Əlçatmaz” hökümətin əlçatan yolu –“elektron hökümət”: ondan niyə istifadə etmirik?



Yüklə 36.09 Kb.
tarix23.02.2017
ölçüsü36.09 Kb.
Əlçatmaz” hökümətin əlçatan yolu –“elektron hökümət”:

ondan niyə istifadə etmirik?

06.11.2014 №266 http://psixogamm.wordpress.com/



http://moderator.az/

http://aktual.az/xeber-lcatmaz-hokumtin-lcatan-yolu-elektron-hokumt-t23527.html#.VFO_yPmsXIY

Limunət Əmrahlı

psixologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent

ARTPİ-nin doktorantı

1 ay bundan əvvəl, səhər saat 5-00 radələrində mobil telefonuma zəng gəldi. Təlaş içində yuxudan ayıldım. Yaxın rəfiqəm idi. Düşündüm ki, yəqin nə isə bədbəxt hadisə üz verib. Məsələni anladanda sakitləşdim. Təcili Bakıya gəlmişdi. Avtovağzaldan zəng vururdu…

…Dünyasını dəyişmiş bacısının qızını uşaqlıqdan özü böyütmüşdü. Qız qonşu respublikalardan birində dövlət universitetini bitirmişdi. Diplomunu təsdiq etdirmək üçün neçə müddətdir ki, cəhd göstərirdi. Çox pəjmürdə idi. 430 km məsafəsi olan rayon-Bakı yolunda başına gələnlər onu Leylanın təhsil aldığı illərdə yaşadığı çətinliklərdən daha çox üzmüşdü. Bu əhvalat mənə Zəlimxan Yaqubun şerini xatırlatdı: “Bir nazirliyin qapısında gözunun yaşını yağış kimi yağdıran qoca bir kişi gördum. Şikayəti Allahın yanına cıxsa da, yuxarıda oturana çatmırdı:

“...Bu bazarda nə işi var lütlərin


Yeri deyil "maymaqların, kütlərin"
Qullugunda durammasan bütlərin
Kimdi səni bu qapıdan buraxan?...”

Rəfiqəmə “elektron hökumət” haqqında danışdım. Kompüterin yanına gətirib istədiyi sorğunu http:// www.E-gov.az portalının köməyi ilə müvafiq nazirliyə göndərdim. Onu əmin etdim ki, darıxmasın, tezliklə cavab alacaq. Beləliklə, 2 gün qonağımız oldu...3-cü gün evimizdə şənlik idi. 2 ildə öz həllini tapmayan problem 2 gündə, kompüter əlaqələri vasitəsi ilə “elektron hökümət” tərəfindən həll edildi. Bir ailənin sevinci yerə göyə sığmırdı, bir gəncin ümidləri dirçəlmişdi.



Yaxın günlərdə facebook səhifələrində RYTN-nin MHM-nin elan etdiyi “Mənim elektron hökumətim” müsabiqəsi haqqında yayılmış məlumat diqqətimi cəlb etdi. Müsabiqəyə qoşularaq vətəndaşların “elekton hökümət”ə etimadsız münasibətinin səbəblərini araşdırmaq qərarına gəldim. Əvvəlcə vətəndaşların Portaldan istifadəsinə əngəllər yaradan amilləri aydınlaşdırmaq üçün E-gov.az, “Elektron hökümət” portalı, onun əhatə etdiyi informasiyalar və əlaqələri ilə daha ətraflı tanış oldum. https://www.e-gov.az/ portalında təsdiq olunmuş xidmətlərin sayı-446, portala inteqrasiya olunanlar - 296, Dövlət saytlarında olan xidmətlər - 475, Portalda olan xidmətlərin sayı isə 381-dir. 38 dövlət qurumu tərəfindən istifadəçilərə 272 elektron xidmət  təqdim edilir. Hər bir dövlət qurumu portal vasitəsilə özünün  elektron xidmətlərini istifadəçilərə “bir pəncərə” prinsipi əsasında təqdim edir. Araşdırmalar sayəsində bir sıra ümumiləşdirmələr aparıldı.

“Elektron hökümət” portalındakı xidmətlərin bir çoxunda problemi operativ həll etmək mümkündür. Bu baxımdan, Rabitə və Yüksək Texnologiyalar Nazirliyinin telefon nömrəsi, küçə adına görə kod, poçt indekslərinin və d. məlumatların öyrənilməsini operativ həll etmək asanlıqla həyata keçirilir. Vergilər Nazirliyinin çağrı mərkəzinin fəaliyyəti ilə bağlı təklif etdiyi xidmətlər üzrə (məsələn, yeni sahibkarlıq fəaliyyətinə başlamaq üçün) əməliyyat sisteminə də daxil olduq. Sistemlərin fəaliyyəti intensiv və qənaətbəxşdir. İstisna olaraq Asan SXM (ASXM) - n aktivləşdirilməsi üçün tətbiq edilən əməliyyatlarda mürəkkəblik və ləngimələr mövcuddur.

Son günlərdə bəzi bankların təklif etdikləri E-xidmətlər də vətəndaşlar tərəfindən maraqla qarşılanır. Bu sırada Bank of Baku, Access Bank və UniBank E- xidməti vasitəsi ilə elektron arayışlar sisteminə keçmişdir, lakin xidmətlərin keyfiyyəti hələlik lazım olan səviyyədə deyil.

Bir sıra nazirlik, komitə və idarələrin səhifələrində əməliyyatları asanlıqla aparmaq mümkün olmur. 30.10.2014-cü il tarixdə Qeydiyyatsız E-xidmətlərə aid olan bir sıra səhifələrdə “Xidmət müvəqqəti olaraq dayandırılmışdır” xəbərdarlığı ilə qarşılaşdıq. O cümlədən, Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi təklif etdiyi 3 xidmət: məşğulluq orqanları vasitəsilə iş axtarışı, işsizlik müavinətinin məbləğinin hesablanması karkulyatoru, sosial müavinətlərin və təqaüdlərin hesablanması karkulyatoru “susurdu”.

Bəzi nazirlik və idarələrin təklif etdikləri xidmət sahələri əhalinin daha az hissəsini maraqlandıran məsələlərlə bağlıdır. Məsələn, Portalda Dövlət Miqrasiya Xidməti üzrə bir xidmət növü təklif olunur ki, o da vətəndaşlıqdan imtina etmək haqqındadır. Halbuki vətəndaşlıqdan imtina edənlərin sayı az, almaq istəyənlərin sayı isə daha çoxdur. Eləcə də, miqrantların qeydiyyata alınması üzrə xidmətlərin də Portalda yer alması, onlayn xidmətinin təşkili işini xeyli asanlaşdırardı.

Portalın papulyarlığını azaldan əsas səbəblərindən biri də qurumlar tərəfindən lazım olan xidmətlərin elektronlaşdırılmaması, yaxud xidmətin fasilələrlə, zəif təşkilidir. Təhsil Nazirliyinin təklif etdiyi Qeydiyyatsız E-xidmətlərə üzrə 1 xidmət növünün sıhifəsində isə bu sözlər yazılıb: “İstifadəçi girişi üçün qeydiyyatdan keçərək istifadəçi adı və şifrə əldə etməlisiniz”. Daha bir analoji vəziyyət Səhiyyə Nazirliyinin “Peyvəndlərin aparılması barədə SMS-in göndərilməsi” xidməti üzrədir. Ədliyyə Nazirliyinin soyadın, adın və ata adının dəyişdirilməsi üçün elektron müraciət üçün də əlavə maneələr, əməliyyatlar tələb olunur.

Belə aydın olur ki, sadə vətəndaşlar üçün Portal üzrə əməliyyatların aparılması bir çox koqnitiv çətinliklər yaradır.Ona görə də hər bir nazirlik Portalda yerləşdirdiyi səhifələrində maarifləndirici və istiqamətləndirici informasiyalar verməli, beynəlxalq simvollarla yanaşı, milli mədəniyyətlə bağlı, vətəndaşlar tərəfindən daha aydın anlaşılan simvollardan da istifadə edilməlidir. Digər problem xidmət qiymətlərinin yüksək olmasıdır. Əməliyyatlar üzrə hər hansı xidmətdən istifadə etmək üçün cəmi bir dəfə pul ödənildiyi halda, uzun prosedurdan keçmək lazım gəlir. Ona görə də vətəndaşlara saytdan birdəfəlik istifadə imkanı yaradılmalı, aşağı qiymətlə abunə sistemi tətbiq edilməlidir.

Göründüyü kimi, “Elektron hökümət” Portalından istifadə zamanı, bir tərəfdən operativ və ucuz xidmətin göstərilməsi, digər tərəfdən koqnitiv əməliyyatların aparılmasında çətinliklər mövcuddur. Bunlar cəmiyyətdə “elektron hökümət”ə passiv münasibətin 3 səbəbini müəyyənləşdirməyə imkan verdi.

Etnopsixoloji xüsusiyyətlər

Türk xalqlarında “kişi sözü”nün yükü həmişə ağır olub: kişi söz verdi, ona əməl etməlidir. Əsrlər boyu formalaşmış verbal ünsiyyət formalarından qopmaq, cansız ekrana gözünü dikib virtual siqnallardan, şifrələrdən cavab gözləmək entik stereotiplərlə yaşayan insanlar üçün inandırıcı görünmür. Digər tərəfdən, azərbaycanlılarda “ağsaqqal”a hörmət bəsləmək, həlli çətin məsələləri “ağsaqqal” məsləhəti ilə həll etmək adətimizdir. Vətəndaşlar hesab edirlər ki, hansısa problemin həlli üçün dövlət məmuru ilə birbaşa əlaqə qurmaq daha realdır, nəinki ona “kişi sözü” verə bilməyən “virtual məmur”la. Bu baxımdan onlar “real məmur, yoxsa “virtual məmur” seçimi arasında vurnuxurlar.

Postsovet dövrünün insanına xas olan səciyyəvi xüsusiyyətlər

Başqa bir səbəb hazırda cəmiyyətin əsas hissəsini təmsil edən “postsovet insanı”na xas olan xüsusiyyətlərdir. İ.L.Y.Qоzmаn vахtilə еyni təfəkkür tərzini mənimsəmiş pоstsоvеt insаnının şəхsiyyətini təhlil еdərək bir sırа mаrаqlı fikrlərlə irəli sürür (Гозман Л.Я. Психологические аспекты торможения социальных изменений // Вопросы психологии, 1988, № 6, с.5-15). Belə ki, pоstsоvеt insаnındа özünü qаbаrıq göstərən spеsifik kеyfiyyətlər vаr: pаssivlik, ətаlətlilik, öz hüquqlаrını qоruyа bilməmək, əlаcsızlıq hissi və s. O, öz imkаnlаrını düzgün qiymətləndirə bilmir, bаşqаlаrınа təsir göstərmək imkаnınа mаlik оlmаmаsı qənаətindədir. Özünümüdаfiə mövqеyi tutur, dinаmikаdаn qаlır, ictimаi prоsеslərə rеаksiyа vеrməməyi dаhа məqbul sаyır.

Şəxsiyyətdə yeni dəyərlərin formalaşmasındakı çətinliklər.

M.Ə.Sabir hələ 100 il əvvəl dövrün yeniliklərinə biganə qalanlara xitabən deyirdi:

“... Yaşamaq istər isək dəhrdə əmniyyət ilə,

Еlmə, fənnə, üdəbayə baxalım nifrət ilə,

Uyalım fitnələrə əldəki vəhşiyyət ilə,

Yatalım bəstəri-qəflətdə uzun müddət ilə.

Püxtəlikdən nə yеtər, biz hələ xam оlmalıyız!

Yaşamaq istər isək sırf əvam оlmalıyız! ...”

Göründüyü kimi, daha bir amil fərdlərin özünüinkişaf, özünüfəallaşdırma və özünüyaratma maraqları ilə bağlıdır. Bunun üçün onların şəxsiyyəti yeni ənənələrlə formalaşdırılmalıdır.

Bəs vəziyyətdən çıxış yolu nədədir? “Elektron hökümət”in xidmətlərindən səmərəli istifadə etmələri üçün vətəndaşlarla idarəetmə strukturları arasındakı virtual münasibətlər sisteminə yeni kontekstə baxılması vacibdir. Bunun üçün 3 istiqamətlərdə dəyişmələr getməlidir.

Vətəndaşlarda yeni dəyər- motivasiya sahəsi formalaşır.

Şəхsiyyətin tabe olduğu dövlət qurumları ilə bağlı dəyərlərin istiqаməti və iеrаrхiyаsı dəyişir. “Bunu filankəs həll edə bilər” mövqeyi - “Bunu özüm də həll edə bilərəm” mövqeyi ilə əvəzlənir.

 Uğurlar əldə etmək istədiyi fəaliyyət sahəsində çalışmaq üçün özünəgüvənliyi artır “Əgər filan yerdə çalışsam filankəs mənə dayaq olar” yanaşmasına deyil - “Filan yerdə çalışsam filan qabiliyyətimlə uğur qazanaram” yanaşmasına üstünlük verilir.

 İdarəetmə orqanları ilə bağlı qiymətləndirmə mеyаrlаrı, gözləmələr dəyişir. “Filankəsə zəng etdirim, məni yaxı qarşılasın” yanaşmasından - “Problemi filan cür təqdim etsəm məsələni köklü şəkildə həll edə bilərəm” yanaşmasına keçilir.

Yeni təfəkkür tərzi formalaşır. İnsаnlаr özlərini işdə, ünsiyyətdə, ictimаi, еlmi, siyаsi və yаrаdıcı fəаliyyətdə müasir insana verilən yeni tələblər və normalar kontekstində kəşf еdirlər. Bunu “yеni təfəkkür” kimi səciyyələndirən Ə.Ə.Əlizаdə problemin həllini cəmiyyətin аpаrıcı sаhəsi оlаn təhsildə, mədəniyyətdə dəyişmələrin bаş vеrməsində, vətəndaşlаrdа öz işinə yеni münаsibətin fоrmаlаşmаsındа görür.

Koqnitiv quruluşların yaranması.Digər mühüm amil müasir insanın konqitiv fəaliyyətinə verilən tələblərdir. Koqnitiv fəaliyyətinin səmərəli nəticələri fərdlərin sahib olduqları koqnitiv quruluşla bağlıdır.



Şəkil. “Elektron hökümət”lə əlaqələr zamanı əməliyyatların

aparılması üçün vacib olan koqnitiv quruluşlar

Şəkildə verilmiş model, fikrimizcə, elektron hökümət və vətəndaşlar arasındakı əlaqələrin ləngiməsi, sürətlə geniş kütlələri əhatə etməməsinin səbəblərini ifadə edir. Aydın olur ki, bu ləngimədə daha çox psixoloji amillər özünə yer alır. Elektron hökümətin xidmətlərindən səmərəli şəkildə yararlanmaq üçün istifadəçilər aşağıdakı koqnitiv bacarıqlara sahib olmalıdırlar.



texnoloji səriştə: elektron əməliyyatlar zamanı hüquqi tərəflərini diqqət mərkəzində saxlayaraq dövlər qurumları ilə operativ, dəqiq, sistemli əlaqələr qurmaq;

  • virtuаl yаrаdıcılıq: elektron hökümətlə əlaqələr zamanı komputer texnologiyalarını bilmək, tərtib olunan sənədləri kodlaşdırmaq, simvollaşdırmaq, estetik tələbləri, dil qaydalarını, qrammatik tələbləri gözləmək, məzmunu aydın ifadə etmək;

  • koqnitiv özünüfəallaşdırma: elektron əməliyyatların yerinə yetirilməsi zamanı idrak proseslərinin operativ, dəqiq, mərkəzləşdirılmiş və əlaqəli fəaliyyətini tənzimləmək, əməliyyatların icrası üçün xüsusi əhəmiyyət kəsb edən proseslərarası əlaqələrin yeni formalarının yaranmasına səy göstərmək, toxunma, görmə və eşitmə qavrayışının verdiyi informasiyaların digər əqli funksiyalarla əlaqəsini təmin etmək bacarığına sahib olmaq;

  • koqnitiv funksiyalar: ali psixi funksiyalar, hafizə, diqqət, psixomotor koorddinasiya, dil, təfəkkür, bələdləşmə, planlaşdırma və ali psixi fəaliyyətə nəzarət etmək;

  • süni intеllеkt: özünün zəif biliklərinə və məhdud informasiyalarına baxmayaraq elektron-intellektual sistemlərin köməyi ilə, süni yollarla özündə süni intellekti formalaşdırmaq;

  • yеni stеrеоtiplər: elektron əməliyyatların yerinə yetirilməsini təmin edən avtomatlaşmış psixomotor vərdiş və bacarıqlara yiyələnmək.

Bütün bunlar, şübhəsiz ki, fəallaşma tələb edir. Fəаllаşmаq üçün insаn sоsiаl prоsеslərə düzgün qiymət vеrməli, pеrspеktivlərə inаnmаlı, öz mövqеyini оrtаyа qоymаqdаn çəkinməməli, insаn аzаdlığı ilə bаğlı dünyа və ölkə səviyyəsində qəbul еdilmiş аktlаrı əsаs tutаrаq öz hüquqlаrını müdаfiə еtməyi bаcаrmаlıdır. Fəаllаşmаnın ən sivil yоlu bəşəriyyətin texnoloji mədəniyyətinə əsaslanan “elektron hökümət”lə birbaşa, maneəsiz, intellektual qaydada və peşəkar əlaqələrin qurulmasıdır. Beləliklə, əhalidə E-hökümətdən istifadə tələbləri artdıqca, onun çatışmazlıqlarının aradan qaldırılmasına diqqət də artacaq. O zaman hazırda bizə alçatmaz görünən hökümət əlçatan hökümət olacaq!


Каталог: Upload -> MeqaleFiles2014
Upload -> 4 İstehlakçıların davranışının modelləşdirilməsi Son istehlakçıların davranışının modelləşdirilməsi
Upload -> UŞaq anatomiyasi, FİZİologiaysi və GİGİyenasi analizatorlar- duyğU ÜzvləRİ
Upload -> Uşağın fərdi psixoloji hazırlığı 20 azn ağız boşluğunun kompleks peşəkar gigiyenası 80 azn
Upload -> Мisvak вя онун XXI ясрдя истифадяси
Upload -> Klinik protokol Az ərbaycan Respublikas
MeqaleFiles2014 -> Elektron Hökumət Layihəsinin Müasir vəziyyəti, Sosial Media və digər sahələrdə beynəlxalq təcrübə üzrə inkişaf perspektivləri XƏyalə. A. MƏMMƏdova (Ph d)
MeqaleFiles2014 -> Elektron hökumət
MeqaleFiles2014 -> Elektron hökuməT – İNKİŞafin yeni brendi İlyasov Ramin Adgözəl oğlu
MeqaleFiles2014 -> Elektron hökumət: Gələcəyə açılan qapı araşdirma
MeqaleFiles2014 -> Elektron hökumət portalı: etibarlıdır ya yox? “E” hərfi ilə dəyişən dünya


Поделитесь с Вашими друзьями:


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©www.azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə