Ii hiSSƏ t ə hsil sistemind ə psixoloji xidm



Yüklə 2.34 Mb.
Pdf просмотр
səhifə1/47
tarix01.01.2017
ölçüsü2.34 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   47

 

II HİSSƏ
 
T
ə
hsil sistemind
ə
 psixoloji xidm
ə
tin t
ə
tbiqi m
ə
s
ə
l
ə
l
ə
ri 
I f
ə
sil  
M
ə
kt
ə
b
ə
q
ə
d
ər müə
ssis
ə
l
ə
rd
ə
 psixoloji xidm
ə
tin 
əsasları
 
2.1.1.   M
ə
kt
ə
b
ə
q
ə
d
ər yaşda psixi inkişafın ümumi sə
ciyy
ə
si 
 
 
Yer kürə
si 
əhalisinin yarıdan çoxunu uşaqlar təşkil edir. Uşağın inkişafı 
g
ə
l
ə
c
ək  yaşlı  adamın  ruhi  və
  praktik  f
ə
aliyy
ə
tinin,  m
ə
n
əvi  simasının  və
 
yaradıcılıq potensialının inkişafının zəruri şə
rtidir. 
Psixologiyada insan h
əyatının mə
kt
ə
b
ə
q
ə
d
ər yaş dövrünün elmi izahına 
müxtəlif    nöqteyi
-n
ə
z
ə
rd
ən  yanaşılır.  K.Q.Yunq  bu  dövrü  “fəallığın  kapital 
yığımı“
 
dövrü,  Q.S.Sallivan  “simvolik  imkanların  təşəkkülü“,
 
L.S.Vıqodski 
«Мən»in  sosializasiyası‖,  J.Riaje  “sensomotor  qabiliyyə
tl
ə
rin 
v
ə
 
intellektin  inkişafı“
  kimi  s
ə
ciyy
ə
l
əndirmişlər,  B.Blyuma  görə,  4  yaşında 
uşağın fərdi xüsusi
yy
ə
tl
ə
ri  o  s
ə
viyy
ə
y
ə
 
çatır ki, artıq bu yaşda şə
xsiyy
ə
tin  v
ə
 
əqli xüsusiyyə
tl
ərin bir sıra daimi ə
lam
ə
tl
ə
rind
ən danışmaq olar. 
 
Uşaq  dünyaya  köməksiz  bir  varlıq,  iqtidarsız  bir  mə
xluq  kimi  g
ə
lir. 
Dem
ək  olar  ki,  o  heç  nə
y
ə
  qadir  olmur,  lakin  ill
ər  keçdikcə
,  anatomik-fiziki 
inkişafda baş verə
n k
ə
miyy
ə
t d
əyişiklikləri uşağın psixi alə
mind
ə
 d
ə
 d
ə
rin izl
ə

buraxır, yeni keyfiyyə
t d
əyişiklikləri kimi üzə
 
çıxır. 
 
Uşağın inkişafı, böyümə
si  h
əmişə
 
yaşlılarda  təəccüb və
  sevinc  hissl
ə
ri 
doğurur: bu gün o dünə
nkin
ə
 b
ə
nz
ə
mir, sabah is
ə
 
bu günkündə
n f
ə
rql
ə
n
ə
c
ə
k. 
Budur,  o,  iki-
üç  aylığında  oturur,  altı
-
yeddi  aylığında  imə
kl
əyir,  bir  yaşın 
sonlarında dil açır, ilk titrək addımlarını atmağa başlayır. Bu addımlar nə
 q
ə
d
ə

kövrə
k  v
ə
 
etibarsız  olsa  da,  hə
r  halda  bu  g
ə
l
ə
c
ə
y
ə
-on
un  üçün  geniş  alə
m
ə

sirli-
sehrli dünyaya tə
r
əf yönəlmişdir.
 
Yeni  şə
raitd
ə
 
körpənin  inkişafı 
anadang
ə
lm
ə
  mexaniziml
ə
r  vasit
ə
si  il
ə
 
t
əmin  olunur.  O,  orqanizmin  xarici  şə
rait
ə
 
uyğunlaşmasını  tə
min  ed
ən  hazır 
sinir  sistemi  il
ə
 
doğulur.  Uşaq  dünyaya  gə
l
ə
n  andan  orqanizmin 
ə
sas 

 

sisteml
ərinin  işini  tə’min  edə
n  refleksl
ər  işə
 
qoşulur.  (Mə
s
ə
l
ən,  qan  dövranı, 
t
ə
n
əffüs).  Həyatın  ilk  günlə
rind
ə
 
körpə
d
ə
 
müxtəlif  müdafiə
  refleksl
ə
ri  -d
ə
rinin 
qıcıqlanması (iynə
  vurark
ən), gözlərin qıyılması, sifə
tin s
ə
yirm
ə
si  v
ə
 
s. özünü
 
biruz
ə
 
verir.  Yeni  doğulmuş  körpə
d
ə
 
müdafiə
  refleksl
ə
ri  il
ə
 
yanaşı 
qıcıqlandırıcılarla  ə
laq
ə
y
ə
  istiqam
ə
tl
ənmiş 
b
ə
l
ə
dl
əşmə
  refleksini  d
ə
 
aşkar 
etm
ək mümkündür. Həyatın birinci üç günü ə
rzind
ə
 
körpə
 
güclü işığın tə
sirin
ə
 
reaksiya  göstərir.  Doğulduğu  ilk  gün
d
ə
n  etibar
ən  körpə
d
ə
  b
ə
l
ə
dl
əşmə
-qida 
refleksi  d
ə
 
özünü  göstərir:  ana  yanağını    uşağın  dodaqlarına  toxundurduqda 
onda axtarış reaksiyası yaranır, başını qıcıqlandırıcıya tə
r
əf çevirir, ağzını açır.
 
Uşaq doğularkən bir sıra digə
r anadang
ə
lm
ə
 reaksiyalara-
ə
mm
ə
, tutma, 
it
ə
l
ə
m
ə
  v
ə
  s.  kimi  refleksl
ə
r
ə
  d
ə
  malik  olur.  Bu  refleksl
ərin sırasına 
Babin  v
ə
 
Robinzon  refleksl
ə
rini  d
ə
  aid  etm
ə
k  olar.  Bel
ə
 
ki,  yeni  doğulmuş  körpə
nin 
ayağının altını küt kibrit çöpü ilə
 
qıcıqlandırdıqda, ayaq barmaqları bir
-birind
ə

aralanır (Babin refleksi ),  çağanın ə
lin
ə
 q
ə
l
ə
mi qoyduqda, o el
ə
 b
ərk yapışır ki, 
q
ə
l
ə
md
ən tutub onu qaldırmaq mümkündür. (Robinzon refleksi).
 
Yeni doğulmuş  körpə
nin b
ə
d
ən çə
kisi 3000-3500 qram, boyu 45-50 sm 
olur.  Körpə
  qeyri-
mütə
nasib  b
ə
d
ən  qurluşu  ilə
 
doğulur.
 
Onun  başı  böyük, 
t
ə
xmin
ən boyun dörddə
 birin
ə
 b
ə
rab
ə
r, b
ə
d
əni uzun, aşağı və
 
yuxarı ətrafları, 
y
əni qıçları və
 
qolları gödə
k olur. 
Uşaq  doğularkən  onun  beyin  çə
kisi  300-350  qram,  bir  d
ə
qiq
ə
d
ə
 
ürə

döyüntülərinin sayı 134
-
ə
 b
ə
rab
ə
r olur. 
Yeni  doğulmuş  körpə
 
müstə
qil  f
ə
aliyy
ət  subyekti  deyildir.  O,  özünün 
h
əyati  vacib  üzvü  tə
l
əbatlarını  belə
 
ödə
m
ə
y
ə
  qadir  olmur.  Lakin  aylar 
keçdikcə
 
uşağın  fiziki  inkişafında    bir  sıra  dəyişikliklər  özünü  aşkar  büruzə
 
verir.  Bir  yaşın  sonunda  o,  əşyalarla  oynayır  (manipulyati
v  f
ə
aliyy
ə
t), 
addımlamaqla, ayaq üstə
 yerim
ə
kl
ə
 yerd
əyişmə
y
ə
 nail olur v
ə
 
dil açır.
 
Bir yaşın sonunda körpə
d
ə
 pisi
xikanın maddi əsasını təşkil edə
n beynin 
c
ə
kisi  t
ə
xmin
ə
n  iki  d
ə
f
ə
  artaraq  780-
800  qrama çatır ki, bu  da doğulan  anla 
müqayisə
d
ə
  d
ə
f
ə
  cox  olmaqla
,  yaşlıların  orta  beyin  çəkisinin  yarısına 

 

b
ə
rab
ərdir.  Bu  dövrdə
 
uşağın  bütün  duyğu  orqanları  aparatı
-analizatorlar 
normal  şə
kild
ə
  f
ə
aliyy
ət  göstərir.  Uşağın  emosional  sferasında  diqqə
ti  c
ə
lb 
ed
ə
n keyfiyy
ə
t d
əyişkə
nlikl
əri müşahidə
 
olunur. Artıq  ə
ld
ə
  e
dilmiş  çoxsaylı  
maraqlı    faktlar    sübut    edir    ki,  körpə
nin    psixi    h
əyatı    indi    elmə
    m
ə
lum  
olduğu    qə
d
ə
r  d
ə
    sad
ə
    deyildir, 
ə
ksin
ə,  onun    öyrə
nilm
əsi    üçün  hə
l
ə
  
t
ə
dqiqat
çıların    bir    neçə
    n
əsli    çalışmalı    olacaqdır.  Həyatın  sonrakı 
dövrlə
rind
ə
 d
ə
 
uşağın hə
m  fiziki, h
ə
m  d
ə
 
psixi  inkişafı  intensiv dəyişikliklə
r
ə
 
uğrayır.  Yaş    yarımda  o,  30
-
100,  iki    yaşın    sonunda  200
-
300,  üç    yaşın  
sonunda  1200-1500 v
ə
  
altı  yaşın  sonunda  3000
-
3500 sözdə
n  ibar
ət  lüğə
t  
fonduna    malik  olur.  Uşaqda    psixi 
  funksiya    v
ə
  prosesl
ərin    inkişafında  
sosial  mühit  və
  t
ə
rbiy
ə
  
şəraiti  başlıca  rol  oynayır. Uşağın  psixi  həyatında  
f
ə
aliyy
ət    növləri    güclü    stimula    çevrilir.  İlk    uşaqlıq    dövründə
  (1-
3  yaş) 
uşağın  qavrayışı  intensiv  inkişaf  edir. Bu pros
esd
ə
 
uşağıın  diqqə
tini  c
ə
lb  
ed
ən    görmə
   
obrazları–müxtə
lif   
əşyalar    əsas    rola    malik    olur.  Əzə
l
ə
  - 
h
ə
r
əki    duyğularla    görmə
   
duyğuları    arasında    formalaşan    koordinasiya  
uşağın    əşyalara    doğru    yönə
lm
ə
sini      v
ə
   
onlarla    müstə
qil    f
ə
aliyy
ə
tinin  
z
əruri    şə
rtin
ə
   
çevrilir.  Əşyalarla   
manipulyativ    f
ə
aliyy
ə
t    z
ə
minind
ə
  
qavrayış    prosesinə
 
elementar  müqayisə
,  f
ə
rql
ə
ndirm
ə
  v
ə
 
ümumiləşdirmə
 
formasında tə
f
əkkür prosesi də
 
qoşulur. Bu yolla qavrayış obrazları
 ilk d
ə
f
ə
 
ümumiləşmiş  xarakter  almağa  başlayır.  Qavrayışın  diferensiallaşdırma  və
 
ümumiləşdirmə
 
imkanları ə
vv
ə
lc
ə
 passiv, sonra is
ə
 aktiv nitql
ə
 
tamamlanır: ilk 
uşaqlıq  dövründə
 
uşağın  duyğu  orqanlarının  fə
aliyy
ə
ti  il
ə
 
ə
laq
ə
d
ə
 
eşitdiyi 
sözlər onun qavrayışının inkişafında böyük rol oynayır. Eşidilə

sözlə
birinci 
siqnal  sisteminin 
qıcıqlandırıcıları  ilə
 
ə
laq
ə
d
ə
 
böyük    ə
h
ə
miyy
ət  daşıyır  ki, 
bununla  da  uşaq  gerçə
kliyin  d
ə
rk    edilm
əmiş  ümumbəşə
ri  t
əcrübə
sin
ə
 
qoşulmuş  olur.  Bu  prosesdə
 
uşağın  aktiv  nitqi  daha  böyük  ə
h
ə
miyy
ə
t    k
ə
sb 
edir. 
İkinci siqnal si
steminin f
ə
aliyy
ə
t
ə
 
başlaması uşağın sosial təcrübə
sini 
z
ə
nginl
əşdirir,  də
rketm
ə
 
imkanlarını  genişlə
ndirir  v
ə
 
onun  münasibə
tl
ə

sisteminin formalaşmasının əsasını qoymuş olur.
 

 

M
ə
kt
ə
b
ə
 daxil olmaq 
ə
r
ə
f
ə
sind
ə
 
uşağın qavrayışının struktur ə
lam
ə
tl
ə
ri 
tam  şə
kild
ə
 
formalaşmış  olur:  birnci  və
  ikinci  siqnal    sisteml
əri  arasında 
möhkə

ə
laq
ə
l
ər  yaranır,  uşağı  qavrayış  prosesinə
  isitqam
ə
tl
ə
ndir
ə
n  ikinci 
siqnal  sisteminin  üstünlüyü  təmin  olunur,  qavrayış  obyektinin  hissə
l
ə
ri  v
ə
 
xüsusiyyə
tl
ə
rini  ifad
ə
  etm
ək  üçün  aydın  sözlü  nitqə
  yiy
ə
l
ə
nm
ə
si 
ə
sas
ə

tamamlanır.  Uşağın  qavrayış  obyektində
  duran  obrazlar  ifad
əli  ümumiləşmiş 
xarakter alır.
 
Uşağın diqqətinin inkişafı anadangə
lm
ə
 
şə
rtsiz elementar refleksl
ə
rd
ə

başlayır.  Artıq  iki  hə
ft
ə
liyind
ə
 
uşaq  uca  sə
sl
ə
r
ə
,  parlaq 
əşyalar
a,  bir  q
ə
d
ə

sonra  is
ə
  h
ə
r
ə
k
ə
t  ed
ə
n  obyektl
ə
r
ə
 
reaksiya  göstə
rir.  Lakin  bu  reaksiyalar 
olduqca  davamsız  olur:  uşağın  psixikasının  məhdud  imkanları  onun  diqqə
ti 
obyektind
ə
  duran 
əşyalara  psixi  fə
aliyy
əti  uzun  müddət  yönə
ltm
ə
y
ə
  imkan 
vermir.  Bu  dövrdə
 
uşağın
  diqq
ə
ti 
qısamüddə
tli  b
ə
l
ə
dl
əşmə
  refleksi 
s
ə
viyy
ə
sind
ə
 m
əhdudlaşıb qalır. 
 
T
ə
xmin
ən altı aylığında uşağın psixi fə
aliyy
ə
tind
ə
 diqq
ə
tin c
ə
ml
əşmə
si 
t
əşəbbüslə
ri t
əzahür edir: 
O, 
əşyal
a
ra doğru maraq göstərir, onları ə
lin
ə
 
alır, 
onlara t
ə
r
əf dartınır, döşə
m
ə
y
ə
 
atır. Davamsız olan bu fə
aliyy
ət uşağın digə

oyektl
ə
r
ə
 
maraq  göstə
rm
ə
si  il
ə
  n
ə
tic
ə
l
ə
nir.  H
əyatın  II  ilində
  diqq
ə
tin 
m
ə
rk
ə
zl
əşmə
 
müddə
ti  bir  q
ə
d
ər  artır  ki,  bu  da  oyun  fə
aliyy
əti  fonunda  baş 
verir,  lakin  k
ənar  qıcıqlandırıcıların  tə
siri  n
ə
tic
ə
sind
ə
 
bu  dö
vrd
ə
  d
ə
  diqq
ə

davamlı olmur.
 
M
ə
kt
ə
b
ə
q
ə
d
ər  dövrdə
 
uşaqlar  oyun  fə
aliyy
ə
ti  prosesind
ə
  diqq
ə
tl
ə
rini 
xeyli müddə
t eyni bir f
ə
aliyy
ət növü üzə
rind
ə
 c
ə
ml
əşdirmək imkanı qazanmış 
olurlar. Artıq altı yaşlı uşaqlar fasiləsiz olaraq bir saatdan artıq oynamağa nail 
olurlar.  Doğrudur,  bu  yaşda  diqqə
t  qeyri-
ixtiyari  olur:  onun  davamlılığı  oyun 
ə
m
əliyyatlarının  xarakterində
n  v
ə
 
böyüklərin  göstərişlə
rind
ə

ə
h
ə
miyy
ə
tli 
d
ə
r
ə
c
ə
d
ə
 
asılı  olur.  Kiçik  mə
kt
ə
b
ə
q
ə
d
ər  yaşlı  uşaqlar  diqqəti  paylamağı 
bacarmır,  müxtə
lif  xarakterli  t
apşırıqları  paralel  şə
kild
ə
  icra  ed
ə
  bilmirl
ə
r. 
Onlarda diqq
ətin davamlılığı da 10
-12 d
ə
qiq
ə
d
ən çox olmur.
 

 

M
ə
kt
ə
b
ə
q
ə
d
ər yaş dövründə
  qeyri-ixtiyari  diqq
ə
t  dominant  rola  malik 
olduğuna  görə,  uşaqlarda  diqqətin  keçirilmə
si,  h
ə
cmi  kimi  xarakterik 
xüsusiyyə
tl
ə
rd
ə
  d
ə
 
yaş  mə
hdudiyy
ə
tind
ə
n  ir
ə
li  g
ə
l
ən  çatışmazlıqlar  nə
z
ə
r
ə
 
çarpır. 
 
M
ə
kt
ə
b
ə
q
ə
d
ər  yaş  dövründə
 
uşaqların  psixi  inkişafında  idrak 
prosesl
ə
rind
ə
n biri olan hafiz
ə
nin 
böyük ə
h
ə
miyy
əti vardır. 
 
Körpəlik  dövründə
 
uşaqlarda  hafizə
nin  ilkin  t
əzahürləri  müşahidə
 
olunur. Körpə
d
ə
 
ilk şə
rti refleksl
ə
r iki h
ə
ft
ə
likd
ə
 
qida qıcıqlandırıcılarının tə
siri 
altında  yaranır.  Beş  aylıqda  körpə
d
ə
 
bütün  analizatorların  iştirakı  ilə
 
şə
rti 
reflektor  rabit
ə
l
ər  yaranır  ki,  bu  da  hafizə
  prosesl
ə
rinin  t
əşəkkülünə
  imkan 
verir. 
Uşaqlar
da  hafiz
ənin  ilkin  forması  tanımadan  ibarə
t  olur.  Onlar 
ətrafındakı  sifə
tl
ə
ri, 
əşyaları  tanıyır  və
 
onlara  qarşı  emosional  reaksiya 
göstə
rirl
ər.  Artıq  2
-
3  aylıqda  körpə
d
ə
 
psixoloqların  “canlanma  kompleksi”
 
adlandırdıqları  emosional  reaksiya  yaranır  ki,  bu  da  tanıma  prosesi  ilə
 
sıx 
bağlıdır. 
 
Uşağın  müvafiq  qıcığı  qavraması  ―tanışlıq  hissi‖  fonunda  baş  verir. 
Uşaq tanıdığı adama tə
r
əf  dartınır, gülümsəyir, yad adamlardan ehtiyatlanır. 
 
Bir  yaşın  sonunda  uşaqda  hafizənin  daha  mürə
kk
əb  forması  –
 
yadasalma  aktı
 
müşahidə
 
olunur.  Uşaq  ə
vv
ə
ll
ər  qavradığu  obyektlə

içə
risind
ə
 
çatışmayan obyekti axtarır və
 
ya onun yerini soruşur. 
 
İlk  uşaqlıq  dövründə
  yadasalma  niyy
ətsiz  xarakter  daşıyır  və
  iradi  s
ə

t
ə
l
ə
b  etmir,  y
əni  uşaq  nə
yis
ə
 
yada  salmağa,  xatırlamağa  cəhd  göstə
rmir. 
Niyy
ətli, ixtiyari yadasalma uşaqlarda ilk də
f
ə
 3-
4 yaşlarında müşahidə
 olunur 
ki,  bu  da  uşağın    oyunda,  hər  hansı  digə
r  f
ə
aliyy
ət  növündə
  f
əal  iştirakı  ilə
 
şə
rtl
ənmiş olur (qaydaların, şə
rtl
ərin, sözlə
rin v
ə
 
s. yada salınması).
 
M
ə
kt
ə
b
ə
q
ə
d
ər yaşda 
t
ə
f
əkkürün inkişafı  uşaqlarda sensor etalonların 
qavranılması prosesi ilə
 
sıx ə
laq
ə
d
ə
 
baş verir. Artıq ilk uşaqlıq dövründə
 
ə
traf 
al
ə
min  cisim  v
ə
  hadis
ə
l
əri,  onlar  arasındakı  asan,  sadə
  rabit
ə
l
ər  uşaqlar 

 

t
ə
r
ə
find
ə
n  d
ərk  olunur.  Sonralar  uşaqların  də
rketm
ə
  qabiliyy
ə
ti  h
ə
yat 
t
əcrübə
sinin,  t
ə
rbiy
ə
vi  t
əsirin  altında  tə
dric
ən  genişlə
nir  v
ə
 
bir  sıra  yeni 
xüsusiyyə
tl
ər  qazanır.  Həyatın  birinci  ilində
 
uşaqların  tə
f
əkkürü  ə
yani-
ə
m
ə
li 
xarakter  daşıyır.  Bu  xarici  alə
min  predmetl
ərinin  birbaşa  qavranılması  və
 
onlarla praktik 
ə
m
əliyyatlarla bağlıdır. Belə
 ki
, bir yaşlı uşaq qaynar su ilə
 dolu 
olan parlaq metal çaynikə
 
toxunmaqla yanğı duyğusu hiss edir. Bu, onu digə

parlaq 
əşyalarla  yaxın  təmasdan  çə
kindirir  ki,  bu  da  sad
ə
 
ümumiləşdirmə
 
olub,  m
ə
zmunca  t
ə
f
əkkür  aktından  ib
ar
ətdir.  Parlaq,  soyuq  çaynikə
  toxunan 
uşaq  sonralar  yandırıcı  xassəsinin  heç  də
 
çaynikin  özünə
  yox,  onun 
içə
risind
əki qaynar suya aid olduğunu dərk etmiş olur .Bu tə
f
əkkür aktı ə
yani 
s
ə
viyy
ə
d
ə
  icra    olunur.  M
ə
kt
ə
b
ə
q
ə
d
ər  yaş  dövründə
 
uşaqlar  əşyalarla  xari
ci 
b
ə
l
ə
dl
əşmə
  v
ə
  real 
ə
yani-
ə
m
ə
li  f
ə
aliyy
ə
td
ə
n  t
ə
dric
ə

əşya  və
  hadis
ə
l
ə

arasındakı  ə
laq
ə
  v
ə
 
asıllıqları  fikrən  müə
yy
ə
n  etm
ə
y
ə
,  bu  zaman  konkret 
əşyaların  özlə
rin
ə
 
deyil,  onların  obrazlarına  istinad  etmə
y
ə
 
başlayırlar. 
Dem
ə
li, 
ə
yani-
ə
m
ə
li t
ə
f
əkkür forması
 
əyani obrazlı tə
f
əkkürə
 
keçir. 
 
M
ə
kt
ə
b
ə
q
ə
d
ər yaş dövründə
 
uşaqlar problem
-situasiya m
ə
zmunu k
ə
sb 
ed
ən mürə
kk
ə
b m
ə
s
ə
l
ə
l
ə
rin h
ə
lli il
ə
 
qarşılaşırlar. Fə
aliyy
ətin müxtəlif növlə
ri -
r
əsm,  yapma,  quraşdırma,  applikasiya  və
  t
ə
lim  tipli  m
əşğə
l
ə
l
ər  uşaqların 
t
ə
f
əkkürünün inkişafının çox güclü stimuluna çevrilir. Mə
s
ə
l
ə
n, gilin n
ə
mliyi v
ə
 
yapışqanlıq  xüsusiyyə
tini  t
ə
yin  etm
ə
kl
ə
,  onlar  veril
ən  fiquru  hazırlayır,topun 
z
ə
rb
ə
 
gücü  ilə
 
onun  sürəti  arasındakı  asılılığı  və
  yaxud,  topun  asfalt 
meydançada bərk,otluqda yavaş
 getm
ə
sinin s
ə
b
ə
bini d
ə
rk etm
ə
y
ə
 
çalışırlar.
 
İdrak  maraqları,  hər  şeyi  bilmə
k  t
ə
l
əbatı  bu  cə
h
ə
td
ən  güclü  stimul 
rolunda çıxış edir. Sadə
 t
ə
f
əkkür ə
m
əliyyatları vasitə
sil
ə
 
uşaqlar sə
b
ə
b-n
ə
tic
ə
 
ə
laq
ə
l
ə
rini, fiziki-mexaniki 
ə
laq
ə
l
əri anlamağa nail olular.
 
Bu  c
ə
h
ə
td
ən  uşaqların  idrak  ə
h
ə
miyy
ə
ti  k
ə
sb  ed
ə
n  problem-
situasiyalarla qarşılaşması olduqca ə
h
ə
miyy
ə
tlidir: m
ə
s
ə
l
ə
n: 
―Şaxtalı  qış  günü  idi.  İki  ovcu  ova  getmişdi.  Axşam  düşürdü.  Onlar 
meşə
d
ə
  gec
ə
l
ə
m
ə
k  q
ərarına  gə
ldil
ər.  Qarı  tə
mizl
əyib  çadır  qurdular,  ocaq 

 

y
andırdılar.  ―Ax, indi qaynar çay olsa idi, necə
 
içərdim!‖
-dey
ə
 
ovçulardan biri 
dill
ə
ndi. Amma h
ə
r t
ə
r
əf ağappaq qar və
 
meşə
 
idi, su yox idi.‖ ―Suyu haradan 
götürmək olar?‖ deyə
 
birinci ovçu sə
sl
əndi. İkinci ovçu isə
 
boş çayniki götürüb 
―Mən indi çay hazırlayaram.‖
-dey
ə
 
çadırdan bayıra çıxdı‖. 
 
M
ə
kt
ə
b
ə
q
ə
d
ər  yaşın  sonunda  uşaqlar  tə
dric
ə

ə
yl
ə
nc
əli,  obrazlı 
t
ə
f
əkkürdə



Поделитесь с Вашими друзьями:
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   47


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©www.azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə