MÜhazirə 13. Qida sənayesi müƏssisəLƏri və KÜTLƏvi qidalanma məhsullari istehsalini və satişini həyata keçIRƏN



Yüklə 89.73 Kb.
Pdf просмотр
tarix01.01.2017
ölçüsü89.73 Kb.

MÜHAZIRƏ 13. QIDA  SƏNAYESI MÜƏSSISƏLƏRI 

VƏ KÜTLƏVI QIDALANMA  MƏHSULLARI 

ISTEHSALINI VƏ SATIŞINI HƏYATA KEÇIRƏN 

MÜƏSSISƏLƏRIN SAXLANMASINA 

GÖSTƏRILƏN GIGIYENIK TƏLƏBLƏR

Müəssisələrnin sanitar vəziyyətinin düzgün 

saxlanılması onlar üçün Səhiyyə Nazirliyi tərəfindən 

təsdiq olunmuş sanitar qaydaları tələbatına cavab 

verməlidir.

Əvvəldə qeyd olunduğu kimi, iaşə müəssisələrinin 



layihə-planlaşdırma qərarları əmək şəraitinin sanitar-

gigiyenik əsasının yaradılması və həmçinin epidemioloji 

təhlükəli hissənin aradan qaldırılması ilə qida 

xəstəliklərinin profilaktikasını nəzərdə tutur.

Bununla əlaqədar yüksək keyfiyyətli məhsulların 



hazırlanması şəraiti sanitar rejiminə ciddi riayət etməyi 

nəzərdə tutur. Daha doğrusu, bütün iaşə 

müəssisələrinin binaları, avadanlıqları, inventarı və 

ərazisi tamamilə təmiz saxlanılmalı və bütün istehsal 

prosesləri sanitar qaydalarına ciddi uyğun olmaqla 

həyata keçirilməlidir.

İaşə müəssisələrində qida tullantıları yığıla bilər ki, bu 



da bir sıra infeksion və qurd xəstəliklərinin yayılması 

üçün epidemioloji təhlükə yaradır.



İaşə müəssisələri düzgün saxlanmadıqda, bu qida 

tullantıları ilə xörəklərə, həmçinin avadanlığa, 

inventara, qab-qacaqlara, taralara mikrofloranın 

düşməsi üçün mənbə ola bilər. Bundan başqa tullantılar 

milçəyin, gəmiricilərin çoxalması üçün əlverişli mühit 

olub, bağırsaq infeksiyalarının (qanlı ishal, qarın 

yatalağı, vəba), infeksion və invazion (tulyaremiya, 

çuma, trixinelloz) xəstəliklərin törədicilərinin keçiricisi 

ola bilər.

Şəxsi gigiyenada sanitar qaydalara riayət etmədikdə 



iaşə işçiləri də çirklənmə mənbəyi ola bilər.

Bununla əlaqədar olaraq, iaşə müəssisələrinin 



saxlanmasına olan sanitar tələblərin yerinə 

yetirilməsinin labüdlüyü də meydana çıxır. Bunlara 

ərazinin və binanın vaxtında və düzgün təmizlənməsi, 

qida tullantılarının və adi tullantıların (zibilin) yığılması 

və aparılması, avadanlığın, inventarın, qab-qacaqların 

yuyulması və zərərsizləşdirilməsi, həmçinin işçilərin 

şəxsi gigiyenaya ciddi riayət etmələri aiddir.


İaşə müəssisələrində mexaniki təmizləmə və 

yuyulma, həmçinin fiziki və kimyəvi vasitələrin 

köməyi ilə zərərsizləşdirmə də aparılır. Nəm (suyun 

iştirakı ilə) təmizləmə mikrofloranın çoxalması 

üçün əlverişli şəraiti zəiflədir. Lakin mexaniki 

təmizləmə ilə qida məhsullarını yoluxmalardan tam 

zərərləşdirmək mümkün olmur.

Qida məhsullarını xarab edən infeksiyaların 



törədicilərinə və digər törədicilərə daha effektli 

təsir etmək üçün mexaniki təmizləmə ilə yanaşı, 

fiziki və kimyəvi üsullarla dezinfeksiya da aparılır.



Dezinfeksiya üsulları və onların gigiyenik səciyyəsi

İnsanı əhatə edən mühitdəki patogen 



mikroorqanizmlərin məhv edilməsinə dezinfeksiya 

deyilir. İaşə müəssisələrində dezinfeksiya bir qayda 

olaraq profilaktik məqsədlər üçün aparılır.


Profilaktik dezinfeksiyanın böyük epidemioloji 

əhəmiyyəti xüsusilə o vaxt olur ki, infeksiya 

mənbəyi vaxtında aşkar olunsun. Bu infeksiya 

amilinin yayılması mümkünlüyünün qabağını 

almağa və onu xarici mühitdə vaxtında məhv 

etməyə imkan verir. Bu növ dezinfeksiya 

müəssisələrdə dövrü olaraq, adətən ayda bir dəfə 

və ya epidemioloji göstəricilərə görə aparılır. Qida 

məhsullarının patogen və şərti-patogen 

mikroblarla yoluxmasının qarşısını almaq üçün 

qab-qacaqlar, inventarlar, avadanlıq və binalar 

təmiz və çirkli istehsal proseslərinə ciddi 

bölünməli, qida məhsullarının texnoloji emal 

üsulları dəqiq yerinə yetirilməli, məhsulların 

saxlanması qaydalarına riayət edilməli, daima 

yuma, təmizləmə, həmçinin inventarların, qab-

qacaqların, avadanlıqların dezinfeksiyası həyata 

keçirilməlidir.




Dezinfeksiyanın üsulları və vasitələri. İki əsas zərərləşdirmə 

üsulu mövcuddur: fiziki və kimyəvi.

Fiziki dezinfeksiya üsulunda zərərləşdirmək üçün yüksək 



temperatura (buxar, qaynar su, qaynar hava), ultrabənövşəyi 

şüalarla şüalandırma və b. tətbiq edilir. Mexaniki 

dezinfeksiya üsulu da fiziki üsula daxil edilir.

Qaynar su ilə zərərləşdirmə ən effektli və sadə vasitələrdən 



biridir. Mikroorqanizmlərin əksəriyyətinin vegetativ 

formaları bu zaman mikrob hüceyrəsi zülalının 

denaturasiyası nəticəsində 1-2 dəqiqə müddətində tələf 

olur. Bu üsul iaşə müəssisələrində qab-qacaqları, inventarı, 

avadanlıqları zərərsizləşdirmək üçün çox geniş tətbiq edilir. 

Su buxarı dezinfeksiya olunan cismin içərisinə keçməklə və 

bakterisid qabiliyyətinə görə ən yüksək təsirə malik 

dezinfeksiyaedici vasitədir.

Quru isti hava ilə isə maşınların bütün metal hissələri, 



yeməkxana alətləri, şüşə qablar dezinfeksiya edilir. Quru isti 

hava, rütubətli isti havaya (su buxarına) nisbətən 

mikrofloraya zəif təsir göstərir.

Binanın havasını və müxtəlif səthləri zərərsizləşdirmək üçün 



isə ultrabənövşəyi şüalar və civəli-kvars lampalar geniş 

tətbiq olunur. Dezinfeksiya aparılan zaman binada insan 

olmamalıdır.


Fiziki üsullarla zərərsizləşdirmənin effektini artırmaq üçün, 

o çox zaman kimyəvi dezinfeksiya üsulu ilə birlikdə aparılır.

Kimyəvi dezinfeksiya üsulu xarici mühitdə 



mikroorqanizmlərin məhvinə səbəb olan, müxtəlif kimyəvi 

maddələrin tətbiqini nəzərdə tutur. Yuyuculuq xassəsinə 

malik olan vasitələr bu cəhətdən xüsusi maraq doğurur. 

Belə vasitələrin tətbiqi iaşə müəssisələrində qab-qacaqların 

zərərsizləşdirməsini xeyli yüngülləşdirir.

Kimyəvi dezinfeksiya üsullarının tətbiqinin effektivliyi 



müxtəlif amillərdən asılıdır: mikroorqanizmlərin 

xassələrindən, mühitin temperaturası və xarakterindən, 

preparatın təsir müddətindən və s.

Kimyəvi dezinfeksiya apararkən aşağıdakı şərtlərə riayət 



etmək lazımdır: dezinfeksiyaedici vasitələr yalnız maye 

formada tətbiq edilir; onlar kimyəvi vasitənin mikrobla 

təmasını təmin etməlidir; dezinfeksiyaedici vasitə müəyyən 

temperaturada, müəyyən qatılıqda və vaxtda tətbiq 

edilməlidir.

Bununla belə, iaşə müəssisələrində dezinfeksiya üçün 



zəhərli və pis iyli preparatları tətbiq etmək olmaz. Ona 

görədə bu məqsədlə çox zaman xlorlu preparatlar – xlorlu 

əhəng, xloramin, monoxloramin və s. istifadə olunur.


Xlorlu əhəng – kəskin xlor iyi verən quru ağ toz kimi 

maddədir. 

O işıqda, havada və xüsusən də rütubətlikdə 



saxlandıqda fəal xloru itirərək tez parçalanır. Təzə 

xlorlu əhəngdə 28%-dən 38%-ə qədər fəal xlor olur. 

Fəal xloru 15%-dən az olan preparat dezinfeksiya 

aparmaq üçün yaramır.

Xlorlu əhəng hiqroskopikdir, düzgün saxlanmadıqda 



fəal xloru itirməklə tez parçalanır. Preparatın 

parçalanmasına günəş işığı, istilik, nəmlik kömək edir. 

Ona görə də xlorlu əhəngi qaranlıq, quru və sərin yerdə 

saxlamaq vacibdir.

Xlorlu əhəngin dezinfeksiya təsiri obyektin 



xarakterindən, onun səthində üzvi maddələrin 

miqdarından, mühitin pH-dan asılıdır. Xlorlu əhəng 

bakterisid xassəsinə görə ən yaxşı dezinfeksiyaedici 

vasitələrdən biri hesab olunur. O, bakteriyaların yalnız 

vegetativ formalarını deyil, həm də spor formalarını da 

məhv edir.



Adətən dezinfeksiya üçün durulaşdırılmış (ən çox 10%-

li) əhəng məhlulu istifadə olunur. Bunun üçün 1 kq 

xlorlu əhəngə bir qədər su əlavə edilir və ağac kürəklə 

ondan sıyıq formalı vəziyyət əmələ gələnə kimi 

qarışdırılır. Sonra isə su ilə qarışdırmaqla onun həcmi 

10 litrə çatdırılır və qaranlıq sərin yerdə bir gün 

saxlanılır. Bu məhlulu 2 gündən 5 günə qədər 

saxlamaq olar. İstifadədən əvvəl 10%-li məhluldan işçi 

məhlul hazırlanır. Xlorlu əhəngin 0,2-dən 3-5%-ə 

qədər qatılıqdakı işçi məhlulu tətbiq edilir. Bu məhlulun 

köməkliyi ilə əski, şotka, yeməkxana qab-qacaqları, 

inventarlar, avadanlıqlar, bina (döşəmə, divar, qapı), 

nəqliyyat vasitələri zərərsizləşdirilir. Xlorlu əhəngin 

durulaşdırılmış məhlulundan boyalanmamış əşyaları, 

həmçinin havalanması çətin olan binaları 

zərərsizləşdirməkdə tətbiq olunması məsləhət görülür.

Xloramin zəif xlor iyli ağ və ya sarı rəngli toz olmaqla, 



tərkibində 26-27% sərbəst xlor vardır. Saxlanmaya çox 

davamlıdır. Xloramin məhlulunu 15 günə qədər 

saxlamaq olar. O qab-qacağı, inventarı, avadanlığı və 

işçilərin əllərini dezinfeksiyada istifadə etmək üçün 

əlverişlidir.




Ərazinin saxlanmasına göstərilən sanitar tələbləri.

Müəssisələrin təmiz saxlanılmasında ərazinin vaxtında və düzgün 



təmizlənməsinin, qida tullantılarının yığılması və aparılmasının, 

zibil qablarının təmizlənməsi və dezinfeksiyasının böyük 

əhəmiyyəti vardır. Antisanitar vəziyyət, ərazinin lazımsız şeylərlə 

doldurulması və zibilin yığılması müəssisə binasının 

çirklənməsinə səbəb olur ki, bu da milçəyin çoxalması, 

gəmiricilərin yuvalaması üçün əlverişli şərait yaradır.

Ərazinin təmizlənməsi hər gün aparılmalıdır. Yayda onu gündə iki 



dəfə sulamaq üçün ərazidə suvarma kranı qurulmalıdır. Qışda 

ərazi gündə qar və buzdan təmizlənməlidir.

Zibili yığmaq üçün müəssisənin ərazisində möhkəm örtüklü 



(beton, kərpic) meydançada zibil yığılan qablar qoyulmalıdır 

(betonlaşmış, metal). Meydançanın ölçüsü zibil yığılan qabın 

ölçüsünün hər tərəfindən 1,5 m çox (artıq) hündürlükdə olmalıdır. 

İstehsalat binası ilə zibil yığılan yer arasındakı məsafə 25 m-dən 

az olmamalıdır.

Zibil mütəmadi olaraq aparılmalı, zibil qabları isə hər gün 



xlorlanmalıdır.

Zibili aparmaq üçün nəqliyyat yalnız təyinatı üzrə istifadə 



olunmalıdır. İaşə müəssisələri binasının girişində ayaqqabını 

təmizləmək üçün qurğu ilə təchiz olunmuş yer olmalıdır.





Binanın saxlanmasına göstərilən sanitar tələblər. İaşə 

müəssisələrində bütün binaların təmiz saxlanılması 

sanitar rejiminə riayət etməyi tələb edir. Bunun üçün 

binanın zibilinin yığım qrafikinə ciddi riayət 

olunmalıdır. Lazımi təmizliyi saxlamaq üçün bina hər 

gün nəm üsulla təmizlənməlidir. Binanın əsas 

təmizlənməsi hər gün işdən sonra aparılır. Döşəmələr 

gün ərzində çirkləndikcə təmizlənməlidir. Onlar əvvəlcə 

nəm üsulla süpürülür, sonra isə isti su ilə və quru olana 

qədər silinirlər. Yağlı döşəməni yumaq üçün sanitar 

nəzarəti orqanları tərəfindən icazə verilən yuyucu 

maddələrdən istifadə olunur.

Divarlar, karniz, tavanlar tozsoranla və yaxud azca 



nəmləndirilmiş əski ilə təmizlənir.

Panellər (otaq divarının aşağı haşiyəsi) hər gün yaş əski 



ilə silinir. Şirələnmiş pilətələrin paneli hər gün yuyucu 

vasitələrin tətbiqi ilə yuyulur, yağlı boyalarla örtülmüşü 

isə isti su ilə möhkəm yuyulur.


Pəncərələrin çərçivəsi, pəncərə altlığı nəmli əski ilə 

silinir. Şüşələr isə tozdan və hisdən yuyucu vasitələrlə 

həftədə bir dəfə təmizlənir. Xarici qapılar 10 gündən az 

olmayaraq, çirkləndikcə yuyulur. Bütün daxili divarlar 

hər gün yuyucu maddə olan su ilə yuyulur. Xüsusilə 

qapıların çox çirklənən aşağı hissəsi və tutacaqları 

diqqətlə yuyulur.

Anbar binalarının təmizlənməsi hər gün aparılmalıdır. 



Həftədə iki dəfə rəflər, iri sandıqlar, stellajlar (bir şeyi 

dik halda saxlamaq üçün qurğu) isti su ilə yuyulur. 

Salonda stolların təmizlənməsi hər gün aparılır. 

Müəssisələrdə nahar stollarını təmizləmək üçün 

markası olan dəst ağ süfrələr (əlsilən, xörək dəsmalı, 

salfet), həmçinin tör-töküntünü süpürmək üçün 

şotkalar olmalıdır. Stolları təmizləmək üçün işlədilən 

inventarlar hər həftə yuyucu maddə məhlulunda 

yuyulmalı və qurudulub xüsusi şkaflarda 

saxlanılmalıdır. Təmizləmə inventarlarının başqa 

məqsədlərlə istifadəsi qəti qadağandır.


İstehsalat və anbar binaları xüsusi heyət və yaxud 

köməkçi fəhlələr, sanitariya qovşağı isə bu məqsədlər 

üçün ayrılmış xadimələr tərəfindən təmizlənir.

Cari gündəlik təmizləmədən başqa, bütün iaşə 



müəssisələrində ayda bir dəfə sanitar günü müəyyən 

edilir ki, bu zaman əsaslı təmizləmə aparılır, sonra isə 

bütün bina və avadanlıqlar dezinfeksiya olunur. Binanı 

dezinfeksiya etmək üçün (döşəmə, divar, qapılar və b.) 

xlorlu əhəngin 1%-li məhlulu və ya xloraminin 1%-li 

məhlulu tətbiq edilir. Əlüzyuyanlar, tas və traplar 

təmizlənməli, yuyulmalı və dezinfeksiya olunmalıdır.

Hər gün işin axırında təmizləmə üçün olan inventarlar 



diqqətlə təmizlənməli, qaynar su ilə yuyulmalı və xlorlu 

əhəngin 2%-li məhlulu ilə dezinfeksiya edilməlidir. 

Bütün inventarlar markalanmalıdır və təyinatı üzrə 

istifadə olunmalıdır. Onlar xüsusi şkaflarda saxlanılır. 

Ayaqyolu otağını təmizləyən inventarları ayrı saxlamaq 

lazımdır.

Müəssisə binasının sanitar-texniki saxlanmasının da 



böyük əhəmiyyəti vardır. Bütün binalar ildə bir dəfədən 

az olmayaraq müntəzəm olaraq təmir olunmalıdır. 





Qab-qacaqların, avadanlıqların və inventarın 

yuyulmasına və zərərsizləşdirilməsinə göstərilən  

sanitar tələbləri

İaşə müəssisələrində qab-qacaqları müxtəlif markalı 



yuyucu maşınlarla, həmçinin əl ilə yuyurlar. 

Mexanikləşdirilmiş yuma üçün fasiləsiz və dövrü 

hərəkətli universal yuyucu maşınlardan istifadə olunur 

(MMU-250, MMU-500, MPU-350, MPU-700, MPU-

1000, MMU-2000 və digər köhnə konstruksiyalar).

Fasiləsiz işləyən maşınlarda (məsələn, MMU-200) 



vanna qablarının texnoloji emalı üçün onlar dörd 

zonaya bölünürlər. Birincidə qida qalıqlarının iti axan 

su ilə təmizlənməsi aparılır, ikincidə 45°C 

temperaturadan aşağı olmayan yuyucu vasitələrlə 

resirkulyasiyalı yuma aparılır. Üçüncü zonada 58°C 

temperaturada qızdırılmış resilkulyasiyalı su ilə birinci 

yaxalanma aparılır. Dördüncü zonada qabların 

temperaturu 94-96°C olan axar su ilə yaxalanması 

həyata keçirilir.


Belə emaldan sonra qab-qacaqlar qurutmaq üçün 

boş olan sahəyə düşürdülür. Digər yuyucu maşınlar 

da analoji prinsiplər üzrə işləyirlər. 

Maşına iki nəfər – biri doldurmağa, digəri 



boşaltmağa xidmət edir. Demək lazımdır ki, yaxşı 

keyfiyyətli yuma üçün bir neçə şərtə riayət etdikdə 

nail olmaq olur. Əvvəlcə, qab-qacaq yuyan 

maşinlara yaxşı qulluq edilməli, onların vaxtında 

təmiri aparılmalıdır və s. Digər əhəmiyyətli şərt isə 

yuyucu vasitələrin düzgün seçilməsi və maşının 

gündəlik diqqətlə yuyulması hesab olunur.

Qab-qacaqlar o vaxt təmiz yuyulmuş hesab 



edilirlər ki, onlarda çirklik görünməsin, bakterioloji 

tədqiqat zamanı səthlərində bağırsaq çöpləri 

tapılmasın, bütün səthində isə bakteriyaların 

ümumi miqdarı 1000-dən çox olmasın.



Qab-qacaq yuyan maşınların olmasından asılı 

olmayaraq sanitar qaydalara görə müəssisələrdə 

yeməkxana və şüşə qab-qacaqların əl ilə yuyulması 

üçün beş gözlü yuma vannalar nəzərdə tutulur. Sanitar 

qaydalarına görə iaşə müəssisələrində qab-qacaqları əl 

ilə yuduqda, onlar yeməkxana qab-qacaqları üçün 

yuyucu üçgözlü vanna ilə təchiz olunmalıdır. Üçüncü 

gözdə tor və qab-qacaqları yaxalamaq üçün elastiki 

şlanqa taxılmış duş olmalıdır.

Şüşə qab-qacaqları yumaq üçün isə iki gözlü vanna 



kifayət edir.

Mətbəx qab-qacaqlarını yumaq üçün iki gözlü vannalar 



qurulmalıdır. Sanitar qaydalara görə bufetdəki az 

çeşidli qabları yumaq üçün ikigözlü vannaların 

qurulmasına icazə verilir. 50-dən çox yeri olan iaşə 

müəssisələrində mətbəx və yeməkxana qab-

qacaqlarının yuyulması xüsusi ayrılmış binalarda ayrı-

ayrı aparılmalıdır.



Mətbəx və yeməkxana qab-qacaqlarının yuyucu 

qurğuları isti su ilə kifayət qədər təmin olunmalıdır 

(qaynar su təchizatı şəbəkəsindən, o olmadıqda, 

fasiləsiz işləyən qızdırıcıdan).

Yeməkxana və çayxana qab-qacaqlarının, 



yeməkxana alətlərinin yuyulması da analoji 

qaydada aparılmalıdır.



Mətbəx qablarının və qab-qacağın yuyulması və  

dezinfeksiyası

Xörəyi yedikdə qab-qacağa müştərilərin əllərinlən 



və ağzından müxtəlif mikroorqanizmlər düşə bilər. 

Qab-qacağı pambıqla silib bakterioloji analizdən 

keçirdikdə onlarda  stafilokokklar, hemolitik sarılıq, 

bağırsaq çöpləri, bəzən də vərəm bakteriyaları 

tapırlar.


Qab-qacağı əllə yumaq üçün üç bölməli vannalardan 

istifadə edirlər (40x45x40 sm). Əvvəlcə boşqabların 

dibində qalan xörəyi silib təmizləyirlər. Sonra birinci iki 

bölməni 45-50

o

C-ə qədər qızdırılmış su ilə 



doldururlar. Qabları yağdan və başqa üzvi maddələrdən 

daha yaxşı təmizləmək üçün isə birinci şöbəyə yağı 

yuyub aparan maddələr – susuz soda (1%), kül və s. 

tökürlər. Qabları birinci bölmədə liflə yuduqdan sonra 

ikinci bölməyə yığırlar, burada yuma prosesini başa 

çatdırırlar. İkinci bölmədə dezinfeksiya üçün suyun hər 

litrinə 10%-li xlorlu əhənğ məhlulundan 10 ml tökürlər. 

Sonra boşqabları məftildən hörülmüş zənbilə qoyur və 

üçüncü şöbədə qaynar suyun altında yuyur, yaxud 

üzərinə qaynar su gəzdirirlər. 2-3 dəqiqədən sonra isə 

boşqablarla birlikdə səbəti çıxarırlar. Təmizlənmiş və 

dezinfeksiya edilmiş boşqabları böyrü üstə tərəcələrə 

yığırlar, isti qablar tez quruduğu üçün isə onları 

dəsmalla qurulamaq lazım gəlmir. Stəkan və nəlbəkiləri 

ayrı-ayrı vannalarda iki dəfə yuyurlar.


İri iaşə müəssisələrində (xüsusən, özünəxidmət 

müəssisələrində) qabları tez yumaq və dezinfeksiya 

etmək üçün xüsusi qabyuyan maşınlar vardır. 

Bunlar da qabları hərəkət edən konveyerlərə 

əvvəlcə yuyulmaq, sonra isə dezinfeksiya olunmaq 

üçün su şırnağı altında verirlər.

Müştərilərə xidmət otaqlarına – vestibül, qarderob, 



ayaqyolu və əlüzyuyanlar aiddir. Əlüzyuyulan yerdə 

«elektrik əlüzyuyubqurudanı» qoyulmalıdır ki, o 

əlləri quru isti hava ilə qurudur. Müştərilərə xidmət 

göstərmək üçün əsas otaq nahar salonudur, o 

rahat, təmiz, geniş (hər adama 1,25 m

2

), işıqlı 



olmalı və havası yaxşı dəyişilməlidir. Burada stollar 

bir-birindən azı 1,5 m, özünəxidmət 

yeməkxanalarında isə 2 m-ə qədər aralı olmalıdır. 

Açıq rəngli plastik kütlə çəkilmiş stollar gigiyenik 

cəhətdən çox əlverişlidir.


Nahar zallarında və ya ayrıca otaqda bufet də olur. 

Özünəxidmət yeməkxanalarında bufeti salona girilən 

yerdə yerləşdirmək lazımdır. Bufetdə tozdan və 

milçəkdən qorumaq üçün yeyinti məhsullarının üzərini 

örtmək lazımdır. Tez xarab olan yeyinti məhsullarını 

soyuducu vitrinlərdə və soyuducu şkaflarda saxlayırlar. 

Bufetə boşqabları və cihazları ümumi qabyuyulan 

yerdən gətirirlər. Stəkanlar və fincanlar tez-tez 

çirkləndiyi üçün, adətən onları bufetdə yuyurlar. 

Bunların bayır tərəfi müştərilərin ağzına dəyib daha çox 

çirklənir deyə stəkanların həm bayır tərəfini, həm də 

içərisini yaxşı-yaxşı yumaq lazımdır. Stəkan və 

fincanları fəvvarə vuran su ilə yuyurlar.

Ticarət və kütləvi qidalanma müəssisələrinə 

göstərilən sanitar tələblərdə əsas məqsəd qida 

məhsullarına mikrobların düşməməsini, qida 

zəhərlənmələrinin baş verməməsini, həmçinin qida 

məhsullarına sağlamlıq üçün ziyanlı olan üzvi və qeyri-

üzvi maddələrin düşməsini minimuma endiriməkdən 

ibarətdir.





Ticarət işçilərinin şəxsi gigiyenası

Ərzaq məhsullarının ticarət işçiləri tərəfindən patogen 



mikroflora ilə yoluxmasını aradan qaldırmaq üçün 

müəyyən norma və qaydaları gözləmək lazımdır.

Ticarət müəssisələrinə daxil olan bütün şəxslər isə 



bakteriya daşıyıcıları olduğundan, quru, bərk 

daşımaları barədə tibbi müayinədən keçməlidirlər. İşə 

götürülmə müalicə idarələrindən verilən arayışı təqdim 

etməklə qəbul olunur. Müayinə ticarət müəssisəsi 

rəhbərliyinin göndərişi ilə aparılır. Sonralar məhsulların 

saxlanması və satılması ilə əlaqədar rübdə bir dəfə 

onlar tibbi baxışdan keçirilir. İldə bir dəfə onlarda 

vərəmin yoxlanılması aparılmalıdır.

Müəssisələrdə rəhbərlik hər işçiyə tibbi kitabça açır, 



oraya tibbi müayinənin nəticələri yazılır və keçirilən 

xəstəliklər qeyd olunur. Kitabçada işçinin hökmən 

məcburi peyvənd, sanitar minimumu verməsi barədə 

qeydiyyat aparılır.

Ərzaqla təmasda olan işçilər, əllərinin sanitar 



vəziyyətinə nəzər yetirməli, onları çirkləndikcə yumalı, 

irinli xəstəliklərin baş verməsinə yol verilməməlidir.



Hər bir ticarət müəssisəsində tibbi aptek qutusu 

olmalıdır. Bütün işçilər müəssisə tərəfindən verilən 

sanitar paltarlardan istifadə etməlidirlər. Onlar tez 

yuyulan, ağ paltardan hazırlanır. Onlardan yalnız iş 

zamanı istifadə etmək olar. Sanitar paltarlarında küçəyə 

çıxmaq, tualetə getmək olmaz. Onlar çirkləndikcə, 

lakin iki gündən gec olmayaraq dəyişilməlidir.

Təhlükəli mikrofloranın mənbəyi kimi istifadə olunan 



üst paltarlar da ola bilər. Saçlar iş zamanı örtüyün, 

beretin (papaq) altına yığılmalıdır. Üst paltarları təmiz, 

səliqəli olmalıdır.

Bütövlükdə ərzaq malları satışının sanitar tələbləri 



Azərbaycanın Dövlət Nəzarəti Nizamnaməsi və ərzaq 

malları üçün sanitar qaydaları ilə idarə olunur 

(SanPinlər).

Bu qaydalara görə mağaza (satış) işçilərinə iş yerində 



qida qəbulu və siqaret çəkmək qadağan olunur. Siqaret 

çəkmək əzələ    yorğunluğunu artırır, əməyin 

effektivliyini isə aşağı salır.




Dezinseksiya. Cürbəcür həşəratların tələf edilməsi üçün 

aparılan mübarizə tədbirlərinə 



dezinseksiya

deyilir. Yoluxan 

xəstəliklərin xarici mühitdə yayılmasında, xəstəliyin bir 

insandan və heyvandan başqasına keçməsində və bəzi 

parazit xəstəliklərin əmələ gəlməsində buğumayaqlılar 

böyük rol oynayırlar. Milçəklərin və ağcaqanadların xəstəlik 

yaymaları çoxdan aşkar edilmişdir. Dezinseksiya tədbirləri 2 

qrupa bölünür: 1) profilaktiki, 2) məhvedici dezinseksiya 

tədbirlərinə.  Profilaktiki tədbirlər iaşə müəssisələri 

binalarının həşəratlardan mühafizə edilməsindən ibarətdir. 

Bunun üçün qapı və pəncərələrə tənzif vurulması və s. 

həyata keçirilir.

Əsas tədbirlər həşəratları məhv etməkdən ibarətdir. Bu 



tədbirlər mexaniki, fiziki, kimyəvi, fiziki-kimyəvi və bioloji 

üsullarla aparılır.



Fiziki dezinseksiyaedici vasitələr sırasına isə od, qızdırılmış 

isti hava, isti su və su buxarı aiddir. Bunlardan başqa 

yapışqan kağız, milçəkqovan, tələ qurğuşu, milçəktutan, 

dezinseksiya üçün qaz, maye və toz halında kimyəvi 

maddələrdən də istifadə olunur. Qaz halında olan 

maddələrdən sianid, formaldehid, xlorpikrin və karbon 

qazlarını qeyd etmək olar.


Hazırda kimyəvi üsullardan geniş istifadə edilir. Bu 

məqsədlə 2%-li natrium salisilat məhlulu, 2% formalin 

məhlulu, piretrum və s. tətbiq edilir.

Tarakanlara – mətbəx böcəklərinə qarşı zəhərli



cəlbedicilər (aldadıcılar), aerozollar istifadə olunur.



Deratizasiya -siçan və siçovulların tələf edilməsindən

ibarətdir. Bunun bir-iki üsulları vardır: 1) profilaktiki və

2) məhvedici. Profilaktiki tədbirlərə siçovul və siçanların

qidalanmasına və su içməsinə yol verməmək, onların

çoxalmasına mane olmaq və s. aiddir. Məhvedici

tədbirlərə mexaniki (tələ ilə tutmaq), kimyəvi – qaz

halında olan kimyəvi maddələrdən (sian, xlorpikrin, 

kükürd qazı, xlor və b.) istifadə aiddir. Aldadıcı yemlər

ilə qarışdırıb vermək də bunlardandır. Bunun üçün

arsen (mərgümüş), fosfor kimi maddələrdən istifadə

olunur. Aldadıcı yemlər kimi un, kolbasa, ət və s.-dən



istifadə olunur. 

Каталог: application -> uploads -> 2015
2015 -> 4 İstehlakçıların davranışının modelləşdirilməsi Son istehlakçıların davranışının modelləşdirilməsi
2015 -> MİkrobiologiYA, sanitariya və GİGİyena fəNNİ azərbaycan böLMƏSİ
2015 -> Magistrantların dissertasiya mövzusunun yazılması, müzakirəsi və müdafiəsi üçün yaddaş qeydi Birinci tədris ILI üzrə
2015 -> AZƏrbaycan respublikasinin təHSİl naziRLİYİ azərbaycan döVLƏT İQTİsad universiteti
2015 -> План: Məqsəd auditoriyasının elementləri və mövqeləşdirmənin prinsipləri
2015 -> АзярбайжАН РЕСПУБЛИКАСЫ ТЯЩСИЛ НАЗИРЛИЙИ азярбайжан дювлят игтисад университети
2015 -> MÖvzu giriş. Materiya. Kimya, yaranması, inkişaf tarixi, əsas kimya qanunları
2015 -> Bazarların cəlbediciliyi plan bazarın mütləq və cari potensialı
2015 -> İqtisad elminin tarixi və metodologiyasы “
2015 -> Ali təhsil müəssisəsinin Nümunəvi Nizamnaməsi"nin və "Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin dəyişiklik edilmiş bəzi qərarlarının siyahısı"nın təsdiq edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabinetinin Qərarı


Поделитесь с Вашими друзьями:


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©www.azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə