H. F. Əliyeva 1, Ə.Ü. Abduləzimova



Yüklə 218.26 Kb.
Pdf просмотр
səhifə1/3
tarix26.12.2016
ölçüsü218.26 Kb.
  1   2   3

АМЕА-nın Xəbərləri (biologiya və tibb elmləri), cild 69, №2, səh. 46-56 (2014)

 

46 



Ali Bitkilərin Plastid Təyinatlı Nüvə Genləri 

 

 

H.F. Əliyeva

1

, Ə.Ü. Abduləzimova

1

, N.Ş. Mustafayev

1

, L.M. Süleymanova

2

,  

Z.Ə. Abaszadə, İ.Ə. Şahmuradov

1,2,*

 

 

1

AMEA Botanika İnstitutu, Badamdar şossesi, 40, Bakı AZ1073, Azərbaycan; 

2

Azərbaycan Tibb Universiteti, S.Vurğun küç., 167, AZ1022, Azərbaycan; *E-mail: ilham@pgenomics.org 

 

8 ali bitkidə (birləpəli  Oryza sativa,  Sorghum bicolor  və  Zea mays, ikiləpəli  Arabidopsis thaliana

Medicago truncatula,  Populus trichocarpa,  Glycine max  və  Vitis vinifera) xloroplast  təyinatlı zülal 

kodlaşdıran (XTZK) nüvə genlərinin axtarışı, həmçinin kəsəkotu və düyünün XTZK nüvə genlərinin 

potensial promotorlarının hansı sinfə (TATA yaxud qeyri-TATA) mənsub olması baxımından 

müqayisəli analizi həyata keçirilmişdir. Aşkar olunmuşdur ki, bu bitkilərin hər birinin nüvə 

genomunda plastid təyinatlı olması güman olan 3000-dən yuxarı zülal (polipeptid) geni kodlaşdırılır. 

Plastid təyinatlı nüvə genlərinin ümumi sayına görə müxtəlif növlər arasında böyük fərq müşahidə 

olunur. Bütöv zülal ardıcıllıqlarının 60% və daha yuxarı oxşarlıq dərəcəsi meyarı əsas götürülməklə,  

müxtəlif tip oxşar gen qrupları müəyyənləşdirilmişdir. 4642 qrupda 3 birləpəli bitkinin hər biri, ən azı, 

bir gen ilə  təmsil olunur. İkiləpəlilərdə 2042 belə qrup aşkar olunmuşdur.  A.thaliana   O.sativa 

bitkilərinin 29 metabolik yol və ya funksional kompleks ilə bağlı 1159 və 1491 XTZK nüvə geni üçün 

potensial TATA və/ya qeyri-TATA promotorlar aşkar edilmişdir. Həmin potensial promotorlar 

içərisində TATA və qeyri-TATA tip promotorların nisbi payı baxımından (arabidopsisdə 41%/59%, 

düyüdə 26%/74%) qeyri-TATA tip promotorlar üstünlük təşkil edirlər.   

 

Açar sözlər: Ali bitki, plastid, nüvə, genom, gen, zülal, promotor, kompüter analizi 

 

 

GİRİŞ 

 

2000-ci ilin dekabr ayında ali bitkilərin ilk nü-

mayəndəsinin - kəsəkotunun (Arabidopsis thaliana

nüvə genomunun (The Arabidopsis Genome Initia-

tive, 2000), 2002-ci ilin aprel ayında isə  düyünün 

(Oryza sativa L. ssp. ındica və Oryza sativa L. ssp. 



japonica) növmüxtəlifliklərinin (Yu et al., 2002; 

Goff et al., 2002) nüvə genomlarının qaralama 

variantları oxunmuşdur. Bütövlükdə, son 13 ildə 10-

dan çox bitkinin nüvə genomu tam yaxud qaralama 

variantında, onlarla bitkinin plastid və mitoxondri 

genomu isə tam oxunmuşdur (http://www.ncbi.nlm. 

nih.gov/genomes/PLANTS/PlantList.html; Hamilton 

and Buell, 2012). Lakin bu genomların gen tərkibi, 

bu genlərin funksiyası  və ekspressiyasının tənzim-

lənməsi mexanizmləri ilə bağlı bir çox suallar hələ 

də cavabsızdır. Həmin suallara cavab tapmaq üçün 

aparılan tədqiqatlarda geniş  tətbiq olunan yanaşma-

lardan biri təcrübi və bioinformatik üsullarla növda-

xili və növlərarası müqayisəli analizdir.  

Genlərin genomda təşkili və funksiyası, təka-

mülü, onların promotor nahiyyələrindəki transkrip-

siya tənzimləyici elementləri haqqında yeni biliklər 

əldə olunmasında  ortoloji  (müxtəlif növlərdə eyni 



mənşəli və eyni/oxşar funksiyalı) genlərin müqayisəli 

analizi ən səmərəli yollardan biridir. Bundan başqa, 

sistematika və təkamül biologiyası sahələrində aparı-

lan tədqiqatlarda da ortoloq genlərin təsdiqlənmiş 

dəstlərinin müqayisəli analizi önəmli rol oynayır 

(Wu et al., 2006; Balaji et al., 2006; Kim et al., 

2008). Məsələn, məməli və bitki ortoloq genlərinin 

promotor nahiyyələrinin konservativ xüsusiyyətləri-

nin tədqiqi göstərmişdir ki, transkripsiyanın start 

nöqtələri, TATA-boks və digər mühüm tənzimləyici 

elementlər onların  ətrafındakı digər ardıcıllıqlara 

nisbətən statistik cəhətdən əhəmiyyətli dərəcədə da-

ha konservativdir. Bu müşahidələr  əsasında insan/ 

heyvan və bitki orqanizmlərdə Pol II promotorlarının 

axtarışı üzrə  PromH  və  PromHP kompüter proq-

ramları yaradılmışdır və  həmin proqramlar, digər 

müvafiq üsullar ilə  müqayisədə, daha yüksək dəqiq-

liyə (85-95%) malikdirlər (Shahmuradov and Solov-

yev, 2003;  http://www.softberry.com/berry.phtml).

 

Beləliklə, bu məsələlərin həlli üçün əvvəlcə  



müvafiq ortoloji  genlər kolleksiyası yaradılmalıdır.  

İndiyə  qədər həmin istiqamətdə müəyyən cəhdlər 

və  uğurlar olsa da, bu məsələnin tam həlli çox 

çətindir.   

Ortoloqların müəyyənləşdirilməsində istifadə 

olunan alqoritmlərin  əksəriyyəti iki və daha çox 

növün gen/zülal yaxud bütöv genom ardıcıl-

lıqlarının müqayisəsinə  əsaslanır. Bu müqayi-

sələrdə ən çox istifadə olunan  kompüter vasitsəsi 

BLAST proqramıdır (Altschul et al., 1997; 

http://blast.ncbi.nlm.nih.gov/Blast.cgi).    

İndiyə  qədər 20 bitki növünü təmsil edən 

500000-dən çox məlum  və ya güman olunan poli-

peptid annotasiya olunmuşdur. Bu ardıcıllıqların cüt-

cüt (500000 x 500000) BLAST müqayisəsi nəticəsin-

də çoxsaylı potensial ortoloqlar aşkar olunmuşdur. 

Həmin ortoloqların sonrakı analizi nəticəsində  


Ali  Bitkilərin  Plastid  Təyinatlı  Nüvə  Genləri

 

47 



müxtəlif orqanizmlərdən təxminən 430000 ortoloji 

ardıcıllıq müəyyən edilmişdir. Bu gün ortoloq və 



homoloq (eyni bir növə mənsub olan, eyni mənşəli və 

oxşar) genlər/zülallar üzrə bir sıra məlumat bazaları 

vardır, o cümlədən  Homogene  – bir neçə bitki və 

onurğalı heyvan orqanizmini əhatə edir (http://www. 

ncbi.nlm.nih.gov/homologene/); TreeFam – bir neçə 

qeyri-heyvan model orqanizm də daxil olsa, əsasən 

heyvan orqanizmlərini  əhatə edir (http://www. 

treefam.org/);  OrthoMCL – 150-dən çox müxtəlif 

genomu əhatə edir, səmərəli axtarış alətlərinə malikdir 

(http://www.orthomcl.org/orthomcl/);  InParanoid –  

genomların cüt-cüt müqayisəsinə əsaslanır və bir neçə 

genomu əhatə edir (http://inparanoid.sbc.su.se/cgi-bin/ 

index.cgi);  MetaPhOrs – məlum   ortoloq məlumat 

bazalarının inteqrasiyası  əsasında yaradılmışdır 

(http://orthology.phylomedb.org/?q=home);  



Compara – Ensembl  məlumat bazasının bir 

hissəsidir, dəqiq analiz mexanizminə malikdir, lakin 

interfeysi çətindir (http://www.ensembl.org/info/ 

genome/compara/index.html);  KEGG – bu məlumat 

bazasında hüceyrə, orqanizm və ekosistem ilə bağlı 

metabolizm, molekulyar və digər yönümlü 

məlumatlar vardır, lakin həmin resurslardan tam 

məlumatları  əldə etmək üçün ödənişli lisenziya tələb 

olunur (http://www.genome.jp/kegg/).  

Genlərin kodlaşdırdıqları zülalların funksiyala-

rının, həmçinin ortoloji genlərin müəyyənləşdiril-

məsində ortaya çıxan  əsas problemlərdən biri hə-

min zülalların hüceyrə daxilində və xaricində loka-

lizasiyasının (“təyinat yerinin”) müəyyənləşdiril-

məsidir.     

Ədəbiyyatda  A.thaliana hüceyrələrində sintez 

olunan zülalların subhüceyrə lokalizasiyasının mass-

spektrometriya (tandem  mass-spektrometriya data 



analysis, MS/MS), biokimyəvi təhlil və intakt hücey-

rələrdə lüminessent zülal ximerlərinin analizi (chi-



meric fusion studies, GFP) metodları vasitəsi ilə 

müəyyənləşdirilməsi üzrə  təcrübələrin nəticələri 

əsasında hüceyrənin müxtəlif tərkib hissələrinin 

(plastid, mitoxondri, peroksisoma, nüvə, plazmatik 

membran, endoplazmatik retikulum, vakuol) müva-

fiq surətdə 

∼2500, ∼1800 və ∼900 zülalı əhatə edən 

proteomaları üzrə məlumatlar mövcuddur. Zülalların 

daşınma yerlərinin, təcrübi araşdırmalarla yanaşı,  

bioinformatik üsullarla analizi sitoplazmada sintez 

olunan zülallarını son təyinat ünvanları üzrə 

biliklərimizin dəqiqləşdirilməsi və genişləndirilməsi 

üçün  ən səmərəli yol hesab olunur (Heazlewood et 

al., 2005). Zülalların subhüceyrə lokalizasiyasının 

məhz qeyd olunan inteqrativ şəkildə  təhlili nəticə-

sində kəsəkotu zülallarının hüceyrədaxili təyinat yer-

ləri üzrə SUBA məlumat bazası yaradılmışdır 

(Heazlewood et al., 2007; Tanz et al., 2013); 

http://suba3.plantenergy.uwa.edu.au/). Bu bazanın 

2014-cü il versiyası subhüceyrə lokalizasiyası GFP 

və MS/MS metodları vasitəsi ilə müəyyənləşdirilmiş 

və 1415 elmi məqalədə  təqdim olunmuş 10305 

müxtəlif zülalı əhatə edir.

   


Bryant və  həmkarları (Bryant et al., 2011) 

kəsəkotu (Arabidopsis thaliana) bitkisi üzrə RIKEN 

xloroplast funksiyaları 

məlumat bazasında 

(http://rarge.psc.riken.jp/chloroplast/) və SeedGenes 

database məlumat bazasında (www.seedgenes.org) 

toplanmış mutant variantların və ədəbiyyat məlumat-

larının təhlili əsasında xloroplast funksiyalar ilə bağlı 

381 nüvə genindən ibarət kolleksiya yaratmışlar: em-

brion qüsurları  (embryo-defective emb) törədən119 

gen, bitki piqmentləri ilə bağlı 121 gen, 3 qametofit 

geni və alternativ fenotiplər ilə bağlı 138 gen  aşkar 

olmuşdur ki, embrionların inkişafı amin turşuları, 

vitaminlər və nukleotidlərin biosintezi pozulanda çox 

vaxt dayanır, fotosintez prosesində problem yaranan-

da, xlorofil, karatenoidlərin və ya terpenoidlərin 

sintez səviyyəsi aşağı düşəndə isə davam edir.   

Dinq və həmkarları (Ding et al., 2013) Markov 

zəncirlərinin interpolyasiyası əsasında nüvədə kod-

laşan xloroplast genlərini proqnozlaşdırmaq üçün 

yeni NIM kompüter metodu işləyib hazırlamışdır. 

Təcrübi məlumatlar əsasında sınaqlar  göstərmişdir 

ki, NIM metodunun orta həssaslığı 92%-dən yuxarı, 

orta spesifikliyi isə 97%-dən yuxarıdır (bu göstəri-

cilərə görə NIM metodu bu sahədəki  ən yaxşı 

kompüter proqramları sırasındadır).   

Qara qovaq (Populus trichocarpa) bitkisində 

fotosintezin tənzimlənməsində  iştirak edən genləri 

bütöv genom miqyasında aşkar etmək və  səciyyə-

ləndirmək üçün, mikroarrey və BSA (bulked segre-



gant analysis) strategiyaları  əsasında fotosintez 

prosesi ilə bağlı ekspressiya olunan 515 nüvə geni 

(163 up-requlyasiya və 352 down-requlyasiya) mü-

əyyən edilmişdir (Wang et al., 2014). 

  

Fotosintetik və bir sıra digər mühüm funksi-



yaları yerinə yetirən, xloroplast, leykoplast, amilo-

plast və digər formaları olan plastidlər bitkilərin 

spesifik və mühüm orqanellalarından biridir. Onla-

rın biogenezi və fəaliyyəti plastid və nüvə genomla-

rının birgə genetik nəzarəti altında baş verir. Müasir 

ali bitkilərin plastid genomunda təxminən 75 müx-

təlif zülal kodlaşdıran gen aşkar edilmişdir (Mache, 

Lerbs-Mache, 2001).  Bu genləri şərti olaraq 4 qru-

pa daxil etmək olar (Gruissem, Tonkyn, 1993): 

(1) genlərin ekspressiyası üçün mühüm olan 

«ev təsərrüfatı» genləri;  



(2) ATF-azadan asılı proteazanın subvahidinin 

və NADH-dehidrogenaza kompleksinin polipeptid-

lərinin genləri;   

(3) fotosintetik aparatın tərkibinə daxil olan 

polipeptidlərin genləri; 



(4) müxtəlif orqanizmlərdə sayına və  tərkib 

hissəsinə görə variasiya edən hipotetik zülalların 

genləri (ORF-genlər). 

Lakin plastid genomunun rolunu azaltmadan 

qeyd etmək lazımdır ki, plastid təyinatlı zülalların  


Əliyeva və b.  

48 


mütləq əksəriyyəti (ən azı, 95%-i) nuvə genomunda 

kodlaşdırılır, sitoplazmada sintez olunur və sonra 

bu orqanellaya daşınır. Ali bitkilərin nüvə genom-

ları oxunduqdan sonra aparılmış  təcrübi və  nəzəri 

araşdırmaların nəticələrinə əsasən, nüvədə müxtəlif 

metabolik proseslərlə bağlı plastid (və ya bundan 

sonra sinonim termin kimi işlədilən xloroplast) 

təyinatlı bir neçə min gen kodlaşdırılır, ancaq bu 

genlərin tam və  dəqiq siyahısı bu gün məlum 

deyildir (Martin et al., 1998, 2002).  Digər tərəfdən, 

məlumdur ki, yetkin plastidlərin  ən yaxşı öyrənil-

miş  və hazırda da intensiv surətdə  tədqiq olunan 

forması olan xloroplastlardan «verilən» siqnallar da 

nüvə genlərinin ekspressiyasının tənzimlənməsində 

müəyyən rol oynayırlar (Pfannschmidt, 2003).  

Məlumdur ki, istənilən genin ekspressiyasının 

ilkin mərhələsi transkripsiyadır. Transkripsiyanın 

inisiasiyası və tənzimlənməsi əsasən gendən əvvəl-

də (5‘-nahiyyədə) yerləşən, tərkibində çoxsaylı  və 

müxtəlif


 

tənzimləyici elementlər (TE) olan promo-

tor rayonu və həmin TE-lərlə birləşən tənzimləyici 

zülal faktorları vasitəsi ilə həyata  keçirilir. O cüm-

lədən, proksimal promotorda, yəni genin kodlaş-

dıran hissəsinə (KH) daha yaxın nahiyyədə yerləşən 

müəyyən DNT ardıcıllıqları müvafiq RNT poli-

meraza (zülal kodlaşdıran eukariot genləri üçün 

RNT polimeraza II) vasitəsi ilə transkripsiyanın 

start saytını (TSS) müəyyən edirlər.  

Hazırda RNT polimeraza II (Pol II) vasitəsi ilə 

transkripsiya olunan zülal kodlaşdıran genlərin pro-

motorlarının quruluş baxımından 2 əsas sinfi 

məlumdur: (1) tərkibində genin başlanğıcından təx-

minən 20-45 nukleotid cütü (nc) əvvəldə yerləşən 

və TATA-boks adlanan element olan TATA pro-

motorlar; (2) qeyd olunan nahiyyədə TATA-boks 

olmayan qeyri-TATA promotorlar. Ədəbiyyatdan 

məlumdur ki, bəzi sinif genlərin (məsələn, ümumi 

təyinatlı «ev təsərrüfatı genləri»nin) transkripsiyası 

məhz qeyri-TATA promotorlardan inisiasiya olunur

 

(Novina, Roy, 1996; Pedersen et al., 1999; Smale, 



1997; Lemon, Tjian, 2000; Smale, 2001; Ohler at 

al, 2002; Zhao et al., 2003).  

Son illərdə  ədəbiyyatda verilən məlumatlara 

əsasən, xloroplast təyinatlı genlər  əsasən qeyri-

TATA promotorlarla səciyyələnirlər (Nakamura et 

al., 2002). Qeyd olunan  işdə nüvədə kodlaşan foto-

sistem I genlərinin promotorlarının arxitekturası, 

model gen kimi, tütünün psaDb genində tədqiq olun-

muşdur. Müəyyən edilmişdir ki, bu genin promotor 

nahiyyəsində TATA-box mövcud deyildir. Bunun 

əvəzinə bu gendə transkripsiyaının start saytını əhatə 

edən, primidinlərlə  zəngin və «Initiator (İnr)» 

adlanan element əsas rol oynayır. 232 bitki geninin 

promotorun tipi baxımından analizi çox maraqlı fakt 

aşkar etmişdir: fotosintetik genlərdə qeyri-TATA 

promotorlar mütləq üstünlük təşkil edirlər. 

Yuxarıda deyilənləri  əsas götürməklə, bu işin 

əsas məqsədi bir sıra ali bitkilərin  xloroplast  təyi-

natlı zülal kodlaşdıran (XTZK) nüvə genlərinin 

müəyyənləşdirilməsi, həmçinin kəsəkotu və düyünün 

XTZK nüvə genlərinin potensial promotorlarının 

hansı sinfə (TATA yaxud qeyri-TATA) mənsub 

olması baxımından müqayisəli analizi olmuşdur.   

    


 

MATERİAL VƏ METODLAR 

 

Analiz üçün nüvə genomu tam yaxud qaralama 

variantında oxunmuş 8 bitkinin - birləpəli    düyü 

(Oryza sativa japonica; 12 xromosom; NCBI:  

NC_008394 - Chr1, NC_008395 - Chr2, 

NC_008396 - Chr3, NC_008397 - Chr4, 

NC_008398 - Chr5, NC_008399 - Chr6, 

NC_008400 - Chr7, NC_008401 - Chr8, 

NC_008402 - Chr9, NC_008403 - Chr10, 

NC_008404 - Chr11, NC_008405 - Chr12), kalış 

(Sorghum bicolor; 20 xromosom) və qarğıdalı  (Zea 

mays; 10 xromosom; http://ftp.maizegdb.org/Maize 

GDB/FTP/maize_proteome/proteome.fasta),  ikilə-



pəli kəsəkotu (Arabidopsis thaliana; 5 xromosom), 

qara yoncanın (Medicago truncatula; 8 xromosom; 

http://jcvi.org/medicago/index.php), qovaq ağacı 

(Populus trichocarpa; 19 xromosom ftp://ftp.ncbi. 

nlm.nih.gov/genomes/Populus_trichocarpa/), soya 

(Glycine max; 20 xromosom; ftp://ftp.ncbi.nlm.nih. 

gov/genomes/Glycine_max/) və  şərab üzümünün 

(Vitis vinifera; 19 xromosom; ftp://ftp.ncbi.nlm.nih. 

gov/genomes/Vitis_vinifera/) müvafiq surətdə 

28392, 29448, 63540, 35176, 64123, 28504, 55787 

və 21764 məlum yaxud güman olunan zülal ardıcıl-

lıqları, həmçinin kəsəkotu və düyü bitkilərinin  29 

müxtəlif metabolik yol və/ya funksional kompleks 

ilə bağlı, xloroplast təyinatlı zülal kodlaşdıran nüvə 

genləri (müvafiq surətdə 1779 və 1837 gen) götü-

rülmüşdür (http://chloroplast.net/index.html; cədvəl 

1). Həmin genlərin məhz xloroplast təyinatlı olma-

sı, yəni onların kodlaşdırdıqları zülalların sintez 

olunduqdan sonra xloroplasta daşınması  aşağıdakı 

meyarlardan biri və ya bir neçəsi  əsasında müəy-

yənləşdirilmişdir:  

(1)

 

xloroplastda lokalizasiyası eksperimental 

yolla müəyyən edilmiş zülalların genləri; 

(2)

 

xloroplastlarda baş verən metabolik proses-

lərdə iştirakı məlum olan zülalların genləri;   

(3)

 

(1) və (2) bəndlərində qeyd olunan zülal-

lara oxşar zülalların genləri. 

Seçilmiş gen və zülallar içərisində  təkrarlanan 

ardıcıllıqların olmaması, yəni təkrarsız (hər 

gendən/zülaldan bir nüsxə olan) kolleksiyaların 

seçilməsi üçün bütün zülal ardıcıllıqları  BLAST 

(Altschul et al., 2004; http://www/ncbi.nlm.nih. gov) 

və BLAN (İ.Şahmuradov; çap olunmamışdır) kom- 

 


Ali  Bitkilərin  Plastid  Təyinatlı  Nüvə  Genləri

 

49 



Cədvəl 1. Kəsəkotu və düyünün metabolik yollar və funksional komplekslər ilə bağlı, XTZK nüvə genləri qrupları  

Ümumi funksional təsnifat qrupu 

Konkret funksional təsnifat qrupu 

Qrupdakı genlərin sayı 

kəsəkotu düyü 

1. Genetik  sistem 

  

1.1. DNT-nin  replikasiyası, reparasiyası və rekombinasiyası 



1.2. Transkripsiya 

1.3. Transkriptlərin prosessinqi 

1.4. Translyasiya 

1.5. Post-translyasiya modifikasiyası 

28 

35 


33 

99 


27 

30 


23 

33 


113 

24 


2. Fotosintezin işıq reaksiyası 2.1. 

İşıq reaksiyası  

2.1



Assemblinq faktorları  



2.2. Fosforlaşma və defosforlaşma 

2.3. Birləşdirici faktorlar  

76 





10 

57 




3. Fotosintezin qaranlıq reaksiyaları 3.1. 

Qaranlıq reaksiyaları 66 

74 

4. Xloroplast membranı 4.1. 



Xloroplast 

membranının trnaslokon sistemləri 

4.2. Translokatorlar və transportorlar 

4.3. Şaperonlar və istilik şoku zülalları 

4.4. Tilakoid membranının translokon sistemləri 

4.5. Proteazalar 

28 

48 


28 

11 


55 

23 


75 

47 


13 

46 


5. Metabolizm 

5.1. Karbohidrat metabolizmi 

5.2. Amin turşularının sintezi 

5.3. Azot metabolizmi 

5.4. Sulfat metabolizmi 

5.5. Yağ turşuları metabolizmi 

5.6. piqment sintezi və deqradasiyası 

5.7. elektron daşıyıcılarının sitezi və deqradasiyası 

5.7. İşıq reseptorlarının sintezi və deqradasiyası 

5.8. İkinci dərəcəli metabolizm 

115 

181 


148 

53 


121 

57 


271 



137 

174 


151 

62 


143 

52 


273 



6. İnkişaf 6.1. 

Xloroplastın biogenezi 

6.2. Xloroplastın inkişafı və difirensasiyası 

6.3. Qocalma 

6.4. Stresə cavab verən genlər 

6.5. Müdafiə mexanizmi 

40 

43 


101 


42 


32 

93 





CƏMİ: 29 

qrup 

1770 

1823 

 

 



püter proqramlarının vasitəsi ilə cüt-cüt (növdaxili 

və növlərarası) müqayisə olunmuş və tam uzunluqlu 

oxşarlıq dərəcəsi 90%-də yüksək olan ardıcıllıq-

lardan yalnız biri götürülmüşdür. Bu yolla yuxarıda 

qeyd olunan 8 növdən müvafiq surətdə 28332, 

28523, 57312, 32309, 62566, 28229, 51751 və 

21117 zülal ardıcıllığı, həmçinin 29 metabolik yol 

və ya funksional sistem üzrə 1770 (kəsəkotu) və 

1823 (düyü) gen götürülmüşdür (cədvəl 1). Bu cür 

dəqiqləşdirmə («təmizləmə»)  əməliyyatı statistik 

cəhətdən daha dəqiq, düzgün nəticə  əldə etmək 

məqsədi ilə aparılmışdır. Promotor analizlərində 

xloroplast təyinatlı nüvə genlərinin 5’-rayonlarının 

(-1020: +30; +1 ATG inisiasiya kodonuna  uyğun-

dur) nukleotid ardıcıllıqları istifadə olunmuşdur.   

RNT polimeraza II promotorlarının (TSS-

lərin) axtarışı  TSSP-TCM kompüter proqramının 

(Shahmuradov et al., 2005) vasitəsi ilə  həyata 

keçirilmişdir.  

Zülalların lokalizasiya yerlərinin proqnoz-

laşdırılması  ProtComp kompüter proqramının 

(http://linux1.softberry.com/berry.phtml) köməyi 

ilə aparılmışdır.   

Müxtəlif növlərdən olan, ardıcıllıq və  təyinat 

yeri baxımından oxşar zülal/gen qruplarının axtarışı 

BLAST/BLAN və ProtComp analizlərinin nəticə-

ləri  əsasında  GetOrtholog kompüter proqramı 

(İ.Şahmuradov; çap olunmamışdır) vasitəsi ilə təhlil 

edilmişdir.   



Каталог: uploads -> journal
journal -> Virtuoz Cərrah, Görkəmli Dövlət Və Elm Xadimi
journal -> Амеа-nın Xəbərləri (biologiya və tibb elmləri), cild 69, №1, səh. 146-147 (2014)
journal -> Akademik Cəmil Əliyev – 70 DÜnya şÖHRƏTLİ azərbaycan aliMİ
journal -> 29 aprel 2016-ci IL tarixdə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Ümumi yığıncağında “Azərbay- can Respublikasının Nizami Gəncəvi adına Qızıl medal”ı və amea-nın görkəmli alimlərin adlarını daşıyan mükafatların təqdimetmə mərasimi
journal -> Azərbaycanda Xına Bitkisinin Qapalı Şəraitdə Becərilməsi Və İqtisadi Səmərəsi
journal -> Respirator Distress Sindromu Olan Vaxtından Əvvəl Doğulan Uşaqlarda Endotel Funksiyasının Qiymətləndirilməsi
journal -> AZƏrbaycan miLLİ elmlər akademiyasinin məruzəLƏRİ, 2014, LXX ciLD, №1 MƏruzəLƏR ▬◄►▬ reports ▬◄►▬ доклады 1
journal -> B Genoma Malik Thinopyrum bessarabicum Yabanı Buğda Otu Növünün Xromosomlarının İdentifikasiyası Üçün Spesifik rapd markerlərin
journal -> Erkən Postnatal Ontogenez Və Təcrübi Hipoksiya Zamanı Qanda Qlükoza Homeostazı E. C. Mehbalıyeva
journal -> Hipoksiyanın Fundamental Aspektləri və Eksperimental Tədqiq Yolları E. C. Mehbalıyeva


Поделитесь с Вашими друзьями:
  1   2   3


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©www.azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə