Aparan yol kimi



Yüklə 9.7 Mb.
Pdf просмотр
səhifə1/26
tarix25.12.2016
ölçüsü9.7 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   26
2774

‘Simurq ” Azerbaycan Mədəniyyət Assosiasiyası
Fuad Məmmədov
K
U
L T U
R O
L O
G
I Y
A
EFFEKTIVLI HƏYAT VƏ 
FƏALİYYƏTƏ 
APARAN YOL KIMI.
təriflər, düsturlar, mədəniyyət müddaaiarı, ayrı-ayrı məqalə, 
məruzə  və çıxışlar
Bakı, «Çıraq»,2008

Kitab “Simurg”  Azərbaycan Mədəniyyət  Assosasiyasınıtı 
rəyasət heyvətinin qərarı ilə çap olunub.
Elmi  redaktor və müqəddimənin  müəllifi: 
akademik  Fuad  Qasunzadə
Elmi rəyçilər: akademik  Maqsud Əliyev, MEA-nın  müxbir üzvü, 
professor Nizami Cəfərov, professor Solmina  Dadaşova, 
professor Nəriman Həsənzadə.
Tərcüməçi:  pedaqoqika elmləri namizədi Vəfa  Mehdiyeva
F.T.Məmmədov.  Kulturologiya effektivli həyat və fəaliyyətə 
aparan yol kimi. -  Bakı, «Çıraq» nəşriyyatı,  2008. səh.400
Bu  kitab  orta  məktəb,  gimnaziya  və  litsey  şagirdləri,  ali  məktəb  tələbələri, 
müəllimlər,  alimlər,  siyasətçilər,  dövlət  idarəçiliyi  sahəsidə  işləyənlər, 
mədəniyyət  menecerləri,  qeyri  dövlət  təşkilatlarının  rəhbərləri,  qadın  və 
gənclər təşkilatları, bələdiyyə, həmkarlar, sahibkarlar və eləcə də geniş oxucu 
kütləsi üçün nəzərədə tutulmuşdur.
F
0201000000
067
2008
ISBN 5-87459-245-8
©  “Çıraq” nəşriyyatı, 2008
Dünya  mədəniyyəti  müdafiə edərsə, 
mədəniyyət dünyanı xilas edər.
KLLTIROLOGİ YANIN  PİRAMİDASI
Kulturologiyanın  piramidası insan, cəmiyyət və dövlətin 
inkişafı  üçün yeni  imkanlar açan sistemli kulturoloji təhlilin 
universal  məntiqi pillələridir.
GƏLƏCƏYİ
GÖRMƏ

ASSOCIATION 
OF  CULTURE 
OF  A Z E R B A IJA N
IMURG
Association o f culture o f  Azerbaijan 
"SIMURG"
Fuad Mammadov
CULTUROLOGY 
as a way to effective life activity
definitions, formulas, concepts of culture 
articles, reports, speeches
Baku, «Çıraq»,2008
Nənəm -  Qeysər xanım Kaşıyeva, 
anam -  Ləyya xanım Kəsəmənli-Seyidbəyli 
və atam -   Teyyub Məmmədova ith a f edirəm

Fuad  Mommadot
Kulturologiya effektiv» h»yat  va faalivvata aparan  yol kimi
MÜNDƏRİCAT
a  Müqəddimə
.............................................................................................13
a  Müəllifdən
............................................................................................. 23
I  HİSSƏ.  MƏDƏNİYYƏTİN TƏ R İFLƏ Rİ, 
DÜSTURLARI,  MÜDDAALARI.
I— ci bölmə. K ulturologiya elm və tədris  fənni kimi.

Kulturologiya anlayışı və predmeti
•  Kulturologiya mədəniyyət haqqinda elm kimi.................................... 33
•  Kulturologiyantn predmeti.................................................................... 35
•  Kulturologiyantn elmi apparatı............................................................. 36

Mədəniyyət anlayışları
•  Mədəniyyət anlayışlarının əsas mənalan............................................. 37
■  Ruhi  (əqli və mənəvi) mədəniyyət........................................................ 37
•  Ruhi mədəniyyətin komponentləri........................................................38
•  Maddi mədəniyyət.................................................................................. 39
•  Maddi  mədəniyyətin kəmponentləri..................................................... 39
■  Mədəniyyət  və antimədəniyyət............................................................. 40
■  Mədəniyyət həyat  və fəaliyyət texnologiyaları  kimi...........................41
■  Kontekstual  (mətnlə bağlı) mədəniyyət................................................41
•  Həyat tərzi................................................................................................43
•  Bədii mədəniyyət və mədəni  irs............................................................ 43
• 
Sosial mədəniyyət
•  Müasir cəmiyyətin sosial  mədəniyyəti................................................. 44
■  Soial mədəniyyətin sistemyaradıcı komponentləri..............................45
•  Mədəniyyətin sosial kapitalı.................................................................. 46

Mədəniyyət istehsalının funksiyaları və mexanizmləri
•  Mədəniyyətin və kulturologiyanın  funksiyaları...................................47
•  Kulturogenez (mədəniyyətin genezisi)................................................ 48
•  Mədəniyyətin “şaqulisi” və “üfüqisi".................................................. 49
•  “ Ruhi  istehsalat” sistemləri.................................................................... 50
•  Mədəniyyətin sinergetikası.................................................................... 51
6
Fuad  Mammadov
Kulturologiya effektiv» havat  va faalivyata aparan  yol kimi

Şəxsiyyət mədəniyyəti
•  Şəxsiyyətin formalaşması amilləri....................................................... 53
■  Şəxsiyyətin yaradıcı təfəkkürünün səviyyələri və növləri.................. 54
•  Mədəni qavramamazlıq və diletantizm................................................ 56
•  insan inkişafı indeksi..............................................................................56

Mədəniyyət, etnos, millət

  Mədəniyyətin etnik-milli göstəriciləri...................................................57

Mədəni dəyərlər
■  Mədəni dəyərlər...................................................................................... 57
•  Mədəni dəyərlərin formalaşması prosesi.............................................. 59
•  Mədəni dəyərlərin təbəqələşməsi.......................................................... 60
•  Etik mədəniyyətin üstün dəyərləri......................................................... 60
•  Şərq və Qərbin mədəni inkişafının xüsusiyyətləri.............................. 61
• 
Etik mədəniyyət.
•  Etik mədəniyyət...................................................................................... 62
•  Etik müddaalar....................................................................................... 64
•  Xeyir və Şər.............................................................................................64
•  Davranış mədəniyyəti və intizam.......................................................... 66
•  İntizamın forma və vasitələri................................................................. 66
•  Dostluq və etibann əsasında olan keyfiyyət və şərtlər.........................67
■  Buıjua əxlaqının yaxşılıqları................................................................. 67

Hüquqi mədəniyyət
•  Hüquqi mədəniyyət................................................................................ 68
•  Hüquq və əxlaq.......................................................................................72

Elitar və kütlə mədəniyyəti
•  Mədəniyyətin yaradıcıları...................................................................... 75
•  Elitar mədəniyyət....................................................................................75
•  Elitar mədəniyyətin ocaqları və institutları...........................................76
•  Kütlə mədəniyyəti...................................................................................76
•  Kütlə mədəniyyətinin əsas institutları və sahələri................................ 77

Mədəniyyətin tarixi tiphri
■  Mədəniyyətin tarixi tipləri...................................................................... 80
•  Dünya mədəniyyətinin tarixi dövrləşdirilməsi..................................... 81
7

•  Mədəniyyətin tarixi, sosial və siyasi növ müxtəliflikləri.................... 81
a  Mədəni tərəqqi və mədəni inqlablar
•  Mədəni  tərəqqi  və mədəni tənəzzül...................................................... 82
•  Antik dünyada mədəniyyət anlayışına üç yanaşma.............................83
•  Sosial-mədəni  inqlablar......................................................................... 84
•  Sivilizasiya anlayışı................................................................................88
o Sivilizasiyalar
•  Sivilizasiya haqqında təsəvvürlərin inkişafı.........................................89
•  ilk sivilizasiyaların əlamətləri............................................................... 90
■  Lokal-tarixi sivilizasiyalann səciyyəvi  xüsusiyyətləri........................ 91

Mədəniyyət inkişaf dinamikası və mədəniyyətin təhlili
•  Mədəniyyət inkişafı dinamikasının təhlili............................................ 91
•  Mədəniyyətin təhlilinin əsas üsulları və prinsipləri............................92
•  Kulturologiya metodologiyasının məqsədləri, mahiyyəti  və
imkanları.................................................................................................. 93

Kulturoloji təhsil
•  Kulturoloji  təhsil:  mahiiyət, missiya, səviyyələr.................................94
•  Kulturoloji  təhsilin imkanları və gözlənilən nəticələri.........................95
■  Sistemli kulturoloji təhsilin müqaisəli  üstünlükləri.............................96
a  Mədəniyyət siyasəti
■  Sosial-mədəni siyasətin mühüm problemləri...................................... 98

Mədəniyyət anlayışına elmi yanaşmalar
■  L.A.  Uaytın mədəniyyət müddaası.......................................................99
•  A. Maslounun mədəniyyət və insan müddaası.................................. 101
•  Mədəniyyət anlayışına L.E. Kertmanın elmi yanaşmaları................. 102
■  Mədəniyyət müddaalannin M.B. Eşiç tərəfindən sistemləşdirilməsi.
............................................................................................................... 103
■  Mədəniyyət müddaalannin  Q.A.Antipov  və  A.N.  Koçerqin  tərəfindən
sistem ləşdirilm əsi.............................................................................. 104
•  Mədəniyyət  anlayışına  yanaşmalann  V.S.  Polikarpov  tarafmdən
sistem ləşdirilm əsi............................................................................... 105
■  Mədəniyyət anlayışına dünyə alimlərinin yanaşmalan................... 105

Kulturoloji simvollar, rəmzlər və rəqmlər
Fuad  Mammadov_________ Kulturologiya effektivli  havat  va faalivvata aparan vol kimi
8
Fuad  Mammadov
Kulturologiya effektivli  havat  ta faalivvata aparan vol kimi
•  Dünya  xalqlannm  mifologiyası  ilə  bağlı  olan  kulturoloji  simvollar.
rəmzlər və rəqmlər............................................................................ 107
•  Dünya quruluşu və təşkil  olunmasının antik prinsipləri.....................119
ikinci bölmə.  Demokratiya və vətəndaş cəmiyyəti mədəniyyəti, 

Dəmokratik mədəniyyət
•  Demokratiya mədəniyyəti: mahiyyət, prinsiplər, dəyərlər,
normalar................................................................................................... 120
•  Vətəndaş cəmiyyəti mədəniyyəti......................................................124

insan hüquqları və mədəniyyət hüquqları
•  insan hüquqlan, demokratiya mədəniyyətinin mühüm beynəlxalq
institutu kimi............................................................................................ 129
•  Mədəniyyət hüquqlan..........................................................................130
•  Sülh mədəniyyəti.................................................................................132

Sülh mədəniyyəti və münaqişələrin aradan götürülməsi
•  Dünyada sülh mədəniyyətinin qurulması şənləri.............................. 132
•  Sülh mədəniyyətinin qurulması üçün tələb olunan keyfiyyətlər.... 133
•  Zorakılığ növləri.................................................................................. 134
•  Sülh mədəniyyəti və münaqişələrin həlli  yollan............................... 134

Gender mədəniyyəti
•  Gender mədəniyyəti............................................................................ 136
•  Gender nəzəriyyəsi və gender siyasəti............................................... 137
Üçüncü  bölmə,  idarəetm ə mədəniyyəti. 
a  idarəetmə elmi
•  İdarəçiliyin elmi prinsipləri  və komponentləri..................................139
•  Təşkilat mədəniyyətinin növləri.........................................................140

Dövlətin idarəolunması
•  Effektivli dövlət  idarəetmə sisteminin qurulmasının əsas şərtləri.... 142
•  Demokratik idarəetmənin əsas prinsipləri......................................... 144
•  Demokratik idarəetmənin formalan və vəzifələri............................ 144
•  Dövlətin idarəolunmasının üç mərkəzi problemi..............................145
■  Dövlətin idarəolunmasının elmi vəzifələri........................................ 145
9

Fuad  Mommjdo'
Kulturologiya cffcklivli haval  va faalivvota aparan vol kimi
•  Dövlətin idarəolunmasırun praktiki vəzifələrinin əsas növləri........145
■  Dövlətin idarəolunması sisteminin əsas səviyyələri..........................146

Sosial idarəetmə
■  Vətəndaş cəmiyyətində idarəetmənin əsas  prinsipləri...................146
•  Vətəndaş cəmiyyəti inkişafının idarəetmə porblemləri..................146
■  Bələdiyyə idarəetməsi......................................................................... 147
•  Yerli  özünüidarəetmə  orqanlarında  idarəçilik  mədəniyyətinin  əsas
prinsipləri.......................................................................................... 148
•  Bələdiyyə  idarəetməsinin  funksiyaları,  formaları,  resursları  və
modelləri............................................................................................149
•  Qeyrihökumət  təşkilatlan fəaliyyətinin strateji p!anlaşdınlması...l50
■  Qeyrihökumət  təşkilatlannda fandrayzinq........................................ 151
•  Yoxsulluqla mübarizə proseslərinin idarə olunması..........................153
■  Yoxsulluğu  aradan  qaldmlmasına  yönəlmiş  kulturoloji  seminar  və
treninqlərin təxmini mövzulan, planı, vəzifələri və tələbləri..........154
a Monitorinq
■  Monitorinqin məqsədi  və vəzifələri.....................................................159
■  Monitorinqin apanlması qaydası......................................................... 160
e  
İqtisadiyyatın inkişafının idarəolunması.
•  Müəssisənin idarəolunması sənəti. ABŞ təcrübəsi............................ 162
■  “Yapon  iqtisadi  möcüzəsinin”  əldə  olunmasına  kömək 
etmiş
xüsusiyyətlər....................................................................................... 165
■  Yaponiya və ABŞ  idarəetmə sistemlərim müqaisəli göstəriciləri.... 167
•  Marketinq............................................................................................... 167
Dördüncü  bölmə.  Müəllifin elmi  m üddaalari, işləmələri və p rak tik i
tövsiyyələri.
a  
Mədəniyyət və kulturologiya anlayışları
■  Mədəniyyət  anlayışı...............................................................................168
•  Mədəniyyət sosial  sistem kimi............................................................. 169
•  iqtisadiyyat mədəniyyətin sosial  institutu kimi.................................. 170
■  Kulturologiya anlayışı
10
Fuad  Məmmədov
Kulturologiya cffektivli havat  ta faalivvala aparan vol kimi
•  Mədəniyyətin effektivliyi düsturu...................................................... 171

Mədəniyyətin effektivliyi düsturu
■  Mədəniyyətin faydalı  iş əmsalı və entropiyası.................................. 173
o Mədəni insan düsturu
•  Mədəni insan düsturu.......................................................................... 174
■  Şəxsiyyət mədəniyyətinin keyfiyyət növləri və pillələri....................175
■  insanın həyat təminatının maddi və ruhi komponentləri....................176

Xoşbəxtlik düsturu
■  Xoşbəxtlik düsturu.............................................................................. 176
•  Pula alına bilməz həyatın üç dəyəri................................................... 178

Mədəniyyət inkişafının amilləri
•  Mədəniyyət inkişafının obyektiv-tarixi amilləri................................ 180
•  Cəmiyyətin sosial-mədəni tərəqqisini təmin edən amilər..................180
•  Mədəni  qeyrimüntəzəmlik................................................................... 181

İnsan fəaliyyətinin effektivliyi
■  istehsalat effektivliyi düsturu.............................................................. 181

idarəetmə effektivliyi
■  idarəetmə effektivliyi düsturu.............................................................182
•  Demokratik idarəetmə effektivliyi cəmləri........................................ 183
•  idarəetmə uğuru düsturu..................................................................... 184

Mədəniyyət siyasəti
■  Mütərəqqi sosial-mədəni siyasətin əsas vəzifələri............................. 185
•  Mütərəqqi sosial-mədəni siyasətin əsas üstünlükləri......................... 186
•  Sosial-mədəni inkişafın üstünlüklərinin müəyyən edilməsi..............186
•  Mədəniyyət üzrə dövlət şurasının təxmini tərkibi.............................. 187

Azərbaycan mədəniyyətinin dövrləşməsi

  Azərbaycan mədəniyyətinin inkişafı dövrləri.....................................188

Azərbaycanın modernləşməsi
■  Azərbaycanın məkanda və zamanda inkişafı......................................189
•  Azərbaycan mədəniyyətinin modernləşməsinə dair tövsiyyələr..... 190

Azərbaycanda vətəndaş cəmiyyətinin idarəolunması
•  Azərbaycanda vətəndaş cəmiyyəti...................................................... 193
•  Vətəndaş cəmiyyətim inkişafının idarəolunması problemləri......... 194

Azərbaycanda kulturoloji təhsil
11

Fuad  Mammadov
Kulturologiya offcktivli hayat  va faalivvata aparan vol klmi
•  Dünya mədəniyyəti beynəlxalq universiteti layihəsindən iqtibaslar.... 196

Mədəniyyətin  tarixi  və 
nəzəriyyəsi  sahəsində elmi  dərəcə
iddiaçılarına tövsiyyələr
................................................................... 202
• 
Mədəniyyət və qloballaşma
■  Qloballaşma 
şəraitində 
beynəlxalq sosial-mədəni 
siyasətin
vəzifələrinin görünüşü....................................................................... 203

Kulturologiyanın metodologiyası
■  Kulturologiyanın metodologiyası.............. i......................................... 204

kulturologiyanın piramidası
II 
HİSSƏ. 
AYRI-AYRI  MƏQALƏLƏR,  M ƏRUZƏLƏR, ÇIXIŞLAR.
1.  Kulturologiya insan texnologiyaları və imkanları haqqında elm kimi...208
2.  Dünya mədəniyyəti  və elminin inkişafı  tarixindən............................230
3.  Dünya  mədəniyyəti  və  Azərbaycan  cəmiyyəti:  müqaisəli  təhlil,
problemlər və onların həlli yollan.....................................................259
4. Mədəniyyət siyasəti məsələsinə dair................................................... 272
5. Vətəndaş  cəmiyyətində  mədəniyyət  siyasətinin  fərmalaşdınlmasına
elmi yanaşma haqqında......................................................................280
6.  Demokratik  Azərbaycanda  mədəniyyət  inkişafının  idarəolunmasına
yeni  yanaşma haqqında......................................................................291
7. Qloballaşma  şəraitində  ruhi  mədəniyyətin  həyat  və  fəaliyyətin
fəlsəfəsi  və texnologiyası kimi  görünüşü haqqında........................ 305
8.  Mədəniyyət  sivilizasiyanın  yaradıcı  amili  kimi,  kamilliyə,  sülhə  və
çiçəklənməyə aparan yol kimi........................................................... 319
9. YUNESKO, mədəni dəyərlər və kulturoloji təhsil............................. 328
10.  Azərbaycan mədəniyyəti dünya sivilizasiyası  kontekstində.........Г336
11.  Azərbaycan  Respublikasında ruhi mədəniyyətin inkişafı problemləri,
üstünlükləri  və texnologiyaları  haqqında..................... 
 
343
12.  Azərbaycan mədəniyyətinin modemləşdirməsinin aktual  problemləri
haqqında.............................................................................................. 373
13.  Dünya mədəniyyəti və azərbaycanlıların özünüdərki..................... 389
14.  XX əsrin əvvəllərində Azərbaycanda siyasi mədəniyyət haqqında...393
15.  Mədəniyyət  anlayışına  elmi  yanaşma  və  azərbaycan  dilində
kulturoloji  terminologiya haqqında................................................... 397
16. 
Tövsiyyə olunan ədəbiyyat.
................................................................399
12
KuadjMammədpv
Kulturologiya cffektivli havat 
уд
 faalivvata aparan  vol
G İR İŞ
Dünya  sivilizasiya  tarixinin  müasir  mərhələsində  şəxsiyyət, 
cəmiyyət  və  dövlətin  həyatında 
kulturologiyanın  əhəmiyyəti 
dönmədən  artmaqdadır.  İnsanın  həyat  fəaliyyətinin  təkmilləşlməsi, 
qloballaşmadan  yaranan  yeni  tələblər,  dövlət və  cəmiyyətin  inkişafı, 
yeni  texnologiyalardan  düzgün  istifadə  üçün  şəxsiyyət  və  liderlərin 
hazırlanmasına  olan  ehtiyac  siyasi,  sosial-iqtisadi 
və  beynəlxalq 
proseslərin  sistemli  kulturoloji  təhlilinə  xüsusi  ehtiyac  yaratmış,  bu 
isə, öz növbəsində humanitar elmlərin qovşağında yaranan  bu sintezli 
elm  sahəsinin  əhəmiyyətinin  artmasına  səbəb  olmuşdur.Kulturoloji 
tədqiqat,  təhsil  və  maarifçilik  olmadan  balanslaşdırılmış  siyasət  və 
effektli  dövlət  idarəçiliyi,  rəqabətqabiliyyətli  iqtisadiyyat  və  yüksək 
sosial  etika, 
beynəlxalq  münasibətlər  və  dünyada  mədəniyyətin 
bərqərar  olmasını  təsəvvür  etmək  mümkün  deyil.Deyilənləri  nəzərə 
alaraq, professor  Fuad Məmmədovun  “Kulturologiya - effektli  həyat 
fəaliyyətinə doğru gedən yoldur ” monoqrafiyası  Azərbaycanda  elm, 
təhsil və mədəniyyətin  inkişafına qiymətli töhfədir.
Əsərdə  mədəniyyətin  modernləşdirilməsi  və  mədəni  irsin 
qorunmasının  zəruriliyini  qeyd  edən  müəllif,  azərbaycanın  qabaqcıl 
alim  və  mütəfəkkirlərinin  bir  neçə  nəslinin  maarifçilik  ideyalarının 
məntiqi  inkişafını 
nəzərdən  keçirir.  Tədqiqat  M.F.Axundovun. 
A.A.Bakıxanovun  ,  H.Cavidin,  Əhməd  Ağa  oğlu. 
Əli  bəy 
Hüseynzadə,  M.Ə.Rəsulzadə,  Ü.Hacıbəyov,  S.Vurğun  və  digər 
görkəmli  ziyalıların  ölkədə  hökm  sürən  cəhalətin  aradan  qaldırılması 
naminə 
milli  dirçəliş  yollarım  müəyyənləşdirməkdə  mədəniyyət 
anlamına düzgün  yanaşdıqlarını  və Azərbaycan xalqının tərəqqipərvər 
inkişafında  mədəniyyətin həlledici rolunu təsdiq edir.
Monoqrafiyada  insanın  təkmilləşməsi,  cəmiyyətin  sosial  inkişaf 
və  tərəqqisi  üçün  yeni  imkanlar  açan  bir  çox  əməli  əhəmiyyətli 
kulturoloji  biliklər  vardır.  Monoqrafiya  iki  hissədən  ibarətdir.  Birinci 
hissədə 
insan,  cəmiyyət  və  dövlətin  həyat 
fəaliyyəti  haqqında 
düzgün  elmi  təsəvvürlərin  formalaşmasına  yardım  edən  mədəniyyət 
və kulturoloji  konsepsiya,düstur və baza anlayışları  verilmişdir.  İkinci 
hissədə  insan  və  cəmiyyətin  aktual  problemlərindən  olan  sosial- 
mədəni  siyasət,  idarəetmə,  vətəndaş  cəmiyyəti  və  demokratiya
13

Kuad  Mammadov
Kulturologiva cffektivli ho vat  v.i faalivvata anaran vnl
mədəniyyətinin  həm  milli  ,  həm  də  qlobal  miqiyasda 
geniş 
kulturoloji  təhlilinə  həsr  olunmuş  müxtəlif  illərdə  yazılan  məruzə, 
məqalə və çıxışlar verilmişdir.
Kitabın  birinci  hissəsində  sistemləşdirilmiş  biliklər  ensiklopedik 
xarakter  daşıyır.  Burada  elmə  əsaslanan  metodologiya  'daxilində 
kulturologiyanın  predmet  və  elmi  aparatı,  insanın  həyat  fəaliyyətinin 
müxtəlif  sahələri,  həyatı  təmin  edən  sistemlər,  sosial  mədəniyyətin 
komponentləri,  mədəniyyətin  yaradılması  mexanizmi  və  funksiyaları, 
“ruhi  istehsal”,  mədəniyyətin  mənşə  xüsusiyyətləri  ,  yaradıcı  təfək­
kürün  səviyyə  və tipləri  mədəniyyətin  formalaşma  səbəbləri  haqqın­
da  məlumat verilir.  Müəllif tərəfindən intellektual, etik, hüquqi, idarə­
etmə,  elitar, kütləvi  mədəniyyət,  ruhi  (əqli və  mənəvi) və maddi mə­
dəniyyət,  mədəniyyət  və  anti-mədəniyyət,  sülh  mədəniyyəti,  qender 
mədəniyyəti,  mədəni  tərəqqi  və  mədəni  inqilabın 
xüsusiyyətləri, 
sivilizasiyanın  əlamətləri  və  mədəniyyətin  tarixi  tipləri  aşkar  edilir. 
Mədəniyyətin  milli-etnik  xarakteristikası  və  mədəni  dəyərlərə  həsr 
olunmuş  bölmədə  Şərq  və  Qərb mədəni  inkişafının  xüsusiyyətlərinin 
araşdırılması  böyük  maraq  doğurur.  Əsərdə  L.A.Uayt,  A.Maslou, 
L.E.Qertman.  M.B.Yeşiç, Q.A.Antipova, A.N.Koçergina, V.S.Polikar- 
povanın  mədəniyyət  konsepsiyaları  nəzərdən  keçirilir. 
Müəllif 
A.Toynbi,  K.Yaspers,  O.Şpenqler,  H.Hesse,  M.Haydegger,  İ.Sabu- 
ro.T.Parsons,  Y.  Şepanski,  E.Giddens,  Y.Heyzinq,  S.Lemm,  K.Levi- 
Stros,  N.Smelzer,  P.Sorokina,  V.Diltey,  G.Zimmel,  İ.Herder,  F.Nitşe, 
E.Orteqa-i-Qasseta.  E.Qusserl,  N.Danilevski,  K.Leontyev,  N.Trube- 
tskoy,  P.Sabitski,  L.Qumilyov,  M.Kim,  M.Kaqan,  Y.Lotman  və digər 
görkəmli alimlərin  mədəniyyət anlamına  yanaşmalarını göstərir.
İnsanın  həyat  fəaliyyətinin  müxtəlif sahələri  haqqında  məlum 
ictimai-elmi  bilıiklərin  sintezi  və  yaradıcılıqla  işlənməsi  ilə  bərabər, 
müəllif 
ictimai-mədəni  tərəqqinin 
imkanları,  texnologiyaları, 
xüsusiyyət  və  mahiyyətini  daha  yaxşı  anlamağa  imkan  verən  şəxsi 
şərh  və  təriflərini  də  yaratmışdır.  Onların  içərisində  mədəniyyətin 
elmi  anlamını  və  kulturologiyanın  “piramidasını”  qeyd  etmək  olar. 
Müəllif  kulturologiya  elmində  ilk  dəfə  olaraq,  mədəniyyətin,  insan 
fəaliyyətinin,  istehsalın,  idarəetmənin  effektivliyi,  mədəniyyətin 
entropiyası,  mədəni  insanın səadət düsturu və faydalı iş əmsalını  şərh 
etmişdir.  Kitabın  yeni  biliklər bloku  insan  həyatını  təmin  edən  ruhi
14
Fuad  IVUmmadov
Kulturologiva effektivli havat  va faalivvata aparan  yol
və  maddi  komponentlər,  mədəni  inkişafın  obyektiv-tarixi  faktorları, 
Azərbaycanın  mədəni  inkişaf  tarixinin 
ayn-ayn  dövrlərinin 
kulturoloji  təhlilinin nəzədən keçirilməsi  ilə tamamlanır.  Mədəniyyəti 
bütöv  sosial  sistem  kimi  nəzərdən  keçirən  müəllif,  ilk  dəfə  olaraq, 
iqtisadiyyatın  mahiyyətini  mədəniyyətin  sosial  institutu baxımından 
aşkarlamış, 
mədəniyyət 
sahəsində 
dövlətin  prioritetlərini
müəyyənləşdirmiş,  ölkə inkişafının keyfiyyət və sürət  artımını  təmin 
edən  tövsiyələr  hazırlamışdır.  Müəllif mədəniyyətin  öyrənilməsinin 
əsas  prinsip  və  metodlarını,  onun  inkişaf  dinamikasını  göstərən 
kulturoloji  metodologiyanın  mahiyyət,  məqsəd  və  imkanlarını  təsvir 
edir,  sistemli kulturoloji təhlilə əsaslanan kulturologiya piramidasının 
məntiqi  pillələri  baxımından,  mürəkkəb  sosial-mədəni 
və  siyasi 
problemlərin  həlli  yollarını  meydana  çıxarır.  Dövlət  və  cəmiyyətin 
aktual  problemlərinin  tədqiqi  əsasında,  müəllif, 
Azərbaycanda
mədəniyyətin  modernləşdirilməsi,  eləcə  də  qloballaşma  şəraitində 
beynəlxalq  sosial-mədəni siyasət  üzrə təkliflər hazırlamışdır.
Fuad  Məmmədovun  dünya  mədəniyyətinin  fundamental  tarixi 
və nəzəri problemlərinin təhlili üzrə Azərbaycanda və xarici  ölkələrdə 
etdiyi  çıxış,  məruzə  və 
nəşr  olunmuş,  dünya  mədəniyyətinin 
fundamental  tarixi  və  nəzəri  problemlərinin  təhlilinə  yönələn  elmi 
məqalələrinin  vahid  monoqrafiyada  toplanması  kultirologiya  üçün 
mühüm  əhəmiyyət daşıyır.  Əsasən kitabın  ikinci hissəsində toplanmış 
bu  çıxış  və  məqalələr  insanın  inkişafi,  sosial-mədəni  siyasət, 
idarəetmə  mədəniyyəti  və  sülh  mədəniyyəti  məsələlərinə  həsr 
olunmuşdur.  Müəllif  mədəniyyət  siyasəti  və  mədəniyyətin  idarə 
edilməsinin 
əsas  prinsipləri,  demokratik  cəmiyyətdə 
idarəetmə 
mədəniyyətinin  mahiyyəti  və  texnologiyalan, 
qlobal  idarəetmə
mədəniyyətinin 
xüsusiyyətləri, 
liderlik 
problemləri 
və 
digər 
məsələlərə  elmi  yanaşmanı  əsaslandırmışdır.  Əsərdə  qloballaşma 
şəraitində 
həyat  fəaliyyəti  texnologiyalan  və  ruhi  mədəniyyətin 
fəlsəfi  problem  kimi  nəzərdən  keçirilməsi  yenilik  xarakteri  daşıyır. 
Adı  çəkilən  əsərlərdə  Şərq  və  Qərbin  elmi-mədəni  inkişafi  və  tarixi 
nailiyyətlərinin  mərhələləri 
nəzərdən  keçirilir.  Müəllif,  bununla, 
mədəniyyəti 
sivilizasiyanın  yaradıcı  faktoru,  kamillik,  sülh  və 
tərəqqiyə  doğru  alternativi  olmayan  yol  olduğunu  göstərməyə  can 
atır. Yaratdığı konsepsiya, tərif, düstur və mexanizmlərin  mahiyyət və
15

Fuad 
MammadoY
Kullurologiva cffcklivli hcvat 
уд
 faalivvala aparan vol
məntiqi 
təhlili 
əsasında, 
F.Məmmədov 
ilk 
dəfə 
olaraq, 
kulturologiyanm  sabit sosial  inkişafdakı  zəruri təməl rolunu, effektiv 
dövlət  idarəçiliyindəki 
strateji  əhəmiyyətini  və  insanın  həyat 
fəaliyyətindəki  texnologiya və  imkanlarını  elmi əsaslarla şərh edir.
F.Məmmədovun, 
müasir  həyatda 
siyasi 
mədəniyyətin 
tərəqqipərvər  formalarından  biri  olan,  demokratiya  mədəniyyəti  və 
vətəndaş  cəmiyyəti,  onun  mahiyyət,  prinsip,  dəyər,  normalarının 
təhlili  mövzusuna müraciət etməsi  əsərin məziyyətlərindəndir.  Müəllif 
xarici  ölkələrdə  iqtisadi  inkişafin  idarə  edilməsi  təcrübəsini  nəzərdən 
keçirərək,  demokratik  cəmiyyətdə  dövlət  idarəçiliyinin  mahiyyət  və 
xüsusiyyətlərini,  yoxsulluqla  mübarizə  prinsiplərinin  idarə  edilməsi 
yollarını  göstərmişdir.  O,  aparıcı  dünya  ölkələrində  istifadə  olunan 
idarəetmə  prinsiplərini  və  mədəniyyətin 
təşkili  tiplərini  də 
araşdırmışdır.  Əsərdə,  həm  də,  sosial-mədəni  siyasətin  mühüm 
problemləri, bələdiyyə  idarəçiliyinin  xüsusiyyətləri  və qeyri  hökumət 
təşkilatlarının idarə olunması problemləri öz əksini tapmışdır.
F.Məmmədov  öz  tədqiqatlarında 
dünya  mədəniyyəti  və 
sivilizasiyasının  problemlərinə  əhəmiyyətli  yer  verir.  Burada,  o, 
yüksək  əqli  və  mənəvi  mədəniyyəti  yer  üzərində  insanın,  sülhün  və 
həyatın  xilası  üçün  başlıca  faktor  kimi  qiymətləndirir.  O,  texnogen 
sivilizasiya  şəraitində  müxtəlif xalqların  dünya  mədəniyyəti  haqda 
biliklərinin  artırılmasını,  mədəniyyətlərarası  dialoqun  rolunu,  xalqlar 
və  dinlərarası  harmoniyanın  dünya  mədəniyyətinin  əsasını  təşkil 
etməsini,  bəşəriyyətin  sabit  inkişafı,  əməkdaşlıq  və 
birgəyaşayış 
şəraiti  üçün tolerantlığın əsas şərt olmasını xüsusi qeyd edir.
Monoqrafiyada  kulturoloji  təhsilin  mahiyyətinin  təhlilinə,  məqsəd 
və  məramına,  imkanlarına  və  gözlənilən  nəticələrinə 
xüsusi  yer 
ayrılmışdır.  Müəllif universal  biliklərə  malik  şəxsiyyət  və  liderlərin 
formalaşdırılma  vasitəsi  kimi  sistemli  kulturoloji  təhsilin 
üstün 
cəhətlərini  göstərir.  Kulturoloji  təhsil  və  maarifi  universal  və  xüsusi 
elmi  biliklərin  cəmiyyətə ötürülməsi, həmçinin  potensial,  qabiliyyət 
və  istedadı  inkişaf etdirmə  prosesi  kimi  nəzərdən  keçirən 
müəllif, 
ilk  dəfə  olaraq,  YUNESKO  səviyyəsində 
xüsusi  beynəlxalq 
kulturoloji  təhsil  proqramının  hazırlanması  və  həyata  keçirilməsini 
təklif  etmişdir.  O,  qlobal  idarəetmədə 
uğur  əldə  edilməsi,  sülh 
mədəniyyəti  və  qender  bərabərliyinin  bərqərar  olması,  yoxsulluğun
16
Fuad  Mammadot
Kullurologiva cffcklivli havat va faalivvala aparan vol
və  terrorizmin aradan qaldırılması, bütün dünyada sabit və təhlükəsiz 
inkişafa nail  olmaq üçün  belə təhsilin mühümlüyünü  əsaslı dəlillərlə 
sübut  edir.  Müəllif dünya mədəniyyəti  tarixi  və nəzəriyyəsinin,  fənn 
kimi,  dünyanın bütün orta və  ali  məktəblərində  interaktiv tədrisinin 
zəruriliyini  qeyd  edərək,  onun  şəxsiyyətin  harmonik  inkişafı  və 
müxtəlif  xalqların  mədəni  dəyərlər  sisteminin  yaxınlaşmasındakı 
əhəmiyyətini  qeyd  edir.  Buna əsaslanaraq  ,o, YUNESKO  tərəfindən  , 
həmin  təşkilatın 
üzvü  olan  ölkələrdə 
sistemli  və 
interaktiv
kulturoloji  təhsilə  istiqamətlənmiş 
xüsusi  deklarasiyanın 
qəbul 
olunmasının məqsədəuyğunluğu barədə  təklif tərtib etmişdir.
Monoqrafiyanın  ən  qiymətli  bölmələrindən  biri 
,  dünya 
sivilizasiyası  kontekstində  Azərbaycan  mədəniyyətinin  inkişafi  ilə 
əlaqədar  bir  çox  geniş  məsələlərin  təhlilinə  həsr  edilmişdir. 
Azərbaycanda  demokratik  mədəniyyətin  təşkili  və  inkişafi  tarixi, 
azərbaycançılıq  şüuru,  ilk  demokratik  respublika  dövründə  siyasi 
mədəniyyət, Azərbaycanın müasir mədəniyyəti və onun gələcəyi  daim 
müəllifin  diqqət  mərkəzindədir,  tədqiqatçı  nəinki  mədəniyyət 
fenomenini  düzgün  anlamağa,  respublikanın  proqressiv  inkişafi  üçün 
onun  imkanlarının  formalaşdınlmasmda,  eləcə  də  Azərbaycanın 
.müasir  ruhi  mədəniyyətini  obyektiv  qiymətləndirilməsində,  dövlətin 
mədəniyyət  siyasətinin  mahiyyət  və  prioritetlərinə  düzgün  baxış 
yaradılmasında 
yardımçı  plmağa  can  atır.  O,  ölkənin  tərəqqipərvər 
inkişafında  mədəniyyətin  idarə  edilməsinin  zəruriliyini  qeyd  edir  və 
onun  başlıca  məqsəd  və  metodlarının  seçilməsinə  can  atır.  Bu 
motivasiya  onun  kulturoloji  tədqiqatlarının  mahiyyət,  istiqamət  və 
metodologiyasına  ,  eləcə  də  müasir Azərbaycan dövləti  və cəmiyyəti 
inkişafının  aktual  problemləri  və  onların  obyektiv  həllinə  elmi  və 
aksioloji  yanaşmalara  baxışları  müəyyənləşdirmişdir.Maraqlıdır  ki, 
Azərbaycanın  dinamik  və  sabit  inkişaf  modelini 
yaratmaq  üçün 
müəllif  bəşəriyyətin,  eləcə  də  müxtəlif  ölkə  və  xalqların  sosial- 
mədəni  təcrübəsindən  yaradıcılıqla  istifadə  etmişdir.  O,  sənaye  və 
informasiyalı  cəmiyyət  quruculuğunda  dövlətin  rəqabət  qabiliyyəti 
və  inkişafimn  yüksək  sürət  və  keyfiyyətinin  əsas  şərti  kimi,  dövlət 
idarəçiliyində  kulturoloji  yanaşmanın  strateji  əhəmiyyətini 
xüsusi 
qeyd  edir.  Mədəni  irsin  qorunmasının  zəruriliyini  şərtsiz  qəbul 
edərək,  o,  milli  mədəniyyətin 
fəal  modemləşdirilməsinin  həyati
17

Kuad  Mommadov
Kulturologiya cffcKtivlj hoyat »э f?a|jyyata aparan yol
əhəmiyyətini  xüsusi  qeyd  etmiş,  onu  ictimai  tərəqqi,  milli  inkişafin 
obyektiv  tələbləri,  dünya  sivilizasiyasının  qanunauyğunluqları  və 
inkişaf  tendensiyalarının 
başlıca 
faktoru 
kimi 
göstərmişdir. 
Azərbaycan 
dilində 
kulturoloji 
terminologiyanın 
hüdudlarını 
genişləndirən alım, ilk dəfə olaraq elmi tədavülə mənəvi mədəniyyətin 
intellektual  və  əxlaqi  mədəniyyətlərin  birliyini  ifadə  edən  mənasını, 
“ruhi mədəniyyət” terminini daxil etmişdir.
Müəllifin  bir  sıra  məruzə  və  məqalələri  Müstəqil  Azərbaycan 
Respublikasında 
demokratik  dövlətçilik  və  vətəndaş  cəmiyyəti 
mədəniyyətinə,  mədəni  inkişafin idarə edilməsi  metodlarının  təkmil- 
ləşdirilməsinə, 
beynəlxalq  mədəni  əlaqələrin 
genişləndirilməsinə 
həsr  olunmuşdur.  Əsərdə,  həmçinin,  müəllifin  mədəniyyət  hüququ, 
azərbaycan  dilində 
kulturoloji  terminologiya,  kulturoloji  elm  və 
təhsilin nəzəri və praktik məsələlərə yanaşması  əks olunmuşdur.
Müəllifin  90-cı  illərdə  nəşr  etdirdiyi  və  hələ  keçən  əsrin  80-ci 
illərində  formalaşan,  Azərbaycanda  demokratik  cəmiyyət  və  hüquqi 
dövlət quruculuğunda  mədəniyyətə və onun  əhəmiyyətinə həsr olunan 
erkən məqalə və məruzələrin kitaba daxil edilməməsi təəssüf doğurur.
Bu  əsərlərin  məziyyətləri  ondan  ibarətdir  ki,  F.Məmmədov 
respublikada  ilk  dəfə  olaraq,  Azərbaycanın  daha  uğurlu  gələcəyinin 
qurulması,  təhlükəsiz  və  sabit  inkişafının  təmin  edilməsi,  daxili  və 
xarici  siyasətinin  effektiv  inkişaf  strategiyalarının 
yaradılması  və 
dövlət  quruculuğu  və  idarəedilməsi  üçün  kulturologiyanm  elmi- 
fəlsəfi, metodoloji və praktik dəyərini göstərmişdir.
Fuad  Məmmədovun 
məqalə,  məruzə  və  çıxışlarında  təhlilinin 
başlıca  (“kant”)  prinsipi 
olan  tənqid 
həqiqət  axtarışı  ,  dünya 
mədəniyyəti  inkişafının  pozitiv təcrübəsi, elmi nailiyytlərə  əsaslanan 
insan  həyatı  və  cəmiyyətin  inkişafında proqressiv  dəyişikliklərə  meyl, 
sosial terapiya  ilə motivləşərək,  özünü büruzə v erir.
Onun sosial-mədəni  inkişaf konsepsiyasının əsasını texnogen sivili­
zasiyanın destruktiv prosesləri  və müasir kütləvi  mədəniyyətin hakim­
liyinin  aradan qaldırılmasına istiqamətlənən  məhsuldar sosial-mədəni 
siyasəti  təmin  edən  intellektual  və  etik  mədəniyyətin  harmoniyası  və 
sintezi,  elm,  təhsil,  etikanın  müstəqil  və  prioritet  inkişafi  haqqında 
müddəalar təşkil  edir.  Müəllif hesab  edir ki,  idarəetmədə  və  siyasətdə 
obyektiv dialektik ziddiyyətlərin  kulturoloji  baxımdan düzgün və elmi
18
p4ad Mammadov
Kulturologiya effcktivli hayat 
уд
 faalivvata aparan  yol
cəhətdən  əsaslandırılmış  həlli 
kommunikativ  ictimai  praktikanın 
təkmilləşdirilməsi,  cəmiyyətin  inteqrasiyası  və  sabit  inkişafi,  tərəqqi­
pərvər  dəyişikliklər  üçün  yeni  imkanlar  açır.O,  hərtərəfli  insan  inki­
şafına  yönələn  elitar mədəniyyətin  formalaşdırılması  və kütləviləşdi- 
rilməsi, 
keçid  dövründə  azərbaycan  cəmiyyəti  mədəniyyətindəki 
böhranların aradan qaldırılması imkanlarını nəzəri şərh etməyə çalışır.
Mədəniyyət  anlamına  geniş  yanaşma,  Hegel,  Kant  fəlsəfəsi  və 
digər 
görkəmli  dünya  kulturoloji  fikir  nailiyyətlərindən  istifadə, 
dünya  mədəniyyəti  və  sivilizasiyasının 
problem  və  inkişaf 
qanunauyğunluqlarının  kompleks,  sistemli  təhlili,  müəllifə,  müasir 
Azərbaycanda 
ictimai  tərəqqiyə  yönəlmiş 
elmi  əsaslı  praktik 
əhəmiyyətli  tövsiyələr tərtib etməyə  şərait yaratmışdır.
Tarix  elmləri doktoru  Fuad Teyyub oğlu Məmmədov  Azərbaycan 
Respublikası  Prezidenti  yanında  Dövlət  İdarəetmə  Akademiyasının 
professoru .’’Simurq” Azərbaycan mədəniyyət Assosiasiyasının  prezi­
denti, “İntellektual  inkişaf  problemi”  Beynəlxalq  Elmlər Akademiya­
sının  və  Rusiya  pedaqoji  və  sosial  elmlər  Akademiyasının  akade­
mikidir.  O,  Azərbaycan  cəmiyyəti  və  dövlətinin  modernləşdirilməsi 
və  sosial  inkişafına  yönələn  tarix,  elm  və mədəniyyət  nəzəriyyəsinə 
həsr olunmuş  200-dən  çox  elmi,  elmi-pedaqoji  məqalə,konsepsiya, 
layihələrin  müəllifi,  həmmüəllifi  və  tərtibçisidir.  Onların  arasında 
2002-ci  ildə “Simurq” AKA-da nəşr olunmuş  yalnız respublikanın ali 
məktəblərində  deyil,  həm  də 
Rusiya,  ABŞ,  Almaniya,  Fransa, 
Avstriya  və  digər 
ölkələrin 
kitabxanalarında 
istifadədə  olan 
“Kulturologiya” 
fundamental  əsəri,  Azərbaycan 
mədəniyyət 
assosiasiyası  ,  Beynəlxalq  Dünya  Mədəniyyəti  Universiteti,  Vətəndaş 
Cəmiyyəti 
Beynəlxalq  Mədəniyyət  Forumunun 
və  beynəlxalq 
ictimaiyyəti marağına səbəb olan digər layihələri  qeyd etmək olar.
O, 
Azərbaycanda 
lider  və  şəxsiyyətlərin  formalaşdınlmasma 
yardım  edən və dünya mədəniyyəti  və sivilizasiyalarının  nailiyyətləri 
və  demokratik ölkələrin  idarəetmə təcrübəsinin  öyrənilməsi əsasında 
qurulan  “İdarəetmə  mədəniyyəti” 
innovativ  kulturoloji  kursunun 
respublikada  ilk  yaradıcısıdır.  90-cı  illərin  əvvəllərindən  etibarən 
daim  fəaliyyətdə olan  “Mədəniyyət  və  cəmiyyət”  kulturoloji  semina­
rın  elmi  rəhbəridir.  1990-2005-ci  illərdə  müxtəlif  məqsədli  fokus- 
qruplarla  kulturologiya,  təşkil  və  idarəetmə  mədəniyyəti,  vətəndaş
19

Fuad  Mammadov
Kulturologiva effektivli havat  va fəaliyyata aparan vol
cəmiyyəti mədəniyyəti  və  məsuliyyət mədəniyyəti,  davamlı  insan və 
sosial  inkişaf,  QHT  üçün  III  sektor və  fandreyzinq  problemləri  üzrə 
keçirilən  200-dən  artıq  respublika və beynəlxalq  konfrans, interaktiv 
seminar  və treninqlərin təşkilinə  rəhbərlik etmişdir.
F.Məmmədov 
Rusiya,  APR,  Rumıniya,  gürcüstan,  Yunanıstan, 
Misir,  Türkiyə,  Kosta-Rika,  Norveç,  ABŞ,  Tayland,  Koreya,  Fransa, 
Macarıstanın 
ayn-ayn  səfirlik,  dövlət  institut  və  cəmiyyətlərində 
təşkil  edilmiş 
beynəlxalq  konqres,  konfrans  və  simpoziumlarda 
mədəniyyət  tarixi  və  nəzəriyyəsi,  elm  və  idarəetmə  problemləri  üzrə 
elmi  məruzə  və  məlumatlarla  çıxış  etmişdir.  1991-ci  ildə  Kosta- 
Rikada  etdiyi  çıxışdan  sonra,  Azərbaycanın  dövlət  müstəqilliyini 
tanıyan ilk dövlətlərdən biri də bu mərkəzi amerika ölkəsi olmuşdur.
2000-ci  ildə 
alim 
Avropa  Şurasının 
mədəni  siyasət  üzrə 
ekspertlər siyahısına  daxil edilmişdir.
Tədqiqatçı-kulturoloq  kimi,  Fuad  Məmmədov üçün  xarakterik olan 
cəhət  odur ki, o, mədəni hadisə və artefaktlan  abstrakt izah etmir, ək­
sinə , onların  sosial-mədəni  inkişaf qanunauyğunluqlarını aşkar etmək 
üçün  sintez və ümumiləşdirmələr aparır,  ictimai  inkişafda tərəqqipər­
vər  dəyişikliklərin 
əldə  edilməsi  üzrə 
konkret  əməli  tövsiyələr 
hazırlayır.  Müəllif  dövlət  və  cəmiyyət  idarəçiliyi  mədəniyyəti  və mə­
dəni  siyasət,  mədəniyyətin  inkişaf imkanları  və  rolu, mədəniyyət an­
lamına  yeni  tələb,  vəzifə,  prinsip  və  texnologiyalar  baxımından  öz 
yeni  elmi  yanaşmalarını  ardıcıl  və  inandırıcı  şəkildə  ifadə  edir.  Alim 
mədəniyyəti,  hər biri  öz  qanunları  ilə  inkişaf edən,  daxili  ziddiyyət­
ləri  ilə  xarakterizə  edilən  sosial  institut,  hadisə  və  əlamətlərin  üzvi 
bağlılığının  sintetik  birliyinin  kompleksi,  vahid  sistemi  kimi  dərk 
edərək,  həqiqəti  axtarmağa  can  atır.  O,  düşünür ki,  bu  sosial  sistemin 
və  onun  inkişaf qanunauyğunluqlarının  metodoloji  baxımdan  düzgün 
öyrənilməsi  bəşəriyyətin  tərəqqisi  üçün 
yeni  həqiqət,  imkan  və 
perspektivlər  açır.  Bu  baxımdan,  o,  sintez  qabiliyyətli  Azərbaycan 
mədəniyyətinin  orijinallığını  öz  mədəniyyətinin  tələb  və  prinsipləri 
baxımından 
başqa  xalqların  mədəni 
yeniliklərini 
yaradıcılıqla 
işləməsi  ilə bağlayır.
Kitab  bəşəriyyətin 
inkişafı  üçün  hüdudsuz  imkanlar  açan 
mədəniyyəti  yeni  anlamda  dərk  etməyəkömək  edir.  O,  eyni  zamanda 
keçmişin  və  bu  günün  kompleks  təhlili  əsasında  müasir  azərbaycan
20
Fuad  Mammadov
Kulturologiva effektivli haval va faalivvata aparan vol
mədəniyyətinin 
modernləşdirilməsi  və 
müstəqil  Azərbaycan 
Respublikası  gələcəyinin 
düzgün  formalaşdırılması 
yollarını 
görməyə imkan verir.
Əminliklə  demək  olar  ki,  Fuad  Məmmədovun 
“Kulturologiya 
effektiv  həyat  fəaliyyətinin  yoludur”  monoqrafiyası  kulturologiyada 
yeni  sözdür.  Elmi  mövqe  və  yaradıcı  fikrin  parlaq  ifadəolunduğu, 
bundan  əvvəlki 
’’Kulturologiya”  kitabının  məntiqi  davamı  olmaqla, 
bu  monoqrafiya 
Azərbaycanda  kulturoloji  tədqiqat  və 
təfəkkür 
ənənələrinin təşəkkülünü tamamlayır.  Bu ənənə üçün  xarakterik cəhət 
“texnoloji  təfəkkür”  sayıla  bilər  ki,  onun  da  mahiyyəti  aşağıdakından 
ibarətdir:  -  fakt,  hadisə  və  proseslərin,  insan  psixologiyası  və  həyat 
fəaliyyətinin  mahiyyətini  mənimsəməklə, 
siyasət  və  idarəetmədə 
tərəqqipərvər  əməli nəticələrin əldə edilməsi.
Kitabda  olan  kulturoloji  biliklərin 
çox  hissəsi 
bəşəriyyətin 
inkişafının  beynəlxalq  sosial-mədəni  təcrübəsinin 
uzun  müddət 
öyrənilməsi,  ümumiləşdirilib,  sistemləşdirilməsindən  yaranan  və  ilk 
dəfə  istifadə  olunan 
kulturoloji  tərif,  konsepsiya  və  düsturlardır. 
Onlar insan,  dövlət  və  cəmiyyətin  yaradıcı  imkanları  və  nailiyyətləri, 
təşkil  və  idarəetmə, 
təfəkkür  və  yaradıcı  fəaliyyət,  həyat 
texnologiyalan,  inkişafın  qanun,  xüsusiyyət  və  mahiyyəti  barədə 
düzgün təsəvvür yaradılmasına kömək edir.
Kitabın  hüquqi  dövlət  və  demokratik  cəmiyyət  quran  müstəqil 
Azərbaycan  Respublikasında 
idarəetmənin 
müxtəlif  sistem  və 
səviyyələrində,  dövlət  və  ictimai  idarəetmə  sahələrində 
lider  və 
şəxsiyyətlərin  formalaşdmlması  üçün  qiymətli  elmi  və  praktik 
əhəmiyyətə  malikdir.  O,  qloballaşma  şəraitində  Azərbaycanın  xarici 
dövlətlərlə 
sülh 
və 
əməkdaşlığı, 
beynəlxalq 
münasibət 
mədəniyyətinin  inkişafı,  informasiyalı  cəmiyyət  quruculuğu,  yeni 
ictimai  münasibətlərin  formalaşdmlması,  ölkənin  modernləşdirilməsi, 
dövlət quruculuğu və idarəçiliyində düzgün strategiyaların elmi  əsasla 
işlənməsi üçün nəzəri  və fəlsəfi baza kimi mühüm və əhəmiyyətlidir.
Professor  Fuad  Məmmədovun  xidməti  ondan  ibarətdir  ki,  o, 
məşhur  kulturoloqlardan  -   Uayt,  Yaspers,  Toynbi,  Şpenqler,  Diltey. 
Hesse,  Sorokina,  Husserl,  Parsons,  Saburo,  Markuze  və  digərlərinin 
nailiyyətlərinin  yaradıcı  dəyərləndirilməsi  əsasında  ilk  dəfə  olaraq, 
dünya  mədəniyyəti  və  sivilizasiyalarının 
inkişaf  tendensiyası  və
21

Kuad Marrmadm
Kulturologiya effekrivli havat v» faalivvata aparan vol
xarakteri,  kulturoloji  elmin  müasir  inkişaf  məntiqini  əks  etdirən  , 
mədəniyyət  və  kulturologiyamn  yeni  elmi  təriflərini  yaratmışdır.  İlk 
dəfə  olaraq,  uğurlu  gələcəyi  təsəvvür  etməyə  və  qurmağa  yardım 
edən,  insan  inkişafının  yeni  imkanlarını,  texnologiyaları,  inkişaf 
qanunlarım, 
nailiyyət, 
tarix, 
imkan,  mahiyyətinin 
sistemli
öyrənilməsinə  yardım  edən  elm  kimi,  kulturologiya  piramidasını 
müəyyənləşdirmək  Fuad  Məmmədova  nəsib  olmuşdur.  Müəllif 
tərəfindən  inkişafin  məqsəd  və  metodlarına  yeni  nəzərlə  baxmağa 
imkan  verəbn 
termin,  konsepsiya  və 
təriflərin  istifadəsi
əsaslandırılmış,  mədəniyyəti  fərdi,  lokal  və qlobal  səviyyədə  tədqiq 
etmək  üçün 
yeni  yanaşmalar  təklif  edilmişdir.  Fuad  Məmmədov 
beynəlxalq  inkişaf təcrübəsinin  diqqətli  tədqiqi  əsasında  dövlət  və 
ictimai  inkişafin  model  və  layihələrinə  bir  çox  elmi  mədəni  və 
kulturoloji  təriflər  vermişdir.  O,  yerli  və  xarici  mütəxəssislərin 
bəyəndiyi, 
Azərbaycan  mədəniyyətini  yeni  inkişaf  səviyyəsinə 
yüksəldə  biləcək  sosial-mədəni  siyasətə  aid  konkret 
praktik
məsləhətlərini hazırlayıb, dövlətə təqdim etmişdir.
Yeni  fənlərarası  elm  kimi,  kulturologiyamn  inkişaf  prosesində 
olması,  müəllifin  ayn-ayn  mülahizələri  ətrafında  diskussiya  xarak­
terli  fikirlər yarada bilər.  Kitabın bəzi hissələrində təkrarların mövcud­
luğu  isə,  müxtəlif  vaxtlarda  nəşr  edilmiş  məqalə  və  məruzələrdə 
konkret  mövzuların  məntiqinin  mənimsənilməsinə  yardım  kimi  izah 
oluna  bilər.  Eyni  zamanda,  əsər kulturologiya  elmi,  təhsili  və  maari­
fində,  ümumiyyətlə,  Azərbaycan  intellektual  mədəniyyətinin  inki­
şafına ciddi  töhfə və nəzərəçarpan  bir hadisədir.  Müəllif mədəniyyəti 
ictimai  və  beynəlxalq  münasibətlərin,  siyasi  və  iqtisadi 
inkişafin 
təməli,  ictimai  tərəqqinin 
əsas  hərəkətverici  qüvvəsi  və  dövlətin 
sosial  kapitalı  kimi  təqdim  edə  bilmişdir.  Monoqrafiyanın  universal 
xarakterini,  dilinin sadə və aydınlığını  nəzərə alsaq,  onun yuxan  sinif 
şagirdləri  və  tələbələr üçün faydalı  dərs  vəsaiti,  eləcə  də  siyasətçilər, 
alimlər,  mütəxəssislər,  diplomatlar  və  öz  ruhi  mədəniyyətini  təkmil­
ləşdirməyə,  elmi  dünya  görüşünü  dərinləşdirməyə  və  fərdi  həyat 
qabiliyyətini  inkişaf  etdirməyə  can  atan 
sadə  vətəndaşlar  üçün 
dəyərli mənbə ola biləcəyinə  əmin olmaq olar.
22
Eyad M j mmadov
Kulturologiya effcklivli haval 
ta 
faalivvata aparan vol



Поделитесь с Вашими друзьями:
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   26


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©www.azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə