5 "qabusnamə" VƏ onun müƏLLİFİ haqqinda


ALLAhI DƏRK ETMƏK YOLU HAQQINDA



Yüklə 4.44 Kb.
Pdf просмотр
səhifə4/15
tarix29.12.2016
ölçüsü4.44 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   15
ALLAhI DƏRK ETMƏK YOLU HAQQINDA 
Ey oğul, bil və agah ol ki, dünyada olan, olmayan və ola 
bilən hər nə varsa, hamısını olduğu kimi adam dərk edə biləndir, 
yalnız o böyük yaradandan başqa. Onu dərk etməyə yol yoxdur, 
ondan savay nə varsa, hamısı  dərk edilə bilər. Sən yalnız o 
zaman haqq-taalanı dərk edə bilərsən ki, özün dərketməz olasan. 
Dərk edilən naxış, dərk edən isə  nəqqaş kimi bir şeydir, 
əgər maddə naxış  qəbul etmirsə, heç bir nəqqaş onun üzərinə 
naxış vurmağı bacarmaz. Görmürsənmi, mum daşa nisbətən 
daha tez naxış  qəbul edən olduğundan ondan möhrə 
hazırlayırlar, daşdan isə hazırlamırlar. Deməli, dərk edilmiş hər 
bir  şeydə bir dərkolunma xüsusiyyəti var və o, yaradanın nəyə 
qabil olduğunu göstərir. Ona görə  sən özünə bax, yaradana 
baxma. Sən yaradılmışa diqqət et ki, yaradanı  əql ilə  dərk edə 
biləsən. Ayıq ol, vaxtı  əldən verməyəsən, çünki vaxt keçicidir, 
keçici şeyin isə əvvəli və sonu olar. 
Bağlı gördüyün bu dünyanın bağlılığına heyran olma və 
güman etmə ki, bu bağ  həmişə açılmamış qalacaqdır. Sən 
yaradanın yaxşılıqları  və ne'mətləri haqqında fikirləş, özü 
www.duddud.com - Elektron kitab, proqram yükləmə saytı
www.duddud.com saytından yüklənlib

 
 
barəsində fikirləşmə, çünki yolu o adam daha çox azmış olar ki, 
yol olmayan yerdə yol axtarsın. Peyğəmbər  əleyhissəlam 
demişkən: "Allahın ne'mətləri haqqında fikirləşin, zatı haqqında 
fikirləşməyin". "Əgər bizi yaradan Allah şəriət sahibləri vasitəsi 
ilə öz bəndələrinə onun yolunu tapmağa cəsarət etmək ixtiyarını 
verməsə idi, heç kəsdə o cür'ət ola bilməzdi ki, Allah-taalanın 
dərk edilməsi haqqında bir söz deyə bilsin, çünki sən haqqı nə 
adlandırırsan adlandır, ona nə kimi sifət verirsən ver, bu, 
yaradanın ilahilik və rübubiyyətinə deyil, yalnız sənin acizlik və 
miskinliyinə dəlalət edər, çünki sən Allahı heç vaxt layiq olduğu 
qədər tə'rifləyə bilməzsən, belə olan təqdirdə sən onu necə dərk 
edə bilərsən?  Əgər sən tövhidin nə olduğunu bilmək 
istəyirsənsə, bil ki, sənin üçün mümkün ola bilməyən hər  şey 
onun üçün mümkündür, məsələn, təklik kimi. Kim təkliyin 
mahiyyətini anlasa, o, müşriklikdən azad olmuş olar. Təklik 
yalnız böyük yaradana xasdır, ondan başqa nə varsa, hamısı 
cütdür. 
Xüsusiyyətinə görə ikiləşən hər  şey ya tərkibinə görə 
ikiləşər, cisim kimi, ya parçalanmağına görə ikiləşər ədəd kimi, 
ya cəmlənməsinə görə ikiləşər, sifət kimi, ya təzahürə görə 
ikiləşər, cövhər kimi, ya mənşəyə görə ikiləşər, əsli və fər'i kimi, 
ya məkana görə ikiləşər, fəza və boşluq kimi, ya vəhmə görə 
ikiləşər, ağıl və  nəfs kimi, ya müvazinətə görə ikiləşə bilər, 
təbiət və surət kimi, ya qarşılaşmaya görə ikiləşə bilər, oxşarlıq 
və  fərqlilik kimi, ya quruluşuna görə ikiləşə bilər, maddə  və 
ünsür kimi, ya hadisənin başlanğıcına görə ikiləşə bilər, məkan 
və zaman kimi, ya həddinə görə ikiləşə bilər, ehtimal və qətilik 
kimi, ya qəbul edilmə nöqteyi-nəzərindən iki cür ola bilər, azlıq 
və çoxluq kimi, ya dərk edilmə nöqteyi-nəzərindən iki ola bilər, 
varlıq və yoxluq kimi. Bunlar nə  qədər ziddiyyətli və  əksli 
olsalar da, yenə ikilik əlamətinə malikdir və həqiqətdə onları tək 
adlandırmaq olmaz. Təklik yalnız Allah-taalaya aiddir. İkilik 
xüsusiyyəti olan nə varsa, onların heç biri Allah ola bilməz. 
Tövhidin mahiyyəti ondan ibarətdir ki, ürəyinə gələn hər şeyin 
Allah olmadığını biləsən, onların  şəriki və tayı olmayan bir 
Allah tərəfindən yaradıldığını qəbul edəsən. 
 
 
 
 
 
 
36 /
 ﻪﻣﺎﻨﺳﻮﺑﺎﻗ   .……………………………………………..
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
İkinci fəsil 
PEYҒƏMBƏRLƏRİN YARANMASI HAQQINDA 
Ey oğul, bil ki, böyük yaradan bu dünyanı  məqsədlə 
yaratmış  hədərə yaratmamışdır, onu ədalət və hikmət  əsasında 
qurmuşdur, çunki o varlığın yoxluqdan, xeyrin şərdən, bolluğun 
qıtlıqdan, gözəlliyin eybəcərlikdən daha yaxşı olduğunu bilirdi. 
O, bunların hər ikisini bilir və  hər ikisini yaratmağa qadir idi, 
lakin o, yaxşılarını yaratdı, bildiyinin əksinə etmədi, hər  şeyi 
vaxtında və  ədalət  əsasında yaratdı, cəhl, fəsad və nadanlıq 
əsasında yaratmadı. Beləliklə, dünyanın bünövrəsi hikmətlə 
qoyuldu. Hər nə gözəl idisə, onu da yaratdı. O, edə bilərdi ki, 
günəşsiz işıq versin, buludsuz yağış yağdırsın. tərkibsiz maddə 
yaratsın, ulduzlara ehtiyac olmasın, yaxşı  və pis hadisələr 
cərəyan etsin, lakin dünya qanuna uyğunluq  əsasında 
qurulduğundan o, səbəbsiz olaraq heç bir şey yaratmadı  və bu 
səbəbi dünyanı nizama salan bir vasitə etdi. Bu vasitə ortalıqdan 
qalxsa, işləri nizama salan səbəb də ortalıqdan qalxar, səbəb 
ortalıqdan qalxdıqda isə bütün nəzm-nizam da pozular. hər bir 
işdə nizam olduğu kimi onu yaradan vasitə  də lazım olar. 
Vasitəni ona görə yaratmışdır ki, biri hakim olsun, biri məhkum, 
biri ruzi verən olsun, biri ruzi yeyən. Bu ikilik isə Allahın 
təkliyinə dəlalət edər. Deməli, sən yalnız vasitəni görə bilərsən. 
Ona görə diqqətli ol ki, az və çoxluğu vasitədən deyil, vasitəni 
yaradan Allahdan biləsən.  Əgər torpaq məhsul vermirsə, onu 
təqsirkar hesab etmə,  əgər ulduz ədalətli gərdiş etmirsə, onu 
müqəssir sayma. Ulduzların ədalət və zülmdən nə qədər xəbəri 
var isə, yerin də məhsul yetirməkdən o qədər xəbəri var. 
www.duddud.com - Elektron kitab, proqram yükləmə saytı
www.duddud.com saytından yüklənlib

 
 
Torpaq  şirin meyvə  əkilən yerdə  zəhər bitiirə bilmədiyi 
kimi, ulduzlar da öz bildiklərini edə bilməzlər, yaxşılığa adət 
etmiş olan pislik edə bilməz. 
Dünya hikmətlə  bəzəndirilmiş olduğundan ona zinət də 
lazım idi. Bu dünyaya diqqətlə bax ki, onun zinətini görə 
biləsən. Bu zinət nəbatat, heyvanat, yemək, içmək, geyim və 
müxtəlif ne'mətlərdən ibarətdir. Bunlar hamısı hikmət  əsasında 
yaradılmışdır, neçə ki, özü bu barədə deyir: 
"Biz yeri, göyü və onlar arasında nə varsa, hamısını 
əyləncə üçün yaratmadıq, onları biz hikmətlə yaratdıq"
9

İndi ki sən dünyanın Allah tərəfindən hədərə 
yaradılmadığını bildin, onu da bilməlisən ki, bu yaradılan 
ne'mətlər kimə isə ruzi verilməsə idi mə'nasızlıq olardı. Ruzi 
ona deyərlər ki, sən çörəyi ehtiyacı olana verəsən ki, o da yeyə. 
Bax, ədalət buna deyərlər. O, insanları yaratmaq istədi ki, onlara 
ruzi versin, indi ki insanlar yaranıbdır, deməli, bütün ne'mətlər 
onlarındır. 
Lakin insanlara dövlət və qayda-qanun lazımdır, dövlət isə 
rəhbərsiz keçinə bilməz, çünki ədalət və qayda-qanun 
olmadıqda ruzi yeyən adam ruzi verənin qədir-qiymətini bilməz. 
Bu isə ruzi verənin nöqsanı olar ki, o, öz ne'mətini nadana verə. 
Ruzi verən nöqsansız olduğundan öz ruzi yeyənlərini nadan 
qoymadı. O özü Qur'anda belə deyir: "insanların bilmədiklərini 
onlara öyrətdi". 
O, peyğəmbərlər göndərdi ki, onlar bilik, ruzi yemək və 
ruzi verənə şükr etmək qayda-qanunlarını insanlara öyrətsinlər. 
Beləliklə, dünyanın  əsası  ədalətlə,  ədalətin təkmilliyi hikmətlə 
hikmətin tamlığı ne'mətlə, ne'mətin bütövlüyü ruzi alanlarla
ruzi alanların kamilliyi yolgöstərici peyğəmbərlə tamamlansın. 
Peyğəmbərin ruzi alanlardan üstünlüyu orasındadır ki, 
onlar ruzi yeyənlərə ruziyə çatmaq yolunu göstərirlər. 
Deməli,  əgər ağıl gözü ilə baxsan, görərsən ki, ruzi alan 
aldığı ruzi və ne'mət müqabilində, arzu və istəklərinin yerinə 
yetirilməsi xatirinə öz rəhbərinin haqqını e'tiraf etməyə və ruzi 
verəninə minnətdar olduğunu bildirməyə borcludur. Demək, 
peyğəmbərlərin haqq olduğuna inanmalısan, onlardan kömək 
ummalısan və Adəmdən tutmuş  Məhəmmədə (xatəmə) qədər 
(Allah onların hamısına rəhmət eləsin) bütün peyğəmbərlərin 
düz danışan olduğunu qəbul etməlisən, dinin dediklərinə  əməl 
etməlisən,  şükr və niyazda ehmallıq göstərməlisən, haqqın 
buyruqlarını yerinə yetirməlisən ki, beləliklə, yaxşı ad qazanıb 
tə'riflənəsən. 
38 /
 ﻪﻣﺎﻨﺳﻮﺑﺎﻗ   .……………………………………………..
 
 
 
Üçüncü fəsil 
NE'MƏT SAHİBLƏRİNƏ MİNNƏTDARLIQ HAQQINDA 
Ey oğul, bil ki, ne'mət sahibinə minnətdarlıq lazımdır, bu 
hamıya vacibdir, özü də onun layiq olduğu qədər deyil, 
buyurulan qədər, çünki əgər hamı bütün ömru boyu yalnız 
şükürlə  məşğul olsa, yenə onun layiq olduğunun mində birini 
yerinə yetirə bilməz.  Əgər Allah-taala hər verdiyi ne'mət 
qarşısında azca belə şükür istəsə, bu olduqca çox olar, ona görə 
islam dinində taət beşdir, bunların ikisi yalnız varlılara, üçü isə 
hamıya aiddir. Bunlardan biri (haqqı) dildə iqrar edib ürəkdə 
təsdiq etmək, o biri beş  dəfə namaz qılmaq, üçüncüsü isə 
otuzgünlük oruc tutmaqdır. 
Şəhadət haqdan başqa hər  şeyi inkar etməyin dəlilidir, 
namaz bəndəliyi iqrar etmək üçün sidqlə deyilən söz, oruc isə 
Allah-taalaya verilən və'di təsdiq üçündür. Elə ki, dedin: mən 
bəndəyəm, gərək bəndəlik bağını da boynuna bağlayasan, elə ki 
dedin: o, ağadır. gərək ağanın buyruğuna da qulaq asasan. 
İstəyirsən ki, qulun sənə itaət etsin, sən də öz ağana itaət 
etməkdən boyun qaçırma, boyun qaçırsan, öz qulundan itaət 
gözləmə, çünki sənin öz quluna etdiyin mərhəmət Allahın sənə 
göstərdiyi mərhəmətdən çox ola bilməz. 
İtaət etməyən bəndə olma
10
, çünki itaət etməyən bəndə 
Allahlıq iddiasına başlar və tez məhv olar.  
 
B e y t 
 
Layiqlir  vurulsa   o  qulun   başı  
Ki, Allahlıq edə hər addım başı. 
 
Bil və agah ol ki, namaz və oruc Allaha xasdır, onda 
ehmallıq etmə, xasda ehmallıq edən xalqa aid olan bütün 
işlərdən məhrum olar. Onu da bilməlisən ki, bizim şəriət sahibi 
namazı bütün dinə  bərabər hesab etmişdir: kim namazdan əl 
çəksə, o bütün dindən  əl çəkmiş olar, dinsiz adam isə bu 
dünyada ölümə  və rüsvay edilməyə, o dünyada isə Allahın 
qəzəbinə gəlməyə layiqdir. 
www.duddud.com - Elektron kitab, proqram yükləmə saytı
www.duddud.com saytından yüklənlib

 
 
Amandır, oğlum, dünyada boş  şeylərə könül vermə  və 
demə ki, namazı qılmamaq da olar. Əgər sən namazı din xatirinə 
qılmaq istəməsən, heç olmazsa sağlam düşüncə  əsasında qıl. 
Bilməlisən ki, deyilənlərə görə, namazın bir neçə faydası vardır: 
birincisi, beş dəfə vacib namaz qılan adamın həmişə bədəni və 
paltarı  təmiz olar, təmizlik isə, hər halda, natəmizlikdən 
yaxşıdır; ikincisi, o, təkəbbür və qeybətdən uzaq olar, çünki 
namazın  əsasını  təvazökarlıq təşkil edir, təbiətini təvazökarlığa 
alışdırsan, bədən də  təvazö'karlığa adət edər. Bütün ağıllı 
adamlara mə'lumdur ki, kim kimin tayı olmaq istəyirsə, mütləq 
gedib ona qoşulmalıdır. Xoşbəxt və varlı olmaq istəyənlər 
varlılara uyğunlaşmalı, bədbəxt olmaq istəyənlər isə 
bədbəxtlərlə durub oturmalıdır Bütün ağıllı adamların fikrinə 
görə, islam dinindən qüvvətli heç bir dövlət, onun əmrindən 
qüdrətli heç bir qüvvət yoxdur. Deməli, əgər sən əbədi dövlət və 
ne'mət sahibi olmaq istəyirsənsə, dövlət sahibləri ilə yaxınlıq 
etməyə çalış  və  həmişə onların  əmrlərini yerinə yetir, onların 
əksinə getmə ki, bədbəxt və günahkar olmayasan. 
Amandır, ey oğul, namazı ələ salma, onun rük'ətlərinin və 
səcdələrinin natamamlığına istehza etmə, bu nə dinə yaraşar, nə 
dünyaya. 
Ey oğul, onu da bilməlisən ki, oruc ildə bir dəfə edilən 
itaətdir, onu yerinə yetirməmək insafsızlıq olar. Ağıllı adamlar 
belə bir şeyi özlərinə rəva görməzler, gərək sən də görməyəsən. 
Orucluq ayı ifratsız keçə bilmir, lakin sən çalış ifrata yol vermə. 
Gördün ki, beş mö'təbər, inanılmış üləma oruc tutub, sən də 
onlarla birlikdə oruc tut, onlar oruclarını yeyəndə, sən də ye! 
Nadanların sözünə uyma, bil və agah ol ki, Allah-taalanın sənin 
ac və toxluğuna ehtiyacı yoxdur. Oruc Allah tərəfindən sənin 
var-dövlətinə  və özünə vurulan möhürdən ibarətdir. Bu möhür 
mal və bədənin yalnız bir hissəsinə deyil, bəlkə bütün üzvlərinə 
vurulur:  əl-ayağa, gözə, dilə, qulağa, qarına, tənasül alətinə. 
Bunların hamısını möhürləyir ki, bütün bu üzvləri fisq-fücur, 
nalayiq iş  və  bəd  əməllərdən təmiz saxlaya biləsən, möhürün 
şərtlərini yerinə yetirə biləsən. 
Ey oğul, bil və agah ol: orucluğun  ən böyük məqsədi 
ondadır ki, sən gündüz yeməyib axşama saxladığın çörəyi, 
gündüz özünə ayırdığını ehtiyacı olanlara verəsən ki, zəhmətinin 
faydasını görmüş olasan, elə bu zəhmət ona görə lazımdır ki, 
onun xeyri ehtiyacı olana çatsın. 
Ey oğul, diqqətli ol ki, hamıya aid olan bu üç itaatdə 
ehmallıq etməyəsən, çünki bu üç itaəti yerinə yetirməməyə heç 
40 /
 ﻪﻣﺎﻨﺳﻮﺑﺎﻗ   .……………………………………………..
 
üzr və bəhanə yoxdur. Lakin yalnız varlılara aid olan iki itaətdə 
üzürlü səbəb olduqda, ehmallıq etmək mümkündür. Bu barədə 
çox danışmaq olar, lakin zəruri nə vardısa, hamısını dedim. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Dördüncü fəsil 
İMKAN OLDUQDA İTAƏTİN ARTIRILMASI HAQQINDA 
Ey oğul, bil ki, Allah-taala varlılar və seçilmiş  bəndələri 
üçün daha iki dini vəzifə  tə'yin etmişdir: bunlardan biri həcc, 
www.duddud.com - Elektron kitab, proqram yükləmə saytı
www.duddud.com saytından yüklənlib

 
 
digəri isə Zəkatdır. Buyurmuşdur ki, kimin imkanı varsa, onun 
evini ziyarət etsin, yoxdursa, etməsin. Görmürsənmi bu dünyada 
da  şah sarayının qapıları yalnız dövlətli adamların üzünə açıq 
olur. 
Həccin  şərti səfərə  çıxmaqdır, yoxsullara səfərə  çıxmağı 
əmr etmək isə nadanlıq olar, çünki imkansız səfərə  çıxmaq 
təhlükəlidir. Lakin imkanın olduqda səfərə çıxmasan, dünyanın 
kef və  ləzzəti natamam qalar. Dünyanın tam kef və  ləzzəti 
ondadır ki, görmədiyin  şeyləri görəsən, yemədiyin  şeyləri 
yeyəsən,  əntiqə  və nadir şeylər alasan. Səfərə  çıxmadan belə 
şeyləri  əldə etmək mümkün deyildir. Səfərə  çıxmış adamlar 
dünya görmüş, təcrübəli, ağıllı və xoşbəxt hesab edilirlər, çünki 
onlar eşidilməmiş sözləri eşitmiş, görülməmiş  şeyləri görmüş 
olurlar. Yaxşı deyiblər: "eşitmək hara, görmək hara!". Heç kəs 
dünya görmüş adamları görməmişlərə bərabər tutmaz. Ona görə 
deyiblər ki: 
 
Şe'r 
Dünya görmüşləri ağıllı insan  
Dünya görməmişlə tutmamış yeksan! 
 
Deməli, dövlətlilərə  səfəri ona görə vacib buyurubdur ki, 
onun verdiyi ne'mətin qədrini bilsinlər, bu neməti ağız ləzzəti ilə 
yeyib Allah-taalanın  əmrini yerinə yetirsinlər və onun evini 
ziyarətə getsinlər. Lakin bunu yoxsul, imkansız və  əli boş 
adamlara buyurmayıbdır. Bu barədə mən də aşağıdakı iki beytdə 
demişəm:  
R ü b a i 
 
Yar məni çağırmayıb, yer vermirsə eyvanda,  
"Yoxsulsan, gəlmə" deyib, xar edirsə hər yanda,  
Onda taqsır görməyin, bax, o böyük Allah da  
Öz evinə çağırmır, insan yoxsul olanda. 
 
Yoxsul həccə getsə, özünü təhlükəyə salmış olar. 
Dövlətlilərə aid işlərə baş qoşan yoxsul sağlam adama aid işlərlə 
məşğul olan xəstəyə bənzər və onun vəziyyəti biri dövlətli o biri 
yoxsul olan o iki hacının əhvalatına oxşar. 
Ə h v a l a t. Bir dəfə Buxara əmiri həccə getmək qərarına 
gəlir. O, çox varlı idi, karvan içərisində ondan dövlətlisi yox idi. 
Yüzdən yuxarı yüklü dəvəsi olan bu əmir bəzəkli kəcavədə 
oturub səhrada yırğalana-yırğalana, xumarlana-xumarlana yol 
42 /
 ﻪﻣﺎﻨﺳﻮﺑﺎﻗ   .……………………………………………..
 
gedirdi, ona nə lazım idisə  hər  şeyi var idi. Onunla birlikdə, 
dövlətlilərlə  bərabər, yoxsullar dəstəsi də  həccə gedirdi. Onlar 
Ərəfata
11
 çatdıqda, ayaqyalın, başıaçıq, ac-susuz, ayaqları qabar 
çalmış bir dərviş əmiri o təmtəraqla gördükdə üzünü ona çevirib 
deyir: "Qiyamət günü səninlə mənim mükafatım eyni olacaqdır, 
amma sən gör nə naz-ne'mət içərisində gedirsən, mən isə  əzab 
və əziyyət içərisində?!" 
Buxara  əmiri deyir: "Allah eləməsin mənimlə  sənin 
mükafatımız eyni olsun, əgər mən bilsəydim, səninlə  mənim 
mükafatımız hər ikisi eyni olacaq heç səhraya qədəm 
basmazdım. 
Dərviş soruşur: "Nə üçün?". 
Əmir deyir: "Ona görə ki, mən Allah-taalanın buyruğu ilə 
gəlmişəm, sən isə onun əmrinə müxalif hərəkət edibsən, məni 
çağırıblar, mən qonağam, sən isə tüfeyli. Çağırılmış qonaq ilə 
çağırılmamışın hörməti eyni ola bilərmi? Haqq-taala dövlətliləri 
çağırmış, yoxsullara isə belə demişdir: "Özünüzü öz əlinizlə 
təhlükəyə salmayın!". Sən Allahın  əmri olmadan yoxsul, ac-
yalavac halda çöl-biyabana çıxaraq özünü təhlükə qucağına 
atıbsan, Allahın buyruğuna  əməl etməmisən, nəyə  əsasən sən 
əmrə baxanlarla bərabərlik elə bilərsən? Kimin imkanı olub 
həccə gedirsə o, Allahın da tapşırırını yerinə yetirmiş olur onun 
da nəziri qəbul, duası müstəcab olur".  
Ey oğul, əgər sənin də həccə getmək imkanın olsa, xəsislik 
etmə. həccə getmək üçün beş şərt lazımdır: qüvvət, ne'mət, vaxt, 
hörmət və  əmin-amanlıq.  Əgər bunlar sənə  nəsib olsa, tam 
istifadə etməyə çalış. Bilməlisən ki, həcc yalnız kifayət qədər 
var-dövlət olan zaman məsləhətdir, onu gələn ilə  tə'xirə 
salmağın günahı yoxdur. 
Lakin Zəkat o taətdəndir ki, imkan olan yerdə onu tə'xirə 
salmaq olmaz, onu verməmək üzrlü sayıla bilməz. Allah-taala 
Zəkat verənləri özünə yaxın hesab etmişdir. 
Başqalarına Zəkat verən adam rəiyyət arasındakı  şah 
kimidir, o ruzi verən olar, başqaları ruzi yeyən!  
Haqq-taala belə lazım bilmişdir ki, bə'ziləri yoxsul olsun, 
bə'ziləri varlı. Əlbəttə, o istəsəydi, hamını varlı edə bilərdi, lakin 
ona görə iki təbəqə etdi ki, bəndələrinin  şərəf və mövqeləri 
aydın olsun yuxarılar aşağılardan fərqlənsin.  Şah da öz 
xidmətçilərindən birini güclü və ruzi verən etsə və bu xidmətçi 
başqasına ruzi vərə bildiyi halda, özü yeyib başqasına verməsə, 
şahın qəzəbindən arxayın ola bilməz. 
www.duddud.com - Elektron kitab, proqram yükləmə saytı
www.duddud.com saytından yüklənlib

 
 
Zəkata gəldikdə isə, demək lazımdır ki, onu ildə bir dəfə 
vermək məcburidir. Sədəqə  məcburi olmasa da, lakin 
alicənablıq və insanpərvərlikdir, bacardığın qədər ver və xəsislik 
etmə, çünki sədəqə verənlər həmişə Allahın himayasi altında, 
əmin-amanlıqda olarlar, Allahın himayəsini isə həmişə qənimət 
hesab etmək lazımdır.  
Amandır, oğlum, ürəyində Zəkat və həcc haqqında şəkk və 
şübhələrə yol vermə, onları boş  şey hesab edib demə ki, 
"qaçmaq, lüt olmaq, dırnağı tutmayıb, saçı vurdurmamaq nəyə 
lazımdır? Hər iyirmi dinardan nə üçün yarım dinar verim, Zəkat 
nə üçündür, qoyun və dəvədən də Zəkat olarmı, qoyunu nə üçün 
qurban kəsirlər?" 
Belə hikmətlərdə ürəyini təmiz saxla. Elə güman etmə ki, 
sən bilmədiyin şeydə xeyir ola bilməz onun xeyrini biz bilməyə 
də bilərik, sən Allahın buyruqlarını yerinə yetir, "niyə belə 
olur", "nə üçün belə edirlər"lə işin olmasın. 
Elə ki, bu əmrləri yerinə yetirdin, ondan sonra bilməlisən 
ki, ata-anaya hörmət də o böyük və izzətli Allahın 
əmrlərindəndir. 
 
 
 
 
 
 
 
Beşinci fəsil  
ATA VƏ ANAYA HÖRMƏT HAQQINDA 
Ey oğul, bil ki, bizi yaradan (onun cəlalı böyük olsun) 
dünyanı abad saxlamaq üçün nəslin artıb törəməsini lazım bildi 
və heyvani şəhvəti buna səbəb etdi. Deməli, sağlam düşüncəyə 
görə, övlad (öz səbəbinə) hörmət etməli və öz əsil-zatına 
ehtiram qoymalıdır, onun əsil-zatı isə ata və anadır. 
Demə ki: "ata-anamın mənim üzərimdə  nə haqqı vardır, 
onların məqsədi öz şəhvətlərini söndürmək olub, mən 
olmamışam". Məqsədləri şəhvəti söndürmək olsa da, onlar sənin 
yolunda ölümə də getməyə hazır olarlar, bu isə şəhvətdən daha 
üstündür. 
Ana və ataya ən azı ona görə hörmət etmək lazımdır ki, 
onların hər ikisi səninlə yaradan arasında vasitədir. Deməli, sən 
44 /
 ﻪﻣﺎﻨﺳﻮﺑﺎﻗ   .……………………………………………..
 
özünə  və yaradanına hörmət etdiyin qədər, öz vasitələrinə  də 
hörmət etməlisən. Ağlı başında olan hər övlad heç vaxt ata və 
ana haqqını unutmaz. Allah-taala öz Kitabi-məcidində belə 
deyir: "İtaət ediniz Allaha, itaət ediniz peyğəmbərə  və öz 
amirlərinizə"
12
. Bu ayəni bir neçə cür təfsir etmişlər. Onlardan 
birində belə oxumuşam ki, "amirlər" ana və atadır, çünki ərəb 
dilində  "əmr" sözünün iki mə'nası vardır: iş  və  əmr. Amir ona 
deyərlər ki, həm ixtiyarı olsun, həm iqtidarı. Ata və ananda isə 
həm iqtidar var, həm ixtiyar. İqtidar- yedirdib bəsləmək, ixtiyar-
yaxşı şeylər öyrətməkdir. 
Ehtiyatlı ol, ey oğul, ata və ananın qəlbini incitmə, onların 
ürəyinə toxunma, çünki yaradan ana və atanı incidənə ağır cəza 
verir. Allah-taala deyir: "Onlara tfu demə, onları incitmə, onlara 
xoş söz lər de!". 
Əli Əmirəlmö'mindən (Allah ondan razı olsun) soruşdular 
ki, ana və atanın haqqı  nə  qədər olar? Dedi: "Onun nə  qədər 
olduğunu Allah-taala peyğəmbər əleyhissəlamın ana və atasının 
ölümündə göstərmişdir. Çünki onlar peyğəmbər əleyhissəlamın 
peyğəmbərlik dövrünə  qədər yaşasaydılar, peyğəmbər onları 
hamıdan şərəfli tutmağı vacib bilərdi, bu da onun dediyi: "Mən 
Adəm övladının  ən  şərəflisiyəm və bunda qürurum yoxdur"
13
 
sözü səhv görünərdi. 
Deməli, ana və atanın haqqını dini cəhətdən qəbul etməsən, 
ağıl və insanlıq nöqteyi-nəzərindən qəbul etməlisən. Ana və ata 
sənin  əsl böyüdənin və  tərbiyə verənindir, sən onların haqqını 
ödəməkdə kahıllıq göstərsən, bu ona dəlalət edər ki, sən heç bir 
yaxşılığa layiq deyilsən. Çünki aşkar xeyirxahlığın qədrini 
bilməyən adam dolayı xeyirxahlığın qədrini haradan bilər? 
Qədir bilməyən adama yaxşılıq etmək nadanlıqdır. Sən də 
nadanlıq adını qazanmağa çalışma. Öz övladının sənə qarşı neçə 
olmalarını arzulayırsansa, sən də öz ata və anana qarşı elə ol! 
Sən səni doğanla necə  rəftar edibsənsə, səndən doğulan da 
səninlə elə rəftar edəcəkdir. Övlad meyvəyə bənzər, ana-ata isə 
ağaca. Ağaca nə qədər çox xidmət etsən, o qədər onun meyvəsi 
yaxşı  və gözəl olar, ata-anaya da nə  qədər cox hörmət edib 
onlardan utansan, o qədər də onların sənin haqqındakı duaları 
tez müstəcab olar, sən həm Allah yanında, həm valideynin 
yanında üzü ağ olarsan. 
Amandır, miras xatirinə ana və atanın ölümünü arzulama. 
Ata-anan ölməsə  də, sənin ruzin yetişəcəkdir, çünki Hər kəsin 
qisməti özünə çatacaqdır. Artıq ruzi əldə etmək üçün özünü çox 
www.duddud.com - Elektron kitab, proqram yükləmə saytı
www.duddud.com saytından yüklənlib

 
 
da ora-bura vurma, ora-bura soxulmaqla ruzi artmaz, ona görə 
deyiblər: "Zəhmət çəkməklə yaşa, özünə  əziyyət verməklə 
yaşama!". 
 Ruzi  haqqında həmişə Allahdan razı qalmaq istəyirsənsə 
halı səninkilərdən yaxşı olanlara deyil, pis olanlara bax. 
Mal-dövlət cəhətdən yoxsul olsan, çalış  ağıl və kamalca 
dövlətli ol, çünki ağıl-kamal zənginliyi var-mal dövlətliliyindən 
daha yaxşıdır. Ağıl ilə dövlət  əldə etmək olar, dövlətlə  ağıl 
qazanmaq isə olmaz. Cahil adam tez yoxsullaşa bilər, lakin ağlı 
oğru apara bilməz, su və od məhv edə bilməz. 
Beləliklə, əgər ağlın varsa, sənət öyrən, çünki biliksiz ağıl 
paltarsız bədən, simasız adam kimidir. Yaxşı deyiblər: "bilik 
ağlın aynasıdır. 
 
 
 
 
 
 
 
Altıncı fəsil 



Поделитесь с Вашими друзьями:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   15


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©www.azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə