5 "qabusnamə" VƏ onun müƏLLİFİ haqqinda


HAMAMA ҜETMƏK QAYDALARI HAQQINDA



Yüklə 4.44 Kb.
Pdf просмотр
səhifə7/15
tarix29.12.2016
ölçüsü4.44 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   15
HAMAMA ҜETMƏK QAYDALARI HAQQINDA 
Bil, ey oğul, hamama gedəndə tox getmə, ziyanı var. 
Hamam çox yaxşı  şeydir, demək olar ki, alimlər bina tikməyə 
başlayandan bəri hamamdan daha gözəl heç bir şey 
yaratmamışlar. Lakin bütün yaxşılığına baxmayaraq, hamama 
hər gün getmək olmaz, bunun həm bədənə xeyri olar, həm 
vasvasılıqda sənə eyib tutmazlar... Hər gün hamama getməyin 
nəinki xeyri yoxdur, hətta zərəri vardır:  əsəbləri, oynaqları 
yumşaldar, onların bərkliyini azaldar və insan təbiəti hər gün 
hamama getməyə adət edər. Bir gün getmədikdə adam xəstə 
kimi olar, bədənin üzvləri kobudlaşar. Buna görə hər iki gündən 
bir hamama getmək lazımdır. 
Qışda və yayda hamama getdikdə əvvəlcə soyuq otaqda bir 
az otur ki təbiətin oranın havasına öyrənsin, sonra orta otağa 
keçib bir qədər də burada otur ki, o otaqdan da fayda götürmüş 
olasan, sonra isti otağa get, orada da bir az otur ki, bədənin 
istiyə alışsın. hamamın istisi sənə  tə'sir edəndə  xəlvətxanaya 
gedib, orada başını yu. Gərək hamamda çox qalmayasan, öz 
üstünə çox isti və çox soyuq su tökməyəsən, ilıq yaxşıdır. 
Hamam xəlvət olsa böyük xoşbəxtlikdir. Alim adamlar boş 
hamamı bütün qənimətlərdən qiymətli hesab edirlər. Hamamdan 
çıxdıqda saçını yaxşı-yaxşı qurutmalısan, sonra dişarı  çıxa 
bilərsən. Saçı yaş yola düzəlmək nə  ağıllı adamlara, nə adlı-
sanlı adamlara yaraşar. Hamamdan saçı yaş  çıxıb böyük 
adamların yanına getmək yaramaz, bu tərbiyəsizlik sayılar. 
Hamamın xeyri və ziyanlarının hamısını dedim, vəssalam. 
Lakin hamamda su və pivə içməkdən özünü qoru çox zərərlidir. 
Nəticədə  bədən boşluqlarında su yığılması  xəstəliyinə  səbəb 
olar.  Əgər xumarlının varsa onu yatırmaq üçün bir az içmək 
olar, bunun zərəri azdır. Yaxşısını isə Allah bilir. 
 
 
www.duddud.com - Elektron kitab, proqram yükləmə saytı
www.duddud.com saytından yüklənlib

 
 
On yeddinci fəsil 
YUXU VƏ İSTİRAHƏT HAQQINDA 
Ey oğul, bil və agah ol ki, Rum alimlərin
77
də belə bir adət 
vardır, onlar hamamdan çıxdıqdan sonra hamamın soyunacaq 
otağında bir az yatmayınca dişarı çıxmazlar. Belə bir adət başqa 
heç bir xalqda yoxdur. Müdrik adamlar yuxunu kiçik ölüm 
adlandırmışlar, çünki istər yatmış olsun, istər ölmüş, heç birinin 
bu dünyadan xəbəri olmur, fərq ondadır ki, biri nəfəsli ölüdür, 
biri nəfəssiz. Çox yatmaq tə'riflənəsi adət deyildir: bədəni 
süstləşdirər, xasiyyəti yerindən oynadar, insanın sifətini təbii 
halından çıxarıb, qeyri-təbii hala salar. Beş  şey insana üz 
verdikdə  dərhal onun simasını  dəyişdirər: biri gözlənilməz 
şadlıq, biri qəflətən baş vermiş bədbəxtlik, biri qəzəb, biri yuxu, 
biri sərxoşluqdur. Altıncısı qocalıqdır, insan qocaldıqda onun 
siması dəyişilər, amma bu başqa növ dəyişmədir. 
Lakin insan yuxuda olarkən nə diri hesab edilə bilər, nə 
ölü. Ölüyə irad tutmaq mümkün olmadığı kimi, yatmışa da irad 
tutmaq olmaz. Mən demişəm: 
 
R üb a i 
Hərçənd cəfa edib bükdün belimi,  
Lakin mən üzmərəm səndən əlimi.  
Yatmısan, yatanı danlamaq olmaz,  
İncidib atmaram mən gözəlimi. 
 
Çox yatmaq ziyan olduğu kimi, az yatmağın da zərəri 
vardır.  Əgər bir adam yetmiş saat qəsdən yatmasa və ya zorla 
onu oyaq saxlasalar, ölüm təhlükəsi qarşısında qalmış olar. 
Lakin hər işin öz əndazəsi vardır. Alimlər deyiblər ki, 
gecə-gündüz iyirmi dörd saatdır. Bunun iki hissəsini oyaq olub, 
bir hissəsini yatmaq lazımdır, bunlardan səkkiz saatı Allaha 
ibadətə və təsərrüfata, səkkiz saatını kef, əyləncə və ruhi ləzzətə, 
səkkiz saatını isə istirahətə  sərf etmək lazımdır ki, on altı saat 
içərisində yorulmuş  bədənin üzvləri rahatlanıb dincələ bilsin. 
Cahil adamlar bu iyirmi dörd saatın yarısını yatıb, yarısını oyaq 
qalarlar, tənbəllər iki hissəsini yuxulayıb bir hissəsini məşğul 
olarlar, ağıllılar isə bir hissəsini istirahət edər, iki hissəsini ayıq 
olarlar. 
 Dediyimiz kimi, hər səkkiz saatı başqa cürə geçirmək 
lazımdır. Bilməlisən ki, haqq-taala gecəni yatmaq üçün, 
86 /
 ﻪﻣﺎﻨﺳﻮﺑﺎﻗ   .……………………………………………..
 
bəndələrin dincəlməsi üçün yaratmışdır. Necə ki demişdir: "Biz 
gecəni örtük yaratdıq"
78
. Bu həqiqəti də bil ki, bütün canlılar 
bədən və candan ibarətdir. Bədən məskəndir, can isə onun 
sakini. Canın üç xüsusiyyəti vardır: yaşamaq, yüngüllük və 
hərəkət; bədənin də üç xüsusiyyəti vardır: ölmək,  ətalət və 
ağırlıq. Canla bədən bir yerdə olduqca can öz xüsusiyyətləri ilə 
bədəni idarə edər, həm işlədər, həm yaşadar, bə'zən isə bədənin 
öz xüsusiyyətləri onu işdən qoyar, qəflətə sövq edər. Bədən öz 
xüsusiyyətini büruzə verdikdə ölüm, ağırlıq,  ətalət, yatmağa 
meyl göstərərlər, yatmaq evin dağılmağına oxşar, ev dağılanda 
nə varsa, hamısı aşağı töküldüyü kimi, bədən də yatanda insanın 
bütün ruhunu əhatə etmiş olar, nə qulaq eşidər, nə göz görər, nə 
burun qoxu bilər, nə damaq ləzzət anlar, nə toxunmaq üzvü 
ağırlıq, yüngüllük, bərklik və yumşaqlıq hiss edər, nə  də dil 
nitqə  gəlib bir şey deyə bilər, hər nə öz yerindədirsə, hamısını 
əhatə etmiş olar. Hafizə  və fikir öz məkanlarından xaricdə 
olduqlarından onlara tə'sir edə bilməz. Görmürsənmi, bədən 
yatdıqdan sonra fikir müxtəlif yuxular görür, hafizə isə onu 
yadında saxlayır və insan ayıldıqdan sonra nağıl edir ki; "elə 
görmüşəm, belə görmüşəm".  Əgər bunlar da öz yerlərində 
olsaydılar, onları da əhatə edərdi, beləliklə nə fikir bir şey deyə 
bilərdi, nə hafizə bir şey yadda saxlaya bilərdi. 
Əgər nitq və yazı  da  öz  yerində olsaydı, o zaman bədən 
yata bilməzdi, yata bilib danışa bilsəydi, o halda yuxu və 
istirahət özü ola bilməzdi, çünki bütün canlıların istirahəti 
yuxudadır. Deməli, haqq-taala heç bir) şeyi hikmətsiz 
yaratmamışdır. Gündüz zorla da olsa, özünü yatmaqdan xilas et, 
bacarmasan, az yatmağa çalış, gecəni gündüzə çevirmək ağıllı iş 
deyil. Lakin böyük və dövlətli adamlarda belə adət vardır onlar 
yayda günorta vaxtı dincəlməyə gedərlər, ola bilər yatsınlar, ola 
bilər yox. Lakin dincəlməyin  əsil yolu budur ki, adət olduğu 
üzrə bir saat istirahət edəsən. Bu mümkün deyilsə vaxtın xoş 
keçdiyi bir adamla xəlvətə  çəkilmək lazımdır ki, günəş keçsin, 
hərarətin kəsəri azalsın. Sonra dişarı çıxmaq olar. Ümumiyyətlə, 
çalışmaq lazımdır ki, ömrün çoxu ayıqlıqda keçsin, onsuz da 
çox yatmaq lazım gələcəkdir. 
Lakin istərsə gecə, istərsə gündüz yatmaq istərkən, tək 
yatmaq lazım deyildir, elə adamla yatmaq lazımdır ki. o sənin 
ruhunu oxşamış olsun, çünki ölmüş və yatmış müəyyən mə'nada 
eyni deməkdir: nə bunun, nə  də onun dünyadan xəbəri olmur, 
biri diri yatır, biri ölü. Bu iki yatmış arasındakı  fərq ondan 
ibarətdir ki, biri çarəsizlik və məcburiyyət üzündən tək yatır, o 
www.duddud.com - Elektron kitab, proqram yükləmə saytı
www.duddud.com saytından yüklənlib

 
 
birisi isə  məcburiyyət olmadığından nə üçün bu birisi kimi tək 
yatsın?! Elə buna görədir ki, bu dünyada səninlə yatan adam 
ruhunu oxşamalıdır, o biri dünyada isə kimin səninlə 
yatacağının  əhəmiyyəti yoxdur. Belə olduqda diri və ölü 
yatmağın fərqi aşkar olar. 
Səhər tezdən durmağı adət etmək lazımdır. Elə etmək 
lazımdır ki, gün çıxmamışdan qabaq durasan və Allahın 
borcunu vermiş olasan. Gün çıxanda duran adamın ruzisi az 
olar, çünki bir tərəfdən namazı buraxmış olar, ikinci tərəfdən 
namazın babalı onun boynunda qalar. Deməli, səhər tezdən dur 
və Allahın borcunu ver ondan sonra öz işlərinə başla. Səhər bir 
işin olmasa ova və ya gəzməyə gedə bilərsən, həm  şikar 
ovlarsan, həm kef çəkərsən. Allah qoysa edərsən. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
On səkkizinci fəsil  
OVA ҜETMƏK HAQQINDA 
 Ey  oğul, bil ki, at minmək, ov etmək, çövkan oynatmaq 
böyük adamlara xasdır, xüsusilə cavanlıqda. Lakin hər işin öz 
vaxtı, həddi,  əndazəsi olmalıdır, hər gün ova getmək olmaz. 
Həftədə yeddi gün vardır, iki gün ova get, üç gün şərab iç, iki 
gün isə öz təsərrüfat işlərinlə  məşğul ol. Lakin ata mindikdə 
alçağına minmə, adam yekəpər olsa da, alçaq at onu kiçik 
göstərər, balaca boy olanda isə uca at onu hündür nəzərə 
çarpdırar. Yorğa və sakit ata yalnız səfərə çıxarkən min, çünki at 
88 /
 ﻪﻣﺎﻨﺳﻮﺑﺎﻗ   .……………………………………………..
 
sakit olanda adam özünü boş saxlayır. Şəhər içərisində və başqa 
atlılarla birlikdə getdikdə, oynaq və tünd qaçan ata min ki, onun 
tündlüyü səni ayıq olmağa məcbur etsin. Həmişə atda düz, şəstlə 
otur ki, gözə pis dəyməyəsən. 
 Ovlaqda boş yerə at çapma, hədərə at çapmaq qulamların 
və  uşaqların işidir. Yırtıcı heyvanların arxasınca da at salma, 
çünki yırtıcı heyvan ovundan xeyir gəlməz. Həyat üçün isə 
təhlükəli olar. İki böyük şah yırtıcı heyvan ovunda həlak 
olmuşdur. Biri atamın babası  Vəşmgir ibn Ziyar, ikincisi isə 
əmioğlum  Əmir  Şərəfülməalidir
79
. Qoy səndən kiçiklər 
çapsınlar, sən çapma. Yalnız böyük şahların qarşısında ad 
qazanmaq və ya özünü göstərmək üçün çapmağına dəyər. 
Deməli, ovu sevirsənsə  qızılquş, çərğ
80
,  şahin, qaplan və 
tazı ilə ova get. Həm ovun ov olsun, həm təhlükə baş verməsin. 
Yırtıcı heyvanların nə  əti yeməli olar, nə  dərisi geyməli. 
Əgər qızılquşla ova getsən, bil ki, şahlar bunu iki cür edirlər: 
Xorasan padşahları  qızılquşu özləri uçurtmazlar, İraq  şahları 
adətlərinə görə özləri uçurdarlar, hər ikisi olar. Şah olmasan, nə 
cür istəyirsən, elə də et, şah olsan və özün uçurtmaq istəsən, o 
da mümkündür. 
Lakin qızılquşu heç vaxt bir dəfədən artıq uçurtma, çünki 
padşaha bir quşu iki dəfə uçurtmaq yaraşmaz. Bir dəfə uçurt, 
sonra tamaşa et, gör ov gətirir ya yox, sonra başqa qızılquş tələb 
et.  Şahın ovdan məqsədi tamaşa olmalıdır, yemək tamahı 
olmamalıdır.  Əgər  şah tazı ilə ova çıxırsa, iti o özü 
tutmamalıdır, qulları iti onun qabağınca aparmalıdırlar, o isə 
tamaşa etməlidir. Ovun dalınca at çapma, qaplanla ova çıxsan, 
heç vaxt onu arxadan atının tərkinə mindirmə, qaplan gəzdirmək 
şaha yaraşmaz, bir də  yırtıcı heyvanı öz arxasına mindirmək 
ağıllı iş hesab edilməz, xüsusilə şahlara və hökmdarlara. Ov və 
onun şərtləri bundan ibarətdir.  
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
www.duddud.com - Elektron kitab, proqram yükləmə saytı
www.duddud.com saytından yüklənlib

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
On doqquzuncu fəsil  
ÇÖVKAN OYUNU HAQQINDA 
Ey oğul, bil, əgər çövkan oynamaqdan həzz alsan. çox 
oynamağı özünə adət etmə, çox adamlar çövkan oynamaqdan 
zərər görüblər. 
Hekayət: Belə deyirlər ki, Əmr Leysin
81
 bir gözü kor imiş. 
Xorasan  əmiri olduqdan sonra bir dəfə çövkan oynamaq üçün 
meydana gedir. Onun Əzhər Xər
82
 adlı bir sərkərdəsi var imiş, 
gəlib onun atının cilovundan tutur və deyir: "Qoymaram səni 
top vurub çövkan oynayasan". Əmr  Leys  deyir:  "Necə olur ki, 
siz top vurmağı özünüzə  rəva görürsünüz, çövkan oynamağı 
mənə rəva görmürsünüz?". Əzhər cavabında deyir: Ona görə ki
bizim iki gözümüz vardır,  əgər top gözümüzə  dəysə, bir 
gözümüz kor olar, bir gözümüz qalar və bununla işıqlı dünyanı 
görə bilərik, sənin isə bir gözün vardır, bədbəxtlikdən əgər top o 
gözünü də  çıxartsa, gərək Xorasan əmirliyinin fatihəsi 
90 /
 ﻪﻣﺎﻨﺳﻮﺑﺎﻗ   .……………………………………………..
 
oxunsun". Əmr Leys deyir: "Bütün eşşəkliyinə baxmayaraq düz 
deyirsən, söz verirəm ki, nə qədər sağam topa əl vurmayam". 
Əgər ildə iki dəfə çövkan oynamağa həvəs göstərən, razı 
qalaram. Lakin at üstündə çox oynamaq lazım deyildir, qorxusu 
var. Top vurmaq üçün süvarilərin sayı  səkkizdən artıq 
olmamalıdır. Sən meydanın bu başında dur, bir nəfər də o başda 
dursun, altı  nəfər isə ortada top vursun. Top sənin tərəfinə 
gələrsə, onu vurub geri qaytar və atı da o qədər çap, lakin 
qarmaqarışıqlığa soxulma ki, həm sədəmədən özüdü qoruyasan, 
həm məqsədə çatmış olasan. Böyük adamların çövkan oynamaq 
qaydaları bundan ibarətdir, kömək isə Allahdandır. 
 
 
 
 
 
 
 
 
İyirminci fəsil  
DÖYÜŞ HAQQINDA 
Ey oğul, döyüş meydanında olsan, orada yavaş  tərpənib 
süstlük göstərmək yaramaz. Düşmən sənə üstün gəlib axşam 
xörəyi yeməmişdən əvvəl, sən ona qələbə çalıb səhər çayını iç. 
Döyüşün ortasına düşmüş olsan, özünü itirib canından qorxma, 
gorda yatmalı olan adam heç bir vəchlə evdə yata 
bilməyəcəkdir, necə ki təbəri dilində mən demişəm: 
R ü b a i 
Heç qorxusu yoxdur, düşmən olsa şir, 
Bilirəm dünyada mən qorxu nədir,  
Nə gözəl demişdir o ağıllı pir:  
"Öləsi adama ev olar qəbir!". 
 
Həmin mə'nanı farsca da deyirəm ki, hamıya mə'lum olsun: 
Açıq ya da gizli şir olsa düşmən,  
Şirə sən şəmşirlə cavab ver həmən  
Gorda tək yatmağa məhkum olsan sən  
Evdə nigarınla yata bilməzsən! 
 
www.duddud.com - Elektron kitab, proqram yükləmə saytı
www.duddud.com saytından yüklənlib

 
 
Döyüşdə bir addım irəli getmək mümkünsə, bir qədəm geri 
qoyma. Düşmən tərəfindən mühasirəyə alınsan, vuruşu 
dayandırma, çünki yalnız vuruşla düşməni ram etmək olar. 
Onlar sənin igidliyini gördükdə qorxuya düşərlər. Belə yerdə 
ölümü özün üçün xoşbəxtlik hesab et. Heç vaxt qorxma, ürəkli 
ol. 
Qoçaqların  əlində  qısa qılınclar uzun görünər. Vuruşda 
ehmallıq yaramaz, balaca qorxaqlıq və ya süstlük oldumu, min 
canın olsun, birini də salamat apara bilməzsən. Ən alçaq adam 
sənə üstün gələr. Beləliklə, öldürülsən rüsvayçılıq olar, 
bədnamlıqda  şöhrət taparsan. Qəhrəmanlıqda məşhur olsan, 
səndən bir səliqəsizlik baş versə  də ziyan çəkməzsən, tay-
tuşların içində başıaşağı olmazsan. Lakin şöhrət və dövlət 
olmadıqda, adamın öz tay-tuşları arasında hörməti də olmur. 
Belə yaşayışdan isə ölüm üstündür. Yaxşı adla ölmək pis adla 
yaşamaqdan yaxşıdır. 
      B e y t 
Xoşdur yaxşı adla əgər ölsəm mən,  
Mənə ad qalacaq, öləcək bədən. 
Lakin nahaq qan tökməyə həvəskar olma, heç müsəlmanın 
qanını halal hesab etmə. Öldürsən yolkəsənləri, oğruları, 
gorqazanları, yolazanları öldür. Nahaq qan hər iki dünyanın bəla 
qapılarını  sənin üzünə açmış olar. Qiyamətdə  cəzasını alarsan, 
bu dünyada pis ad qazanarsan. Gücsüzlər sənə e'tibar etməz. 
Xidmətçilərin ümidi qırılar. Xalq səndən nifrət edər. Camaat 
ürəklərində  sənə kin bəslər. O dünyada bütün əzab-işgəncələr 
nahaq qan üstündə verilər. Lakin mən kitablarda oxumuşam, 
təcrübədən də görmüşəm ki, nahaq qanın cəzasını elə bu 
dünyada da çəkərlər.  Əgər adamın öz taleyi uğurlu olsa, bəla 
onun övladına yetişər. Buna görə, özünə  və balalarına yazığın 
gəlsin, nahaq qan tökmə. Lakin sərfəli olan haqq qanın 
axıdılmasında da kahıllıq göstərmə, işlərlnə ziyan dəyər. 
Məsələn, mənim babam Şəmsülməali haqqında nağıl edirlər ki, 
o çox qəddar adam imiş  və heç kəsi bağışlamazmış. Çox pis 
adam imiş, pisliyindən qoşun ondan nifrət edirmiş. Onlar mənim 
əmim Fələkülməali ilə  əlbir olurlar, o, məcburiyyət üzündən 
gəlib öz atasını həbs edir, çünki ordu ona demişdi: "Sən bu işdə 
bizimlə bir olmasan, biz bu şahlığı özgələrinə verəcəyik". 
Şahlığın öz xanədanının  əlindən çıxacağını gördükdə  zərurət 
üzündən,  şahlıq xatirinə bu işi elədi. Babamı tutub əl-qolunu 
bağladılar, kəcavəyə mindirdilər, inanılmış adamlardan ibarət 
keşikçi qoydular və  Cənaşk qalasına göndərdilər. Onu yola 
92 /
 ﻪﻣﺎﻨﺳﻮﺑﺎﻗ   .……………………………………………..
 
salanlar içərisində Abdullah adlı bir adam var idi. Yolda 
Şəmsulməali həmin adama deyir: "Ya Abdullah, bu işin kim 
tərəfindən edildiyini, bu tədbirin necə  həyata keçirildiyini 
bilirsənmi? Necə oldu ki, belə böyuk bir iş görüldü, mən isə 
xəbər tutmadım"? Abdullah deyir ki, bunu filankəslər və 
filankəslər etmişdir. Beş sipəhsaların adlarını  çəkir, deyir: "Bu 
işi onlar etmiş, ordunu onlar yoldan çıxarmışlar. bu işdə mənim 
də əlim olmuşdur. Lakin sən bu işi məndən görmə, özündən gör, 
çünki bunun səbəbi ordunun üz döndərməsi deyil, sənin çoxlu 
adam öldürməyindir".  Şəmsülməali deyir: "Səhvin var, bu iş 
mənim başıma adamları öldürmədiyim üçün gəlmişdir. Əgər iş 
ağıllı qurulsaydı, gərək sənin və o beş nəfərin də qanı axıdılmış 
olaydı. Belə etmiş olsaydım, həm işlərim sahman olardı, həm 
özüm salamat qalardım". 
Bunu deyirəm, biləsən ki, görüləsi zəruri olan işlərdə 
ehmallıq etməyəsən, məcburi olanlarda süstlük göstərməyəsən. 
Bir də ki, adam axtalatmağı özünə adət etmə, bu qan tökməyə 
bərabər bir şeydir. Öz şəhvətin xatirinə bir müsəlmanın nəslin 
kəsirsən, bundan daha ağır zülm ola bilməz. Sənə  xədim 
lazımsa, xədim edilmişi tap ki, onun günahı başqasının 
boynunda olsun, sən bu günaha batmış olmayasan. 
Döyüş  məsələsinə  gəldikdə isə, dediyim kimi ol, canının 
hayına qalma, nə qədər ki, bədənini itlərə yem etməmisən, adını 
şirlər adına qoşa bilməzsən. Bil ki, bir gün doğulan, bir gün də 
öləcəkdir. 
Canlılar üç növdür: danışan çanlılar, danışıb ölənlər, canlı 
ölülər, yə'ni: mələklər, insanlar, quşlar və heyvanlar. Pəhləvi 
dilində bir pars kitabında oxumuşam: Zərdüştdən soruşurlar ki, 
"canlılar neçə növdür"? O da belə cavab verib demişdir: 
"Danışan canlılar, danışan və ölən canlılar, ölən canlılar". 
Demək mə'lum olur ki, bütün canlılar ölür və heç kəs öz 
əcəlindən  əvvəl getmir. Ona görə  də döyüşdə inamla vuruşub 
sə'y göstərmək lazımdır ki, həm çörəyə çatasan,'həm  şöhrət 
tapasan. 
 
 
 
 
 
 
 
 
www.duddud.com - Elektron kitab, proqram yükləmə saytı
www.duddud.com saytından yüklənlib

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
İyirmi birinci fəsil 
MAL-DÖVLƏT TOPLAMAQ QAYDALARI HAQQINDA 
Ey oğul, bir şey ələ gətirmək mümkünsə, fürsəti fövt etmə, 
lakin  şey üstündə özünü təhlükəyə  də vermə. Sə'y et, hər  şeyi 
özünə layiq, ən yaxşı üsulla əla gətir. Elə ki, gətirdin, möhkəm 
saxla, heçə-puça xərcləmə,  əldə saxlamaq ələ  gətirməkdən 
çətindir. Xərcləmək lazım gəldikdə, çalış onun əvəzini tez 
yerinə qoy, əgər hey götürüb əvəzini yerinə qoymasan, Qarun
83
 
dövləti də olsa qurtarar. Lakin ona çox da könül salma. Əbədi 
hesab etmə ki, bir gün sona çatdıqda kədərlənməyəsən. Deyiblər 
ki: "Bir şeyi düşmənə qoyub getmək, onu dostdan xahişlə 
istəməkdən yaxşıdır". 
Bir  şeyi bərk-bərk saxlamaq onu bərk axtarmaqdan 
məsləhətdir. Az da olsa, hər şeyi saxlamağı vacib bil, çünki azı 
saxlamağı bacarmayan, çoxu da saxlaya bilməz. Öz işini 
başqalarının işindən üstün tut, kahıllıqdan utan, kahıllıq 
bədbəxtliyin  şagirdidir. Zəhmət sevən ol, çünki hər  şey 
tənbəllikdən deyil, zəhmətdən əmələ gəlir. Görmürsənmi, əmək 
ne'mət yaradır, tənbəllik isə dövlət dağıdır!? Müdrik adamlar 
deyiblər: "Abadlıq istəyirsinizsə, çalışqan olun, dövlət 
istəyirsinizsə, qənaət edən olun, çox dost istəyirsinizsə 
təvazö'kar olun". 
Zəhmət və  sə'y nəticəsində  ələ  gəlmiş  şeyi, tənbəllik və 
xamlıq üzündən itirmək ağıllı  iş hesab edilməz. Ehtiyac günü 
peşmançılıq fayda verməz. Zəhmətini çəkirsənsə, çalış bəhrəsini 
də özün götür. Şey nə  qədər qiymətli olur-olsun, onu layiqli 
adama müzayiqə etmə, çünki heç kəs heç bir şeyi özü ilə gora 
aparmayacaqdır. Lakin başqalarına möhtac olmamaq üçün gərək 
insanın çıxarı  gəlirinə uyğun olsun, çünki ehtiyac yalnız 
94 /
 ﻪﻣﺎﻨﺳﻮﺑﺎﻗ   .……………………………………………..
 
yoxsulların evində deyil, bütün evlərdə ola bilər. Məsələn, əgər 
birinin gəliri bir dirəm
84
, çıxarı bir dirəm bir həbbədirsə
85
, o, 
həmişə ehtiyac içində olar. Gəlir bir dirəmsə, çıxar bir dirəmdən 
bir həbbə az olmalıdır. Belə evdə heç vaxt ehtiyac olmaz. Nəyin 
varsa, ona da qane ol, çünki qənaət özü dövlət deməkdir. 
Qismətində nə varsa, o da sənə çatacaqdır. 
Xoş söz və adamların köməyi ilə düzələ bilən işlərə pul 
sərf etmə. Yoxsul adamın qədr-qiyməti olmaz. Bil ki, qara 
camaat xeyir görmədikləri halda dövlətliləri xoşlar, zərər 
çəkmədikləri halda, bütün gasıblardan acıqları gələr. İnsanın ən 
ağır günü ehtiyacdır. Varlılar tərəfindən edilərkən tə'riflənən 
hərəkətlər yoxsullar üçün eyib hesab edilər. 
İnsanların zinətini onların  əli açıqlığında bil, hər kəsin 
qiymətini isə onun zinətinə görə  tə'yin et. Lakin israfı düşmən 
bil, onu uğursuzluq hesab et. Allah-taalanın düşmən hesab etdiyi 
hər şey onun bəndələri üçün uğursuzluq olar. Necə ki, deyiblər: 
"İsraf etməyiniz, o israf edənləri sevməz". Böyük Allahın 
sevmədiyi  şeyləri sən də sevmə. Hər bədbəxtliyin bir səbəbi 
vardır, yoxsulluğun da səbəbi israfçılıqdır. İsrafçılıq yalnız mal-
dövləti xərcləməkdə deyil, yemək. işləmək, danışmaq-hər iş 
olur-olsun, israf etmə, çünki israf bədəni taqətdən salar, ruhu 
incidər, ağlı çaşdırar, ömrü söndürər. Görmürsənmi çırağın 
ömrü yağa bağlıdır?! Lakin çırağa həddindən artıq yağ töksən o, 
dərhal sönər. Ölümə səbəb olan həmin yağ qaydasında tökülsə, 
həyata səbəb olar. Belə  mə'lum olur ki, ölümə  səbəb həmin 
israfdır. Deməli, çırağa həyat verən yağdır, lakin həddini 
aşdıqda israf meydana çıxır, həyat verən həmin yağ dönüb 
öldürücü olur. Allah-taala ona görə israfı düşmən hesab 
etmişdir. Alimlər də heç bir işdə israfı  bəyənməyiblər, çünki 
israfın nəticəsi həmişə ziyan olur. Lakin öz həyatını acı eləmə, 
ruzi qapısını üzünə bağlama, imkan daxilində özünə yaxşı bax, 
lazım olan heç bir şeydə  səhlənkarlıq etmə. Öz işində 
səhlənkarlıq göstərən bəxtindən fayda götürə bilməz və 
arzularına çata bilməz. Nəyin varsa və sənə nə lazımsa, hamısını 
özünə  xərclə. Doğrudur, mal şirin olar, lakin candan şirin ola 
bilməz. Xülasə,  ələ  gətirə bildiyin şeyləri xeyirli işlərə  sərf et, 
var-dövlətini paxıl adama tapşırma, qumarbazlara, əyyaşlara 
e'tibar etmə. Hamını  oğru fərz et ki, şeylərin oğrunun  əlinə 
düşməsin. Mal-dövlət toplamaqda səhlənkarlıq etmə, rahatlıq 
zəhmətdədir, zəhmət isə dincəlməkdə. Bu günün rahatlığı 
sabahın zəhməti olduğu kimi, bu günün də  zəhməti sabahın 
istirahəti olar. 
www.duddud.com - Elektron kitab, proqram yükləmə saytı
www.duddud.com saytından yüklənlib

 
 
Zəhmətli-zəhmətsiz hər nə əlinə gəlirsə, çalış bir dirəmdən 
iki dang
86
 evinə  və ailənə  xərclə. Lazım gəlsə, ehtiyacın olsa 
belə, bundan artıq xərcləmə. Beləliklə, iki dang xərclədikdən 
sonra o biri iki dangı ehtiyat topla və onu yadına salma. Onu 
varislərinə  və qocalıq günlərin üçün saxla ki, köməyinə çatsın. 
Yerdə qalan o biri iki dangı isə  bəzək-düzək işlərinə  sərf et. 
Lakin elə  bəzək-düzək  şeyləri al ki, onlar xarab və  məhv 
olmasınlar. Məsələn: daşqaş, qızıl, gümüş, bürünc, mis və 
bunun kimi. 
Bundan artıq bir şeyin olsa, torpağa ver, çünki torpağa nə 
versən, artıqlaması ilə geri alarsan, mayan da həmişə yerində 
qalar, qazancın da bol və halal olar. Elə ki, ev-eşik oldun, hər 
məcburiyyət və zəruriyyət ucundan avadanlığını satma və demə 
ki: "A kişi, nə olacaq? Bu gün məcburəm sataram, başqa vaxt 
alaram". Əvəzini almaq ümidi ilə hər dəfə çətinlik üz verdikdə, 
avadanlığı satsan, ola bilər ala bilməyəsən,  əvvəlki də  əldən 
getsin, ev boş qalsın. Beləliklə, çox çəkməz ki, sən müflislərin 
müflisi olarsan. 
Bir də ki, hər zərurət üzündən borc alıb girov qoyma. Pulu 
sələmlə verib sələmlə alma, borc istəməyi  ən böyük rəzalət və 
həyasızlıq hesab et, bacardıqca özün də heç kəsə bir dirəm belə 
borc vermə, xüsusilə dostlara, çünki dostlardan borcu geri 
istəmək  ən ağır işdir. Lakin borc verdikdə onu artıq özününki 
hesab etmə, ürəyində elə tut ki, o pulu dostuna bağışlayıbsan, 
Özü qaytarmayınca istəmə ki, bunun nəticəsində dostluq 
pozulmasın, çünki dostu düşmən etmək asandır, düşməni dost 
etmək isə çox çətindir. Birincisi-uşaqların, ikincisi isə dahi və 
|ağıllı qocaların işidir. 
Adamların  ən yaxşısı olmaq üçün varından müstəhəqq 
adamlara pay ver, başqalarının malında isə gözün olmasın. 
E'tibarlılıqda, ad qazanmaqda öz malını özününki bil özgə 
malını özgəninki. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
96 /
 ﻪﻣﺎﻨﺳﻮﺑﺎﻗ   .……………………………………………..
 
 
 
İyirmi ikinci fəsil  



Поделитесь с Вашими друзьями:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   15


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©www.azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə