 

müalicəsinə dövlət dəstəyi 

Tütün istehlakının azaldılmasını 

dəstəkləyən proqramlar  

nəzərəçarpacaq dərəcədə siyasi 

üstünlüyə malikdir və hökumətlərə 

epidemiyadan birbaşa zərərçəkmiş 

şəxslərə yardım etməyə, eyni 

zamanda tütünə yeni 

məhdudiyyətlərin qoyulmasına 

imkan verir. Onlar bir qayda 

olaraq siyasi müqavimətlə 

üzləşmir və tütün istehlakına qarşı 

mübarizə üzrə milli siyasətin 

həyata keçirilməsinə yardım 

edirlər. Bu da tütündən azad 

cəmiyyətin yaradılmasında vacib 

addımdır. Hökumətlər tütünə 

qoyulmuş vergilərin bir hissəsini 

siqaret asılılığından azad olmağa 

çalışan şəxslərə yardım üçün sərf 

edə bilər. 

Dövlətin səmərəli tədbirlərinə 

yaxşı nümunə kimi Yeni 

Zelandiyanı göstərə bilərik. 

Əvvəlcə ölkədə tütünə qarşı 

mübarizə hərəkatının təbliğat 

kampaniyası başladı. Nəticədə, beş 

il əvvəl siaqret çəkməyi atmaq 

istəyənlər üçün heç bir müalicə 

təklif etməyən Yeni Zelandiyada 

dünyanın ən qabaqcıl 

proqramlarından biri qəbul edildi. 

Bu zaman tütün istehlakının 

qarşısını almaq sahəsində dövlət 

xərcləri sıfırdan ildə 10 milyon 

ABŞ doll. qədər artdı. 

Proqrama hazırda dünyada ən çox 

tələbat olan siqaretçəkməyi atanlar 

üçün milli telefon yardımı xidməti, 

nikotin əvəzedici terapiyanın 

maliyyələşdirilməsi və azlıq təşkil 

edən maori xalqına yönəldilmiş 

siqaretçəkməyi atanlar üçün 

yardım xidməti daxildir.  

Lakin dövlət orqanları öz 

dəstəklərinin səmərəsini uyğun 

tədbirlərin həyata keçirilməsi üçün 

tələb olunan maliyyə xərcləri ilə 

diqqətlə müqayisə etməlidirlər. 

Dövlət dəstəyi göstərilən şərtlər 

həlledici əhəmiyyət kəsb edir. 

Tütündən istifadənin 

dayandırılması üçün güclü 

stimullar olmasa, tütün asılılığının 

müalicəsi səmərəsiz ola bilər. Bu 

baxımdan, tütündən istifadənin 

azalması üçün yardım xidmətləri 

ancaq vergi və qiymətlərin artması, 

reklama, satışın 

stimullaşdırılmasına və 

sponsorluğa qadağaların 

qoyulması, tütün əleyhinə 

reklamlar və tütün tüstüsündən 

azad zonaların yaradılması ilə 

birgə tətbiq edildikdə, tütündən 

istifadə səviyyəsini azalda bilər.  





Поделитесь с Вашими друзьями:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©www.azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə