Aydin səFİxanli insan hüquqlarinin və Əsas



Yüklə 3.32 Kb.

səhifə1/11
tarix01.01.2017
ölçüsü3.32 Kb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11

 
AYDIN SƏFİXANLI 
 
 
 
 
 
İNSAN HÜQUQLARININ VƏ ƏSAS 
AZADLIQLARININ MÜDAFİƏSİ HAQQINDA 
AVROPA KONVENSİYASINDA 
İNSAN HÜQUQ VƏ AZADLIQLARI İLƏ 
BAĞLI MÜDDƏALARIN 
AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ 
QANUNVERİCİLİK SİSTEMİNDƏ TƏSBİTİ 
 
 
AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ İNSAN HÜQUQLARI 
ÜZRƏ MÜVƏKKİLİ (OMBUDSMAN), PROFESSOR ELMİRA 
SÜLEYMANOVANIN ÜMUMİ REDAKTƏSİ İLƏ 
 
 
 
 
 
 
 
 
BAKI-2003 

 

BBK     12.3  
S-49 
 
Rəyçi: 
Azərbaycan  Respublikası  Milli  Məclisi  Aparatının  İnzibati  
və  hərbi qanunvericilik şöbəsinin müdiri, hüquq elmləri namizədi 
Səfərov Nizami. 
 
S-49 Aydın Səfixanlı.  İnsan hüquqlarının və  əsas azadlıqların 
müdafiəsi haqqında Avropa konvensiyasında insan hüquq 
və azadlıqları ilə bağlı müddəaların Azərbaycan 
Respublikasının qanunvericilik sistemində  təsbiti. Bakı, 
Azərnəşr, 2003, 128 səh. 
ATƏT-in maliyyə  dəstəyi ilə  dərc edilən bu kitabda insan 
hüquq və azadlıqları sahəsində özündə mühüm normaları  təsbit 
edən «İnsan hüquq və  əsas azadlıqları haqqında» Avropa 
Konvensiyasında və Konvensiyaya edilən  əlavə Protokollarda 
müəyyən edilmiş müddəaların Azərbaycan Respublikasının 
Qanunvericilik sistemində  təsbiti ilə bağlı araşdırmalar 
aparılmışdır. 
Aparılan araşdırmalarda «İnsan hüquqları  və  əsas azadlıqları 
haqqında» Avropa Konvensiyası  və Konvensiyaya əlavə 
Protokolları  və Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik 
sisteminə daxil olan normativ hüquqi aktlar daxil olmaqla 35-ə 
qədər normativ hüquqi aktlardan istifadə edilmişdir. 
Kitab hüquqşünasların, insan hüquq və azadlıqlarının qorunması 
sahəsində çalışan dövlət orqanlarının  əməkdaşlarının, insan hüquq 
və azadlıqları problemləri ilə  məşğul olan qeyri-hökumət 
təşkilatlarının, habelə təhsil müəssisələrinin istifadəsi üçün nəzərdə 
tutulub. 
 
S-49
2003
)
07
(
6519
1203000000

M
 
qrifli nəşr 
 
 
 
 
 
© Aydın Səfixanlı 2003 

 

ÖN SÖZ 
 
Avropada mövcud olan insan hüquqlarının müdafiəsi 
mexanizminin  əsasını  «İnsan hüquqlarının və  əsas azadlıqlarının 
müdafiəsi haqqında» 1950-ci il tarixli Konvensiya təşkil edir. Bu 
sənədin insan hüquqlarının qorunmasına dair beynəlxalq 
standartların bərqərar olunması istiqamətində müstəsna rolu 
olmuşdur. Konvensiyanı hüquqi sənəd kimi bir neçə aspektdən 
qiymətləndirmək olar. 
Birincisi, Konvensiyanın  əsasında səmərəli nəzarət mexanizmi 
fəaliyyət göstərir. Bu mexanizmlərə  əsaslanan iştirakçı-dövlətlər, 
Konvensiyaya və onun əsasında formalaşan presedent hüququna 
söykənərək bir tərəfdən, milli qanunvericiliyi, digər tərəfdən isə 
dövlət hüquq təsisatlarının fəaliyyətini təkmilləşdirmək imkanı 
əldə edir. Qeyd olunan tendensiya Avropa Şurasına daxil olan 
bütün dövlətlərdə özünü biruzə verir. 
İkincisi, nəzərə almaq lazımdır ki, Konvensiyanın milli hüquq 
instirutlarına təsiri daimi xarakter daşıyır və ümumavropa 
inteqrasiya prosesində özünü biruzə verir. Azərbaycan 
Respublikasının qanunvericiliyi ilə Avropa Konvensiyasının 
qarşılıqlı əlaqələri və qarşılıqlı təsiri buna əyani sübutdur. 
Məlum olduğu kimi dövlətimiz 2001-ci il dekabr ayının 25-də 
Avropa  İnsan hüquqlarının və  əsas azadlıqlarının müdafiəsi 
haqqında Konvensiyasını  təsdiq etmişdir. Avropa Şurasının bu 
mühüm sənədinə münasibət bildirməklə Azərbaycan mötəbər 
beynəlxalq təşkilatla sıx  əməkdaşlığa hazır olduğunu və insan 
hüquqldarının qorunması sahəsində öz üzərinə götürdüyü 
öhdəliklərə sadiqliyini bir daha bəyan etmişdir. 
Eyni zamanda nəzərə almaq lazımdır ki, dövlətimiz Avropa 
Şurasına üzv olmaqdan çox əvvəl insan hüquqlarının qorunması 
üzrə yeni sistem formalaşdırmağa başlamışdır. Bu proses ölkədə 
Azərbaycan Respublikası prezidenti Heydər  Əliyevin rəhbərliyi 
altında aparılan hüquq islahatlarının  əsas istiqamətlərindən birini 
təşkil etmişdir. 

 

Heç də təsadüfi deyil ki, Azərbaycan Respublikasında insan və 
vətəndaş hüquqlarının və azadlıqlarının qorunması ölkə 
Konstitusiyasının 12-ci maddəsinə  əsasən dövlətin ali məqsədi 
kimi bəyan edilmişdir. Bu müddəaya uyğun olaraq, Azərbaycanda 
insan hüquqlarının inkişafına və təkmilləşdirilməsinə daima böyük 
diqqət yetirilir. Digər tərəfdən nəzərə almaq lazımdır ki, 
Konstitusiyada sadalanan insan və  vətəndaş hüquqlarının və 
azadlıqlarının Azərbaycan Respublikasının tərəfdar çıxdığı 
beynəlxalq müqavilələrə uyğun tətbiq edilir. Bu sənədlər sırasında 
həmçinin «Avropa İnsan hüqüqlarının və  əsas azadlıqlarının 
müdafiəsi haqqında» Konvesiya da daxildir. 
Konvensiyanın milli qanunvericiliklə qarşılıqlı əlaqələri hazırda 
inkişaf dövrünü yaşayır. Konvesiyada təsbit olunmuş normalar bir 
çox hüquq sahələrində  əks etdirilir. Bu prosesi əyani surətdə 
müşahidə etmək üçün Konvensiya ilə milli qanunvericilik aktlarını 
müqayisəli  şəkildə  nəzərdən keçirmək kifayətdir. Həmin məqsədlə 
oxucuların nəzərinə çatdırılan hazırki kitab bu sahədə bilgilərin 
artmasına yardımçı olacaqdır. 
 
 
 
Azərbaycan Respublikasının  
İnsan Hüquqları üzrə Müvəkkili (Ombudsman) 
E.Süleymanova 

 

GİRİŞ 
 
İnsan hüquqlarının və  əsas azadlıqların müdafiəsi haqqında 
Avropa Konvensiyası 1950-ci il noyabrın 4-də Romada Avropa 
Şurası üzv dövlətləri tərəfindən qəbul olunmuş  və 1953-cü il 
sentyabrın 3-də qüvvəyə minmişdir. 
Konvensiya 3 bölmə, 59 maddə  və  əlavə protokollardan 
ibarətdir. Konvensiyanın I bölməsi Hüquqlar və azadlıqlar haqqında 
müddəaları, II bölməsi Avropa İnsan Hüquqları  Məhkəməsi 
haqqında müddəaları, III bölməsi isə ümumi müddəaları təsbit edir. 
İnsan hüquqlarının və  əsas azadlıqların müdafiəsi haqqında 
Avropa Konvensiyasının 1 saylı Protokolu 1952-ci il martın 20-də 
qəbul olunmuşdur. Protokolun mətni 1 noyabr 1998-ci ildə 
qüvvəyə minmiş 11 saylı Protokolun müddəalarına müvafiq olaraq 
dəyişdirilib. 
İnsan hüquqlarının və  əsas azadlıqların müdafiəsi haqqında 
Avropa Konvensiyasının Avropa insan hüquqları  məhkəməsinə 
tövsiyə xarakterli qərarlar çıxarmaq səlahiyyətinin verilməsi 
haqqında 2 saylı Protokolu 1963-cü il 6 may tarixində  qəbul 
edilmişdir. 
İnsan hüquqlarının və  əsas azadlıqların müdafiəsi haqqında 
Avropa Konvensiyasının 3 saylı Protokolu 1970-ci il 21 sentyabr 
tarixində qüvvəyə minmişdir. 
İnsan hüquqlarının və  əsas azadlıqların müdafiəsi haqqında 
Avropa Konvensiyasının Konvensiyaya və onun birinci 
protokoluna artıq daxil edilənlərdən başqa bəzi hüquq və 
azadlıqların təmin olunmasına dair 4 saylı Protokolu 1963-cü il 16 
oktyabr tarixində qəbul edilmişdir. 
İnsan hüquqlarının və  əsas azadlıqların müdafiəsi haqqında 
Avropa Konvensiyasının 5 saylı Protokolu 1971-ci il 20 dekabr 
tarixində qüvvəyə minmişdir. 
İnsan hüquqlarının və  əsas azadlıqların müdafiəsi haqqında 
Avropa Konvensiyasının Ölüm cəzasının ləğvinə dair 6 saylı 
Protokolu 1983-cü il 28 aprel tarixində qəbul edilmişdir. 
 

 

 
İnsan hüquqlarının və  əsas azadlıqların müdafiəsi haqqında 
Avropa Konvensiyasının 7 saylı Protokolu 1984-cü il 22 noyabr 
tarixində qəbul edilmişdir. 
İnsan hüquqlarının və  əsas azadlıqların müdafiəsi haqqında 
Avropa Konvensiyasının 8 saylı Protokolu 1 yanvar 1990-cı ildə 
qüvvəyə minmişdir. 
İnsan hüquqlarının və  əsas azadlıqların müdafiəsi haqqında 
Avropa Konvensiyasının 9 saylı Protokolu 6 noyabr 1990-cı ildə 
qəbul edilmişdir. 11 saylı Protokol qüvvəyə mindikdən sonra 9 
saylı Protokol qüvvədən düşdü. 
İnsan hüquqlarının və  əsas azadlıqların müdafiəsi haqqında 
Avropa Konvensiyasının 10 saylı Protokolu 25 mart 1992-ci ildə 
qəbul edilmişdir. 
İnsan hüquqlarının və  əsas azadlıqların müdafiəsi haqqında 
Avropa Konvensiyasının Konvensiyaya uyğun olaraq yaradılmış 
nəzarət mexanizminin yenidən təşkil olunması ilə əlaqədar 11 saylı 
Protokolu 11 may 1994-cü ildə qəbul edilmiş və 1 noyabr 1998-ci 
ildə qüvvəyə minmişdir. 
İnsan hüquqlarının və  əsas azadlıqların müdafiəsi haqqında 
Avropa Konvensiyasının 12 saylı Protokolu 4 noyabr 2000-ci ildə 
qəbul edilmişdir. 
İnsan hüquqlarının və  əsas azadlıqların müdafiəsi haqqında 
Avropa Konvensiyasının 2, 3, 5, 8, 9, 10, 11 saylı protokolları 
Konvensiyanın mətninə inkorporasiya olunmuşdur. 
Azərbaycan Respublikası 2001-ci il dekabr ayının 25-də 
«Avropa  İnsan hüquqlarının və  əsas azadlıqlarının müdafiəsi 
haqqında Konvensiyanı  və onun 1, 4, 6, 7 saylı Protokollarını 
ratifikasiya etmişdir. 

 

İnsan hüquqlarının və əsas azadlıqlarının  
müdafiəsi haqqında Konvensiya: 
 
Maddə 2. Yaşamaq hüququ 
1.
 
Hər kəsin yaşamaq hüququ qanunla qorunur. Heç kəs qanunla 
ölüm cəzası  nəzərdə tutulmuş cinayət törətməyə görə, məhkəmə 
tərəfindən çıxarılmış belə hökmün icrasından başqa həyatından 
məhrum edilə bilməz 
2.
 
Həyatdan məhrum etmə, güc tətbiqində mütləq zərurətin 
nəticəsi olduqda bu maddənin pozulması kimi nəzərdən keçirilmir. 
a)
 
İstənilən şəxsin hüquqa zidd zorakılıqdan qorunması üçün; 
b)
 
qanuni həbsi həyata keçirmək və ya qanuni əsaslarla həbsdə 
olan şəxşin qaçmasının qarşısını almaq üçün; 
c)
 
qanuna müvafiq olaraq çevriliş və ya qiyamın yatırılması üçün. 
 
İnsan hüquqlarının və əsas azadlıqlarının  
müdafiəsi haqqında Konvensiyanın  
Ölüm cəzasının ləvğinə dair 6 saylı Protokolu 
 
Maddə 1. Ölüm cəzasının ləvği 
Ölüm hökmü ləvğ olunur. Heç kim belə cəzaya məhkum edilə və ya 
belə cəzalandınla bilməz. 
Maddə 2. Müharibə zamanı ölüm cəzası 
Dövlət müharibə dövründə  və ya qaçılmaz müharibə  təhdidi 
zamanı törədilmiş əməllərə görə öz qanunvericiliyində ölüm cəzasını 
nəzərdə tuta bilər: bu cür cəza yalnız qanunla müəyyən olunmuş 
tələblərə  və onun müddəalarına müvafiq olaraq tətbiq edilə bilər. 
Dövlət həmin qanunun müvafiq müddəaları haqqında Avropa 
Şurasının Baş Katibinə məlumat verir. 
Maddə 3. Geri çəkilmənin qadağan olunması 
Konvensiyanın 15-ci maddəsinə  əsasən, bu protokolun 
müddəalarından geri çəkilmək olmaz. 
Maddə 4. Qeyd-şərtlərin qadağan olunması 
Konvensiyanın 57-ci maddəsinə əsasən, bu protokolun müddəaları 
ilə bağlı qeyd-şərt edilə bilməz. 

 

Azərbaycan Respublikasının qanunvericilik sistemi 
 
Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 27-ci maddəsinə 
əsasən, hər kəsin yaşamaq hüququ vardır. 
Dövlətə silahlı basqın zamanı düşmən əsgərlərinin öldürülməsi, 
məhkəmənin qanuni qüvvəyə minmiş hökmünə  əsasən ölüm 
cəzasının tətbiqi və qanunla nəzərdə tutulmuş digər hallar istisna 
olmaqla, hər bir şəxsin yaşamaq hüququ toxunulmazdır. 
Müstəsna cəza tədbiri kimi ölüm cəzası, tam ləğv edilənədək, 
yalnız dövlətə, insan həyatına və sağlamlığına qarşı xüsusilə  ağır 
cinayətlərə görə qanunla müəyyən edilə bilər. 
Qanunla nəzərdə tutulmuş  zəruri müdafiə, son zərurət, 
cinayətkarın yaxalanması  və tutulması, həbsdə olanın həbs 
yerindən qaçmasının qarşısının alınması, dövlətə qarşı qiyamın 
yatırılması  və ya dövlət çevrilişinin qarşısının alınması, ölkəyə 
silahlı basqın edilmə halları istisna olmaqla insana qarşı silah 
işlədilməsinə yol verilmir. 
Azərbaycan Respublikasında ölüm cəzasının ləğv olunması 
ilə  əlaqədar «Azərbaycan Respublikası Cinayət, Cinayət 
Prosesual və İslah-Əmək Məcəllələrinə dəyişikliklər və əlavələr 
edilməsi haqqında» Azərbaycan Respublikasının 1998-ci il 10 
fevral tarixli Qanunu qəbul edilmişdir. Qanuna əsasən ölüm 
cəzası  cəza sistemindən çıxarılmış  və ömürlük azadlıqdan 
məhrum etmə cəza növü ilə əvəz olunmuşdur. 
Ömürlük azadlıqdan məhrumetmə  əsas cəza növü kimi 
Azərbaycan Respublikasının 30 dekabr 1999-cu il tarixli 
Qanunu ilə təstiq edilərək 1 sentyabr 2000-ci il tarixdə qüvvəyə 
minmiş Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin 42-ci 
maddəsində nəzərdə tutulan cəzanın sisteminə daxil edilmişdir. 
24 dekabr 2002-ci il tarixdə  qəbul edilmiş «Azərbaycan 
Respublikasında 
İnsan hüquq və azadlıqlarının həyata 
keçirilməsinin tənzimlənməsi haqqında» Azərbaycan 
Respublikasının Konstitusiya Qanununun 2-ci maddəsində 
məhdudlaşdırılması qadağan olunan insan hüquqlarının siyahısı 
təsbit olunmuşdur. 

 

Kontitusiya Qanununun 2-ci maddəsində  məhdudlaşdırılması 
qadağan olunan insan hüququları siyahısına digər hüquqlarla bəra-
bər Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 27-ci maddəsində 
təsbit olunmuş yaşamaq hüququ da (müharibənin hüquqauyğun 
aparılması nəticəsində baş verən ölüm halları istisna olmaqla) daxil 
edilmiş  və bu hüquqların məhdudlaşdırılması  və onlara dair qeyd-
şərtlərin edilməsi düzünə göstərişlə qadağan edilmişdir. 
Əhalinin sağlamlığının qorunması haqqında Azərbaycan 
Respublikasının Qanunun 38-ci maddəsinə  əsasən,  evtanaziya, 
yəni xəstənin xahişi ilə onun ölümünü hər hansı vasitə, yaxud 
hərəkətlərlə tezləşdirmək, həyatın davam etməsinə kömək edən 
süni tədbirlərin dayandırılması qadağandır. 
Xəstənin bilərəkdən evtanaziyaya meyl etdirən və ya evtanaziya 
edən  şəxs qanunvericilikdə müəyyən edilmiş qaydada məsuliyyət 
daşıyır. 
Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin 103-cü maddəsi 
soyqırım cinayətinə görə məsuliyyət müəyyən edir. CM-nin 103-cü 
maddəsinə əsasən, hər hansı milli, etnik, irqi və ya dini qrupu, bir 
qrup kimi bütövlükdə  və ya qismən məhv etmək məqsədilə qrup 
üzvlərini öldürmə, qrup üzvlərinin sağlamlığına ağır zərər vurma 
və ya onların  əqli qabiliyyətinə ciddi zərər vurma, qrupun 
bütövlükdə  və ya qismən fiziki məhvinə yönəlmiş yaşayış  şəpaiti 
yaratma, qrup daxilində doğumların qarşısını almağa yönəlmiş 
tədbirləri həyata keçirmə, bir qrupa mənsub olan uşaqları zorla 
başqa qrupa keçirmə - on ildən on beş ilədək müddətə azadlıqdan 
məhrum etmə  və ya ömürlük azadlıqdan məhrum etmə ilə 
cəzalandırılır. 
Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin 105-ci 
maddəsi əhalini məhv etmə   cinayətinə görə məsuliyyət müəyyən 
edir. Soyqırım əlamətləri olmadan əhalini bütövlükdə və ya qismən 
məhv etmə - on ildən on beş ilədək müddətə azadlıqdan məhrum 
etmə və ya ömürlük azadlıqdan məhrum etmə ilə cəzalandırılır.  
Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin 120-ci 
maddəsi  qəsdən adam öldürmə cinayətinə görə  məsuliyyət 
müəyyən edir. 

 
10 
Qəsdən adam öldürmə, yəni digər  şəxsi qəsdən həyatdan 
məhrum etmə - yeddi ildən on iki ilədək müddətə azadlıqdan 
məhrum etmə ilə cəzalandırılır. 
Qəsdən: 
−  bir qrup şəxs, qabaqcadan əlbir olan bir qrup şəxs, mütəşəkkil 
dəstə və ya cinayətkar birlik (təşkilat) tərəfindən adam öldürmə; 
−  xuliqanlıq niyyəti ilə adam öldürmə; 
−  zərərçəkmiş  şəxsin xidməti vəzifəsini və ya ictimai borcunu 
yerinə yetirməsi ilə  əlaqədar onun özünü və ya yaxın 
qohumlarını öldürmə; 
−  xüsusi amansızlıqla və ya ümumi təhlükəli üsulla adam 
öldürmə; 
−  tamah məqsədi ilə və ya sifarişlə, habelə  zərərçəkmiş  şəxsin 
orqanlarından və ya toxumalarından istifadə etmək məqsədi 
ilə adam öldürmə; 
−  başqa cinayəti gizlətmə  və ya onun törədilməsini 
yüngülləşdirmə  məqsədi ilə, habelə zorlama və ya seksual 
xarakterli başqa zorakı hərəkətlərlə əlaqədar adam öldürmə; 
−  iki və ya daha çox şəxsi öldürmə; 
−  təqsirkar  şəxs üçün aşkar surətdə hamilə  vəziyyətində olan 
qadını öldürmə; 
−  təqsirkar  şəxs üçün aşkar surətdə köməksiz vəziyyətdə olan 
adamı öldürmə, habelə adam oğurluğu və ya girov götürülməsi 
ilə bağlı adam öldürmə; 
−  təkrar adam öldürmə; 
−  quldurluq, hədə-qorxu ilə  tələb etmə  və ya banditizmlə 
əlaqədar adam öldürmə; 
−  milli, irqi, dini ədavət və ya düşrnənçilik niyyəti ilə adam 
öldürmə 
−  on iki ildən on beş ilədək müddətə azadlıqdan məhrum etmə 
və ya ömürlük azadlıqdan məhrum etmə ilə cəzalandırılır. 
Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin maddələri ilə 
qəsdən adam öldürməyə görə  məsuliyyət müəyyən olunmuş 
cinayətlərdən hər hansı birini və ya bir neçəsini törətmiş şəxs 
 

 
11 
tərəfindən bu Məcəllənin 120-ci maddəsi ilə  nəzərdə tutulmuş 
cinayətin yenidən törədilməsi onun təkrar törədilməsi hesab olunur. 
Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin 121-ci 
maddəsi  ananın yeni doğduğu uşağı  qəsdən öldürməsi cinayətinə 
görə məsuliyyət nəzərdə turur. 
CM-nin 121-ci maddəsinə əsasən, ananın yeni doğduğu uşağı 
doğuş vaxtı  və ya doğuşdan dərhal sonra qəsdən öldürməsi - üç 
ilədək müddətə azadlıqdan məhrum etmə ilə cəzalandırılır. 
Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin 122-ci 
maddəsi  qəflətən baş vermiş güclü ruhi həyəcan vəziyyətində 
qəsdən adam öldürmə cinayətinə görə məsuliyyət müəyyən edir. 
CM-nin 122-ci maddəsinə əsasən, zərərçəkmiş şəxs tərəfindən 
edilən zorakılıq, ağır təhqir və ya sair qanunsuz və ya əxlaqsız 
hərəkətlər (hərəkətsizlik) nəticəsində, habelə  zərərçəkmiş  şəxsin 
mütəmadi qanunsuz və ya əxlaqsız davranışı ilə əlaqədar yaranmış 
uzun sürən dözülməz psixi şərait nəticəsində  qəflətən baş vermiş 
güclü puhi həyəcan (affekt) vəziyyətində qəsdən adam öldürmə - üç 
ilədək müddətə azadlığın məhdudlaşdırılması  və  ya  dörd  ilədək 
müddətə azadlıqdan məhrum etmə ilə cəzalandırılır. 
Güclü ruhi həyəcan vəziyyətində iki və ya daha çox şəxsi 
qəsdən öldürmə - üç ildən altı ilədək müddətə azadlıqdan məhrum 
etmə ilə cəzalandırılır. 
Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin 123-cü maddəsi 
zəruri müdafiə  həddini və ya cinayət törətmiş  şəxsin tutulması 
üçün zəruri həddi aşmaqla adam öldürmə cinayətinə görə 
məsuliyyət müəyyən edir. 
Qanuna  əsasən, zəruri müdafiə  həddini aşmaqla qəsdən adam 
öldürmə - iki ilədək müddətə azadlığın məhdudlaşdırılması  və ya 
iki ilədək müddətə azadlıqdan məhrum etmə ilə cəzalandırılır. 
Cinayət törətmiş  şəxsin tutulması üçün zəruri həddi aşmaqla 
qəsdən adam öldürmə - üç ilədək müddətə azadlığın 
məhdudlaşdırılması  və ya üç ilədək müddətə azadlıqdan məhrum 
etmə ilə cəzalandırılır. 

 
12 
Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin 124-cü 
maddəsi  ehtiyatsızlıqdan adam öldürmə cinayətinə görə 
məsuliyyət nəzərdə tutur. 
CM-nin 124-cü maddəsinə  əsasən,  ehtiyatsızlıqdan adam 
öldürmə - üç ilədək müddətə azadlığın məhdudlaşdırılması  və ya 
üç ilədək müddətə azadlıqdan məhrum etmə ilə cəzalandırılır. 
Ehtiyatsızlıqdan iki və ya daha çox adamı öldürmə - iki ildən 
altı ilədək müddətə azadlıqdan məhrum etmə ilə cəzalandırılır. 
Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin 125-ci 
maddəsinə  əsasən,  təqsirkardan maddi, xidməti və ya sair 
cəhətdən asılı olmuş zərərçəkmiş şəxsi onunla amansız rəftar etmə, 
onun ləyaqətini mütəmadi olaraq alçaltma, ona hədə-qopxu gəlmə 
yolu ilə özünü öldürmə  və ya özünü öldürməyə  cəhd həddinə 
çatdırma - üç ilədək müddətə azadlığın məhdudlaşdırılması və ya üç 
ildən yeddi ilədək müddətə azadlıqdan məhrum etmə ilə 
cəzalandırılır. 
 
İnsan hüquqlarının və əsas azadlıqlarının  
müdafiəsi haqqında Konvensiya: 
 
Maddə 3. İşgəncələrin qadağan olunması 
Heç kəs işgəncəyə, qeyri-insani və ya ləyaqəti alçaldan rəftara və 
ya cəzaya məruz qalmamalıdır. 
 
Azərbaycan Respublikasının qanunvericilik sistemi 
 
Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 46-cı maddəsinə 
əsasən  hər kəsin öz şərəf və  ləyaqətini müdafiə etmək hüququ 
vardır. 
Şəxsiyyətin ləyaqətı dövlət tərəfindən qorunur. Heç bir hal 
şəxsiyyətin ləyaqətinin alçaldılmasına əsas verə bilməz. 
Heç kəsə  işgəncə  və  əzab verilə bilməz. Heç kəs insan 
ləyaqətini alçaldan rəftara və ya cəzaya məruz qala bilməz. Özünün 
könüllü razılığı olmadan heç kəsin üzərində tibbi, elmi və başqa 
təcrübələr aparıla bilməz. 

 
13 
24 dekabr 2002-ci il tarixdə  qəbul edilmiş «Azərbayan 
Respublikasında 
İnsan hüquq və azadlıqlarının həyata 
keçirilməsinin tənzimlənməsi haqqında» Azərbaycan 
Respublikasının Kontitusiya Qanununun 2-ci maddəsində 
məhdudlaşdırılması qadağan olunan insan hüququları siyahısına 
digər hüquqlarla bərabər Azərbaycan Respublikasının 
Konstitusiyasının 46-cı maddəsinin III hissəsində  təsbit olunmuş 
heç kəsə  işgəncə  və  əzab verilə bilməməsi, heç kəsin insan 
ləyaqətini alçaldan rəftara və ya cəzaya məruz qala bilməməsi, 
özünün könüllü razılığı olmadan heç kəsin üzərində tibbi, elmi və 
başqa təcrübələr aparıla bilməməsi hüququ daxil edilmiş  və bu 
hüquqların məhdudlaşdırılması  və onlara dair qeyd-şərtlərin edilməsi 
düzünə göstərişlə qadağan edilmişdir. 
Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin 126-cı 
maddəsinə əsasən, Qəsdən sağlamlığa ağır zərər vurma, yəni insan 
həyatı üçün təhlükəli olan və ya görmə, eşitmə, nitq qabiliyyətinin və 
ya hər hansı bir orqanın, yaxud bu orqanın funksiyasının itirilməsinə, 
psixi pozuntuya və ya sağlamlığın başqa cür pozulmasına,  əmək 
qabiliyyətinin üçdə bir hissəsindən az olmamaqla uzun müddətə 
itirilməsi ilə və ya təqsirkar üçün aşkar surətdə zərərçəkmiş şəxsin 
peşəkar əmək qabiliyyətinin tam itirilməsi ilə əlaqədar olan və ya 
hamiləliyin pozulmasına, 
şəxsin narkomanlıqla və ya 
toksikomanlıqla xəstələnməsinə səbəb olan, yaxud sifətin silinməz 
dərəcədə eybəcərləşdirilməsində ifadə olunan zərər vurma üç ildən 
səkkiz ilədək müddətə azadlıqdan məhrum etmə ilə cəzalandırılır. 
Eyni əməllər: 
−  iki və ya daha çox şəxsə qarşı, habelə təkrar və ya bir qrup  
−  şəxs, qabaqcadan əlbir olan bir qrup şəxs, mütəşəkkil dəstə və 
ya cinayətkar birlik (təşkilat) təpəfindən törədildikdə; 
−  zərərçəkmiş  şəxsin xidməti vəzifəsini və ya ictimai borcunu 
yerinə yetirməsi ilə əlaqədar onun özü və ya yaxın qohumları 
barəsində törədildikdə; 
−  xüsusi amansızlıqla, zərərçəkmiş  şəxsə  ağır iztirablar 


  1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©www.azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə