Kbt я25 uot (059) Baş redaktor



Yüklə 42.04 Kb.
PDF просмотр
səhifə17/58
tarix25.12.2016
ölçüsü42.04 Kb.
1   ...   13   14   15   16   17   18   19   20   ...   58

Ə d ə b i y y a t
Azərbaycan ba-
yatıları   /tərt.ed.: 
B.Abdulla, Q.Babazadə, 
E.Məmmədli; red.: 
T.Fərzəliyev, İ.İ.Abbaslı.-
Bakı: XXI-Yeni Nəşrlər 
Evi, 2004.- 304 s.
Koroğlu /tərt. ed.: 
B.Abdulla, İ.Abbaslı; red. 
İ.Abbaslı.-Bakı: Lider, 
2005.-552 s. 
Novruz bayramı ensik-
lopediyası: Xalq bayra-
mı     /tərt. ed.: B.Abdulla, 
T.Babayev; elmi red. 
M.Qasımlı; bur. məs. 
Ə.Güləliyev.- Bakı: Şərq-
Qərb, 2008.- 208 s. 
Salur Qazan: tarix, yoxsa 
mif... /B.Abdulla; AMEA, 
Nizami ad. Ədəbiyyat 
İnstitutu.- Bakı: Ozan, 
2005.- 224 s. 
Bəhlul Abdulla: Sevgi 
dolu alim və pedaqoq /red. 
N.İsayeva.-Bakı: Xəzər 
Universitəsi Nəşriyyatı, 
2010.- 67 s. 
İ n t e r n e t d ə
 www.anl.az
www.az.wikipedia.orq
27
Folklorşünas

110
Texnika
75 
illiyi
Sabit Kərimov  
1940-2013   
APREL
Sabit Qəhrəman oğlu Kərimov 
1940-cı il aprel ayının 10-da Naxçı-
van Muxtar Respublikasının Ordubad 
şəhərində anadan olmuşdur.
1961-ci ildə Azərbaycan Neft və 
Kimya İnstitutunun (indiki Azərbaycan 
Dövlət Neft Akademiyası) isteh-
sal proseslərinin avtomatlaşdırılması 
fakültəsini, 1967-ci ildə Moskva Ener-
getika  İnstitutunun aspiranturasını bi-
tirmiş  və 1968-ci ildən elmi-pedaqoji 
fəaliyyətini Azərbaycan Neft və Kimya 
İnstitutunda davam etdirmişdir. 
S.Kərimov 1968-ci ildə texnika 
elmləri namizədi,  1987-ci ildə isə tex-
nika elmləri doktoru elmi dərəcəsini 
almış, 1989-cu ildə ona professor elmi 
rütbəsi verilmişdi. 
2001-ci ildə AMEA-nın müxbir 
üzvü seçilmişdir.
Alim 1989-cu ildən ömrünün sonu-
na kimi Azərbaycan Dövlət Neft Aka-
demiyasında Hesablama maşınları  və 
proqramlaşdırma kafedrasının müdiri 
vəzifəsində çalışmışdır.
Elmi tədqiqatlarının əsas istiqaməti 
informasiya və ekspert sistemlərinin 
yaradılması və tətbiqi ilə bağlıdır.
1967-1989-cu illərdə kimya, neft-
kimyası  və neftemalı sahələri üzrə 
avtomatlaşdırılmış informasiya və 
idarəetmə sistemlərinin yaradılma-
sı sahəsində  işləmiş, 1990-cı ildən 
isə elmin və istehsalatın müxtəlif 
sahələri üzrə informasiya və ekspert 
sistemlərinin yaradılması  və  tətbiqi 
üzrə elmi-tədqiqat işləri aparmışdır.
Onun rəhbərliyi və bilavasitə  işti-
rakı ilə kimya və kimya texnologiya-
sı sahələri üzrə informasiya-axtarış 
sistemləri (1967-1975), neftemalı  və 
neftkimyası  sənayesi üzrə  ərazi av-
tomatlaşdırılmış idarəetmə sistemi 
(1975-1988), istehsal müəssisələri 
üçün avtomatlaşdırılmış informasiya 
və idarəetmə sistemləri (1988-1990), 
respublikada mütərəqqi texnologiyalar, 
bitkilərin mühafizəsi, Xəzər dənizinin 
ekologiyası, neft maşınqayırma sahələri 
üzrə informasiya sistemləri, tibbi diaq-
nostika üzrə ekspert sistemləri (1990-
2009) yaradılmış  və  tətbiq edilmiş, 
informatika üzrə çoxdilli izahlı termi-
noloji lüğət hazırlanmışdır.
 5 monoqrafiya, 5 dərslik, 5 dərs 
vəsaiti, 2 terminoloji lüğət, 20 tədris-
metodik vəsait və 140 elmi məqalənin 
müəllifi olan S.Kərimov informasiya 
və ekspert sistemlərinin yaradılması 
və  tətbiqi sahəsində elmi məktəb ya-
ratmış, bu sahədə 15 elmlər namizədi 
hazırlamışdır. 
Sabit Kərimov 2013-cü il iyun ayı-
nın 16-da vəfat etmişdir. 
Ə d ə b i y y a t
İdarəetmənin informa-
siya texnologiyaları və 
korporativ informasi-
ya sistemləri: dərslik 
/S.Kərimov; red. 
N.Vəliyev.- Bakı: ADNA, 
2010.- 426 s. 
İnformasiya sistemləri 
/S.Kərimov; red. 
N.Vəliyev.- Bakı: Elm, 
2008.- 676 s.
İnformatika: 
dərslik / S.Kərimov, 
S.Həbibullayev, 
T.İbrahimzadə; red. 
S.Kərimov.- Yenidən 
işlənmiş II nəşri.- Bakı: 
UniPrint, 2010.- 434 s. 
Kompyuter elminin 
nəzəri əsasları: dərslik 
/S.Kərimov, Y.Sərdarov; 
red. S.Kərimov. - Bakı: 
ADNA, 2009.- 290 s.
İ n t e r n e t d ə
www.anl.az
www.az.wikipedia.orq
www.adam.az
www.science.gov.az
10
Alim

111
Texnika
70 
illiyi
İsa Abdullayev   
1945-2008 
APREL
Abdullayev İsa Mədəd oğlu 1945-ci 
il aprel ayının 12-də Azərbaycan SSR-
in Qazax rayonunun I Şıxlı  kəndində 
anadan olmuşdur. 
1963-1968-ci illərdə Azərbaycan 
Neft və Kimya İnstitutunun istehsa-
lat proseslərinin avtomatlaşdırılması 
fakültəsində oxumuşdur. 
1973-cü ildə texnika elmləri 
namizədi alimlik dərəcəsini almışdır. 
1979-1980-ci illərdə ABŞ-ın Pen-
silvaniya Universitetində Fulrayt fon-
dunun təsis etdiyi İREX (Beynəlxalq 
elmi tədqiqatlar mübadiləsi) proqramı 
üzrə, 1986-1987-ci illərdə isə ÇXR-in 
Xarbin Texniki Universitetində xari-
ci  həmkarları  ilə elmi-tədqiqat işləri 
aparmışdır. 
1992-ci ildə informasiya-ölçmə 
sistemləri ixtisası üzrə doktorluq disser-
tasiyasını müdafiə edərək 1993-cü ildə 
professor elmi rütbəsinə yiyələnmişdir.
1993-cü ildə istehsalat proseslərinin 
avtomatlaşdırılması fakültəsinin elmi 
şurası  tərəfindən fakültə dekanı se-
çilmişdir. Dekan vəzifəsində çalışdı-
ğı müddətdə kafedradakı  fəaliyyətini 
professor və “Avtomatikanın lokal 
sistemləri” problem laboratoriyasının 
elmi rəhbəri olaraq davam etdirmişdir. 
1998-ci ildən ömrünün sonuna qədər 
“Dənəvər materialların parametrlərinə 
nəzarət və idarəetmə” üzrə Beynəlxalq  
Federasiyanın (ÇXR) Rəyasət 
Heyətinin üzvü, müvafiq konfransların 
Beynəlxalq proqram komitəsinin üzvü 
olmuşdur. 
1999-cu ildə LütfiZadə adına 
Beynəlxalq Müasir Elmlər Akademiya-
sının həqiqi üzvü seçilmişdir. AMEA-
nın Kibernetika İnstitutu nəzdində 
fəaliyyət göstərən dissertasiya şurası-
nın üzvü kimi namizədlik və doktorluq 
dissertasiyalarının müdafiələrındə  fəal 
iştirak etmişdir. 
2003-cü ildən ömrünün sonuna 
qədər Azərbaycan Dövlət Neft Akade-
miyasının biotexniki və tibbi cihazlar 
kafedrasının müdiri vəzifəsində çalış-
mışdır.
İsa Abdullayevin elmi-pedaqoji 
fəaliyyətinin nəticələri 150-dən çox 
elmi əsər, 26 müəlliflik şəhadətnaməsi, 
3 monoqrafiya və 5 dərs vəsaitində öz 
əksini tapmışdır. Onun rəhbərliyi altın-
da 21 elmlər namizədi hazırlanmışdır.
Azərbaycan Respublikası Preziden-
tinin Fərmanı ilə 2000-ci ilin dekabr 
ayında “Əməkdar elm xadimi” fəxri 
adına layiq görülmüşdür. 
O, kompyuter texnikasının informa-
siya-ölçmə vasitələrində geniş  tətbiqi 
və bunun əsasında müasir ölçmə-
hesablama sistemlərinin yaradılma-
sı sahəsində  tədqiqat aparmış ilk 
alimlərdən olmuşdur.
Görkəmli alim  2008-ci il iyul ayının 
15-də vəfat etmişdir.
Ə d ə b i y y a t
Avtomatika və tele-
mexanikanın mikro-
posessorlu qurğuları: 
arxitekturası və proqram-
laşdırma: dərs vəsaiti 
/İ.Nəbiyev, İ.Abdullayev, 
C.Əlizadə [və b.]; red. 
A.Məmmədov; rəy.: 
X.İsmayılov, M.Mehdiyev; 
AzSSR Ali və Orta 
İxtisas Təhsili Nazirliyi, 
M.Əzizbəyov ad. Azərb. 
Neft və Kimya İn-tu.- 
Bakı: [Azərb. NKİ], 
1985.-57 s.
İzzət Əhməd oğlu 
Nəbiyev: bibloqrafiya         
/tərt. ed.: İ.Abdullayev, 
S.Yusifov; red. 
R.Hümmətov; Azərbaycan 
Dövlət Neft Akademiyası.-
Bakı: Azərbaycan Ensiklo-
pediyası NPB, 1999.- 88 s.
Əliyev, T. İnformatika 
və avtomatlaşdırma 
sahəsinin tanınmış alimi 
/T.Əliyev //Respublika.- 
2010.- 15 iyul.- S. 7.
Xramçaylı, V. Böyük alim, 
gözəl insan /V.Xramçaylı 
//Şərq.- 2011.- 14 iyun.- 
S.12.
İ n t e r n e t d ə
www.adam.az
www.anl.az
www.az.wikipedia.org     
12
Alim

112
Kimya.Biologiya.Tibb
100 
illiyi
Qəmər Adıgözəlova-Polçayeva 
1915-1992
APREL
Qəmər 
Əbdülrəhim qızı 
Adıgözəlova-Polçayeva 1915-ci il 
aprel ayının 12-də Dağıstanın Axtı 
kəndində anadan olmuşdur.
O, Azərbaycan Elmi-Tədqiqat 
Oftalmologiya  İnstitutunda 1960-
cı ildən başlayaraq, 30 ildən artıq 
müddətdə elmi işlər üzrə direktor 
müavini vəzifəsini icra etmişdi. 
Qəmər xanım 1957-1960-
cı illərdə institutun terapevtik 
şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalış-
mış, sonralar isə institutun iki elmi 
şöbəsinin - uşaqların görməsinin 
mühafizəsi və gözün virus patolo-
giyası  şöbələrinin elmi rəhbəri ol-
muşdur. 
1972-ci ildə Azərbaycan Oftal-
moloqlar Cəmiyyətinin sədr müa-
vini işləmişdir. Onun elmi araşdır-
maları gözün fiziologiyasına həsr 
olunmuşdur.
O, görmə üzvünün optik qüsur-
larının ametropiyaları, çəpgözlük, 
astiqmatizm, ambliopiyanın, anizo-
metropiyanın haqqında anlayışlara 
bir çox elmi yeniliklər gətirmişdir. 
Professor Ü.C.Musabəyli ilə 
birlikdə o, oftalmologiyada ilk 
dəfə olaraq uzağa akkomodasi-
yanın konsepsiyasını yaratmış-
dı. Bundan əlavə gözün müxtəlif 
mənşəli iltihabi xəstəliklərinin, gö-
zün yeni törəmələrinin, uveal ka-
taraktanın, traxomanın patogenezi 
problemlərinin işlənməsi də bir 
neçə onillik ərzində institutda onun 
rəhbərliyi altında aparılırdı.
Q.Ə.Adıgözəlova-Polçayeva of-
talmologiyanın müxtəlif məsələlə-
rinə dair 300-ə qədər elmi əsərin, o 
cümlədən bir neçə monoqrafiyanın 
müəllifidir. Onun “Ametropiyalar 
zamanı gözün refraksiyasına ak-
komodasiya spazmının təsiri” və 
“Anizometropiya” adlı monoqrafi-
yaları görmə üzvünün fiziologiya-
sının öyrənilməsində  əhəmiyyətli 
mənbələrdən hesab olunur.
1959-cu ildə tibb elmləri dokto-
ru elmi dərəcəsini, 1961-ci ildə isə 
professor elmi rütbəsini almışdır. 
O, nəinki istedadlı alim, həm 
də gözəl diaqnost və  hərtərəfli 
oftalmocərrah olmuşdur. O, elmi 
və  təcrübi oftalmoloq kadrlarının 
böyük bir dəstəsini hazırlamışdı, 
onun rəhbərliyi altında 10-dan artıq 
namizədlik dissertasiyası müdafiə 
edilmişdir.
Qəmər Adıgözəlova-Polçayeva 
1992-ci ildə vəfat etmişdir.
Ə d ə b i y y a t
Traxoma və ona qarşı 
mübarizə /Q.Adıgözəlova-
Polçayeva; Azərb. 
SSR Səhiyyə Nazirliyi 
Respublika Sanitari-
ya Maarifi Evi; red. 
M.Məmmədəliyev.-
Bakı:[s.n.], 1966.- 12 s.
Qəmər Əbdülrəhim qızı 
Adıgözəlova-Polçayeva    
//Oftalmologiya: Elmi-
praktik jurnal.- 2010.-
№4.- S.15.
İ n t e r n e t d ə
www.anl.az
www.az.wikipedia.org
www.gender-az.org
www.eye.az
www.oftalmologiya.az
12
Oftalmoloq

113
Kimya.Biologiya.Tibb
130 
illiyi
Əbülfəz Qarayev  
1885-1952      
APREL
Əbülfəz Fərəc oğlu Qarayev 1885-ci 
il aprel ayının 20-də Bakı şəhərində ana-
dan olmuşdur. 
O, 1896-cı ildə Bakı gimnaziyasına 
daxil olmuş, 1907-ci ildə oranı bitirmiş-
dir. Gimnaziyanı bitirdikdən sonra o, 
Odessa şəhərində Novorossiysk Univer-
sitetinin tibb fakültəsinə daxil olmuşdur. 
1912-ci ildə ali məktəbi fərqlənmə dip-
lomu ilə bitirən Əbülfəz Qarayev savadlı 
məzun kimi universitetdə saxlanılmışdır. 
Uşaq Xəstəlikləri Klinikasında iki il or-
dinator kimi çalışan  Əbülfəz Qarayev  
1915-ci ildə Vətənə - Bakıya qayıtmış-
dır. 
İlk azərbaycanlı pediatr olan Əbülfəz 
Qarayev  Azərbaycanda ana və  uşaq-
ların sağlamlığının mühafizə sistemi-
nin yaradıcısıdır. O, Respublika Uşaq 
Xəstəxanasının təşkilatçılarından biri-
dir. 1930-cu ildən  Əbülfəz Qarayevin 
praktiki, elmi və pedaqoji fəaliyyəti 
N.Nərimanov adına Azərbaycan Dövlət 
Tibb İnstitutu ilə bağlıdır. Həmin il Tibb 
institutunun Pediatriya kafedrasına assis-
tent kimi qəbul olunan Əbülfəz Qarayev 
1931-ci ildə dosent, 1939-cu ildə profes-
sor və kafedra müdiri seçilmişdir.
Əbülfəz Qarayev 1938-ci ildə dok-
torluq dissertasiyası müdafiə etmişdir. 
Onun elmi araşdırmalarının  əksəriyyəti 
bağırsaq infeksiyalarına həsr olunmuş-
dur. Həmçinin qan xəstəliklərinin etio-
logiyası, patogenezi və müalicə yollarını 
öyrənmişdir.
Əbülfəz Qarayev 1938-ci ildən öm-
rünün sonuna qədər Azərbaycan Uşaq 
Həkimləri Cəmiyyətinə rəhbərlik etmiş-
dir.  O, Azərbaycan Səhiyyə Nazirliyinin 
Elmi-Tibbi  Şurasının sədri və  Uşaqlara 
Müalicə-Profilaktika Yardımı  Şurasının 
üzvü olmuşdur.
Azərbaycanda pediatriya sahəsində 
kadrların hazırlanmasında 
Əbülfəz 
Qarayevin  xidmətləri  danılmaz-
dır. Azərbaycan Dövlət Tibb İnsti-
tutunun Pediatriya fakültəsi onun 
təşəbbüsü, rəhbərliyi və bilavasitə  işti-
rakı ilə yaradılmışdır. Həmin vaxtdan 
Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunda 
yetişdirilmiş bütün pediatrları profes-
sor Ə.Qarayevin tələbələri hesab etmək 
olar. Onun pedaqoji fəaliyyəti dövründə 
yetişmiş mütəxəssislərin çoxu bu gün 
Azərbaycan pediatriyasının qabaqcıl 
nümayəndələridir.
Əbülfəz Qarayevin tibb sahəsində 
xidmətləri xalqımız tərəfindən yüksək 
qiymətləndirilmişdir. O, “Əməkdar 
həkim” və 1940-cı ildə  “Əməkdar elm 
xadimi” fəxri adlarına layiq görülmüş-
dür.  İki “Qırmızı Əmək Bayrağı” ordeni  
və medallarla təltif olunmuşdur.
Əbülfəz Fərəc oğlu Qarayev 1952-ci 
il oktyabr ayının 24-də qəflətən vəfat et-
mişdir. 
Azərbaycan pediatriyasının banisi 
Əbülfəz Qarayev  həyatını Azərbaycan 
uşaqlarının sağlamlığının qorunması 
kimi nəcib və  şərəfli işə  həsr etmişdir. 
İndi Bakının 2 saylı Uşaq Klinik Xəstə-
xanası onun adını daşıyır. 
Ə d ə b i y y a t
Bir ailənin tarixi           
//Konsilium.- 2005. - 
№2.- S.32-33.
Əbülfəz Fərəc oğlu 
Qarayev //Konsilium.-
2005.- №2.- S.31.
Şərif, A. Qara Qarayev 
epoxası //Şərif A. XX  
əsr Azərbaycanının ya-
radıcı nəsilləri.- Bakı, 
2007.-S.34.
 
İ n t e r n e t d ə
www.adam.az
www.anl.az
www.az.wikipedia.org
20
Həkim-pediatr  

114
Tarixdə bu gün 
Ümumdünya Gülüş Günü 
  1564
APREL
1 aprel beynəlxalq bayram kimi 
qeyd edilməsə  də, bir çox ölkələrdə 
bu günü əylənmək, zarafat etmək və 
bir-birini aldatmaqla keçirirlər. Bəzi 
ölkələrdə 1 aprel “Gülüş günü”, bə-
zilərində isə “Axmaqlar günü” adla-
nır. Amma bayramın necə yarandığını 
söyləmək çox çətindir. 1 apreldə bir-
birini aldatmaq adətinin meydana gəl-
məsilə bağlı müxtəlif fərziyələr var. 
Bəziləri bayramın yaranmasını 
Qədim Roma ilə  əlaqələndirirlər. La-
kin burada aprelin əvvəllərində deyil, 
fevralın ortasında “Axmaqlar bayra-
mı” qeyd edilirdi. 
Digərləri iddia edirlər ki, bu bayram 
Hindistanda yaranmış, amma burada 
da əsasən, 31 martı “gülüş günü” kimi 
qeyd etmişlər. Başqa fərziyəyə görə 
isə 1 aprelin kökləri orta əsrlər Avropa 
karvanlarında nümayiş etdirilən küçə 
tamaşalarına (balaqan) gedib çıxır.
Bir-birilə zarafat etmə adətini yeni 
illə əlaqələndirənlər də var. 16-cı əsrin 
ikinci yarısına qədər Avropada yeni il 
hazırlıqları martın sonunda başlamış, 
aprelin 1-də isə yeni il qarşılanmışdır. 
Daha sonra Fransa kralının fərmanı ilə 
Yeni il rəsmi olaraq 1 yanvarda qeyd 
edilməyə başlanmışdır. Amma çoxları 
ənənələrə sadiq qalaraq 1 apreli bay-
ram kimi qeyd etməyə davam etmişdi. 
Köhnə adətləri yox etmək məqsədilə 
1 apreldə bayram keçirənləri “1 aprel 
axmaqları” adlandırmağa və  ələ sal-
mağa başlamışlar. 
Rusiyada isə bu gün tam başqa 
əlamətdar hadisə ilə  əlaqədardır. Bir 
dəfə Peterburq əhalisi səhər tezdən 
yanğından xəbər verən həyəcan siqna-
lının səsinə yuxudan oyanmış, amma 
yanğın siqnalı yalandan verilmiş  və 
həmin gün 1 aprelə  təsadüf etmişdi. 
Bundan sonra Rusiyada 1 aprel günü 
zarafat günü kimi qəbul edilmişdir. 
1 apreli gülüş günü kimi qeyd etmək 
Azərbaycana keçmiş SSRİ-dən xatirə 
qalmışdır. Hazırda dünya əhalisinin 70 
faizi aprel ayının birinci gününü Gü-
lüş Günü kimi qeyd edir, dost-tanışla 
zarafatlaşır. 
Könlümüzü xoş tutmaq, əhval-ru-
hiyyəmizi yüksəltmək, mənfi enerjidən 
azad olmaq üçün gülüş  ən yaxşı 
vasitədir. Gülüş günündə yeni zara-
fatlar fikirləşin və gülməli vəziyyətlər 
yaradın. Sizi aldadanda da qətiyyən 
inciməyin, eyni əhval-ruhiyyə ilə ca-
vab verməyə hazır olun. Çünki gülüş 
insanın ömrünü uzadır... 
Ə d ə b i y y a t
Abdullayeva, A. Ümum-
dünya Gülüş Günü          
/A.Abdullayeva  //Mədəni 
həyat.- 2013.- №4.- S.22-
23.
Gülüş hədəfinə 
çevrilməyin: 1 aprel 
Beynəlxalq Gülüş Günüdür 
//Azərbaycan.- 2014.- 1 
aprel.- S.8.
Manaflı, G. 1 aprelin 
tarixi: Bu gün Beynəlxalq 
Gülüş Günüdür /G.Manaflı 
//Yeni Müsavat 2014.- 1 
aprel.- S.14.
Ümumdünya Gülüş Günü 
//Əkbər Qocayev. Bayram-
lar və tarixi günlər.- Bakı, 
2006.- S.45.
İ n t e r n e t d ə
www.anl.az
www.ari-vizviz.blogspot.
com
www.ebooks.preslib.az
www.milli.az
1

115
Tarixdə bu gün 
Kəlbəcər rayonunun 
işğalı günü
Kəlbəcər rayonu 1993-cü il aprel ayının 2-də 
Ermənistan təcavüzkar qüvvələri tərəfindən işğal 
olunmuşdur. Kəlbəcər rayonunun ərazisi 3054 
km²,  əhalisinin sayı isə 85228 nəfərdir. Rayon 
sakinləri hazırda Azərbaycanın 59 bölgəsində 
məskunlaşmışlar.
Kəlbəcərin işğalı nəticəsində 511 nəfər həlak ol-
muş, 321 nəfər itkin düşmüş və girov götürülmüş-
dür, rayona 761 milyon ABŞ dolları  məbləğində 
ziyan dəymişdir. Ermənistan hərbi birləşmələrinin 
martın 27-də başlanan genişmiqyaslı hücumu 
Kəlbəcər rayonunun işğalı ilə başa çatmışdır. 
Kəlbəcər Azərbaycanın işğal olunmuş rayonları 
arasında  ərazicə  ən böyüyüdür. İşğal nəticəsində 
rayon mərkəzi, 150-ə yaxın kənd, həmçinin onlarla 
tarixi-mədəniyyət abidəsi, bir muzey, “İstisu” sana-
toriyası və s. Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən 
məhv edilmişdir. Kəlbəcər rayonunun işğalı o vaxt 
üçün Qarabağ müharibəsində Azərbaycanın  ən 
böyük hərbi-strateji məğlubiyyəti idi. Kəlbəcərin 
süqutu ermənilərin sonrakı  işğalçılıq  planlarının 
həyata keçməsinə - Azərbaycanın ayrılmaz, əzəli 
torpağı olan Dağlıq Qarabağ və onun ətrafındakı 
digər rayonların - Ağdam, Cəbrayıl, Füzuli, Qubad-
lı və Zəngilanın, ümumən 17 min kvadratkilometr 
ərazidə ən məhsuldar torpaqlarımızın Ermənistan 
silahlı qüvvələri tərəfindən zəbt olunmasına 
şərait yaratmışdır. Dağlıq Qarabağın Ermənistana 
birləşdirilməsi faktiki olaraq başa çatmışdı.
Kəlbəcərin işğalından sonra 3205 saylı iclas-
da BMT Təhlükəsizlik Şurası 822 saylı Qətnamə 
qəbul etmiş, qətnamədə bütün işğalçı qüvvələrin 
Kəlbəcər və Azərbaycanın digər işğal olunmuş ra-
yonlarından dərhal çıxarılması tələb olunmuşdur. 
Lakin indiyədək həmin qətnamədən irəli gələn hər 
hansı öhdəlik yerinə yetirilməmişdir. Sonradan 
BMT Təhlükəsizlik  Şurasının Ağdam rayonunun 
azad edilməsi ilə bağlı 854-cü, Füzuli rayonu-
nun azad edilməsi ilə bağlı 874-cü və digər işğal 
edilmiş rayonların azad edilməsi ilə bağlı 884-cü 
qətnamələri qəbul edilmiş, lakin həmin qətnamələr 
kağız üzərində qalmaqdadır. BMT-nin və ATƏT-in 
prinsiplərinə zidd olaraq 1999-cu ildən Kəlbəcər ra-
yonu ərazisində ermənilərin məskunlaşdırılmasına 
başlanılmışdır. Ermənistan beynəlxalq sənədlərdə 
təsbit olunmuş müddəaları kobudcasına pozaraq, 
bütün dünyanın gözü qarşısında Azərbaycanın 
bənzərsiz mədəni sərvətlərini talamaqda, kütləvi 
şəkildə məhv etməkdə davam edir. 
İki Cənubi Qafqaz ölkəsi arasında münaqişə 
1988-ci ildə Ermənistanın Azərbaycana qarşı 
ərazi iddiası irəli sürməsi zəminində yaranmışdır. 
Azərbaycan torpaqlarının iyirmi faizi, yəni Dağ-
lıq Qarabağ ərazisi və bu əraziyə daxil olan yeddi 
rayon Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altın-
dadır. 1994-cü ildə  tərəflər atəşkəs rejiminə dair 
razılaşma  əldə etmiş  və o vaxtdan bəri ATƏT-in 
Minsk qrupunun himayəsi altında, Rusiya, Fransa 
və ABŞ-ın həmsədrliyi ilə  hələ  də  nəticəsiz sülh 
danışıqları aparılır.
BMT Təhlükəsizlik Şurasının Dağlıq Qarabağ 
və ətraf rayonların azad edilməsinə dair qəbul et-
diyi dörd qətnaməni Ermənistan bugünə  qədər 
yerinə yetirməmişdir.
Ermənistanın yürütdüyü bu işğalçılıq və 
terrorçuluq siyasəti uzun illərdən bəri dünya 
ictimaiyyətinin gözü qarşısında baş verir. Halbuki, 
beynəlxalq hüququn normalarına və prinsiplərinə 
əsasən dövlətlərin sərhədlərinin toxunulmazlığına 
hörmət edilməli, ərazi bütövlüyünün, suverenliyin 
pozulmasına yol verilməməlidir. 
APREL
2
Ərazisi: 3054 km²
Əhalisi: 85 228 
İşğal tarixi: 02.04.1993
www. kelbecer-ih.gov.az

116
Tarixdə bu gün
Tarixi Abidələrin Mühafizəsi Günü
 1983
APREL
Bu  gün  YUNESKO-nun abidələrin 
və diqqətəlayiq yerlərin mühafizəsi 
məsələləri üzrə Beynəlxalq  Şurası-
nın 1983-cü ildə qəbul edilmiş qərarı 
əsasında qeyd olunur. Məqsəd dün-
ya ictimaiyyətinin diqqətini maddi-
mədəniyyət abidələrinin qorunması-
na yönəltməkdir.
Hər bir ölkənin tarixi qədimliyi 
onun maddi-mədəniyyət yadigar-
larının çoxluğu və  qədimliyi ilə öl-
çülür. Bu cəhətdən ölkəmizin bəxti 
gətirmişdir. Qobustan, İstisu qayaüstü 
təsvirləri, Əlincə, Gələrsən-Görərsən 
kimi qalalarımız, Möminə xatın, Şah 
Abbas məscidi, Təzəpir məscidi kimi 
dini ibadətgahlarımız,  Şirvanşahlar, 
Şəki xan sarayı kimi nadir memarlıq 
abidələrimiz bu qəbildəndir.
Hazırda işğal altında olan dün-
ya 
əhəmiyyətli mədəni-tarixi 
abidələrimiz - Azıx və Tağlar mağara-
ları dünyanın ən qədim insan yaşayan 
məskənlərindəndir. YUNESKO-nun 
siyahısına düşmüş bu mağaralar-
dan tapılmış maddi mədəniyyət 
nümunələri hələ 1981-ci ildə Pari-
sin  İnsan muzeyində “Avropanın ilk 
sakinləri” adlı sərgidə nümayiş etdi-
rilmişdir.
2002-ci ildə respublikamız Abi-
dələrin  Bərpası  və Tədqiqi Beynəl-
xalq Mərkəzinə üzv qəbul olunmuş-
dur. Azərbaycan tarixində ilk dəfə 
olaraq  Şirvanşahlar saray-komplek-
si və  Qız qalası da daxil olmaqla 
İçərişəhər Dövlət Tarixi-memarlıq 
kompleksi YUNESKO-nun “Dünya 
mədəniyyəti irsi” siyahısına daxil 
edilmişdir.
Əsası C.Sterlinq Mortan tərəfin-
dən qoyulan Yer gününün bayram 
edilməsi XIX əsrin 40-cı illərindən 
başlayır. 1872-ci ildə C.Morton Neb-
raska ştatının il ərzində bir gününün 
ətraf  ərazinin yaşıllaşmasına həsr 
edilməsi təklifi ilə çıxış edir və birinci 
ağac əkmə günü milyona yaxın ağac 
əkilir. 
1882-ci il 22 aprel tarixindən 
başlayaraq “Ağac günü” Nebras-
ka hökuməti tərəfindən  ştatın rəsmi 
bayramı kimi qeyd olunur. 1970-
ci ildən başlayaraq  ətraf mühitin 
əhəmiyyətinin təbliği, onun ilkin for-
mada qorunub saxlanılması, plane-
tin təbii ehtiyatlarının tükənməsi və 
s. sahələri  əhatə etməsi ilə  əlaqədar 
olaraq bayram “Yer günü” adlandırıl-
mışdır.
1   ...   13   14   15   16   17   18   19   20   ...   58


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©www.azkurs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə