Ərbaycan Respublikasi Təhsil Nazirliyi Bakı İdarəetmə və Texnologiya Kolleci



Yüklə 312.49 Kb.
Pdf просмотр
tarix18.05.2020
ölçüsü312.49 Kb.

Az

ərbaycan Respublikasi Təhsil Nazirliyi               

 

Bakı İdarəetmə və Texnologiya Kolleci 

 

 

 

“Bazar  iqtisadiyyatının əsasları” 

 

f

ənninin 

 

 

PROQRAMI 

 

040401 Mühasibat uçotu  

 

 

Az



ərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyi 

Bakı İdarəetmə və Texnologiya  Kollecinin 

Metodiki şurasının  15 sentyabr 2017-cı il  

tarixli iclasının qərarı ilə təsdiq edilmişdir.   

(

Protokol № 1) 



 

 

 

 

 

Bakı 2017 

T

ərtib etdi: 

Bakı İdarəetmə və Texnologiya  

Kollecinin f

ənn müəllimi 

 

 

Abdulova Gülnarə Fazil 



 

 

 



 

 

 



 

 

Redaktor: 

 

 

Bakı İdarəetmə və Texnologiya 



Kollecinin f

ənn müəllimi 

 

 

 



Nuriyeva Nabad M

əhrəddin 



R

əy verənlər: 

Bakı İdarəetmə və Texnologiya  

Kollecinin f

ənn müəllimi 

 

 

 



 

Zeynalova Reyhan Feyruz 

 

 

 



 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

İZAHAT    VƏRƏQƏSİ 

Bazar    iqtisadiyyatı  mövcud    olan    iqtisadi    sistemlərin    ən    geniş    yayılanıdır  .  Bazar 

iqtisadiyyatı  azad  sahibkarlıga  və  mülkiyyət  çoxnövlüyünə  əsaslanır və bazar  tələblidir. Yəni  

iqtisadiyyat    bazar  üçün    işləyir  .    Bazar    tarixən    bazar    iqtisadiyyatından    əvvəl    meydana  

g

əlmişdir.Bazar    tələb    və    təklifin    məcmusudur.Bazar    alıcılarla    satıcılar    arasında    yaranan  



iqtisadi  münasibətlərin  məcmusudur və  iqtisadi  kateqoriyadır.  Bazar  əsasən  tədavül  sferası  

v

ə  alqı-satqı ilə  bağlıdır. Bazar  iqtisadiyyatı isə  daha  geniş  və əhatəlidir.  Bazar  iqtisadiyyatı  



istehsal,  istehlak,  mübadilə    və    bölgü    sahələrini    əhatə    edir.    İqtisadi    sistem  kimi    bazar   

iqtisadiyyatının    formalaşması

 

kapitalizm    c



əmiyyətində    baş    vermişdir.    Bazar    iqtisadiyyatı  

kapitalizmin  iqtisadi  

əsasını  təşkil  edir.  Buna  görə də 

 

ABŞ iqtisadçıları  “bazar  iqtisadiyyatı-



kapitalizm”  ifadəsini  işlədirlər.  Bazar  iqtisadiyyatı  bütün  iqtisadi  məktəblər  və  cərəyanlar  

t

ərəfindən  öyrənilmiş  və    indi  də    öyrənilir.  Bazar  iqtisadiyyatının  nəzəri   əsasları    klassik



 

siyasi  iqtisadın  baniləri  A.Smit  D.Rikardo,  K.Marks.  və s. tərəfindən  yaradılmış

 

v

ə  müasir  



iqtisadi    m

əktəblər   tərəfindən    daha  da

  

inkişaf    etdirilir.Beləliklə,bazar    iqtisadiyyatının    əsas  



əlamətləri  bunlardır:  1)Xüsusi    mülkiyyətin    inkişafı  ,  2)Sahibkarlığın    azadlığı    və    maddi  

m

əsuliyyət, 3)İqtisadi  rəqiblərin  azad  seçilməsi ,4)Dövlətin  iqtisadiyyata  minimum  müdaxiləsi 



Bir  sözlə,  bazar  iqtisadiyyatının  əsas  məqsədi   daha çox  iqtisadi  fayda  və  mənfəət  

əldə    etməkdir.    Bu    məqsədə    nail    olmaq    üçün      həm    univesitetlərdə,  həm  də    kolleclərdə  

“Bazar    iqtisadiyyatının    əsasları”    fənni    tədris    edilir.    Fənnin    tədrisinə    ayrılan    saatların  

miqdarı 60  saatdır. Tədris  planına  uyğun  olaraq  30  saat  mühazirə,  30  saat  isə   məşğələ  

üçün  nəzərdə  tutulmuşdur.  

 

 

 



 

 

 



 

MÖVZULAR ÜZRƏ SAATLARIN PAYLANMASI 

 

 

 

 

 

 

 

№ 

Mövzuların adları 

Mühazirə  Seminar 

1. 


Bazar  iqtisadiyyatının əsasları  fənninin  predmeti. Mahiyyəti  və  

yaranması 



2. 



Bazar  iqtisadiyyatına  keçidin  zəruriliyi  və  onun  əsas  

xüsusiyyətləri 



3. 



Bazar  iqtisadiyyatının  modelləri   və  Azərbaycan üçün bazar  

iqtisadiyyatı modelinin  seçilməsi 



4.  Bazar  v



ə  bazar  iqtisadiyyatı. Bazarın  meydana  gəlməsi 



5.  Bazar  v

ə  ticarət 



6. 



Bazar  tarazlığı.Tələb və  təklif 



7.  Marketinq  v

ə  onun  fəaliyyəti 



8.  Bazar  infrastrukturu  v



ə  onun iqtisadiyyatda rolu 



9.  Birja,yarmarka  v

ə  auksionların  fəaliyyəti 



10. 



Bazar iqtisadiyyatında  mülkiyyətin   növü  və  formaları 



11. 

Dövlətsizləşdirmə  və  özəlləşdirmə. Azərbaycanda  özəlləşdirmənin  

xüsusiyyətləri 



12.  T

əsərrüfat  fəaliyyətinin  əsas formaları 



13. 



Bazar  iqtisadiyyatının  inkişafında rəqabətin mahiyyəti və rolu  



14. 

İqtisadiyyatda inhisarçılıq, inhisar formaları 



15. 



Bazar iqtisadiyyatında istehsal və istehsal xərcləri 



C

əmi: 60 saat 

MÖVZULAR  VƏ  ONLARIN  İZAHI 

Mövzu  1.  Bazar    iqtisadiyyatının  əsasları    fənninin    predmeti.  Mahiyyəti    və  

yaranması - 4 saat 

Bazar  iqtisadiyyatı  və  onun  genetik əsasları. Natural  təsərrüfat  və əmtəə  təsərrüfatı. 

Natural    t

əsərrüfatın    əsas    xüsusiyyətləri.  Natural    təsərrüfatın    əsas    xarakterik    cəhətləri. 

Əmtəə  təsərrüfatı haqqında. Əmtəə  və  onun  xassələri. Əmtəə  istehsalının  formaları. Əmtəə  

t

ədavülü  və  pulun  meydana  gəlməsi. 



 

Mövzu  2.  Bazar  iqtisadiyyatına  keçidin  zəruriliyi  və  onun  əsas  xüsusiyyətləri                 

- 4 saat 

Bazar    iqtisadiyyatının  mahiyyəti.  Bazar  iqtisadiyyatının  əsas  cəhətləri.  Bazar 

iqtisadiyyatının  əsas  obyektləri.  Bazar  iqtisadiyyatının  əsas  subyektləri.  Bazar  iqtisadiyyatının 

müsbət və mənfi cəhətləri. İnzibati–amirlik sistemindən bazar iqtisadiyyatına keçidin zəruriliyi və 

yolları. Keçid dövründə Azərbaycanda bazar iqtisadiyyatının formalaşmasının təşkili. 

 

Mövzu  3.  Bazar  iqtisadiyyatının  modelləri  və  Azərbaycan  üçün  bazar  iqtisa-diyyatı 



modelinin 

seçilməsi – 4 saat 

Bazar    iqtisadiyyatının  tipləri.  Azad    sahibkarlığa  və  azad  rəqabətə  əsaslanan  bazar 

iqtisadiyyatı.  Azad  rəqabətə  və  inhisara  əsaslanan  bazar  iqtisadiyyatı.  Qarışıq  bazar 

iqtisadiyyatı. Bazar iqtisadiyyatı modelinin növləri: 

 Liberal model   



 Sosial 


yönümlü bazar iqtisadiyyatı modeli  

 sosial-demokrat model 



Bazar 

iqtisadiyyatı modellərinin əsas  xüsusiyyətləri .Sosial  yönümlü  bazar  iqtisadiyyatı 

v

ə Azərbaycan. 



 

Mövzu 4. Bazar və bazar iqtisadiyyatı. Bazarın meydana gəlməsi – 4 saat 

Bazar  v


ə  onun  fəaliyyət  mexanizmi.  Bazarın  mahiyyəti.  Bazarın  meydana  gəlməsinin 

s

əbəbləri.  Bazarın  növləri.  İstehlak  malları  bazarı.  İstehsal  vasitələri  bazarı.  Əmək  bazarı. 



Valyuta  bazarı.  Bazarın  əsas  tipləri.  Azad    bazar.  Qeyri-  leqal    bazar.  Tənzimlənən    bazar. 

T

ənzimlənən  bazarın  əsas  cəhətləri.  Azad  bazarın  əsas  əlamətləri.  Qeyri-  leqal  bazarın 



xüsusiyyətləri. 

Mövzu 5. Bazar və ticarət - 4 saat 

Bazar    iqtisadi  sistemind

ə    ticarətin  təşkili.  Ticarətin    mahiyyəti  .Ticarətin  formaları. 

P

ərakəndə satış  ticarəti. Topdan satış  ticarəti. Daxili  ticarət  və  xarici  ticarət. İdxal  və  ixrac  



əməliyyatları.  Azərbaycanın    beynəlxalq    ticarətdə    iştirakı.  Dünya    ölkələri  ilə    ticarət  

münasibətləri. Beynəlxalq  ticarəti şərtləndirən əsas  amillər . 

  

Mövzu 6. Bazar  tarazlığı.Tələb və təklif – 4 saat 

T

ələb.  Tələbə    təsir    edən    amillər.  Qiymət    amilləri    və    qeyri  -  qiymət    amilləri.  Tələb  



qanunu. T

ələbin  elastikliyi. Tələbin  qeyri - elastikliyi. Tarazlıq  nöqtəsi. Fərdi  və  bazar  tələbi.  

T

əklif. Təklifə təsir edən amillər. Təklifə təsir edən qiymət və qeyri - qiymət amilləri. Təklifin 



elastikliyi v

ə  qeyri - elastikliyi. Qiymətin əmələgəlmə  mexanizmi. Bazar  tarazlığı. 

  

Mövzu 7. Marketinq  və  onun  fəaliyyəti – 4 saat  

Marketinqin    yaranma    s

əbəbləri.  Marketinqin  əsas    vəzifələri.  Marketinqin  prinsipləri. 

Marketinqin    strategiyası  .  Marketinqin    taktikası.  Müasir    marketinqin    əsas    funksiyaları  . 

Marketinqin  anali

tik  funksiyası . Marketinqin istehsal  funksiyası . Marketinqin  satış  funksiyası 

. İdarəetmə  və  nəzarət  funksiyası . Marketinq  tədqiqatının  məqsədi. 

 

Mövzu  8. Bazar  infrastrukturu  və  onun iqtisadiyyatda rolu – 4 saat 

İnfrastruktur    termininin    mənası.  İnfrastrukturun    növləri  .  İstehsal    infrastrukturu  .Sosial  

infrastruktur . Bazar  infrastrukturu . Müasir  bazar  infrastrukturunun  əsas  elementləri . Bazar  

infrastrukturunun iqtisadiyyatda rolu.  

 

Mövzu  9. Birja ,yarmarka  və  auksionların  fəaliyyəti – 4 saat 

Birj

anın  mahiyyəti . Birjanın  təşkili . Birjanın  növləri . Əmək  birjası. Fond  birjası. Valyuta  



birjası. Qiymətli  kağızlar birjası .  

Broker  v

ə  diller  fəaliyyəti . Yarmarkaların  yaranması  və  təşkil . Auksionların mahiyyəti . 

Auksionların təşkili . Auksionların növləri : 

 

Könüllü  auksion  



 M

əcburi  auksion   



 

 

Mövzu 10. Bazar iqtisadiyyatında  mülkiyyətin   növü  və  formaları – 4 saat  

Mülkiyyət  iqtisadi  və  hüquqi  kateqoriya kimi . Mülkiyyət  hüququ . Mülkiyyətin  obyektləri . 

Mülkiyyətin  subyektləri . Mülkiyyətin  əsas  formaları . Dövlət  mülkiyyəti,  xüsusi  mülkiyyət  və  

b

ələdiyyə  mulkiyyəti . Mülkiyyətin  iqtisadi  reallaşdırılması. Mülkiyyət  formalarında  sahib olma 



,istifad

ə etmə  və  sərəncam  vermə  xüsusiyyətləri . 



 

Mövzu    11.  Dövlətsizləşdirmə    və    özəlləşdirmə.  Azərbaycanda    özəlləşdirmənin  

xüsusiyyətləri – 4 saat  

Dövlətsizləşdirmənin  mahiyyəti  .  Dövlətsizləşdirmə  -  dövlətin    iqtisadiyyatda    hədsiz  

rolunun    azaldılması    istiqamətində    aparılan    islahat  kimi.  Dövlətsizləşdirmənin    dörd    üsulu  

haqqında .Özəlləşdirmənin  yaranması. Özəlləşdirmə  və  dövlətsizləşdirmənin oxşar  və  fərqli  

c

əhətləri  .  Azərbaycanda    özəlləşdirmənin    başlıca    məqsədi.  Azərbaycanda    özəlləşdirmənin  



dörd əsas  mərhələsi. 

 

Mövzu 12. Təsərrüfat  fəaliyyətinin  əsas formaları – 4 saat  

T

əsərrüfat  fəaliyyətinin  əsas formaları: 



 

Sahibkarlıq 



 Biznes 


 Kommersiya 

 Marketinq 



 Menecment  v

ə  s. 

Sahibkarlığın  iqtisadi  mahiyyəti.  Sahibkarlıq  fəaliyyətinin    növləri.  İstehsal  sahibkarlığı. 



Kommersiya 

sahibkarlığı,  maliyyə  sahibkarlığı  və  innovasiya  sahibkarlığı.  Biznes    və  onun 

mahiyy

əti.  Biznesin  funksiyaları.Muasir  marketinqin  əsas  funksiyaları.  Marketinqin  vəzifələri  və 



prinsipl

əri .Menecmentin mahiyyəti. Menecmentin vəzifələri. Kommersiya - ticarət sahibkarlığının 

bir 

növü kimi. Kommersiya və ticarət.  



 

Mövzu  13.  Bazar    iqtisadiyyatının    inkişafında  rəqabətin  mahiyyəti  və  rolu                   

– 4 saat 

R

əqabətin  mahiyyəti.  Bazar  münasibətləri  şəraitində  rəqabət  mexanizmi.  Müasir  şəraitdə 



r

əqabətin  inkişafı.  Azad  rəqabətin  formaları.  Sahədaxili  rəqabət  və  sahələrarası  rəqabət. 

R

əqabətin  tipləri.  Təkmil  rəqabət  qeyri  -  təkmil  rəqabət.  Təkmil  rəqabət  bazarı  və  onun 



effektivliyi.  Qeyri  -  t

əkmil rəqabət bazarı və  bazar hökmranlığ. Qeyri  - təkmil rəqabət bazarının 

növləri. Xalis inhisar,oliqopoliya və inhisarçı rəqabət. 

 

Mövzu 14. İqtisadiyyatda inhisarçılıq, inhisar formaları – 4 saat 

İqtisadiyyatda inhisarçılıq.İnhisarçılığın sosial-iqtisadi nəticələri. İnhisarın formaları: 

 Kapital 



 Sindikat 

 Trest 


Konsern f

əaliyyəti. Dövlətin inhisarçılığa qarşı mübarizəsi. Antiinhisar siyasəti. 

  

Mövzu 15. Bazar iqtisadiyyatında istehsal və istehsal xərcləri – 4 saat 

Bazar  iqtisadiyyatında  istehsalın  təşkili.  İstehsal  amilləri.  Əmək  vasitələri,əmək 

predmeti,

əmək ehtiyatları.Şəxsi və maddi amillər. İstehsal xərcləri haqqında.İstehsal xərclərinin 

növləri. Daxili xərclər və xarici xərclər.  

 

 



 

ƏDƏBİYYAT  

1. 


A.Əliyev , A.Şəkərəliye”Bazar  iqtisadiyyatına  keçid”  2002. 

2. V.Niftulla

yev “Sahibkarlıgın   Əsasları “ Bakı- 2002. 

3.

S.İbadov”İqtisadiyyat”  Bakı-  2008. 



4.T.V

əliyev,N.Məmmədov” İqtisadiyyatın  Əsasları”2008. 

5 .T.V

əliyev,Ə.Babayev , M. Meybullayev” İqtisadi  Nəzəriyyə” 2001 



6 .

A.Əsədov, D .Vəliyev ”Beynəlxalq  İqtisadiyyat” Bakı-2012. 

7 .

Ç.Abbasov ”Azərbaycanın  dünya  iqtisadiyyatına  inteqrasiya  yolları” Bakı-2005. 



8 .

Ş.Qafarov ”Müasir  iqtisadi  sistem  və  qloballaşma” Bakı-2005. 

9 .Q.Abbasov 

”Bazar  iqtisadiyyatının  əsasları” Bakı-1994. 

10.Q.Manafov 

”Bazar  iqtisadiyyatı  nəzəriyyəsinə  giriş” 

11.A.M

əmmədov ”Marketinqin  Əsasları” Bakı-2007 



12.Filip Kotler 

”Marketinqin  Menecmenti” (tərcümə) Bakı-2010. 

 

  

 



 

Bakı İdarəetmə və Texnologiya  

Kollecinin 

müəllimi Abdulova  

Gülnarə Fazil qızının “Bazar  

iqtisadiyyatının əsasları” dərs  

p

roqramına 

 

 



RƏY 

“Bazar  iqtisadiyyatının  əsasları”  fənninin  proqramı  təhsil  konsepsiyasına  uyğun  şəkildə 

hazırlanmışdır.  Proqramda  mövcud  standart  və  tədris  planına  uyğunluq  əsas  götürülmüşdür. 

Proqram    orta    ixtisas    m

əktəbləri  üçün  nəzərdə  tutulmuşdur.  “Bazar  iqtisadiyyatının  əsasları” 

f

ənni  həm  kolleclərdə,  həm  də  universitetlərdə    tədris    olunur.  Bu  fənnin  tədris  olunması 



t

ələbələrin  bazar  iqtisadi  sistemi  haqqnda  biliklərinin  artmasına  səbəb  olur. Belə ki, “Bazar  

iqtisadiyyatının  əsasları”  fənninin    tədris    olunmasında    əsas    məqsəd    tələbələrin    bazar  

iqtisadiyyatının  formaları, prinsipləri  və mahiyyəti ilə  bağlı  biliklərini  çoxaltmaqdan  ibarətdir. 

Müstəqil  Azərbaycan  dövləti  sosial  yönümlü  açıq  bazar  iqtisadiyyatı  qurmaq  yolunu  əsas  

götürmüşdür.  Bu    məqsədlə    də    respublikamızda    bu    sahədə    bir    çox    islahatlar    həyata  

keçirilmişdir.   

Müəllim  Abdulova  Gülnarənin  tərtib  etdiyi  proqramda  mövzular  məntiqi  ardıcıllıqla 

əlaqələndirilməklə bazar iqtisadi sisteminin mövcud vəziyyəti və perspektivləri ilə aydınlaşdırılır. 

T

ədris proqramının “Bazar iqtisadiyyatının əsasları”  fənnini  tam  əhatə  etdiyini  nəzərə  alaraq  



onun  d

ərc  olunmasını məqsədəuyğun hesab edirəm. 

 

 

Bakı  İdarəetmə  və  Texnologiya 



Kollecinin   müəllimi                                       

 

Zeynalova    Reyhan  Feyruz                                                        

                                                                                                                                             




Поделитесь с Вашими друзьями:


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©www.azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə