Magistratura məRKƏZİ



Yüklə 1.29 Mb.
Pdf просмотр
səhifə1/6
tarix19.06.2017
ölçüsü1.29 Mb.
  1   2   3   4   5   6

AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI TƏHSİL NAZİRLİYİ 

AZƏRBAYCAN DÖVLƏT İQTİSAD UNİVERSİTETİ 

 

MAGİSTRATURA MƏRKƏZİ 

 

Əlyazması hüququnda 

 

 

 

Zeynalov Anar Abbas oğlu 

 

 

 



―İnnovasiyalı iqtisadiyyatın formalaşması və inkişafında dövlətin iqtisadi rolu‖ 

mövzusunda

 

 

 



 

MAGİSTR DİSSERTASİYASI 

 

 

 



İxtisasın şifri və adı:      060404 ―İqtisadiyyat‖ 

 

İxtisaslaşma:                  İqtisadi nəzəriyyə 

 

 

 



Elmi rəhbər:                                                   Magistr proqramının rəhbəri: 

 

i.e.d., prof.Ə.P.Babayev                                  



 

i.e.d., prof.Ə.P.Babayev



                                  

 

 



 

 

Kafedra müdiri : i.e.d., prof.Ə.P.Babayev                                   

 

 

 

 

BAKI - 2016 

 

 



Mündəricat 

Giriş .............................................................................................................................. 3 



 

I FƏSİL. İnnovasiyalı iqtisadiyyatın formalaşmasının nəzəri və metodoloji əsasları. 8 

1.1    İnnovasiyalı iqtisadiyyatın formalaşdırılmasının  obyektiv zəruriliyi  və səciyyəvi 

xüsusiyyətləri  .............................................................................................................. 8 

1.2  Elmi, texniki innovasiyaların yeni iqtisadiyyatdakı rolu .................................... 20 



 

II  FƏSİL.  İnnovasiyalı  iqtisadiyyatın  perspektiv  inkişaf  istiqamətləri  və  dövlətin 

investisiya-innovasiya siyasəti ................................................................................... 33 

2.1  Dövlətin investisiya-innovasiya siyasəti və onun formaları ............................... 33 

2.2  İnnovativ inkişaf strategiyası və onun işlənib hazırlanmasında dövlətin rolu .... 41 



 

III FƏSİL. Müasir dövrdə cəmiyyətin innovasiyalı inkişafının səmərəliliyi ............ 55 

3.1  İnnovasiya iqtisadi rəqabətin və inkişafın əsasıdır .............................................. 55

 

3.2  İnsan kapitalı innovasiyalı iqtisadiyyatın əsas amili kimi ................................... 63 



 

NƏTİCƏ VƏ TƏKLİFLƏR ....................................................................................... 73 

İSTİFADƏ EDİLMİŞ ƏDƏBİYYAT ........................................................................ 76 

РЕЗЮМЕ ................................................................................................................... 80 

SUMMARY ............................................................................................................... 81 

 

 



 

 

 

 

 

 



Giriş 

 

Tədqiqat  mövzusunun  aktuallığı.  İnnovasiya  fəaliyyəti  deyərkən  istehsal, 

kommersiya, idarə etmə və sosial proseslərin səmərəliyini artıran elmi tədqiqatların və 

təcrübi-konstruktor  işlərinin  (ETTKİ)  nəticələrinin  praktiki  tətbiqi  nəzərdə  tutulur. 

İnnovasiya prosesi nəticəsində yeni və ya təkmilləşmiş məhsul, xidmət təklif olunur. 

Eyni  zamanda  innovasiya  texnoloji  prosesləri,  idarə  və  təşkil  etmə  proseslərində 

tətbiq  oluna  bilər.  İnnovasiya  fəaliyyəti  cəmiyyətin  intellektual  fəaliyyətinin 

təkmilləşdirilməsinə yönələn nəticədir. 

İnnovasiya  –  layihənin  hazırlanmasında,  planlaşdırılmasında,  istifadəsində 

keyfiyyət üstünlüklərinə malik olan yeni məhsul, xidmət və texnologiyalar və ya yeni 

təşkilati  -  iqtisadi  forma  şəklində  ifadə  olunan,  əvvəlki  məhsul  və  ya  təşkilati 

formalarla  müqayisədə  əlavə  iqtisadi  və  ya  ictimai  mənfəəti  təmin  edən  innovasiya 

fəaliyyətinin nəticəsidir. 

Bir  ölkənin  iqtisadi  inkişafı,  istehsalda  istifadə  faktorların  qədərliyi  və 

xarakterindən asılıdır. Bu səbəblə əmək, sərmayə və təbii qaynaq miqdarı ilə bərabər 

texnoloji  inkişaf,  təşkilati  faktorlar  və  bəşəri  sərmayə  təcrübəsi  kimi  məhsuldarlığı 

artıran  amillərində  nəzərə  alınması  lazımdır.  Ən  inkişaf  etmiş  ictimai  səviyyənin 

"İnformasiya  Cəmiyyəti"  olaraq  adlandırılmasının  arxasında  əsas  səbəb,  məlumatın 

strateji  üstünlüyündən  qaynaqlanmaqdadır.  Digər  istehsal  faktorlarına  görə  böyük 

üstünlüklər  təmin  edən  məlumat  faktoru,  iqtisadi  inkişafın  ən  fundamental  itələyici 

gücünü təşkil edir. 

İnnovasiya  proseslərinin  tənzimlənməsi  Azərbaycan  Respublikasında  dövlətin 

sosialiqtisadi siyasətinin əsas tərkib hissəsi olan innovasiya siyasəti vasitəsilə həyata 

keçirilir.  Bu  siyasətə  uyğun  olaraq  ölkədə  investisiya  mühitinin  daha  da 

yaxşılaşdırılması  üçün  müvafiq  innovasiya  strukturlarının,  başqa  sözlə  innovasiya 

mərkəzlərinin,  texnoloji  biznes-inkubatorların,  texnoparkların  yaradılması  nəzərdə 


 

 



tutulmuşdur.  Bundan  başqa,  ―Azərbaycan  Respublikasında  2009-2015-ci  illərdə 

Elmin  inkişafı  üzrə  Milli  Strategiya‖  da  innovasiya  fəaliyyəti  infrastrukturunun 

inkişaf etdirilməsi, o cümlədən texnoparklar, texnoloji mərkəzlər, biznes inkubatorları 

şəbəkəsinin genişləndirilməsi bir vəzifə kimi qarşıya qoyulmuşdur 

Problemin  aktuallığını  şərtləndirən  digər  amil  qıt  olmayan  hətta  gedərək 

zənginləşən,  tükənməyən  hətta  yayıldıqca  dəyəri  artan  bilik,  qlobal  rəqabətdə 

ölkələrin  ehtiyac  duyduğu  ən  əhəmiyyətli  faktor  halına  gəlmişdir.  Bu  səbəblə 

ölkələrin  iqtisadi  inkişaflarında  məlumatın  istehsalı,  genişləndirməsi,  istifadəsi  və 

mübadiləsi kimi ünsürlər gedərək daha strateji rolları öhdəsinə götürməkdən. Qlobal 

rəqabət  gücünü  artırmaq  istəyən  ölkələr,  ixtisaslaşmış  əmək  yəni  bəşəri  sərmayə, 

araşdırma inkişaf etdirmə, informasiya və kommunikasiya texnologiyaları və onların 

təmin edilməsinə zəmin hazırlayan bir təşkilati quruluşa ehtiyac duymaqdadırlar. 

Bilik  iqtisadiyyatı,  ən  geniş  tərifiylə  bilik  cəmiyyətinin  iqtisadi  quruluşunu 

araşdıran  bir  iqtisadiyyat  sahəsidir.  Bu  bölmənin  alt  təbəqələrində  isə,  məlumatın 

çıxarılması,  istifadə  və  yayılmasını  təşviq  edən  bir  "ictimai  quruluş  (məlumat 

cəmiyyəti)"  ilə  "bəşəri  sərmayə"  və  araşdırma-inkişaf  etdirmə  fəaliyyətləri  ilə 

texnoloji inkişafın iqtisadi təsirlərini araşdıran və yeni böyümə modellərini də ehtiva 

edəcək şəkildə "texnologiya və yenilik iqtisadi "iştirak etməkdədir. 



Problemin  öyrənilmə  səviyyəsi.  Müasir  dövürdə  iqtisadi  inkişaf  üçün  elmi 

inkişaf və texnoloji dəyişiklik çox əhəmiyyətlidir. Son illərdə İqtisadi Əməkdaşlıq və 

İnkişaf  Təşkilatının  (OECD)  analizləri  göstərir  ki,  elm,  texnologiya  və  innovasiya 

iqtisadi  performansında  mühüm  rol  oynayır.  İnnovasiyalı  iqtisadiyyat  makroiqtisadi 

böyümənin  və  davamlı  iqtisadi  inkişafın  kilid  nöqtəsini  təşkil  edir.  İnkişaf  etmiş 

ölkələr  başda  olmaq  üzrə,  bir  çox  ölkələrdə  əhəmiyyəti  anlaşıldıqca  innovasiyalı 

iqtisadiyyat, dövlət siyasətinin mərkəzi halına gəlmişdir. Bu siyasətlər istiqamətində, 

innovasiya  üçün  lazım  olan  şərtlərin  təmin  edilməsi,  dövlətlərin  ən  əhəmiyyətli 

vəzifələrindən  biri  halını  almışdır.  Bu  iş,  ölkəmizdəki  yenilikçilik  profilini  Avropa 


 

 



Birliyi ölkələrindəki bu mövzudakı inkişafları əsas götürərək ortaya qoymağı və daha 

yaxşı olma istiqamətində yol xəritəsi göstərməyi məqsəd qoymaqdadır.  

Bir  çox  hökümətlər  iqtisadi  siyasətlərini  elm,  innovasiya  və  texnologiyanın 

önəminə  görə  formalaşdırmağa  çalışırlar.  Fransa,  Avstrya,  Yaponya,  Koreya, 

Portuqalya  və  İspanya  kimi  ölkələr  son  illərdə  öz  elmi,  texnoloji  və  innovativ 

siyasətləri böyük həcimdə genişləndirmişlər. 

Freeman  (1995)  texnologiyanın  yaradılmasında  üç  anlayışın  çox  əhəmiyyətli 

olduğunu  ifadə  etmişdir.  Bunlar;  ixtira,  innovasiya  və  yayılma.  Elm  və  texnologiya 

siyasəti  bütün  bunların  cəmidir.  Freeman'a  görə;  görüş  bir  fikir  və  prosesdir, 

innovasiya isə görüşün istifadəyə keçirilməsidir ki, bu bəlkə texnoloji dəyişmə bəlkə 

də  texnoloji  inkişafdır.  Yayılma  isə  icad  sonrası  innovasiyanın  bazarlarda  istifadəyə 

başlanmasını ifadə edir. 

Bunun  üçün  dövlət  hüquqi  bazanı  formalaşdırır  və  bu  məsələnin  həlli  üçün 

tədbirlər  planı  hazırlayıb  həyata  keçirir.  Müasir  dövürdə  müvəqqətiyətli  iqtisadi 

siyasətin  əsas  formalarından  biri  kimi  ortaya  çıxan  innovasiyalı  iqtisadiyyat  hər  bir 

hökümətin prioritet məsələlərindən biri olub. 



Tədqiqatın  məqsəd  və  vəzifələri.  Dissertasiya  işinin  məqsədi  innovasiyalı 

iqtisadiyyatın  formalaşmasında  və  inkişafında  dövlətin  üzərinə  düşən  çox  mühüm 

rolların  özünəməxsus  cəhətlərinin  öyrənilməsi  və  inkişaf  qanunauyğunluqlarını 

müəyyən  edən  amillərin  sistemli  təhlil  olunmasından  ibarətdir.  Tədqiqat  işinin 

gedişində  qarşıya  qoyulan  məqsədə  nail  olmaq  üçün  aşağıdakı  vəzifələrin  yerinə 

yetirilməsi müəyyən edilmişdir. 

 

Innovasiyalı  iqtisadiyyatın  formalaşması  və  inkişafında  dövlətin  iqtisadi 



rolunun  məzmunu,  forması  və  problemin  nəzəri-metodoloji  aspektlərinin 

araşdırılması; 

 

İnnovasiyalı iqtisadiyyatın inkişaf tarixi; 



 

 



 

Müasir  şəraitdə  innovasiyalı  iqtisadiyyatın  inkişafının  bəzi  səciyyəvi 



xüsusiyyətlərinin öyrənilməsi; 

 



Elmi, texniki innovasiyaların yeni iqtisadi sistemin formalaşmasındakı rolunun 

müəyyənləşdirilməsi; 

 

İqtisadi  rəqabətin  və  inkişafın  təmin  olunmasında  innovasiya  fəaliyyətinin 



xarakterik xüsusiyyətinin araşdırılması; 

 



İqtisadiyyatın  səmərəli  inkişafı  üçün  ənənəvi  inkişaf  modelindən  innovasiyalı 

modelə keçidi təmin edən amillərin müəyyənləşdirilməsi. 



Tədqiqatın  predmeti  və  obyekti.  Tədqiqatın  predmetini  müasir  dövrdə sürətlə 

dəyişən  rəqabət  mühitində  ayaqda  qala  bilmək  üçün  dövlətlərin  iqtisadi  fəaliyyətləri 

zamanı məhsullarını, xidmətlərini və istehsal üsullarını davamlı olaraq dəyişdirmələri 

və yeniləmələri, iqtisadi və ictimai fayda təmin edəcək yeni fikirlər, üsullar, məhsullar 

və s. inkişaf etdirmək və bunların tətbiq edilməsi probleminin araşdırılması təşkil edir. 

Tədqiqatın  obyekti  isə  müasir  dövrdə  rəqabət  mühitinin  möhkəmləndirilməsi  üçün 

innovasiyalı  iqtisadiyyatın  formalaşmasının  inkişaf  meylləri,  innovasiya  ilə  bağlı,  o 

cümlədən elmi, texniki inkişaf proseslərinin təkmilləşdirilməsi, institutların fəaliyyəti, 

dövlət və sahibkarlıq səviyyəsində innovativ inkişafın fəaliyyəti seçilmişdir. 

Tədqiqat  işinin  informasiya  bazasını  Azərbaycan  Respublikası  Dövlət 

Statistika  Komitəsinin  illik  məcmuələri,  qanun  və  digər  normativ  aktlar,  Dünya 

Bankının  və  Beynəlxalq  Valyuta  Fondunun  müvafiq  araşdırmaları  əhatə  edən 

topluları,  həmçinin  ixtisaslaşmış  aparıcı  elmi-tədqiqat  mərkəzlərinin  müvafiq 

materialları təşkil edir. 

Tədqiqatın elmi yeniliyi. Dissertasiyanın elmi yeniliyi aşağıdakılardan ibarətdir: 

 



İnnovasiyalı  iqtisadiyat  sahəsində  müxtəlif  dövrlərdə  formalaşan  nəzəri 

müddəalar ümumiləşdirilmişdir; 

 

İqtisadi  artımın  innovasiyalı  iqtisadiyyat  tərəfindən  təmin  edilməsinin  təhlili 



olmuşdur; 

 

 



 

Əhalinin rifah halının yaxşılaşdırılmasında innovasiyalı iqtisadiyyatın rolunun 



zəruriliyinin təhlili aparılmışdır; 

 



İqtisadi  sistemdə  innovasiyalı  iqtisadiyyatın  özünəməxsus  xüsusiyyətlərin 

müəyyənləşdirilməsi və dövlətin iqtisadi rolunun zəruriliyi əsaslandırılmışdır.   



Dissertasiya  işinin  nəzəri  və  praktiki  əhəmiyyəti  dövlətin  innovativ  iqtisadi 

inkişafı elmi əsaslarla yeni texnologiyalar, yeni xidmət növləri və idarəetmənin təşkili 

sahəsindəki yeniliklərdən daha çox səmərəli istifadə edilməsinə əsaslanır. 

İşin strukturu və həcmi. Dissertasiya işi giriş, 3 fəsil, nəticə və istifadə olunmuş 

ədəbiyyat siyahısından ibarətdir.  

 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 


 

 



I FƏSİL. İnnovasiyalı iqtisadiyyatın formalaşmasının nəzəri və metodoloji 

əsasları. 

 

1.1

 

İnnovasiyalı iqtisadiyyatın formalaşdırılmasının obyektiv zəruriliyi və 

səciyyəvi xüsusiyyətləri . 

 

İnnovasiya ictimai,  mədəni və inzibati mühitdə yeni üsulların istifadə edilməyə 

başlanmasıdır.  Azərbaycan  dilində  yenilik,  yeniləmə,  yenilikçilik  (gərçək  mənasını 

verə bilmir).  

İnnovasiya,  yeniliyin  özündən  çox  nəticəsini,  fərqliləşdirmək  və  dəyişdirməyə 

bağlı iqtisadi və ictimai bir sistemi ifadə edir. Məlumatın iqtisadi və ictimai faydaya 

çevrilməsi, dəyişməyə olan istək, yeniliyə açıqlıq və sahibkarlıq ruhu ilə qaynaşan bir 

mədəniyyətin məhsuludur. 

İnnovasiya  dedikdə,  yəni  əmtəə,  xidmət,  texnologiyalar,  təşkilati  forma, 

idarəetmə  metodu  şəklində  öz  praktiki  təcəssümünü  və  tətbiqini  tapmış  ideyaların 

reallaşdırılması üzrə yaradıcılıq prosesi başa düşülməlidir. 

 İnnovasiyanı  məhsul  inovasyonu,  xidmət  inovasyonu,  proses  inovasyonu, 

təşkilati  innovasiya,  marketinq  inovasyonu,  texnoloji  innovasiya,  ictimai  innovasiya 

və s. kateqoriyalara ayırmaq mümkündür. 

İnnovasiya  prosesi  təkrar  istehsal  tipini,  sosial-iqtisadi  münasibətlərin 

keyfiyyətini  dəyişməklə  və  özünəməxsus  yığım  forması,  xüsusi  sərvət  strukturu  və 

yığım  effektivliyinin  xüsusi  qiymətləndirmə  meyarları  kəsb  edən  yeni  innovasiya 

yönümlü iqtisadiyyatı yaratmaqla bütün təsərrüfatçılıq sisteminin fəaliyyətində hakim 

rol  oynamağa  başlayır.  Nəzəri  cəhətdən  hazırda  innovasiya  iqtisadiyyatının 

formalaşması  haqqında  danışmaq  olar.  Bu  zaman  iqtisadi  artım  kimi  istehsalın 

intellektləşdirilməsi  çıxış  edir,  yəni  ÜDM  artımı,  əsasən,  elmtutumlu  məhsul  və 

xidmətlərin buraxılışı və reallaşdırılması hesabına əldə edilir. 



 

 



Yenilik - fundamental, tətbiqi tədqiqatların və işləmələrin hər hansı bir fəaliyyət 

sferasına onun effektivliyinin yüksəldilməsi üzrə tərtib olunmuş nəticəsidir. Yenilik - 

elmi  və  texnikanın  nailiyyətlərinin  tətbiqi  və  bazar  istifadəsi  üzrə  fəaliyyətin  yalnız 

aralıq  yekunudur.  Yenilik  intellektual  məhsulun  növlərindən  biri  şəklində,  məsələn, 

kəşf,  anlayış,  elmi  yanaşma,  eyni  prinsip,  standart,  tövsiyə,  metodika,  yeni  və  ya 

təkmilləşdirilmiş  məhsula  sənədləşmə,  patent,  səmərələşdirici  təklif,  ixtira,  ―nou-

hau‖, marketinq tədqiqatlarının nəticələri və s. formada təsbit edilə və rəsmiləşdirilə 

bilər. Yenilik termininin sinonimi ―yenicə‖ anlayışı sayılır ki, bu da əvvəllər mövcud 

olmayan  hər  hansı  yeniliyi  özündə  əks  etdirir.  ―Yenilik‖  və  ―yenicə‖  anlayışları  ilə 

―tədqiqat‖, ―ixtira‖ və ―kəşf‖ anlayışları sıx əlaqədardır. 

Yaranma  səbəblərinə  görə  innovasiya  strateji  və  reaktiv  ola  bilər.  Strateji 

innovasiyalar  yeniliyin  tətbiqi  nəticəsində  rəqabət  üstünlüyünü  təmin  etmiş  olur  və 

onu  tətbiq  edən  firma  və  ya  dövlət  elmi-texniki  renta  qazanır. Reaktiv  innovasiyalar 

strateji innovasiyanı tətbiq edən rəqiblərinə çatmaq məqsədi ilə həyata keçirilir. 

İnnovasiya elm və texnologiyanın iqtisadi və ictimai fayda təmin edəcək şəkildə 

yenilənməsi  müddətidir.  Yəni  yaradıcılığın,  ticari  ustalıqla  birləşdirilməsidir. 

İnnovasiya  gələcəyi  yaratmaqla  və  davamlı  qazanclı  böyümə  təmin  etməklə 

əlaqədardır. 

İnnovasiyalar  istehsal,  iqtisadiyyat,  hüquq,  sosial,  elm,  mədəniyyət,  təhsil  və 

digər sahələri əhatə edə bilərlər. 

Yeniliyin səviyyəsinə görə innovasiyalar 3 növ olur: 

 



bazis innovasiyalar – yeni nəsil material, avadanlıq, prinsipcə yeni texnika və 

texnologiyaların yaranmasına yönələn investisiyalar; 

 

yaxşılaşdırılan,  təkmilləşdirilən  innovasiyalar  –  yeni  nəsil  texnika  və 



texnologiyaların  yayılması  və  təkmilləşdirilməsi,  istehsal  olunan  malların  və 

göstərilən xidmətlərin yaxşılaşdırılmasına yönələn investisiyalar; 



 

 

10 



 

yanlış innovasiyalar  – səmərə verməyən və ya mənfi effekt verən köhnəlmiş 



texnika və texnologiyanın yaxşılaşdırılmasına yönələn investisiyalar. 

Müasir  dünya  fəaliyyətlərinə  bir  yeniliyin  qatılması  şəklində  aydın 

inovasyonların  qaynaqları;  yeni  icadlar,  yeni  nəzəriyyələr,  yeni  anlayışlar  və  ya 

köhnədən  var  olan  məhsul  və  ya  üsulların  inkişaf  etdirilərək  yenidən  tətbiq 

olunmasıdır. 

İnnovasiya,  iqtisadi  və  ictimai  fayda  təmin  edəcək  yeni  fikirlər,  üsullar, 

məhsullar  inkişaf  etdirmək  və  bunları  tətbiq  etməkdir.  Beləcə,  daha  əvvəl  həll 

edilməmiş problemləri həll etmək və ya daha əvvəl qarşılanmayan ehtiyaclara cavab 

vermək məqsədiylə inkişaf etdirilə ya da onsuz da var olan bir çox məhsul və xidməti 

daha  gözəl,  daha  rahat,  daha  çox  insana  fayda  təmin  edəcək  hala  gətirməyi 

amaçlayabilir.  Bu  fikirlərin  həyata  keçirilməsi  və  ortaya  məhsul,  xidmət  və  ya 

üsulların  çıxarılmasıyla  və  ardından  bu  məhsul  və  xidmətlərin  satılmağa  və  ya 

üsullarının tətbiq başlanmasıyla innovasiya edilmiş olur. 

K.Frimen  innovasiya  fəaliyyətinin  institusional  kontekstinə  üstünlük  verərək 

qeyd  edirdi  ki,  milli  innovasiya  sistemi  (MİS)  -  iqtisadiyyatın  dövlət  və  özəl 

sektorlarında fəallığı və qarşılıqlı əlaqəsi yeni texnologiyaların diffuziyasını yaradan, 

dəyişdirən və kömək edən institusional struktur şəbəkəsindən ibarətdir. Bu institutlara 

həm  tədqiqatların  aparılmasına  cavabdeh  təşkilatlar,  həm  də  «müəssisə  və  milli 

səviyyədə  mövcud  ehtiyatların  təşkili  və  idarə  edilməsinə  kömək  edən  fəaliyyət 

surəti» daxildir 

İnnovasiya prosesi, məlumatın iqtisadi və ictimai faydaya çevrilməsi olaraq təyin 

olunur.  Bu  səbəblə  də  texniki,  iqtisadi  və  ictimai  proseslərin  meydana  gətirdiyi  bir 

bütündür.  Fərdlərdə  və  cəmiyyətdə  dəyişməyə  olan  istək,  yeniliyə  açıqlıq  və 

sahibkarlıq ruhu ilə qaynaşan bir mədəniyyət tələb edir. 

İnnovasiya öz başına ayrı bir hadisə deyil, elm və texnologiya fəaliyyətinin bütün 

proseslərini  əhatə  edir.  Ancaq  inovasyondan  gözlənilən,  elm  və  texnologiya 



 

 

11 



fəaliyyətində  bir  fikrin  qayda,  hərəkət  və  nəticə  baxımından  faydaya  çevrilməsi  və 

bəlkə  də  məna  baxımından  çox  əhəmiyyətli  olmaqla  bu  faydanın  satışa  çıxarılan, 

konkret bir çıxdı ilə birlikdə olması. Bu səbəbdən, isə innovasiyadır sadə mənalı bir 

yenilənmə deyil, yenilənmənin nəzəri mərhələsindən başlayaraq yenilik məhsulunu də 

içinə alan və satıla bilən xüsusiyyətini qəbul edən bir müddətdir. 

Bu  qədər  geniş  bir  qayda,  hərəkət  və  çıxdı  müddətlərini  əhatə  edən  fəaliyyətin 

hər  ölkənin,  hər  bir  elmi  araşdırma  sahəsinin,  hər  sənaye  modulunun  öz 

xüsusiyyətlərinə  görə  meydana  gətirməsi  təbii  bir  gözləmə.  Yəni  innovasiyadır 

vəziyyətə  görə,  yerli  və  milli  xüsusiyyətləri  olan  bir  hadisə.  Ölkələr  milli 

öncelliklerine görə öz innovasiya strategiyaları çəkmək məcburiyyətində. Bu isə çox 

asan  deyil.  İqtidar,  beyin  gücü,  universitet,  planlaşdırma,  imkanlar,  sənaye, 

texnologiya,  sənaye  və  bazar  kimi  bütün  işçilər  inovasyonun  içində  iştirak  edən 

parçalar.  Demək  olar  ki,  bir  ölkənin  elm  və  texnologiyasının  bütün  işçilərini  içinə 

alması  lazım  olan  isə  innovasiyadır  fəaliyyətinin  gedə  əvvəlcə  cəmiyyətin  hər 

seqmentinin və iqtidar hakimiyyətinin hadisəni mənimsəməsi və dəstəkləməsi ilə gedə 

bilir. 


İnnovasiyaya  sosial  kateqoriya  kimi  ondan  ibarətdir  ki,  praktiki  olaraq  bütün 

ixtiralar  enerji  xərclərinin,  canlı  əməyin  azaldılmasına  istiqamətləndirilmişdir,  yeni 

məhsuldar  qüvvələrin  istehsala  cəlb  olunmasına  imkan  yaradır,  əməyin  və  istehsalın 

səmərəliliyini  yüksəldir, istehsal  olunan  məhsulların  keyfiyyətini  yüksəldir  ki, bu  da 

istehsal  və  istehlak  səviyyəsinin  artımına  gətirib  çıxarır,  həyatın  keyfiyyətinin 

yaxşılaşdırılmasına  kömək  edir,  məhsulun  keyfiyyətini  yüksəldərək,  xərcləri  aşağı 

salaraq  və  istehsalı  təkmilləşdirərək  tələb  və  təklif,  istehsal  və  istehlak  arasında 

nisbətlərin  qorunub  saxlanmasına  kömək  edir,  nnovasiyanın  işlənib  hazırlanması 

gedişində  və  istifadəsi  prosesində  insanın  inkişafı  prosesi-onun  intellektual 

qabiliyyətinin reallaşdırılması, gələcək yaradıcı artım üçün şərait yaradılması prosesi 

gedir. 


 

 

12 



İnnovasiya  praktiki  olaraq  bütün  ixtiralar  enerji  xərclərinin,  canlı  əməyin 

azaldılmasına  istiqamətləndirilmişdir,  yeni  məhsuldar  qüvvələrin  istehsala  cəlb 

olunmasına imkan yaradır, əməyin və istehsalın səmərəliliyini yüksəldir. 

İnnovativ  iqtisadiyyat  istehsal  olunan  məhsulların  keyfiyyətini  yüksəldir  ki,  bu 

da  istehsal  və  istehlak  səviyyəsinin  artımına  gətirib  çıxarır,  həyatın  keyfiyyətinin 

yaxşılaşdırılmasına kömək edir. 

Eyni  zamanda  məhsulun  keyfiyyətini  yüksəldərək,  xərcləri  aşağı  salaraq  və 

istehsalı  təkmilləşdirərək  tələb  və  təklif,  istehsal  və  istehlak  arasında  nisbətlərin 

qorunub saxlanmasına kömək edir. 

Yeni iqtisadi kateqoriya kimi ―innovasiya‖ terminini elmi dövriyyəyə XX əsrin 

ilk  onilliklərində  avstriya,  sonradan  amerika  alimi  Jozef  Şumpeter  daxil  etmişdir.  J. 

Şumpeter  özünün  ―İqtisadi  inkişaf  nəzəriyyəsi‖  (1911)  işində  ilk  dəfə  olaraq 

inkişafında  dəyişikliklərin  yeni  kombinasiyaları  məsələlərinə  (daha  doğrusu, 

innovasiya  məsələlərinə)  baxmış  və  innovasiya  prosesinin  tam  təsvirini  vermişdir 

(170). 

O,  istehsal  funksiyası  çərçivəsində  innovasiya  sahibkarlığının  mahiyyətinin 



tapmağa cəhd etmiş innovasiya prosesləri nəzəriyyəsinin əsaslarını tədqiq etmisdir. 

Yeniliyə texnologiyanın və idarəetmənin dəyişməsi kimi baxan alim, innovasiya 

prosesində  sahibkarın  rolunu  qeyd  etmiş  və  onu  ixtira  ilə  yenilik  arasında 

əlaqələndirici adlandırmısdır. 

J. Şumpeter inkişafda 5 dəyişikliyi ayırmışdır: 

1)  yeni  texnikanın,  texnoloji  proseslərin  istifadəsi  və  ya  istehsalın  yeni  bazar 

təminatı; 

2) yeni xassələrə malik məhsulların tətbiqi; 

3) yeni xammalın istifadəsi; 

4) istehsal dəyişikliyi və təşkili və onun maddi-texniki təchizatı; 

5) yeni satış bazarlarının meydana çıxması. 


 

 

13 



O  sübut  etdi  ki,  iqtisadiyyatda  mərkəzi  fiqur  novator-sahibkar  olacaqdır.  J. 

Şumpeterə  görə,  innovasiya-yeni  növ  istehlak  mallarının,  yeni  istehsal  və  nəqliyyat 

vasitələrinin, bazarların və sənayedə təşkilati formaların tətbiqi və istifadəsi məqsədilə 

baş verən dəyişiklikdir. 

J. Şumperter özünün ―Texniki inkişaf nəzəriyyəsi‖ əsərində innovasiyaya texniki 

dəyişikliyin  iqtisadi  təsiri  kimi  baxmışdır  (170,  s.18).  O,  istehsal  funksiyası 

çərçivəsində  innovasiya  sahibkarlığının  mahiyyətini  tapmağa  cəhd  etmiş  və 

innovasiya 

prosesləri 

nəzəriyyəsinin 

əsaslarını  tədqiq  etmişdir.  Yeniliyə 

texnologiyanın  və  idarəetmənin  dəyişməsi  kimi  baxan  alim  innovasiya  prosesində 

sahibkarın  rolunu  qeyd  etmiş  və  onu  ixtira  ili  yenilik  arasında  əlaqələndirici 

adlandırılmışdır.  Lakin  nədənsə  o,  innovasiyaya  verdiyi  tərifdə  imkanını,  kadrların 

kəmiyyət  və  keyfiyyət  tərkibində  dəyişiklik  aparılması  mümkünklüyünü  nəzərə 

almamış, effektiv yüksəldilməsi mütləqliyini göstərməmişdir. 

Xartman  Xauştaynın  1979-cu  ildə  Berlində  nəşr  olunan  ―Leiting  industrieller 

Forchung und Entwicklund‖ kitabında qeyd olunur ki, innovasiya-ideyanın, təklifin, 

elmi-tədqiqi  qərarın,  modelin  praktikada  tətbiqi,  həyata  keçirilməsi  və  istifadəsidir 

(168,  s.121).  Lakin  bu  tərifdə  də  ideyanın  bazara  qədər  hərəkəti  nəzərə  alınmır, 

istehsalın  təşkili  strukturunda,  kadrların  tərkibində  dəyişiklik  imkanına,  qəbul 

olunmuş ideyanın mütləq səmərəliliyinə baxılmır. 

Məşhur  eston  iqtisadçısı  V.H.  Lapinə  görə,  innovasiya-insanların  məlum 

tələbatını daha yaxşı ödəmək üçün yeni təcrübi vasitələrin yaradılmasına, yayılmasına 

və  istifadəsinə  yönəldilmiş  kompleks  prosesdir(118,  s.23).  Göründüyü  kimi,  burada 

innovasiya  konkret  obyekt  kimi  nəzərdən  keçirilmir,  təşkilati-idarəetmə,  sosial  və 

digər innovasiyalar nəzərə alınmır 

Müasir  dövrdə  sürətlə  dəyişən  rəqabət  mühitində  ayaqda  qala  bilmək  üçün 

şirkətlərimizin  məhsullarını,  xidmətlərini  və  istehsal  üsullarını  davamlı  olaraq 


 

 

14 



dəyişdirmələri  və  yeniləmələri  lazımdır.  Bu  dəyişdirmə  və  yeniləmə  əməliyyatı  isə 

innovasiya olaraq adlandırılır. 

İnnovasiya,  yeni  və ya  təkmilləşdirilmiş  məhsul, xidmət  və  ya  istehsal üsulunu 

inkişaf  etdirmək  və  bunu  kommersiya  gəlir  əldə  edəcək  hala  gətirmək  üçün  həyata 

keçirilən bütün prosesləri əhatə edir. Yeni və ya yaxşılaşdırılmış məhsul, xidmət və ya 

istehsal üsulu inkişaf, yeni düşüncələrdən formalaşır. İnnovasiya davamlılığı olan bir 

fəaliyyətdir. Bu səbəblə, ortaya atılan, inkişaf etdirilərək işləyə bilinəcək hala gətirilən 

və nəticədə firmaya rəqabət gücü qazandıracaq şəkildə satışa çıxarılan bu fikirlərin və 

nəticələrinin 

təkrar 


təkrar 

qiymətləndirilməsi 

və 

yeni 


mənfəətlər 

üçün 


ümumiləşdirilərək istifadə edilməsi lazımdır. Bu sayədə doğulacaq yeni fikirlərsə yeni 

innovasiya  fəaliyyətlərini  doğurur.Araşdırma-inkişaf  etdirmə,  innovasiya  üçün  lazım 

olan ən əhəmiyyətli fəaliyyətlərdən biridir.  

Firmalar,  varlıqlarını  davam  etdirmək  və  rəqabət  güclərini  artırmaq  üçün 

innovasiya etməlidir. Bu məqsədlə; 

 



Xərclərin rəhbərliyi, 

 



Məhsul və xidmət keyfiyyətinin artırılması, 

 



Yeni məhsul və xidmətlərin inkişaf etdirilməsi ilə müxtəlifliyə gedilməsi. 

Bu zərurətlər, isə innovasiyadır fikirlərini ortaya çıxaran ünsürlərdir. Beləcə yeni 

bazarlara girmək və var olan bazar payını artırmaq mümkün ola bilər. 

İnnovasiya,  iqtisadi  böyümənin,  artan  məşğulluğun  və  həyat  keyfiyyətinin 

açarıdır.  Bütün  sektorlarda  fəaliyyət  göstərən  hər  cür  firmanın  bütün  iş  sahələrində 

inovasyona  ehtiyacı  vardır.  Məsələn,  tekstil  sektorunda  fəaliyyət  göstərən  bir  firma, 

yuyulduğunda  qırışmayan  bir  parça  inkişaf  etdirə  bilər,  bir  restoran  komputer 

nəzarətli  sifariş  sisteminə  keçə  bilər,  bir  səyahət  agenti  online  sifariş  və  məlumat 

xidməti  ilə  müştərilərinə  xidmət  verməyə  başlaya  bilər,  bir  məhsulun  təslim 

müddətini  qısaltmaq  və  ya  bir  xidmətin  təqdim  etmə  keyfiyyətini  artırmaq  üçün 

keyfiyyət standartları tətbiqinə başlana bilər və s. 


 

 

15 



Yuxarıdakı nümunələrdə bəhs etdiyimiz kimi, xəstə təhlil nəticələrini internetdən 

verən xəstəxana, qırışmayan parçanı, məhsuldar pomidor toxumlarını və omega üçlü 

yumurtaları  çıxarıb  satan  firmalar  digər  xəstəxanalara  və  firmalara  görə  rəqabət 

üstünlüyü  qazanarlar.  Yəni  bu  cür  xidmət  və  məhsulların  alıcıları  və  istifadəçiləri, 

rəqib mövqedəki digər xəstəxanaların və firmaların yerinə bu xəstəxananı və firmaları 

seçərlər. Bu səbəbdən bu xəstəxana və firmalar daha çox müştəri cəlb edər, daha çox 

məhsul  satar  və  daha  böyük  gəlir  əldə  edirlər.  Beləcə  daha  sürətli  böyüyərlər,  daha 

çox  insana  iş  imkanı  təmin  edərlər.  Məhsullarını  daxili  bazarda  satmaqla 

kifayətlənməyib ixrac da edərlər. Bu da işlərini daha da böyütməyə və öz ölkələrinin 

inkişafına və inkişafına böyük yardım təmin etmələri deməkdir. 

Bu  səbəbdən  də  innovasiyalı  iqtisadi  seçim  edən  firmaların,  xəstəxanaların, 

restoranların,  marketlərin,  otellərin,  bankların,  və  s.  (yəni  müəssisələrin)  olduğu 

ölkələrdə  işsizlik  azalır,  sahibkarların  qazancları  artar;  hər  kəs  daha  yaxşı  şərtlərdə 

yaşamağa  başlayar.  Bir  ölkədə  nə  qədər  çox  innovasiyalı  müəssisə  varsa,  o  ölkənin 

insanlarının həyat keyfiyyəti və rifahı o qədər artar, insanlar çox daha yaxşı şərtlərdə 

yaşayar,  çox  daha  yaxşı  xidmətlərdən  yararlanır  və  çox  daha  yüksək  gəlirlər  əldə 

edirlər.  Eyni  zamanda  ölkənin  də  rəqabət  gücü  artır.  Bunun  mənası  isə,  o  ölkənin 

digər  ölkələrə  görə  daha  güclü  bir  mövqeyə  yüksəlməsidir.  Hamımızın  arzusu  və 

istəyi, hər kəsin daha yaxşı şərtlərdə yaşaması, ölkəmizin və cəmiyyətimizin inkişafı 

olduğuna görə, bizə bu qapıları açacaq açar innovasiyadır. 

Tətbiq xarakterinə görə innovasiyalar: 

 



yeni əmtəə, xidmətlərin istehsalı və istifadəsinə yönələn; 

 



yeni texnologiyalara və istehsalın təşkilində yeniliklərin tətbiqinə yönələn; 

 



müəssisələrin yeni bazarlara çıxması və bazarda yeni üsulların tətbiqi; 

 



yeni  sosial  strukturların  yaranması  və  fəaliyyəti  ilə  bağlı  innovasiyalara 

bölünür. 



 

 

16 



Müəssisələrin  rəqabət  üstünlüklərini  qoruya  bilmələri  üçün  davamlı  olaraq 

müasir  inkişaf  etmiş  elmi  texniki  nailiyyətlərdən  və  təcrübələrdən  istifadə  etmələri 

lazımdır. Bunun üçün də çıxardıqları məhsulları və təqdim etdikləri xidmətləri daha 

yaxşı, daha faydalı, daha keyfiyyətli və daha cazibədar hala gətirmənin, etdikləri işləri 

daha  yaxşı,  daha  təsirli və  daha  məhsuldar  etmənin  yollarını  axtarırlar.  Müştərilərin 

dəyişən  ehtiyacları,  yeni  müştəri  istəkləri,  texnologiyadakı  inkişaflar  kimi  bir  çox 

fürsət onların innovasiya fikirləri inkişaf etdirmələrini təmin edər. 

Məsələn,  müştərilərin  təbii  qidalarla  sağlam  bəslənməyə  istiqamətli  artan 

maraqlarını  fərqinə  varan  bir  firma  "üzvi  Süd"  çıxarmağa  başlaya  bilər.  Üzvi  süd, 

tamamilə təbii və sağlam bir mühitdə yetişən inəklərdən alınır və yenə təbii və sağlam 

bir  müddətdən  keçirilərək  nakledilip  işlənir.  Sağlam  və  təbii  qidalanmaq  istəyən 

müştərilər  digər  süd  yerinə  orqanik  süd  çıxaran  müəssisənin  südlərini  seçərlər.  Bu 

səbəbdən bu müəssisə, müştərilərin dəyişən ehtiyaclarına (sağlam bəslənmə) və yeni 

müştəri istəklərinə (təbii məhsullar istifadə) cavab vermiş, bu fürsətləri istifadə edərək 

innovasiya etmiş olur. 

Hal-hazırda  sürətlə  inkişaf  edən  və  gələcəkdə  həyatımızda  böyük  fərqlər 

yaradacaq olan əhəmiyyətli bir texnologiya olan nanotexnologiya, bir çox sahədə çox 

əhəmiyyətli inovasyonlar üçün fürsət yaradır. Nanotexnologiya tekstil, kraska, daş, su 

təmizləmə,  elektronik,  sağlamlıq,  avtomobil,  kompüter  texnologiyası  və  sənayenin 

bütün qollarında inqilab yaradacaq xüsusiyyətdə bir texnologiyadır. Nanotexnologiya 

sayəsində,  Amerika  və  Uzaq  şərq  ölkələrində  çətin  çirklənən  parçalar,  qırılmayan 

dayanıqlı şüşələr, asan çizilməyən avtomobillər, soyuducuda pozulmayan məhsullar, 

bakteriya törəməsini maneə törədən məhsullar, isti və soyuğu keçirməyən izolyasiya 

materialları,  havayı  fotosintez  edən  nano  hissəcikləri  inkişaf  etdirilmiş  və  həyata 

keçirilmişdir.  

İnnovasiya fəaliyyətinə başlamaq üçün qaynaq ayırmadan əvvəl tutulan imkanlar 

arasından strateji baxımdan ən əhəmiyyətli olanın seçilməsi lazımdır. Bu seçkidə göz 


 

 

17 



qarşısında  tutulacaq  faktorların  başında  müştərilərin  tələbləri  və  istəkləri  gəlir. 

İnnovasiya üçün ayrılmış geniş qaynaqları olan böyük şirkətlər belə bütün fürsətləri 

qiymətləndirir. Əsl müvəffəqiyyət, ən böyük rəqabət üstünlüyünü təqdim edən fürsəti 

seçib inovasyona çevirə bilməkdir. 

İqtisadiyyata  rəqabət  gücü  qazandırmada  ən  yüksək  potensiala  sahib 

innovasiyadır fikrini həyata keçirməyə başlamadan əvvəl ehtiyac duyulan qaynaqların 

ayrılması  lazımdır.  Bu  məqsədlə,  əvvəlcə  məhsul,  xidmət  və  ya  prosesin  inkişaf 

etdirilə  bilməsi  üçün  lazımlı  məlumatlar  bir  araya  gətirilməlidir.  Yazılı  olan 

məlumatın yanında yazılı olmayan məlumata çatmaq də böyük əhəmiyyət daşıyır.  

İnnovasiya  üçün  kəşflərdən  faydalanıla  bilər.  Ancaq  əsl  əhəmiyyətlisi  iqtisadi 

qazanc olan, hələ edilməmiş bir şey etmək ya da edilməkdə olanı fərqliləşdirməkdir. 

İnnovasiya, kəşf edilməmiş olanı icad etməyi deyil, dəyər yaratma yollarını kəşf 

etməyi hədəfləyir. Fikirlər və anlayışlar əhəmiyyətlidir 

İnnovasiya, ticarət müvəffəqiyyəti tələb edir. Bir ixtira etmək, o görüşün ticarət 

müvəffəqiyyətini qarantiya altına almaz. Kəşfdən ticarət dəyəri olan bir məhsul ortaya 

çıxmadığı  müddətcə  də  dəyər  yaradılmamış  olar.  Misal  olaraq  elektrikli  süpürgəni 

Spengler  icad  etdi,  ancaq  ticariləşdirə  bilmədiyindən,  bu  görüş  uzun  müddət  işə 

yaramadı. Hoover bir məhsul halına gətirdi və dünya səviyyəsində bu adla tanınır. 

Elm  və  texnologiya  inovasyonun  əhəmiyyətli  bir  mədaxilini  təşkil  edir. 

Araşdırma və inkişaf inovasyonu dəstəkləyən fəaliyyətlərdən biridir. Ancaq araşdırma 

və  inkişaf  edənlərin  sahibkarlıq  xüsusiyyəti  yoxsa  dəyər  yaratmaları  gözlənilə, 

araşdırma  və  inkişaf  nəticələri  inovasyona,  bu  səbəbdən  iqtisadi  və  ictimai  faydaya 

çevrilə bilməz. 

 Araşdırma  və  inkişafa  edilən  investisiyanın  böyüklüyü,  nə  firmalar,  nə  də 

ölkələr üçün rəqabət gücünün və böyümənin artacağı mənasını verməz. 

Misal  olaraq  General  Motorsun  ildə  5  milyard  $-ı  aşan  yüksək  araşdırma  və 

inkişaf xərcləmələrinə qarşı bazar payı azalır və firma əhəmiyyətli maliyyə çətinliklər 


 

 

18 



yaşayır. İsveç, araşdırma və inkişafa ən çox qaynaq ayıran ölkə olmasına qarşı uzun 

dövrlü iqtisadi böyümə sürəti gözlənildiyi kimi yüksək deyildi. OECD ortalamasının 

altında idi. 

Bəzi  iqtisatçı  alimlərinin  innovasiya  haqqındakı  fikirləri  bizim  üçün  çox 

maraqlıdır. 

Roberts  (1987)  "innovasiya  =  icad  +  istifadə.  İxtira,  yeni  fikirlər  yaratmaq  və 

bunları  işlər  hala  gətirmək  üçün  ortaya  qoyulan  bütün  səyləri  ifadə  edər.  İstifadə 

müddəti, ticarət inkişafı, tətbiq və transferi əhatə edir, müəyyən hədəflərə istiqamətli 

fikirlərə və görüşlərə fokuslanmağı, bu hədəfləri qiymətləndirməyi, araşdırma, inkişaf 

nəticələrinin  transferini  və  texnologiyaya  əsaslanan  nəticələrin  geniş  bir  sahədə 

istifadəsini, yayılmasını və genişləndirilməsini də içinə alır" 

 Porter (1990) "şirkətlər, innovasiya ilə rəqabət üstünlüyü tutar. Inovasyona, həm 

yeni  texnologiyaları  həm  də  yeni  iş  ediş  şəkillərini  əhatə  edəcək  şəkildə  geniş  bir 

baxımdan yaxınlaşarlar " 

 Oslo  Manuel  (OECD  və  Eurostat,  2005)  "innovasiya,  yeni  və  ya  əhəmiyyətli 

dərəcədə dəyişdirilmiş məhsul (mal ya da xidmət) və ya prosesin, yeni bir marketinq 

üsulunun  ya  da  şirkət  içi  tətbiqlərdə,  iş  təşkilatında  və  ya  xarici  əlaqələrdə  yeni  bir 

təşkilati üsulun tətbiq" 

Bir firma üçün innovasiya nə mənaya gəlir? Firmaların təşkilati strategiyalarının 

ən  əhəmiyyətli  hissəsini  təşkil  edir  və  davamlılığı  olan  bir  fəaliyyətdir. 

Təkmilləşdirilmiş  və  yaxşılaşdırılmış  paylama  performansıyla  və  portfelindəki  yeni 

məhsul və xidmətlərin sayının yüksəlməsiylə satışların və bazar payının artması yeni 

məhsulların  bazara  çıxması  və    xidmətlərin  təqdim  edilmə  vaxtındakı  qısalma  və 

məhsuldarlığın  artması  qazancın  yüksəlməsi  qaynaqların  və  zamanın  daha  yaxşı 

istifadə xərclərin azalması mənasına gəlir. 


 

 

19 



 

İnnovasiyon dövrü. 

 

II Dünya Müharibəsi sonrası iqtisadçıları yenilik üstünə etdikləri işlər artmışdır. 



Bu dövrdə yenilik üzərindəki ən əhəmiyyətli təsirin senayə araşdırma və inkişaf işləri 

olduğu  müdafiə  edilmişdir.  Müharibə dövrünün hərbi  araşdırmaları  və  araşdırma  və 

inkişaf  işləri  əhəmiyyətli  texnoloji  inkişaf  və  yeniliklərə  səbəb  olmuşdur;  radar, 

aviasiya,  raketlər,  yeni  silahlar  v.s.  Ancaq  müharibə  sonrası  hərbi  xərclər  olmadan 

əhəmiyyətli texnoloji və iqtisadi inkişaf göstərən Almaniya və Yaponiya nümunələri 

hərbi xərclər və araşdırma və inkişaf xərcləri ilə iqtisadi böyümə əlaqəsinin bu qədər 

birbaşa olmayıb daha kompleks bir quruluşda olduğunu göstərmişdir. (Sovetlər Birliyi 

nümunəsi) 

İnnovasiya  məhsulunun  yaradılması  ilə  məşğul  olan  müəssisələr  innovasiya 

prosesinin aşağıdakı mərhələlərini həyata keçirir. 

 

innovasiyalı inkişaf yoluna keçid haqqında qərarın qəbulu; 



 

innovasiya ideyasının hazırlanması; 



 

innovasiyalı inkişaf konsepsiyasının hazırlanması; 



 

innovasiyalı inkişafın əsas prinsiplərinin müəyyənləşdirilməsi; 



Fürsətlərin 

tutulması 

Strateji seçkinin 

edilməsi 

Lazımlı məlumatın 

əldə edilməsi 

Həllin inkişaf 

etdirilməsi 

Ticariləşdirmək 

Öyrənmək 



 

 

20 



 

innovasiyalı inkişaf planının hazırlanması; 



 

innovasiyalı inkişaf planının reallaşdırılması. 



İqtisadiyyatın elmi  əsaslarla innovativ inkişafı  yeni texnologiyalar, yeni xidmət 

növləri və idarəetmənin təşkili sahəsindəki yeniliklərdən daha çox və səmərəli istifadə 

edilməsinə  əsaslanır.  İstənilən  dövlətin  iqtisadi  inkişafı  elmin  və  texnologiyanın 

inkişafı,  eləcə  də  onların  tətbiqi  ilə  birbaşa  qarşılıqlı  surətdə  əlaqəlidir.  Odur  ki, 

qabaqcıl ölkələrdə iqtisadiyyatın inkişafında innovasiya siyasətinin formalaşması əsas 

məsələlərdən biri hesab olunur. 



Каталог: application -> uploads -> 2016
2016 -> Təqdimatların hazırlanması (Powerpoint, Word, Excel)
2016 -> AZƏrbaycan respublikasi təHSİl naziRLİYİ azərbaycan döVLƏT İQTİsad universiteti magistratura məRKƏZİ Əlyazması hüququnda
2016 -> «magиstratura mяrkяzи»
2016 -> Övlяt иqtиsad unиversиtetи «magиstratura mяrkяzи» Abbasov Cavid Sadiq o
2016 -> AZƏrbaycan respublikasi təHSİl naziRLİYİ azərbaycan döVLƏT İQTİsad universiteti magistratura məRKƏZİ Əlyazması hüququnda
2016 -> İmtahanın keçiriləcəyi tarix «15» may 2016-cı il Otaq 412
2016 -> AZƏrbaycan respublikasi təHSİl naziRLİYİ azərbaycan döVLƏT İQTİsad universiteti magistratura məRKƏZİ
2016 -> 2016-cı il Otaq 412 Sıra№-si
2016 -> AZƏrbaycan respubl kasi təhs L naz rl y azərbaycan döVLƏt qt sad un vers tet mag stratura m
2016 -> Bayramov Rəşid Mahir oğlu «Dövlətin sosial siyasətinin maliyyə təminatında büdcənin rolu»


Поделитесь с Вашими друзьями:
  1   2   3   4   5   6


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©www.azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə