The importance of learning Russian Shahin Boyukaga oglu Alibeyli



Yüklə 78.8 Kb.

tarix08.12.2016
ölçüsü78.8 Kb.

Rus dilinin öyrənilməsinin zəruriliyi  

Şahin Böyükağa oğlu Əlibəyli 

 

The importance of learning Russian 

Shahin Boyukaga oglu Alibeyli 

 

Необходимость в изучении русского языка 

Шахин Боюкага оглы Алибейли 

 

Rus  dili  –  şərqi  slavyan  dillərindən  biri,  rus  xalqının  milli 

dilidir. 

Rus dilinin inkişaf tarixindən səhifələr 

Rus dili rus millətinin dilidir. Rus dili ona qohum Ukrayna və 

Belorus  dillərilə  birlikdə  slavyan  dillərinin  şimal  qrupuna  daxildir. 

Şərqi  slavyan  dili  qədim  rus  dili  hesab  edilir.  Həmin  dil  artıq  VII 

əsrdən  mövcud  olmuşdur.  X  əsrdə  onun  əsasında  yazı  yarandı  və 

yüksək  inkişaf  mərhələsinə  çatdı.  XI  əsrdə  «Ostromir  incili»,  XII 

yüzillikdə «İqor polku dastanı» yarandı. 

Feodal  çəkişmələri  nəticəsində  qədim  rus  dili  ayrı-ayrı 

dialektlərə  bölündü.  XX  əsrdə  rus  dilinin  lüğət  tərkibi  əhəmiyyətli 

dərəcədə  yenilənmiş  və  zənginləşmiş,  onun  qrammatik  quruluşu 

daha da sabitləşmiş və üslubiyyatı təkmilləşmişdir. 

Rus dilinin səciyyəvi xüsusiyyətləri, dünyada yayılması və 

onun öyrənilməsinin zəruriliyi 

Bütün dünyada məşhur olan filosoflar Karl Marks və Fridrix 

Engels rus dilinin zənginlik və gözəlliyini dəfələrlə qeyd etmiş, onu 

səylə öyrənmişlər.  

Rus  əlifbasında  33  hərf  vardır.  Morfoloji  baxımdan  rus  dili 

əsasən flektiv, sintetik dildir.  

Rus dilinin yayıldığı əsas ərazi Rusiya Federasiyasıdır. Rus 

dili  Rusiya  Federasiyasının  dövlət  dilidir  2010-cu  ildə  əhalinin 

ümumrusiya  siyahıya  alınmasının  nəticələrinə  görə,  rus  dilində 

sərbəst danışan adamların sayı 137 milyon 495 min nəfər (rus dilinə 



yiyələnməklə bağlı suala cavab verənlərin ümumi sayının 99,4 %-i) 

təşkil etmiş, onlardan 110 milyon 804 min nəfəri ruslar olmuşlar [9].  

Bundan başqa, rus dili Belorusiyanın iki dövlət dilindən biri, 

Qazaxıstan,  Qırğızıstan  və  bəzi  başqa  dövlətlərin  rəsmi  dillərindən 

biri,  Mərkəzi  Avrasiyada,  Şərqi  Avropada,  keçmiş  Sovet  İttifaqı 

ölkələrində  beynəlxalq  ünsiyyətin  əsas  dili,  Birləşmiş  Millətlər 

Təşkilatı (United Nations), onun təhsil, elm və mədəniyyət məsələləri 

üzrə  xüsusi  müəssisəsi  (United  Nations  Educational,  Scientific  and 

Cultural Organization – UNESCO) və başqa beynəlxalq təşkilatların 

altı rəsmi və işlək dilindən biridir [7]. 

Göründüyü  kimi,  rus  dili  beynəlxalq  aləmdə  təkcə  rusların, 

rus millətinin deyil, eyni zamanda xeyli sayda xalqın təmsil olunduğu 

mükəmməl bir dildir. Həqiqətən rus dili dünyanın bir çox xalqlarının 

millətlərarası  ünsiyyət  vasitəsidir.  1984-cü  ildə  çap  olunmuş 

«Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası» kimi mötəbər mənbədə verilən 

məlumata  görə,  danışanların  sayına  görə  rus  dili  Çin  və  ingilis 

dillərindən sonra üçüncü yeri tutur [1, səh. 202, orta sütun].  

Əlbəttə, rus dili beynəlxalq aləmdə böyük nüfuza malik olan 

bir dildir. Rus dili dünyada ən geniş yayılmış və çox müraciət olunan 

dillərdən  biridir.  Rusiya  Federasiyası  Elm  və  Təhsil  Nazirliyinin 

Sosioloji  Tədqiqatlar  Mərkəzinin  elmi  işlər  üzrə  direktor  müavini 

Aleksandr  Leonardoviç  Arefyev  2012-ci  ildə  «Rus  dili  XX–XXI 

əsrlərin  hüdudunda»  adlı  elektron  resursunda  qeyd  etmişdir  ki, 

danışanların  sayına  görə  rus  dili  dünyanın  bütün  dilləri  arasında 

altıncı,  ona  doğma  dili  kimi  yiyələnmiş  insanların  sayına  görə 

səkkizinci yerdə dayanır [8]. 

Təxmini  hesablamalara  görə,  hazırda  dünyada  üç  yüz 

milyona yaxın adam məhz rus dilində danışır. Rusiya dövlət xadimi 

Olqa  Yuryevna  Qolodes  2014-cü  ilin  28  noyabrında  qeyd  etmişdir 

ki, ölkədə rus dilini dərindən öyrənmiş adamların sayı 2010-cu ildə 

137,5  milyon  nəfər,  bütün  dünyada  rus  dilində  danışanların  sayı 

təxminən 260 milyon nəfər olmuşdur [10]. 

Rus  dili  millətlərarası  ünsiyyət  dili  kimi  dünyanın  çoxlu 

sayda xalqının sosial-siyasi və ideya birliyinin möhkəmlənməsində, 



milli 

mədəniyyətlərin 

inkişafında 

və 


qarşılıqlı 

surətdə 


zənginləşməsində,  elmi-texniki  biliklərin  və  mənəvi  sərvətlərin  xoş 

məramla mənimsənilməsində mühüm amildir.  

Rus  dili  yaxın  vaxtlara  qədər  xeyli  respublikada  xalqların 

«ikinci  ana  dili»  hesab  olunmuşdur.  Sosialist  ölkələrində  rus  dili 

«icbari  xarici  dil»  («birinci  xarici  dil»)  kimi  bütün  orta  və  ali 

məktəblərdə tədris olunmuşdur.  

XX əsrin ortalarından etibarən rus dili beynəlxalq əlaqələrin 

siyasi,  iqtisadi,  elmi,  mədəni  və  başqa  müxtəlif  sahələrində  ən  çox 

işlənən  dünya  dillərindən  birinə  çevrilmişdir.  1984-cü  ildə 

Azərbaycan  Sovet  Ensiklopediyasında  qeyd  edilmişdir  ki,  dünyada 

nəşr  edilən  kitabların, elmi-texniki  ədəbiyyatların təqribən  üçdə  biri 

rus dilində çap olunur [1, səh. 202, sağ sütun]. 

Buradan  belə  anlaşılır  ki,  dünyada  elmi  və  texniki 

nailiyyətlərdən  vaxtında  xəbərdar  olmaq  və  bunlar  haqqında  ətraflı 

məlumat əldə etmək üçün rus dilinin öyrənilməsi olduqca zəruridir.  

Hazırda dünyada 100-dən artıq ölkədə rus dili öyrənilir. 



Azərbaycanda rus dilinin öyrənilməsi və onun vacibliyi 

Rus  dili  eyni  zamanda  azərbaycanlılara  yad  olmayan  bir 

dildir.  Respublikamızın  tanınmış  ziyalıları  Azərbaycan  xalqının 

mədəni  tərəqqisində  rus  dilini  bilməyin  müstəsna  əhəmiyyətini 

dəfələrlə qeyd etmişlər. Rus dilinin dəyərli olduğunu göstərmiş, onun 

azərbaycanlılar  tərəfindən  öyrənilməsi  üçün  çalışmış  ziyalılar 

arasında aşağıda adları çəkilənləri xüsusən qeyd etmək lazım gəlir: 

– 

yazıçı, 



maarifçi 

və 


dramaturq, 

Azərbaycan 

dramaturgiyasının təşəbbüsçüsü, materialist filosof və ictimai xadim 

Mirzə Fətəli Axundzadə (1812–1878); 

– yazıçı, şair, filosof, tarixçi və maarifçi alim Abbasqulu ağa 

Bakıxanov (1794–1847); 

–  maarifçi  və  rus  şərqşünaslıq  elminin  banilərindən  biri 

Mirzə Məhəmməd Əli Hacı Qasım oğlu Kazım bəy (1802–1870); 

–  şərqşünas  və  şair  Mirzə  Cəfər  Əlimərdanbəy  oğlu 

Topçubaşov (1784/1790–1869); 

– şair və maarif xadimi Seyid Əzim Şirvani (1835–1888); 


– maarifçi-demokrat, bioloq, publisist və pedaqoq Həsənbəy 

Səlimbəy oğlu Zərdabi (1842–1907); 

–  yazıçı,  jurnalist  və  ictimai  xadim  Cəlil  Hüseynqulu  oğlu 

Məmmədquluzadə (1866–1932); 

–  yazıçı,  publisist,  həkim  və  dövlət  xadimi  Nəriman  Nəcəf 

oğlu Nərimanov (1870–1925); 

– yazıçı, dramaturq və ictimai xadim Əbdürrəhim bəy Əsəd 

bəy oğlu Haqverdiyev (1870–1933); 

– şair və fəal mədəniyyət xadimi Abbas Səhhət (Abbasqulu 

Əlabbas oğlu Mehdizadə; 1874–1918); 

– yazıçı və pedaqoq Süleyman Rzaqulu bəy oğlu Axundov 

(Süleyman Sani; 1875–1939); 

– Azərbaycanın müasir professional musiqi sənətinin və milli 

operasının  banisi,  görkəmli  bəstəkar,  musiqişünas  alim,  publisist, 

dramaturq,  pedaqoq  və  ictimai  xadim  Üzeyir  Əbdülhüseyn  oğlu 

Hacıbəyli (1885–1948); 

– həmçinin başqa sənətkarlar.  

Ruscadan 

azərbaycancaya, 

həmçinin 

əksinə, 

azərbaycancadan  ruscaya  tərcümə  lüğətlərinin  tərtibi  hər  iki  dilin 

öyrənilməsində mühüm əhəmiyyət kəsb etmişdir. 

Üzeyir  Hacıbəyli  1907-ci  ildə  «Mətbuatda  istifadə  olunan 

siyasi,  hüquqi,  iqtisadi  və  əsgəri  sözlərin  türki-rusi  və  rusi-türki 

lüğəti»ni  nəşr  etdirmişdir.  Azərbaycan  yazıçısı  və  maarif  xadimi 

Sultanməcid Hacı Murtuzəli oğlu Qənizadə 1891-ci ildə «Lüğəti-rusi 

və  türki»,  1894-cü  ildə  «Rus  dilinin  dilmancı»,  1896-cı  ildə  «Rus 

dilini özünəöyrədən dərs kitabı» («Самоучитель русского языка»), 

1904-cü  ildə  «Lüğəti-türki  və  rusi»,  1922-ci  ildə  «Rusca-türkcə 

lüğət» əsərlərini yaratmışdır.  

Görkəmli  partiya  və  dövlət  xadimi,  publisist,  alim  və 

tərcüməçi  Ruhulla  Əli  oğlu  Axundov  ikicildlik  «Rusca-türkcə 

lüğət»in  tərtibçilərindən  biri  və  redaktoru  olmuşdur.  Həmin  lüğət 

1928–1929-cu illərdə çap edilərək oxucuların ixtiyarına verilmişdir.  

Azərbaycan  filosofu  və  ictimai  xadimi  Heydər  Nəcəf  oğlu 

Hüseynovun redaktəsi ilə 1939-cu ildə «Azərbaycanca-rusca lüğət», 


1940–1946-cı illərdə dördcildlik «Rusca-azərbaycanca lüğət» çapdan 

çıxmışdır. Sonuncu lüğət 1946-cı ildə Sovet Sosialist Respublikaları 

İttifaqı Dövlət mükafatına layiq görülmüşdür.  

1971–1978-ci  illərdə  üç  cilddə  «Rusca-türkcə  lüğət»  nəşr 

olunmuşdur.  

1976-cı  ildə  «Azərbaycanca-rusca  frazeologiya  lüğəti» 

çapdan çıxmışdır.  

Başqa  müttəfiq  respublikalarda  olduğu  kimi  Azərbaycanda 

da  rus  dili  geniş  öyrənilmişdir.  Hələ  1979-cu  ildə  respublikamızda 

1,6 milyondan çox adam rus dilini ikinci dil kimi sərbəst bilirdi [1, 

səh. 202, sağ sütun]. 

Rus dilinin ideya-siyasi və beynəlmiləl tərbiyə vasitəsi kimi 

müstəsna  rolu  yüksək  qiymətləndirilmiş,  onun  respublikamızda 

öyrənilməsi və tədrisinin daha da yaxşılaşdırılması zərurəti dəfələrlə 

göstərilmişdir. Respublikamızın bütün ümumtəhsil (birinci sinifdən), 

orta  ixtisas  və  ali  məktəblərində  rus  dili  tədris  olunmuşdur.  Ali 

məktəblərimizin  çoxunda  rus  bölməsi  (rus  sektoru)  və  rus  dili 

kafedrası  fəaliyyət  göstərmişdir.  Mirzə  Fətəli  Axundov  adına 

Azərbaycan  Pedaqoji  Rus  Dili  və  Ədəbiyyatı  İnstitutunda 

respublikanın milli məktəbləri üçün rus dili və ədəbiyyatı müəllimləri 

hazırlanmışdır. Rus dili tədrisinin keyfiyyətini yaxşılaşdırmaq, rus və 

Azərbaycan dillərinin qarşılıqlı təsirini öyrənmək məqsədilə 1977-ci 

ildə  Azərbaycan  Sovet  Sosialist  Respublikası  Elmlər  Akademiyası 

Nəsimi  adına  Dilçilik  İnstitutunda  «Rus  dili»  şöbəsi  yaradılmışdır. 

Rus  dilinin  milli  məktəblərdə  öyrənilməsi  və  tədris  metodikasının 

daha  da  təkmilləşdirilməsi  problemləri  ilə  əlaqədar  Azərbaycanda 

vaxtaşırı beynəlxalq simpozium, ümumittifaq, respublika elmi-nəzəri 

konfrans və seminar-müşavirələri keçirilmişdir. 

XX əsrin axırlarında Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqının 

dağılmasının ardınca 1991-ci ildə Azərbaycan yenidən (ikinci dəfə) 

müstəqillik əldə etdikdən sonra rus dilinə  münasibətdə  dəyişikliklər 

baş verdi. Artıq orta məktəblərdə rus dili tədris olunmur, ölkəmizdə 

təhsilin  tam  rus  dilində  olduğu  heç  bir  məktəb  fəaliyyət  göstərmir, 

yeni nəslin nümayəndələri rus dilindən çox ingilis dilini öyrənməyə 



meyilli  olublar.  Bununla  belə  rus  dilinə  tam  arxa  çevrilməmişdir. 

Saytlardan  birində  «Azərbaycanda  rus  dilinin  təsiri  qalırmı?»  adlı 

məqalədə  qeyd  edildiyi  kimi,  respublikamızda  rus  dilinin  ünsiyyət 

vasitəsi  kimi  «tamamilə  yoxa çıxdığını»  düşünmək  olmaz.  «Rusiya 

izinin» hələ uzun müddət qalacağı heç kimdə şübhə doğurmur [5].  

Başqa  bir  saytda  «Rus  dili  bizə  lazımdırmı?»  adlı  məqalə 

yerləşdirilmişdir  ki,  burada  rus  dilinə  tələbatın  qaldığı  bir  daha 

vurğulanır.  Bu  gün  Azərbaycanda  iş  axtaran  istənilən  şəxs  ixtisas 

üzrə  təhsil  aldığını  və  təcrübəsinin  olduğunu  qeyd  etməklə  yanaşı, 

«Rus və ingilis dillərində sərbəst danışa bilirsiniz?» sualına da cavab 

verməli 

olur. 


Məktəblilər 

arasında 

rus 

dili 


dərsinin 

keçirilməməsindən  şikayət  edənlərin  sayı  çoxalmaqdadır.  Belə 

məktəblilər  yalnız  tətil  vaxtı  rus  dilini  öyrənməklə  məşğul  olurlar. 

Rus dilindən uzaqlaşmaq cəhdlərinin təcrübi olaraq uğursuz nəticələr 

verdiyi göz qabağındadır. Rus dili üzrə dərs saatlarının azaldılması və 

hətta  bir  çox  məktəblərdə  tamamilə  ləğv  edilməsi  qətiyyən  düzgün 

addım  deyildir.  Elmi  ədəbiyyatları  mənimsəməkdə  problemlərin 

özünü  büruzə  verməyə başlaması  rus  dilini  kənara  qoymağın  labüd 

nəticəsidir.  Azərbaycan  dilində  lazımi  elmi  ədəbiyyatı  tapmağın 

kifayət  qədər  çətin  olması,  ali  məktəblərdə  tərcümə  mərkəzlərinin 

yaradılmaması,  yaxud  olanlarının  çox  zəif  işləməsi,  mütərcimliklə 

məşğul  olan  qurumların  sayının  çox  az  olması,  akademik 

tərcümələrin zəifliyi onsuz da ürəkaçan olmayan vəziyyəti bir qədər 

də  gərginləşdirir.  Xüsusilə  gənc  nəslin  elmlə  məşğul  olan 

nümayəndələri  üçün  rus  dili  çox  mühüm  əhəmiyyət  kəsb  edir.  Rus 

dilinin  öz  yerini  ingilis  dilinə  verməsi  bizim  ölkə  üçün  uğurlu  iş 

deyildir.  Buna  əlavə  olaraq  dərslərin  azaldılması  nəticəsində  xeyli 

sayda  rus  dili  müəllimi  ixtisara  düşdüklərindən  onlar  peşələrini 

dəyişmək məcburiyyətində qalmışlar.  

Rus dili akademik icmalara, beynəlxalq sahəyə çıxmaq üçün 

əvəzedilməz bir vasitədir. Mənbədə qeyd edildiyi kimi, söhbət ingilis 

dilinin  və  digər  dillərin  əleyhinə  çıxmaqdan  getmir.  Məsələ  rus 

dilindən  uzaqlaşmaqla  zəngin  elmi  mənbələrdən  ayrı  düşməyin 

fəsadlarının  çoxalmasında  və  buradan  doğan  narahatlıqdadır. 



Ümumtəhsil  məktəblərinin  bəzisində  rus  bölməsinin  olması 

Azərbaycan bölmələri üçün rus dili saatlarının azaldılması üçün əsas 

ola bilməz. Azərbaycan bölməsi şagirdlərinin rus dilini öyrənmələri 

daha  vacibdir  və  onları  belə  bir  hüquqdan  məhrum  etmək  başa 

düşülə bilməz. Orta məktəblərdə ümumiyyətlə xarici dil dərslərinin 

səviyyəsinin qənaətbəxş olmaması «əcnəbi dil kurları bazarında» rus 

dili  dərslərinin  artmasına  təkan  vermişdir.  Məktəb  rəhbərlərinə 

könüllü  olaraq  rus  dili  dərslərinin  keçirilməsinə  icazə  verilməsi 

mövcud tələbatın ödənilməsinə hesablanmış addımlardan biridir. Hər 

halda bu gün Azərbaycanda rus dilinə tələbat hələ ki, azalmayıb. Rus 

dilini  bilmək  hər  kəsin  karına  gəlir.  Müəssisələrin  qəbul  şöbəsində 

işləyən insanlardan tutmuş xarici şirkətlərdə çalışanlara, jurnalistdən 

tutmuş dövlət rəsmisinə qədər hər kəs üçün rus dilini bilmək vacibdir 

[3]. 


Həqiqətən  zaman  keçdikcə  məlum  oldu  ki,  müəssisələrin 

çoxunda  rus  dilindən  geniş  istifadə  olunur,  araşdırıcılarımız 

tərəfindən rus dilində olan mənbələrə çox tez-tez müraciət edilir. İki 

ölkə arasında əlaqələrin genişlənməsi rus dilinə olan tələbatı bir daha 

artırır.  Nəzərə  almaq  lazımdır  ki,  Azərbaycanda  Rusiya  kapitalı  ilə 

yüzlərlə müəssisə fəaliyyət göstərir. 

2007-ci  ildə  Azərbaycan  paytaxtı  Birinci  Beynəlxalq 

Mstislav Rostropoviç Festivalına uğurlu ev sahibliyi etmiş, görkəmli 

musiqiçiləri və məşhur kollektivləri bir səhnəyə toplamışdır.  

2010-cu  ildə  Azərbaycan-Rusiya  forumu  yaradılmışdır. 

Azərbaycan  Prezident  Administrasiyasının  ictimai-siyasi  məsələlər 

şöbəsinin  müdiri  Əli  Həsənov  Azərbaycan-Rusiya  forumunun 

müstəsna  əhəmiyyət  kəsb  etdiyini  öz  müsahibələrində  dəfələrlə 

vurğulamışdır.  Onun  hələ  2014-cü  ildə  verdiyi  müsahibələrindən 

birində  deyilir:  «Mübaliğəsiz  demək  olar  ki,  bu  gün  Azərbaycan-

Rusiya  münasibətləri  yüksəliş  mərhələsindədir.  Biz  ictimai-siyasi, 

ticari-iqtisadi  və  humanitar  sahələrdə  sıx  əməkdaşlıq  edirik.  Rusiya 

Federasiyasının subyektləri ilə Azərbaycanın regionlararası əlaqələri 

səmərəli  və  dinamik  inkişaf  edir».  Azərbaycan-Rusiya  forumu  iki 

ölkənin  həyatında  xüsusi  yer  tutmuş,  özünün  vacibliyini  və 



səmərəliliyini  sübut  etmiş,  dövlətlər  arasında  etimada  əsaslanan 

konstruktiv  və  işgüzar  əlaqələrin  davamlı  olmasını  nümayiş 

etdirmişdir. Belə bir forumun nisbətən qısa müddətdə regionlararası 

iqtisadi  əməkdaşlığın  prioritet  istiqamətlərinin  müzakirə  edildiyi, 

müştərək  layihələrin  həyata  keçirilməsinin  ictimai-siyasi,  mədəni-

humanitar  məsələlərinin  və  digər  aspektlərinin  müzakirə  edildiyi 

mühüm  məkana  çevrilməsi  xoş  təsir  bağışlayan  danılmaz  bir  fakt 

kimi qiymətləndirilmişdir. Tamamilə aydındır ki, iştirakçılarının sayı 

ilbəil  artan  forum  çərçivəsində  ünsiyyət  forması  bir  tərəfdən 

Azərbaycan  və  Rusiya  regionları  arasında  yeni  qarşılıqlı  faydalı 

əlaqələr  yaranmasına,  digər  tərəfdən  isə  dövlətlərinstrateji 

tərəfdaşlığının möhkəmlənməsinə şərait yaradır. 

Rusiyanın  nüfuzlu  ali  məktəblərindən  olan  Moskva  Dövlət 

Beynəlxalq Münasibətlər İnstitutu məzunlarının Birinci Ümumdünya 

Forumu  kimi  qeyri-adi  bir  tədbir  2013-cü  ildə  məhz  Bakıda 

keçirilmiş,  oraya  dünyanın  30  ölkəsindən  400-dən  çox  qonaq 

gəlmişdir.  Azərbaycanda  Rusiya  ili  çərçivəsində  I  Beynəlxalq  Rus 

Kitabı  Festivalı  elə  Bakıda  keçirilmişdir.  Postsovet  məkanında  ilk 

Rus  Kitabı  Evi  Bakıda  açılmışdır.  Burada  bakılılar  və  şəhərin 

qonaqları  Rusiyanın  aparıcı  nəşriyyatlarının  geniş  çeşiddə  kitab 

məhsulları ilə tanış olmaq üçün gözəl imkan qazanmışlar.  

Azərbaycan Respublikası polietnik və  polikonfessional ölkə 

olmaqla  multikulturalizm  sahəsində  çox  böyük  təcrübəsi  və  zəngin 

mədəni-mənəvi irsi ilə həmişə dünyanın müxtəlif mədəniyyətlərinə, 

başqa xalqlarına və dinlərinin təmsilçilərinə münasibətdə tolerantlıq 

nümayiş etdirmişdir. Buna görə də Cənubi Qafqazda etnik rusların ən 

çox  məhz  Azərbaycanda  yaşaması,  onların  öz  identikliyini, 

mədəniyyətini,  özünəməxsus  dil  və  din  xüsusiyyətlərini  qoruyub 

saxlaması  tamamilə  qanunauyğun  haldır.  Azərbaycanda  rus 

kəndlərinin adlarının dəyişdirilməməsi qeyd edilməyə layiq olan və 

rus  millətinə  məxsus  yerli  əhalinin  tarixi  yaddaşına  hörmətlə 

yanaşıldığına  dəlalət  edən  mühüm  bir  məqamdır.  İsmayıllıda 

İvanovka,  Gədəbəydə  Slavyanka,  Masallıda  Kalinovka,  Qubada 


Alekseyevka, Vladimirovka və  bir sıra başqa kənd adlarının olması 

bunu bir daha təsdiq edir.  

Azərbaycanla  Rusiya  arasında  ictimai-siyasi  və  humanitar-

mədəni münasibətlərin mühüm amillərindən biri respublikamızda rus 

dilinin qorunub saxlanması və inkişaf etdirilməsidir. Böyük rus şairi 

Aleksandr Sergeyeviç Puşkinin dili bu günə qədər Azərbaycanda öz 

mövqeyini  itirməmişdir.  Rus  dilinin  milli  təhsil  sistemindən 

sıxışdırılıb  çıxarılmaması  əlamətdar  haldır.  Tədrisin  rus  dilində 

aparıldığı təhsil müəssisələrinin və həmin məktəblərdə bilik alanların 

sayının  qənaətbəxş  səviyyədə  olması  buna  əyani  sübutdur. 

Saytlardan birində 2014-cü ilin 21 iyununda verilmiş məlumata görə, 

327 orta təhsil müəssisəsində tədris Azərbaycan və rus dillərində, 16 

məktəbdə isə yalnız rus dilində aparılır. Ölkəmizin 27 universitetində 

tədris  prosesi  iki  dildə  aparılır.  Rus  dilində  təhsil  alan  şagird  və 

tələbələrin sayı yüz min nəfərdən çoxdur. Qeyd etmək yerinə düşər 

ki,  son  illərdə  həm  orta  məktəblərdə,  həm  də  ali  təhsil 

müəssisələrində rus bölməsinə qəbulun artması müşahidə olunur [2]. 

Bakıda  rus  dilinin  öyrənilməsi  üzrə  iri  mərkəzlərdən  biri  – 

Bakı  Slavyan  Universiteti  fəaliyyət  göstərir.  Respublikamızın 

paytaxtında  Mixail  Vasilyeviç  Lomonosov  adına  Moskva  Dövlət 

Universitetinin  filialı  açılmışdır.  Şəhərimizdə  Rusiya  İnformasiya-

Mədəniyyət  Mərkəzi  fəaliyyət  göstərir.  Səməd  Vurğun  adına  Rus 

Dram  Teatrının  çox  populyar  olduğunu  uzun-uzadı  izah  etməyə 

ehtiyac  yoxdur.  Rusiyanın  bir  sıra  informasiya  agentliklərinin 

Azərbaycanda müxbir məntəqələrinin olması yalnız təqdirəlayiq hal 

kimi qiymətləndirilə bilər. Ölkəmizdə rus dilində əllidən çox qəzet və 

jurnal  nəşr  edilməsi,  külli  miqdarda  Rusiya  dövri  nəşrlərinin 

yayılması, «Bakinski raboçi» qəzetinə əlavə kimi Rusiya mətbuatının 

«Vesti  iz  Rissii»  daycestinin  buraxılması,  Bakıda  rus  icmasının 

mədəni  və  mənəvi  irsinin,  adət  və  ənənələrinin  qorunub 

saxlanılmasında mühüm rol oynayan Rus Pravoslav Kilsəsinə dərin 

hörmətlə  yanaşılması,  Müqəddəs  Miradaşıyan  Qadınlar  Kafedral 

Kilsəsinin  ərazisində  Azərbaycan  hökumətinin  köməyilə  Pravoslav 

Dini-Mədəni Mərkəzinin açılması sevindirici hallardandır.  



Rusiya-Azərbaycan  Dostluq  Mərkəzinin  başçısı  Natalya 

Krasovskaya  «İnterfaks»  agentliyinə  müsahibəsində  bəyan  etmişdir 

ki,  postsovet  respublikalarından  yalnız  Azərbaycan  maksimal 

həcmdə  rus  dilini  və  rus  mədəni  irsini  qoruyub  saxlamışdır.  Sovet 

İttifaqının süqutundan sonra Rusiyaya Azərbaycandan çox az sayda 

rus dönmüşdür. Bunun səbəbi rusların özərinin ikinci vətənlərindən 

ayrılmaq  istəməmələri  olmuşdur.  Əlbəttə,  rusların  belə  bir  istəyi 

ölkədə  dəstəklənmişdir.  Natalya  Krasovskayanın  sözlərinə  görə, 

Azərbaycanda istənilən tarixi abidəyə dözümlü münasibət var, kilsə 

və  sinaqoqlar  məscidlərlə  eyni  dərəcədə  qorunur,  insanlar  rus 

ədəbiyyatını  çox  sevirlər.  Ümumiyyətlə,  Azərbaycanda  müntəzəm 

olaraq həyata keçirilən multikulturalizm siyasəti öz səmərəsini verir. 

Bunun  nəticəsi  olaraq  Azərbaycan  dünyada  ruslara  ən  yaxşı 

münasibət  göstərilən  ölkələrdən  biridir.  Ən  ucqar  kəndlərdə  belə 

insanların  rus  dilini  anlamaları  ürəkaçan  haldır.  Paytaxt  Bakıda 

demək olar ki, hər kəs rusca danışa bilir. Əlbəttə, rus dilinə bəslənilən 

gözəl münasibət xalqların yaxınlaşmasına kömək edir [6]. 

Ümumiyyətlə,  başqa  xalqların  dilinə,  dininə,  mədəniyyətinə 

Azərbaycanda bəslənilən münasibət artıq təkcə Avropada deyil, hətta 

bütün  dünyada  təqdir  olunur.  Saytlardan  birində  haqlı  olaraq  qeyd 

edildiyi  kimi,  Azərbaycan  multikulturalizmi  ölkəmizin  simasının 

əsas  cizgilərindən  biridir.  Bu  gün  dünyanın  7  ölkəsində  və 

respublikamızın  8  universitetində  «Azərbaycan  multikulturalizmi» 

fənni tədris edilir [4]. 

Bir  sözlə  hazırda  respublikamızda  rus  dilinə  olan  maraq 

yenidən canlanmışdır. Rus dilində olan mənbələrin mənimsənilməsi 

elmimizin  inkişafına  güclü  təkan  verə  bilər.  Xüsusən  səhiyyə 

sahəsində rus dilində olan ədəbiyyatlara tələbat çoxdur. 

 

İstifadə olunmuş mənbələr 



 

1.  Azərbaycan  Sovet  Ensiklopediyası  [Mətn].  On  cilddə, 

Bakı,  Azərbaycan  Sovet  Ensiklopediyasının  baş  redaksiyası,  VIII 

cild, 1984, 608 səh.  



2. http://www.axar.az 

3. http://www.anspress.com 

4. http://www.azerbaijan.news.az 

5. http://www.bbc.com 

6. http://www.interfax.az 

7. https://ru.wikipedia.org 

8.  Арефьев  Александр  Леонардович.  Русский  язык  на 

рубеже  XX–XXI  веков  [Электронный  ресурс].  Москва,  Центр 

социального прогнозирования и маркетинга, 2012, 482 стр., səh. 

391 


9.  Всероссийская перепись населения 2010 года. Том 4. 

Национальный  состав  и  владение  языками,  гражданство.  3. 

Население  по  национальности  и  владению  русским  языком. 

Федеральная служба государственной статистики (2001–2015) 

10.

 

Голодец Ольга Юрьевна. Русский язык знают около 



260 миллионов человек в мире // РИА Новости (28 ноябрь 2014 

года) 


 





Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©www.azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə