Ərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyinin İctimai Səhiyyə və İslahatlar Mərkəzi


Miyeloid  sarkoma  (9930/3)  istisna  olmaqla,  bütün



Yüklə 342.66 Kb.
Pdf просмотр
səhifə2/2
tarix23.02.2017
ölçüsü342.66 Kb.
1   2

Miyeloid  sarkoma  (9930/3)  istisna  olmaqla,  bütün 

leykemiyaları 

C42.1 kimi (sümük iliyi) 

kodlaşdırın.  

21-ci  s


əhifədə  verilən  kodlaşdırma  təlimatlarına  nəzər  salın 

(h

əmçinin bax: XBT-O-3, səhifə 25). 



10 

QAYDA  F.  Morfologiyada 

davranış  kodu:  XBT-O-da  dəqiq 

termin  göst

ərilməsə  belə,  yenitörəmənin  davranışını  təsvir  edən 

5-ci simvoldan istifad

ə edin.  

Bu  kodun  istifad

əsi  25-27-ci  səhifələrdəki  kodlaşdırma 

t

əlimatlarında  və  30-cu  səhifədə  verilən  Cədvəl  7-də  (matriks) 



göst

ərilir (həmçinin bax: XBT-O-3, səhifə 29, Cədvəl 20). XBT-O-da 

d

əqiq termin göstərilməsə belə, davranışı ifadə edən 5-ci simvoldan 



istifad

ə  edilməlidir.  Məsələn,  diaqnoz  olaraq  “xoşxassəli  xordoma” 

9370/0  kimi 

kodlaşdırılmalıdır. Əgər hüceyrənin davranışının XBT-

O-da  göst

ərilən  davranışdan  fərqləndiyini  qeyd  edirsə,  patoloqun 

göst

ərdiyi kod istifadə edilməlidir. 



 

 

QAYDA  G.  D



ərəcə  və  ya  diferensiasiya  kodu:  Diaqnozda 

verilmiş ən yüksək dərəcə və ya diferensiasiya kodundan istifadə 

edin.  

Solid 


şişlərin  diferensiasiyası  üçün  altıncı  rəqəmin  istifadə 

edilm


əsi Cədvəl 8-də və 27-29-cu səhifələrdəki kodlaşdırma təlimat-

larında izah edilir (həmçinin bax: XBT-O-3, səhifə 30, Cədvəl 21). 

Əgər diaqnozda iki müxtəlif dərəcə və ya diferensiasiya qeyd edilirsə 

(m

əsələn,  “aşağı  və  yüksək  diferensiasiyalı”  və  ya  II-III  dərəcə), 



daha 

yuxarı diferensiasiya kodunu istifadə edin. 

H

əmçinin  altıncı  rəqəm  limfoma  və  leykemiyaların  (Cədvəl  9



m

ənşəyini  təşkil  edən  hüceyrəni  göstərmək  üçün  də  istifadə  edilə 

bil

ər (həmçinin bax: XBT-O-3, səhifə 31, Cədvəl 22). Belə limfatik 



v

ə hemopoetik xəstəliklərdə, T hüceyrəsi (kod 5), B hüceyrəsi (kod 

6), 

sıfır  hüceyrə  (kod  7)  və  NK  hüceyrəsi  (kod  8)  1-4-cü  dərəcə 



kodları üzərində üstünlük təşkil edir. 

 

 



 

 

11 



QAYDA  H.  Nahiy

əyə  aid  morfoloji  terminlər:  Diaqnozda 

topoqrafik nahiy

ə göstərilmirsə, təyin edilmiş topoqrafik koddan 

istifad

ə  edin.  Əgər  şişin  başqa  nahiyədə  meydana  gəlməsi 

m

əlumdursa, həmin topoqrafik koddan istifadə edilməməlidir. 

Nahiy


ələr  üçün  spesifik  kodlar  eyni  yerdə  və  ya  toxumada 

yaranan  yenitör

əmələrdə  morfoloji  terminlərdən  sonra  mötərizə 

ərisində  qeyd  edilir.  Məsələn,  “retinoblastoma”  (C69.2).  Əgər 



diaqnozda  nahiy

ə qeyd edilmirsə, təklif edilən koddan istifadə edin. 

Əgər verilən nahiyə şişin morfoloji növü üçün qeyd edilmiş nahiyə 

üzr


ə  spesifik  koddan  fərqlidirsə,  verilən  nahiyəyə  aid  kodu  istifadə 

edin. Bu, 

yalnız verilən nahiyədəki yenitörəmənin metastaz olmadığı 

d

əqiqləşdirildikdən sonra edilməlidir. 



B

əzi  nahiyələr  üçün  yalnız  üç  simvollu  kodlar,  məsələn,  C44._ 

(d

əri)  istifadə  edilir,  çünki  müvafiq  dördüncü  rəqəm  qabaqcadan 



əyyən  edilə  bilmir.  30-33-cü  səhifələrdə  verilən  kodlaşdırma 

t

əlimatlarına  nəzər  salın  (həmçinin  bax:  XBT-O-3,  səhifə  31-33). 



B

əzi  yenitörəmələr  hər  hansı  topoqrafik  nahiyəni  bildirən  adlara 

malikdir  (psevdotopoqrafik  morfoloji  terminl

ər),  lakin  kodlaşdırma 

heç  d

ə  həmişə  bu  adlara  istinadən  aparılmamalıdır.  Məsələn,  öd 



axacağının  karsinoması  çox  vaxt  qaraciyərdaxili  öd  axacağında 

yaranan 


şişi  təsvir  edir  (C22.1).  32-ci  səhifədə  verilən  kodlaşdırma 

t

əlimatlarına nəzər salın (həmçinin bax: XBT-O-3, səhifə 33).  



 

 

QAYDA  J.  Mür



əkkəb  morfoloji  diaqnozlar:  Əgər  mürəkkəb 

termin XBT-O-da qeyd edilmirs

ə, həmin terminin kök sözlərinin 

ardıcıllığını dəyişin.  

Mür


əkkəb sözlərin heç də hamısı bu siyahıda verilmir. Məsələn, 

XBT-O-da  miksofibrosarkoma  termini  olmasa  da,  fibromikso-

sarkoma  termini  mövcuddur. 

Əgər  axtardığınız  termini  tapa 

bilmirsinizs

ə,  kök  sözlərin  müxtəlif  ardıcıllıqla  kombinasiyalarını 

axtarın. 33-cü səhifədə verilən kodlaşdırma təlimatlarına nəzər salın 

(h

əmçinin bax: XBT-O-3, səhifə 33). 



12 

QAYDA  K.  Bir  neç

ə  morfoloji  terminin  kodlaşdırılması:  Bir 

şişin  diaqnozunda  müxtəlif  kodlara  malik  iki  modifikasiyaedici 

sif

ətdən  istifadə  edildikdə  bir  kod  bütün  diaqnostik  terminləri 

əhatə edə bilmirsə, daha əvvəl verilən yuxarı koddan istifadə edin.  

Əgər termin müxtəlif kod nömrələrinə malik iki və ya daha artıq 

modifikasiyaedici sif

ətə malikdirsə, ən yüksək kod nömrəsinə malik 

olanı  istifadə  edin,  çünki,  adətən,  həmin  kod  daha  spesifik  olur.      

34-cü  s


əhifədə  verilən  kodlaşdırma  təlimatlarına  istinad  edin 

(h

əmçinin bax: XBT-O-3, səhifə 34). 



C

ədvəl 1.  XBT-O-3-də verilən qaydalar və XBT-O-2-də onlara müvafiq 

olan nömr

ələr

 

(h



əmçinin bax: XBT-O-3, səhifə 19, Cədvəl 14)

 

Mövzu 

XBT-O (III n

əşr) 

XBT-O (II n

əşr)

*

 

Topoqrafik region v



ə 

d

əqiqləşdirilməmiş nahiyələr 



Sözönl



əri 



Bird

ən artıq topoqrafik kateqoriya 

v

ə ya altkateqoriya 



Limfomaların topoqrafik kodları 



12 


Leykemiyaların topoqrafik kodları 

13 



Davranış kodu 



Diferensiasiya d

ərəcəsi 


Nahiy



əyə aid morfologiya 

8, 9 



Mür

əkkəb morfoloji diaqnozlar 

10 


Çoxsaylı morfoloji terminlərin 

kodlaşdırılması 

11 


* Qeydl

ər: II nəşrdə qayda 1-də onrəqəmli kodun strukturu təsvir edilir.

II n

əşr, qayda 7-də “xərçəng” və “karsinoma” terminləri arasındakı     

f

ərq izah edilir.  

II n

əşr, qayda 

1

4-d

ə çoxsaylı yenitörəmələrin kodlaşdırılması ilə əlaqədar 

m

əsələlər təsvir olunur. 

Qayda 

1

 il

ə qarışdırılmaması üçün III nəşrdə qayda I yoxdur. 

13 


TOPOQRAFİK VƏ MORFOLOJİ 

KODLAŞDIRMA ÜZRƏ 

TƏLİMATLAR

 

TOPOQRAFİYA 

Giriş 

Topoqrafik  kod  yenitör

əmənin  yaranma  mənbəyini,  digər  sözlə, 

haradan 


əmələ  gəldiyini  bildirir.  XBT-O-nun  üçüncü  nəşrində 

topoqrafik  kodlara  heç  bir  d

əyişiklik  və  ya  əlavə  edilməmişdir. 

C00-dan C80-d

ək olan topoqrafik kod və ya rubrikalar XBT-10-un II 

hiss


əsində bədxassəli yenitörəmələrə aid bölməyə istinad edir və bu 

m

ənada  XBT-O  ilə  XBT-10  arasındakı  fərqlər  müvafiq  bölmədə 



göst

ərilir.  Bədxassəli,  xoşxassəli,  in  situ  və  bəd  və  ya  xoşxassəli 

olub-

olmamasından asılı olmayaraq, bütün yenitörəmələr XBT-O-da 



eyni topoqrafik kodlarla 

kodlaşdırılır. 



Sif

ət formaları 

Yenitör


əmənin  aid  olduğu  topoqrafik  nahiyə  isim  və  ya  ona 

uyğun  sifətdən  istifadə  etməklə  kodlaşdırıla  bilər,  məsələn,  “körpü 

qlioması”  və  ya  “körpünün  qlioması”.  Ümumilikdə,  isim  formaları 

XBT-O-nun r

əqəmli siyahısı və əlifba indeksi ilə göstərilir: məsələn, 

siyahıda  “körpü”  var,  “körpünün”  isə  yoxdur.  Rahat  kodlaşdırma 

m

əqsədilə  çox  rast  gəlinən  sifətlərdən  yalnız  bir  neçəsi,  məsələn, 



“uşaqlıq”  və  “mədə”  XBT-O-da  qeyd  edilir.  Düzgün  ismin 

istifad


əsilə  bağlı  tərəddüd  olduqda,  kodlaşdırma  aparan  şəxs  tibbi 

lüğətə müraciət etməlidir. 



Xüsusi topoqrafik kodlar 

Qida borusunun hiss

ələri 

Qida  borusunun  müxt

əlif  hissələrinin  təsnifatı  üçün  bir-birinə 

uyğun gəlməyən iki müxtəlif sistem istifadə edildiyinə görə bunların 

h

ər  ikisi  həm  XTB-O,  həm  də  XBT-10-da  (Cədvəl  2)  əksini 



tapmışdır  (həmçinin  bax:  XBT-O-3,  səhifə  20,  Cədvəl  15). 

Radioqrafik  v

ə  cərrahi  məqsədlə  boyun,  döş  və  qarın  terminləri, 

endoskopik  v

ə  klinik  məqsədlər  üçün  isə  yuxarı,  orta  və  aşağı 

üçd


əbir terminləri tətbiq olunur.  

17 


C

ədvəl 2.  Qida borusunun quruluşunun kodlaşdırılması 

(h

əmçinin bax: XBT-O-3, səhifə 20, Cədvəl 15)



 

C15 

QİDA BORUSU 

C15.0 

Qida borusunun boyun hiss

əsi 

C15.1 

Qida borusunun 

döş hissəsi 

C15.2 

Qida borusunun q

arın hissəsi 

C15.3 

Qida borusunun 

yuxarı üçdəbiri 

Qida borusunun proksimal üçd

əbiri 

C15.4 

Qida borusunun orta üçd

əbiri 

C15.5 

Qida borusunun 

aşağı üçdəbiri 

Qida borusunun distal üçd

əbiri 

C15.8 

Qida borusunun 

yuxarıda qeyd edilən iki və ya daha artıq 

nahiy

əsinin hüdudlarından kənara çıxan zədəsi  

C15.9 

Qida borusu, 

ƏGO 

Q

əlsəmə yarığı və Mekkel divertikulu yenitörəmə nahiyələri kimi 

H

əm  “qəlsəmə  yarığı”,  həm  də  “Mekkel  divertikulu” 



anadang

əlmə  qüsurlar  olduğuna  görə,  XBT-10-da  müvafiq  olaraq, 

Q18.0  v

ə  Q43.0  kateqoriyalarında  kodlaşdırılmışdır.  Bununla  belə, 

qeyd  edil

ən anomaliyalar yenitörəmələrə başlanğıc verən toxumalar 

əmələ  gətirə  bilir.  XBT-O-nun  topoqrafiya  bölməsində  C10.4  - 

q

əlsəmə yarığı və C17.3 - Mekkel divertikulu kodları qeyd edilir. Bu 



terminl

ərin  yalnız  aidiyyəti  yenitörəməyə  başlanğıc  verən  toxuma 

olduqları  halda  istifadə  edilməli  olduqlarını  bildirmək  üçün  onların 

adından  sonra  mötərizə  içərisində  “yenitörəmə  nahiyəsi”  ifadəsi 

işlədilir.  Yenitörəmənin  bu  toxumalarda  yarandığı  hallar  istisna 

olmaqla,  qeyd  edil

ən  anadangəlmə  anomaliyalar  üçün  XBT-O-nun 

topoqrafik 

kodları tətbiq edilməməlidir.  

Topoqrafik regionlar v

ə dəqiqləşdirilməmiş nahiyələr 

QAYDA  A. 

Əgər  diaqnozda  törəmənin  toxuma  mənşəyi 

göst

ərilmirsə,  “ƏGO”  əvəzində  hər  bir  dəqiqləşdirilməmiş 

nahiy

əni  əlifba  göstəricisində  təklif  edilən  müvafiq  kodla 

kodlaşdırın. 

İnsan bədənindəki regionlar və dəqiqləşdirilməmiş nahiyələrə aid 

olan 

diaqnozların  kodlaşdırılması  problemli  bir  məsələdir.  Əksər 



d

əqiqləşdirilməmiş  nahiyələr  XBT-O-nun  C76  kateqoriyası  altında 

kodlaşdırılır,  lakin  bəziləri,  məsələn,  “yuxarı  ətraf”  bir  neçə 

18 


toxumadan  t

əşkil olunmuşdur (Cədvəl 3) (həmçinin bax: XBT-O-3, 

s

əhifə  21,  Cədvəl  16).  Diaqnozun  adında  şişin  mənşəyini  göstərən 



toxuma  göst

ərilməyə  bilər.  Məsələn,  “yuxarı  ətraf”  dedikdə  yuxarı 

ətrafın  dərisi,  müxtəlif  yumşaq  toxumaları  və  hətta  sümükləri 

n

əzərdə tutula bilər. Birincili nahiyə barədə heç bir təfsilatın məlum 



olmadığını  bildirən  “yuxarı  ətraf,  ƏGO”  C76.4  kimi  kodlaşdırılır. 

Yuxarı  ətraf  şişlərinin  kodlaşdırılmasını  asanlaşdırmaq  üçün  əlifba 

sırası ilə verilən indeksdə yuxarı ətraf sözündən aşağıda ona aid olan 

müxt


əlif toxumalar əlifba sırası ilə verilir.  

C

ədvəl 3.   Əlifba sırası indeksində verilən ik regionlara nümunələr 

(h

əmçinin bax: XBT-O-3, səhifə 21, Cədvəl 16)



 

Yuxarı ətraf 

C76.4 

ƏGO 


C44.6 

ƏGO (karsinoma, melanoma, nevus) 



C49.1 

ƏGO (sarkoma, lipoma) 



C49.1 

birl


əşdirici toxuması 

C49.1 

d

ərialtı toxuması 



C44.6 

d

ərisi 



C49.1 

əzələsi 


C49.1 

fibroz 


toxuması 

C40.1 

qısa borulu sümükləri 



C40.1 

qısa borulu sümükləri, aidiyyəti oynaqların 



C77.3 

limfa düyünü 



C47.1 

periferik sinirl

əri 

C49.1 

piy 


toxuması 

C49.1 

skelet 


əzələsi 

C40.0 

uzun borulu sümüyü 



C40.0 

uzun borulu sümüyü, aidiyy

əti oynaqların 

C47.1 

vegetativ (avtonom) sinir sistemi 



C49.1 

v

ətəri 



C49.1 

v

ətər yatağı 



C49.1 

yumşaq toxuması 

Əlifba sırası indeksində çox rast gəlinən xoş və bədxassəli yeni-

tör


əmələrə  nümunələr  (mötərizə  içərisində)  verilir  və  bunlar  əmələ 

g

əldikləri toxumaya aid edilir. Yuxarı ətrafda karsinoma, melanoma 



v

ə  xal  C44.6  kimi  kodlaşdırılır  və  “yuxarı  ətraf  dərisi”ni  nəzərdə 

tutur.  Möt

ərizə  içərisində  verilən  bu  cür  məlumatlar  kodlaşdıran 

19 


şəxsə  kömək  etmək  və  məsələn,  yuxarı  ətrafın  müxtəlif  növ 

karsinomalarını  (yastı  hüceyrəli  karsinoma,  epidermoid  karsinoma) 

göst

ərmək  üçün  nəzərdə  tutulmuşlar  və  C76.4  (yuxarı  ətraf,  ƏGO) 



kimi deyil, C44.6 

(yuxarı ətraf dərisi) kimi kodlaşdırılmalıdırlar. 

Analoji olaraq, sarkoma v

ə lipoma C49.1 kimi kodlaşdırılırlar ki, 

bu  da 

yuxarı  ətrafın  müxtəlif  yumşaq  toxumalarının  topoqrafik 



kodunu  t

əşkil  edir.  Əksər  sarkomalar,  məsələn,  fibrosarkoma, 

liposarkoma  v

ə  angiosarkoma  mənşəyini  yumşaq  toxumalardan 

götürür. 

Əlifba  sırası  indeksində  bədənin  C76  topoqrafik  kodu 

altında verilən digər dəqiqləşdirilməmiş nahiyələri və regionları üçün 

d

ə  analoji  yanaşmadan  istifadə  edilir.  Bəzi  dəqiqləşdirilməmiş 



nahiy

ələr,  məsələn,  çənə,  ƏGO  və  alın  ƏGO  C76-ya  deyil,  dəriyə 

(C44-

ə) aid edilir. 



Sümük 

şişləri  xüsusi  diqqət  tələb  edir.  Həm  osteo-  (“sümük”), 

h

əm  də  xondrosarkomalar  (“xondro”  qığırdaq),  adətən,  sümükdə 



yaranır.  “Yuxarı  ətraf  sümüyü”  C40.0  kimi  kodlaşdırılır,  “yuxarı 

ətrafın uzun sümükləri, kürək sümüyü və aidiyyəti oynaqlar”ı bildirir 

v

ə  əgər  osteosarkoma  və  ya  xondrosarkoma  yuxarı  ətraf 



sümükl

ərindən birində baş verərsə, bu koddan istifadə edilməlidir. 



Periferik sinirl

ər və birləşdirici toxumalar 

Periferik  sinirl

ər  (C47._)  və  birləşdirici  toxumalara  (C49._)  bir 

sıra  müxtəlif  toxumalar  aiddir  (aidiyyəti  terminlər  üçün  topoqrafik 

siyahıya  nəzər  salın).  Əlifba  sırası  indeksində  bədənin  bütün 

nahiy


ələrinə  aid  olan  müvafiq  terminlərin  hamısı  əks  olunmur. 

M

əsələn,  birləşdirici  toxumaya  aid  edilən  adipoz  toxuma  hər  bir 



d

əqiqləşdirilməmiş nahiyə üçün verilmir. 



Sözönl

əri 

QAYDA B. 

Əgər topoqrafik nahiyənin adının qarşısına peri-, 

para-  v

ə  ya  bənzər  kimi  XBT-O-da  xüsusi  göstərilməyən 

sözönl

əri əlavə edilmişsə, törəmənin mənşəyi spesifik toxumanın 

göst

ərildiyi  hallar  istisna  olmaqla,  nahiyəni  müvafiq 

d

əqiqləşdirilməmiş C76 altkateqoriyası ilə kodlaşdırın.  

20 


Topoqrafik  nahiy

ə  və  müxtəlif  orqanların  adının  yanında  peri-, 

para-,  pre-, supra-, infra- v

ə s. kimi şəkilçilər tez-tez istifadə edilir. Bu 

şəkilçilər  vasitəsilə  modifikasiya  edilən  topoqrafik  nahiyələrdən  bir 

neç


əsi  XBT-O-da  qeyd  edilir  və  onlara  uyğun  kod  təyin  edilmişdir. 

M

əsələn, “periadrenal toxuma”, “peripankreatik toxuma” və “retrosekal 



toxuma” 

siyahıda  verilir  və  bunlara  “retroperiton”u  müəyyən  edən 

C48.0  kodu  verilir.  “Paraaortal  limfa  düyünü”  XBT-O-da  qeyd  olunur 

v

ə ona aortal limfa düyünü ilə eyni kod nömrəsi – C77.2 təyin edilir. 



XBT-O-da  bel

ə  sözönləri  vasitəsilə  modifikasiya  edilmiş  bütün 

topoqrafik  nahiy

ələri  əhatə  etmək  mümkün  deyil.  Təcrübədə  belə 

şəkilçilərin  istifadəsi  həmin  nahiyənin  dəqiqləşdirilməmiş  olmasına 

d

əlalət  edir.  Kodlaşdırmanı  aparan  şəxslər  XBT-O-da  göstərilməyən 



dig

ər  dəqiqləşdirilməmiş  nahiyələr  üçün  C76  rubrikasından  istifadə 

etm

əlidirlər. Eyni qayda spesifik topoqrafik nahiyənin “sahəsində” və ya 



“regionunda” olan qeyri-d

əqiq elementlər üçün də tətbiq olunur. 



Bir neç

ə nahiyənin hüdudlarını əhatə edən bədxassəli 

yenitör

əmələr 

QAYDA  C. 

Şiş  iki  və  ya  daha  artıq  kateqoriyanı  və  ya 

altkateqoriyanın hüdudlarını əhatə edirsə və əmələgəlmə mənbəyi 



əyyən edilə bilmirsə, “.8” altkateqoriyasını tətbiq edin.  

C00-C76 


kateqoriyalarında  birincili  bədxassəli  yenitörəmələr 

yarandıqları  toxuma  və  ya  orqana  görə  təsnif  edilir.  Bir  çox  üç 

simvollu  rubrikalarda  daha  sonra  ad  t

əyin  edilmiş  hissələr  və  ya 

altkateqoriyalar mü

əyyən edilir. Üç simvollu kateqoriya daxilində iki 

v

ə  ya  daha  artıq  yanaşı  yerləşən  nahiyəni  əhatə  edən  eyni  və 



m

ənşəyini  təşkil  edən  toxumanın  müəyyənləşdirilə  bilmədiyi 

yenitör

əmə  “.8”  kateqoriyasına  –  “qeyd  edilən  iki  və  ya  daha  artıq 



nahiy

ənin hüdudlarından kənara çıxan zədə” kimi təsnif edilir (əgər, 

başqa  yerdə  spesifik  olaraq  kateqoriyalara  ayrılmamışdırsa).  “Qeyd 

edil


ən iki və ya daha artıq nahiyə” dedikdə həmin nahiyələrin yanaşı 

yerl


əşməsi  nəzərdə  tutulur.  Rəqəm  ardıcıllığı  ilə  gələn  alt-

kateqoriyalar 

əksər  hallarda  anatomik  olaraq  yanaşı  yerləşən 

strukturları  əhatə  etsə  də,  bu  mütləq  qayda  deyil  (məsələn,  sidik 

kis

əsi C67) və belə olmadığı hallarda topoqrafik əlaqələrin müəyyən 



edilm

əsi  üçün  anatomiya  kitablarına  müraciət  edilməlidir.  Məsələn, 

“qida  borusu  v

ə  mədənin  karsinoması”  spesifik  olaraq  C16.0 

21 


(kardiya)  kimi  t

əsnif  edilir,  lakin  “dilin  ucu  və  ventral  səthinin 

ka

rsinoması” isə C02.8 kimi təsnif edilməlidir. Digər tərəfdən “dilin 



ucunun  onun  ventral  s

əthinə  də  yayılan  karsinoması”  C02.1  kimi 

t

əsnif edilməlidir, belə ki, bu halda mənşə, yəni dilin ucu məlumdur. 



B

əzən yenitörəmə müəyyən sistem daxilində iki və ya daha artıq üç 

simvollu 

kateqoriyanın  təmsil  olunduğu  iki  və  ya  daha  artıq  nahiyəni 

əhatə  edə  bilər.  Bu  halda  orqan  sistemlərində  iki  və  ya  daha  artıq 

nahiy


əni  əhatə  edən  altkateqoriyaların  siyahısını  görmək  üçün  4-cü 

C

ədvələ  nəzər  salın  (həmçinin  bax:  XBT-O-3,  səhifə  24,  Cədvəl  17). 

M

əsələn,  “mədə  və  nazik  bağırsaqların  karsinoması”  C26.8  –  yəni, 



h

əzm  sisteminin  qeyd  edilən  iki  və  ya  daha  artıq  nahiyəsinin 

hüdudlarından kənara çıxan zədəsi” kimi təsnif edilməlidir. 

C

ədvəl 4.  

Bir neç

ə üç simvollu kateqoriyanı əhatə edən yenitörəmələr üçün 

nahiy

ə kodları 

(h

əmçinin bax: XBT-O-3, səhifə 24, Cədvəl 17)



 

C02.8  Dilin qeyd edil

ən nahiyələrindən bir və ya bir neçəsinin hüdudlarından 

k

ənara çıxan zədələnməsi 



C08.8  Böyük 

ağız suyu vəzilərinin qeyd edilən nahiyələrindən bir və ya bir 

neç

əsinin hüdudlarından kənara çıxan zədələnməsi 



C14.8  Dodaq, a

ğız boşluğu və udlağın qeyd edilən nahiyələrindən bir və ya bir 

neç

əsinin hüdudlarından kənara çıxan zədələnməsi 



C21.8  Düz 

bağırsaq, anus və anal kanalın qeyd edilən nahiyələrindən bir  və ya 

bir neç

əsinin hüdudlarından kənara çıxan zədələnməsi 



C24.8  Öd yolunun qeyd edil

ən nahiyələrindən bir və ya bir neçəsinin 

hüdudlarından kənara çıxan zədələnməsi 

C26.8  H

əzm sisteminin qeyd edilən nahiyələrindən bir və ya bir neçəsinin 

hüdudlarından kənara çıxan zədələnməsi 

C39.8  T

ənəffüs və döş qəfəsi orqanlarının qeyd edilən nahiyələrindən bir və ya 

bir neç

əsinin hüdudlarından kənara çıxan zədələnməsi 



C41.8  Sümük, oynaq v

ə oynaq qığırdaqlarının qeyd edilən nahiyələrindən bir və 

ya bir neç

əsinin hüdudlarından kənara çıxan zədələnməsi 



C49.8  Birl

əşdirici, dərialtı və digər yumşaq toxumaların qeyd edilən nahiyələrin-

d

ən bir və ya bir neçəsinin hüdudlarından kənara çıxan zədələnməsi 



C57.8  Qad

ın cinsiyyət orqanlarının qeyd edilən nahiyələrindən bir və ya  bir 

neç

əsinin hüdudlarından kənara çıxan zədələnməsi 



C63.8  Ki

şi cinsiyyət orqanlarının qeyd edilən nahiyələrindən bir və ya bir 

neç

əsinin hüdudlarından kənara çıxan zədələnməsi 



C68.8  Sidik orqanlar

ının qeyd edilən nahiyələrindən bir və ya bir neçəsinin 

hüdudlarından kənara çıxan zədələnməsi 

C72.8  Ba

ş beyin və mərkəzi sinir sisteminin qeyd edilən nahiyələrindən bir və 

ya bir neç

əsinin hüdudlarından kənara çıxan zədələnməsi 

22 


Limfomalara aid topoqrafik kodlar 

QAYDA D. 

Əgər limfoma limfa düyünlərindən inkişaf edirsə, 

onu  C77.0  il

ə kodlaşdırın. Əgər limfoma bir neçə limfa düyünü 

regionunu 

əhatə  edirsə,  onu  C77.8  kimi  (çoxsaylı  regionların 

limfa  düyünl

əri)  kodlaşdırın.  Düyündən  kənar  (ekstranodal) 

limfomaları  yarandığı  toxumaya  (bu,  biopsiyanın  aparıldığı 

nahiy

ə  olmaya  da  bilər)  görə  kodlaşdırın.  Əgər  limfomanın 

nahiy

əsi  qeyd  edilmirsə  və  ekstranodal  olmasına  şübhə  varsa, 

onu C80.9 kimi (nam

əlum birincili nahiyə) kodlaşdırın.  

Solid 


şişlərdən, məsələn, süd vəzi və ya mədə xərçəngindən fərqli 

olaraq,  limfomalar  sistemli  (generaliz

ə  olunmuş)  proses  hesab 

olunur. 


Limfomaların əksəriyyəti limfa düyünündə (topoqrafik kodu 

C77._)  v

ə  ya  badamcıqlar,  dalaq,  Valdeyer  həlqəsi,  nazik 

bağırsaqların  Peyer  düyüncükləri  və  ya  timus  kimi  limfatik 

toxumalarda  y

aranır  və  “nodal”  (və  ya  düyün)  limfomaları 

adlandırılır. 

Limfomalar 

h

əmçinin 


müxt

əlif 


orqanların 

limfatik 

toxumalarında,  məsələn,  mədə  və  ya  bağırsaqlarda  yarana  bilər. 

Konkret  nahiy

ədə  meydana  çıxan  limfomalar  “ekstranodal” 

(“düyünd


ənkənar”) və ya “ekstralimfatik” adlandırılır. Ona görə də, 

limfomalar  üçün  nahiy

ələrə  aid  topoqrafik  kodlaşdırma  tətbiq 

edilmir.  B

əzi  hallarda  ekstranodal  və  ekstralimfatik  terminləri  bir-

birin


ə  ekvivalent  kimi  istifadə  edilsə  də,  əslində  “ekstranodal” 

termini 


limfomanın limfa düyünündə  yaranmadığını, lakin  yuxarıda 

qeyd  edil

ən limfatik toxumalardan birində meydana çıxa biləcəyini, 

“ekstralimfatik”  termini  is

ə  limfomanın  qeyri-limfatik  orqan  və  ya 

toxumada 

əmələ gəldiyini bildirir. 

Nodal v


ə ya ekstranodal limfomaları qeyd edərkən, şişin birincili 

yaranma nahiy

əsini müəyyən etmək vacibdir. Həmin nahiyə biopsiya 

götürül


ən  və  ya  metastazlaşma  baş  verən  nahiyə  olmaya  bilər. 

M

əsələn, iri hüceyrəli diffuz B-hüceyrəli limfoma həm nodal, həm də 



birincili  ekstranodal 

şiş ola bilər. Biopsiya limfa düyünündə aparıla 

bil

ər,  lakin  əsas  xəstəlik  birincili  düyündənkənar  orqanda  ola  bilər. 



Bel

ə  diferensiasiyanın  aparılması  üçün  yeganə  etibarlı  üsul 

instrumental diaqnostik müayin

ələrlə şişin mərhələsinə dair məlumat 

əldə edilməsindən ibarətdir. Lakin onkoloji xəstəliklərə dair registrlər 

23 


üçün  bu  m

əlumat  asan  əlçatan  olmaya  bilər.  Əgər  hər  hansı  limfa 

düyününün birincili nahiy

əni təşkil etdiyi dəqiqdirsə, kodlaşdırma da 

müvafiq  qaydada 

aparılmalıdır. Əks təqdirdə “limfa düyünü, ƏGO” 

(C77.9) istifad

ə edilməlidir. Əgər birincili nahiyənin limfa düyünləri 

olmadığı  məlum  olarsa,  bu  zaman  “naməlum  birincili  nahiyə” 

(C80.9)  kodundan  istifad

ə  edilməlidir.  Belə  fərqləndirmənin 

aparılması  vacibdir,  çünki  ekstranodal  limfomaların  proqnozu  daha 

yaxşı ola bilir. 

Leykemiyaların topoqrafik kodlaşdırılması 

QAYDA E. Miyeloid sarkoma (9930/3) istisna olmaqla, bütün 

leykemiyaları C42.1 kimi (sümük iliyi) kodlaşdırın.  

Miyeloid  sarkoma  orqan  v

ə  ya  toxumadakı  leykemik  depodan 

ibar


ət olduğu üçün yarandığı mənbəyə görə təsnif edilməlidir.  

24 


MORFOLOGİYA 

Giriş 

Morfoloji  kod  yenitör

əməyə  çevrilmiş  hüceyrənin  növünü  və 

bioloji  f

əallığını kodlaşdırır, digər sözlə, inkişaf etmiş şişin növünü 

v

ə  davranışını  bildirir.  Tam  morfoloji  kod  üç  komponentdən  təşkil 



olunmuşdur: 

4 r


əqəm – hüceyrənin növü (histologiya) 

1 r


əqəm – davranış 

1 r


əqəm – diferensiasiya  dərəcəsi və ya fenotip. 

XBT-O-da  morfoloji  kodlar 

verilmiş  şiş  hüceyrəsinin  növünü, 

əlavə  rəqəm  isə  davranışını  kodlaşdırır.  Törəmənin  dərəcəsi, 

diferensiasiya v

ə ya fenotip şiş haqda əlavə məlumat təqdim edir. 



X

ərçəng və karsinoma 

“X

ərçəng”  və  “karsinoma”  sözləri  tez-tez  bir-birinə  ekvivalent 



olaraq  istifad

ə  edilir,  məsələn,  “yastı  hüceyrəli  xərçəng”  və  “yastı 

hüceyr

əli  karsinoma”.  Qeyd  edilən  misalda  birincinin  ikinci  kimi 



kodlaşdırılmasında  heç  bir  səhv  yoxdur.  Lakin  “iy  hüceyrəli 

x

ərçəng”  “iy  hüceyrəli  sarkoma”  və  ya  “iy  hüceyrəli  karsinoma” 



növl

ərinə bölünür. XBT-O-da xərçəng sözü yalnız bir dəfə – qeyri-

spesifik  termin  olan  “b

ədxassəli  yenitörəmə”yə  (8000/3)  sinonim 

kimi qeyd edilir. 

Aydındır ki, XBT-O-da “xərçəng” sözünün histoloji 

diaqnozun t

ərkib hissəsi olaraq qeyri-dəqiq formada istifadə edildiyi 

bütün hallar üçün spesifik kodlar t

əyin edilə bilməz. 



Davranış 

Şişin  davranışı  onun  orqanizm  daxilindəki  aktivliyini  göstərir. 

Şişin davranışını müəyyən etmək üçün patoloqlar müxtəlif üsullardan 

istifad


ə edirlər. 5-ci Cədvəldə bu davranışlar əks etdirilir (həmçinin 

bax: XBT-O-3, s

əhifə 26, Cədvəl 18). Şiş yayılma potensialına malik 

olmadan yerind

ə inkişaf edə (/0, xoşxassəli), yerində inkişaf etsə də, 

b

ədxassəli  ola  (/2,  qeyri-invaziv  və  ya  in  situ),  ətraf  toxumalara 



siray

ət  edə  (/3,  bədxassəli,  birincili  nahiyə)  və  hətta  yarandığı 

lokalizasiyadan  disseminasiya  ed

ərək  başqa  nahiyədə  inkişafını 

davam etdir

ə (/6, metastatik) bilər.  

25 


C

ədvəl 5.  Yenitörəmələrin davranışını müəyyən edən 5-ci simvol 

(h

əmçinin bax: XBT-O-3, səhifə 26, Cədvəl 18)



 

Kod 

/0 

Xoşxassəli 

/1 

Maliqnantlığı və ya bədləşmə dərəcəsi qeyri-müəyyəndir 

S

ərhəd maliqnantlığa malikdir 

Maliqnantlıq potensialı aşağıdır  

Maliqnantlıq potensialı qeyri-müəyyəndir 

/2 

İn situ karsinoma 

İntraepitelial  

İnfiltrasiya etməyən 

Qeyri-invaziv  

/3 

Maliqnant, birincili lokalizasiya 

/6* 

Maliqnant, 

metastazın lokalizasiyası 

Maliqnant, ikincili lokalizasiya 

/9* 

Maliqnant, 

lokalizasiyanın birincili və ya metastaz olduğu qeyri-



əyyəndir 

*

İşarə ilə verilmiş kodlar Xərçəng Registrlərdə istifadə edilmir.

Əksər  xərçəng  registrlərində  yalnız  bədxassəli  və  in  situ 

yenitör

əmələrə dair məlumat toplanılır ki, bunlar da davranış koduna 



gör

ə  /3  və  ya  /2  simvolları  ilə  müəyyən  edilir.  /6  (bədxassəli, 

metastatik) v

ə /9 (bədxassəli, birincili və ya metastatik olması qeyri-

əyyən  olan)  davranış  kodları  bu  məlumat  bazalarında,  adətən, 



istifad

ə olunmur. Məsələn, əgər xəstədə ağciyərə yayılmış karsinoma 

varsa  v

ə  törəmənin  toxuma  mənşəyi  məlum  deyilsə,  müvafiq  kod 

olaraq  C80.9  (nam

əlum  birincili  nahiyə)  və  8010/3  (karsinoma) 

istifad

ə  edilir.  /3  birincili  nahiyənin  bədxassəli  yenitörəməsini 



bildirir. 

İn situ karsinoma və uşaqlıq boynunun epiteldaxili yenitörəməsi 

(UEY) III 

Əksər xərçəng registrlərində istənilən nahiyədə meydana gələn in 

situ  karsinoma  qeyd

ə  alınır.  Qəbul  edilən  faktdır  ki,  in  situ 

karsinomaların  mühüm  əksəriyyəti  uşaqlıq  boynunda  qeydə  alınır. 

Son  ill


ərdə  bu  patologiya  üçün  sitoloq  və  patoloqlar  tərəfindən  bir 

neç


ə  başqa,  lakin  bir-biri  ilə  sıx  əlaqəli  termin,  xüsusilə  də, 

epiteldaxili  yenitör

əmə  termini  istifadə  edilməkdədir.  Uşaqlıq 

26 


boynunun  III  d

ərəcəli  epiteldaxili  yenitörəməsi  (UEY  III)  termini 

uşaqlıq boynu üçün tez-tez işlədilir. Təəssüf ki, bu termin həm in situ 

karsinomanı, həm də ağır dərəcəli displaziyanı əhatə edir.  

Aidiyy

əti  məsələ  ilə  əlaqədar  müxtəlif  ölkələrdə  bu  sahənin 



aparıcı mütəxəssislərinin rəyləri alınmışdır və onların əksəriyyətinin 

fikrinc


ə,  ağır  dərəcəli  displaziyanın  qeyd  olunub  olunmadığından 

asılı  olmayaraq,  UEY  III  termini  in  situ  karsinomaya  uyğun  hesab 

edil

ə  bilər.  UEY  III  kimi  qeyd  edilməyən  uşaqlıq  boynunun  ağır 



d

ərəcəli  displaziyası  SNOMED-ə  (Sistematik  Tibbi  Nomenklatura) 

əsasən  digər  nahiyələrin  ağır  dərəcəli  displazasiyası  kimi 

kodlaşdırılır. Uşaqlıq  yolu (UYEY  III), vulva (VEY  III) və anusun 

(AEY 

III)  eyni 



adlı  patologiyalarına  da  analoji  şəkildə 

yanaşılmalıdır.  

UEY  III-nün  in  situ  karsinomaya 

uyğun  gəlmədiyini  düşünən 

patoloqlar  (

ixtisaslaşmayan)  matriks  sistemini  tətbiq  etməklə, 

davranış  kodunu  dəyişdirərək  /1  edə  bilərlər  (xoş  və  ya  bədxassəli 

olması qeyri-müəyyən olan). 

“Bethesda” sitoloji m

əlumat sistemində (23) yalnız iki qrup, aşağı 

diferensiasiyalı  yastı  hüceyrəli  epiteldaxili  zədələnmə  və  yüksək 

diferensiasiyalı  yastı  hüceyrəli  epiteldaxili  zədələnmə  qeydə  alınır. 

Yüks

ək  diferensiasiya  dərəcəsi  olan  qrupa  orta  (UEY  II)  və  ağır 



d

ərəcəli displaziya və in situ karsinoma (UEY III) aid edilir. 



Patoloji laboratoriyalarda 

davranış kodunun istifadəsi 

Hazırkı  təlimatların  oxuduğunuz  hissəsində  verilən  təlimatların 

əksəriyyəti  kodlaşdırma  aparan  və  şişlərin  qeydiyyatı  ilə  məşğul 

olanlar  üçün  n

əzərdə  tutulsa  da,  patoloqların  da  təsnifata  dair 

ehtiyacları  nəzərə  alınıb.  İki  qrup  arasında  fərq  davranış  kodunun 

istifad

əsi ilə müəyyən edilir. Onkoloji xəstəliklərin registrini aparan 



müt

əxəssisləri  burada  birincili  törəmənin  müəyyən  edilməsi 

maraqlandırırsa,  patoloqu  toxuma  nümunəsinin  kodlaşdırılması 

maraqlandırır. Patoloqa eyni xəstəyə aid bir neçə müayinə materialı 

gönd

ərilmiş ola bilər: məsələn, (a) bioptat, (b) birincili nahiyə və (c) 



metastaz  nahiy

əsindən  alınmış  tikələr  (Cədvəl  6)  (həmçinin  bax: 

XBT-O-3,  s

əhifə  27,  Cədvəl  19).  Patoloq  üçün  hər  üç  müayinə 

materialını  izləyə  bilmək  əhəmiyyətlidir.  Xərçəng  registrində 

27 


qeydiyyatını  aparan  mütəxəssis  isə  yalnız  birincili  törəmədə 

maraqlıdır.  Hər  bir  müayinə  materialı  müvafiq  topoqrafik  və 

morfoloji  kodla 

kodlaşdırılır.  Lakin  davranış  baxımından  (b) 

materialı /3, (a) və (c) materialları isə /6 (metastatik) hesab edilir. Bu 

is

ə  müvafiq  topoqrafik  kodun  şişin  mənşəyini  ifadə  etmədiyini 



bildirir.  Bundan 

əlavə,  registrin  əməkdaşı  yalnız  (b)-ni  –  şişin 

davranışını  /3  simvolu  ilə  müəyyən  etməklə  şişin  əmələgəlmə 

nahiy


əsini və morfologiyasını qeydə alır.  

MORFOLOJİ KOD MATRİKSİNİN MAHİYYƏTİ 

QAYDA  F.  XBT-O-da  d

əqiq  termin  göstərilməsə  belə, 

yenitör

əmənin  davranışını  təsvir  edən  5-ci  simvoldan  istifadə 

edin.  

XBT-O-da  veril

ən  terminlərin  morfoloji  kodunun  struktur  və 

mahiyy


əti  üçün  7-ci  Cədvələ  nəzər  salın  (həmçinin  bax:  XBT-O-3, 

s

əhifə 29, Cədvəl 20). Birinci misalda (A) morfoloji kodla beş termin 



görünür. 

Bunların  hər  biri  eyni  dörd  simvollu  koda  (8140)  malik 

olub,  v

əzi  mənşəli  yenitörəməni  bildirir.  “Adenoma,  ƏGO” 

xoşxassəli şişdir və davranış kodu /0-dır. “Adenokarsinoma, ƏGO” 

“adenoma, 

ƏGO”-nun bədxassəli ekvivalentidir və davranış kodu /3-

dür. 


“İn  situ  adenokarsinoma”  müvafiq  olaraq,  /2  davranış  koduna 

malikdir. 

Əvvəllər “Bronxial adenoma” xoşxassəli şiş hesab edilirdi, 

lakin  sonralar  b

ədxassəli  olduğu  və  ya  bədxassəlilik  potensialına 

malik 


olduğu  müəyyən  edilmişdir.  Ona  görə  də  əlavə  göstəricisi 

28 


       Cədvəl 6.   

Laboratoriyada nümunələrin kodlaşdırılması üzrə misallar 

(həmçinin bax: XBT-O-3, səhifə 27, Cədvəl 19)

 

a.

Bioptatla diaqnostika: körpücüküstü limfa düyünü,

metastatik üzüyəbənzər hüceyrəli adenokarsinoma,

böyük ehtimalla mədədən yayılmış

C77.0 8490/6 





b

.

  

Birincili nahiyə: mədə dibi, üzüyəbənzər hüceyrəli

 adenokarsinoma 

C16.1 8490/3 



c. Metastatik nahiyə: yuxarı pay bronxu, metastatik

üzüyəbənzər hüceyrəli adenokasinoma

C34.1 8490/6 





Bu halda kodlar qeydiyyat bazasında verildiyi şəkildə təqdim edilir. 

olmayan  bronxial 

adenomanın  xoş-  və  ya  bədxassəli  şiş  kimi 

davranacağı  naməlum  olmadığı  üçün  ona  /1  davranış  kodu  təyin 

edilmişdir.  “Metastatik  adenokarsinoma,  ƏGO”  8140/6  koduna 

malikdir.  XBT-O-nun  r

əqəmli  siyahısı  və  ya  əlifba  siyahısı 

indeksind

ə  göstərilməsə  də,  8140/9  da  matriksin  tərkib  hissəsidir. 

Əgər  klinik  və  ya  patoloji  qeydlərdə  “birincili  və  ya  metastatik 

olduğu  bəlli  olmayan  ağciyər  adenokarsinoması”  diaqnozu  qeyd 

edilirs

ə, bu 8140/9 kimi kodlaşdırıla bilər. Əvvəldə də qeyd edildiyi 



kimi  x

ərçəngin  qeydiyyatını  aparan  şəxs  bu  koddan  istifadə  etmir, 

çünki  normada 

yalnız  /2  (in  situ)  və  /3  (bədxassəli  yenitörəmə, 

birincili nahiy

ə) kodlarına uyğun gələn törəmələr registrə daxil edilir. 

İkinci misalda (B) dörd simvollu 9000 nömrəli morfoloji kodun 

altında üç termin sadalanıb. “Brenner şişi, ƏGO”, adətən, xoşxassəli 

olur, ona gör

ə də 9000/0 kimi qeyd edilir. Əgər “bədxassəli Brenner 

şişi” diaqnozundan istifadə edilmişsə, bu zaman bu şişi 9000/3 kimi 

kodlaşdırmaq  düzgündür.  Analoji  olaraq  “malıqnantlığı  qeyri-

əyyən  olan  Brenner  şişi”  9000/1  kimi  kodlaşdırılır.  9000/2, 



9000/6  v

ə 9000/9 kodları XBT-O-da qeyd edilmir. Ehtiyac olduqda 

onlardan  istifad

ə  oluna  bilər.  Məsələn,  “in  situ  Brenner  şişi” 

əyyən edilərsə, 9000/2 kodu tətbiq oluna bilər. 



Üçüncü  misalda 

yalnız  bir  termin,  “xordoma”  qeyd  edilir. 

Xordoma,  ad

ətən,  bədxassəli  olur  və  ona  görə  də  morfoloji  kodu 

9370/3 

olmalıdır. 9370 matriksində digər kodlar da vardır və ehtiyac 



olarsa,  istifad

ə  edilə  bilər.  Məsələn,  XBT-O-da  qeyd  edilməsə  də 

“xoşxassəli  xordoma”  müəyyən  edildikdə,  o,  9370/0  kodlaşdırılır. 

Qeyd  etm

ək  lazımdır  ki,  bəzi  mümkün  kombinasiyalar  yəqin  ki, 

mövcud  deyil,  yaxud  da  q

əbul  edilməyib  və  təsvir  olunmayıb. 

M

əsələn, “xoşxassəli sarkoma” termini mövcud konsepsiyalara zidd 



olardı. 

Ad

ətən, histoloji termin aydın şəkildə şişin davranışını, yəni xoş- 



v

ə ya bədxassəli olmasını özündə əks etdirir və bu, XBT-O-da həmin 

şiş üçün təyin edilmiş davranış kodu vasitəsilə də qeyd edilir. XBT-

O-da 


yalnız in situ şişlərinin bir neçə histoloji növü qeyd edilir. Əgər 

in  situ  tör

əmə  aşkar  edilərsə,  XBT-O-3-də  verilən  istənilən  dörd 

simvollu  koda  /2 

davranış  kodunu  əlavə  etmək  mümkündür.  Qeyd 

edilm


əlidir ki, matriks sistemi şişin xoşxassəli, bədxassəli, in situ və 

29 


ya 

xoş-  və  ya  bədxassəliliyi  məlum  olmayan  kimi  müəyyən 

edilm

əsində yekun rəyi patoloqa vermişdir. 



Burada  t

əyin  edilən  davranış  kodu  patoloqun  fikrincə  həmin 

tör

əməyə  ən  çox  xas  olan  davranış  kodunu  göstərir.  Əgər  patoloq 



XBT-O-da  göst

ərilmiş  kodla  və  ya  konkret  bir  halda  təyin  edilən 

kodla 

razı  deyilsə,  onu  dəyişə  bilər.  Məsələn,  süd  vəzi  giləsinin 



Pedcet x

əstəliyi XBT-O-da bədxassəli xəstəlik kimi qeyd edilir. Son 

vaxtlarda  b

əzi  patoloqlar  nəzərə  çarpan  şiş  kütləsinin  olmaması 

hallarında  bu  patologiyanı  in  situ  hesab  etməyə  başlamışlar.  Belə 

olduğu  halda  şiş  in  situ  olaraq  qeyd  edilir  və  müvafiq  şəkildə 

kodlaşdırılır.  

C

ədvəl 7.  

Morfologiya v

ə davranış kodu matriksi 

(h

əmçinin bax: XBT-O-3, səhifə 29, Cədvəl 20)



 

Misal A 

Misal B 

Misal C 

Əsas hüceyrə növü 

5-ci r

əqəm – 

davranış kodu 

8140 


9000 

9370 


/0 

xoşxassəli 

8140/0 Adenoma, 

ƏGO 


9000/0 Brenner 

şişi, 


ƏGO (C56.9) 

9370/0 


/1 

xoş- və ya 

b

ədxassəli olması 



nam

əlum 


8140/1 Bronxial 

adenoma (C34._) 

9000/1 Brenner 

şişi, 


keçid 

malıqnizasiyalı 

(C56.9) 

9370/1 


/2 in situ, qeyri-invaziv 

8140/2 


İn situ 

adenokarsinoma 

9000/2 

9370/2 


/3 b

ədxassəli, birincili 

8140/3 

Adenokarsinoma, 



ƏGO 

9000/3 B


ədxassəli 

Brenner 


şişi (C56.9) 

9370/3 


Xordoma 

/6 b


ədxassəli, 

metastatik

*

 

8140/6 Metastatik 



adenokarsinoma 

9000/6 


9370/6 

/9 b


ədxassəli, birincili 

v

ə ya metastatik olduğu 



qeyri-mü

əyyən


*

 

8140/9 



9000/9 

9370/9 


*

İşarə ilə verilmiş kodlar Xərçəng Registrlərdə istifadə edilmir.

30 


Yadda 

saxlayın ki, XBT-O topoqrafik və morfoloji kodlaşdırma 

sistemidir 

(dig


ər  sözlə  kodlaşdırılmış  nomenklaturadır)  və 

x

əstəliklərin  mərhələlər  və  ya  xəstəliyin  yayılma  dərəcəsini 



kodlaşdırmaq  üçün  nəzərdə  tutulmayıb.  XBT-O  təsnifat  sisteminin 

X

ərçəng  Əleyhinə  Beynəlxalq  Cəmiyyətin  (XƏBC)  və  ya  Amerika 



X

ərçəngə  Qarşı  Müştərək  Komitə  (AXQMK)  tərəfindən  verilmiş 

TNM  t

əsnifatı  ilə  heç  bir  əlaqəsi  yoxdur.  Kodlaşdırma  patoloqun 



qeydl

əri  əsasında  aparılır.  Lakin  əgər  şişin  davranışı  qeyri-

əyyəndirsə  və  ya  qeyd  edilməmişdirsə,  o  zaman  XBT-O-da 



göst

ərilən davranış kodu istifadə edilməlidir. 



Histoloji d

ərəcə və diferensiasiya kodları (6-cı simvol) 

QAYDA  G.  Diaqnozda 

verilmiş  ən  yüksək  dərəcə  və  ya 

diferensiasiya kodundan istifad

ə edin. 

XBT-O-da  b

ədxassəli  yenitörəmələrin  diferensiasiyasını  göstər-

m

ək üçün 6-cı simvoldan istifadə edilir. Bu simvollar 8-ci Cədvəldə 



əks etdirilib (həmçinin bax: XBT-O-3, səhifə 30, Cədvəl 21). Histoloji 

d

ərəcə yalnız bədxassəli patologiyalar üçün tətbiq edilir. 



Müxt

əlif  patoloqlar  törəmələrin  histoloji  dərəcəsini  fərqli  təyin 

edir  v

ə  bir  çox  bədxassəli  şişlərin  çox  vaxt  histoloji  dərəcəsi  təyin 



edilmir.  8-ci  C

ədvəldə  verilən  dərəcə  kodları  1-dən  4-dək  olub, 

müvafiq  olaraq  I-IV  histoloji  d

ərəcələri  ifadə  edir.  Diferensiasiya 

d

ərəcəsini müəyyən edən sözlər ayrıca sütunda qeyd edilir. 



Diferensiasiya 

şişin əmələ gəldiyi toxumaya nə dərəcədə bənzər 

v

ə ya ondan nə qədər fərqli olmasını təsvir edir. Patoloqlar tərəfindən 



tör

əmənin  diferensiasiyasını  müəyyən  etmək  üçün  istifadə  edilən 

terminl

ər  çox  müxtəlifdir.  Ümumilikdə  diferensiasiya  dərəcəsini 



göst

ərmək üçün “yüksək”, “orta” və “aşağı” terminləri istifadə olunur 

ki,  bunlar  da  t

əxminən  törəmənin  I,  II  və  III  histoloji  dərəcələrinə 

uyğun  gəlir.  “Diferensiasiya  olunmamış”  və  ya  “anaplastik” 

terminl


əri  IV  histoloji  dərəcəyə  uyğundur.  Ona  görə  də  “yastı 

hüceyr


əli  karsinoma,  II  dərəcə”  və  “orta  dərəcəli  diferensiasiya 

olunmuş  yastı  hüceyrəli  karsinoma”  eyni  kodla  –  8070/32  ilə 

kodlaşdırılır. Törəmənin diaqnozunda iki müxtəlif diferensiasiya və 

ya  histoloji  d

ərəcə qeyd edilirsə, kodlaşırma üçün daha yüksək olan 

d

ərəcə istifadə edilir.  



31 

C

ədvəl 8.  Kodlaşdırmanın 6-cı simvolu. Histoloji dərəcə və ya diferensiasiya 

(h

əmçinin bax: XBT-O-3, səhifə 30, Cədvəl 21)



 

Kod 

I d



ərəcə 

Yüks


ək diferensiasiyalı 

Diferensiasiya 

olunmuş, ƏGO 

II d



ərəcə 

Orta diferensi

asiyalı 

III d



ərəcə 

Aşağı diferensiasiyalı 

IV d


ərəcə 

Diferensiasiya 

olunmamış 

Anaplastik 

Diferensiasiya d



ərəcəsi müəyyən edilmir, qeyd edilmir və ya aid deyil 

Ona  gör


ə  də  “aşağı  diferensiasiyalı  sahələrə  malik  orta 

diferensiasiyalı  yastı  hüceyrəli  xərçəng”in  kodlaşdırılması  üçün  III 

histoloji  d

ərəcə  istifadə  edilməlidir.  Tam  kod  belə  olmalıdır: 

8070/33.  

Əgər diaqnozda diferensiasiya dərəcəsi qeyd olunursa, XBT-O-da 

göst

ərilən bütün bədxassəli şişlər üçün bu dərəcənin kodlaşdırılması 



aparıla bilər. Məsələn, “anaplastik yastı hüceyrəli karsinoma”nın tam 

kodlaşdırılması üçün morfoloji koda – 8070/3-ə “4” əlavə edilməlidir 

(8070/34).  H

əmin  kodun  8070/39  kimi  göstərilməsi  yanlış  olardı, 

çünki bu kodda diferensiasiya d

ərəcəsi qeyd edilmir. 

Qeyd  etm

ək  lazımdır  ki,  “anaplastik”,  “yüksək  diferensiasiyalı” 

v

ə  “diferensiasiya  olunmamış”  kimi  ifadələr  təxminən  15  histoloji 



terminin 

(limfomaların  təsviri  üçün  istifadə  edilənlərə  əlavə) 

ayrılmaz  hissəsi  kimi  istifadə  edilir.  Misallara  aiddir:  “bədxassəli 

anaplastik 

teratoma” 

(9082/34), 

“diferensiasiya 

olunmuş 


retinoblastoma”  (9511/3l)  v

ə  “yüksək  diferensiasiyalı  follikulyar 

adenokarsinoma” (8331/31).  

Kodlaşdırma  aparan  mütəxəssis  müvafiq  morfoloji  kodu  lazımi 

diferensiasiya  d

ərəcəsini  müəyyən  edən  kod  ilə  (misallarda 

göst

ərildiyi kimi) birlikdə istifadə etməlidir. 



32 

Hematopoetik fenotip 

kodları 

6-

cı  simvol  eyni  zamanda  leykemiya  və  limfomalarda 



hüceyr

ələrin mənşəyini  müəyyən etmək üçün də istifadə edilə bilər 

(C

ədvəl  9)  (həmçinin  bax:  XBT-O-3,  səhifə  31,  Cədvəl  22).  Bu, 

XBT-O-nun  üçüncü  v

ə  ikinci  nəşrinə  əsasən  kodlaşdırılmış 

m

əlumatların  müqayisəsi  zamanı  faydalı  ola  bilər.  Limfomalar 



bölm

əsində göstərildiyi kimi hüceyrə mənşəyi dörd simvollu histoloji 

kodda 

artıq əks olunur və diferensiasiya dərəcəsini əlavə etmək (6-cı 



simvol) 

t

ələb  olunmur.  Lakin  bəzən  xərçəng  registrləri 



immunofenotipik  müayin

ə  ilə  təsdiq  edilmiş  halları  ayrıca 

kodlaşdırmaq üçün həmin  6-cı simvoldan istifadə edə bilər. Bu kimi 

v

əziyyətlərdə  immunofenotipik  kod  dərəcə  və  ya  diferensiasiyaya 



malik dig

ər diaqnostik terminlər (məsələn, yüksək diferensiasiyalı və 

ya III d

ərəcə) üzərində üstünlük təşkil edir. 



C

ədvəl 9.  Limfoma və leykemiyalarda immunofenotipin müəyyənləşdirilməsi 

üçün 6-

cı simvolun istifadəsi 

(h

əmçinin bax: XBT-O-3, səhifə 31, Cədvəl 22)



 

Kod 


5 

T-hüceyr

əsi 

6 

B-hüceyr

əsi 

Pre-B 

S

ələf B hüceyrə 

7 

Sıfır hüceyrə 

N

ə T, nə B 

8 

NK hüceyr

əsi 

T

əbii killer hüceyrə 

9 

Hüceyr

ənin növü müəyyən edilməyib, göstərilmir və ya aid deyil. 

33 


Nahiy

əyə aid morfoloji terminlər 

QAYDA H. Diaqnozda topoqrafik nahiy

ə göstərilmirsə, təyin 

edilmiş  topoqrafik  koddan  istifadə  edin.  Əgər  şişin  başqa 

nahiy

ədə  meydana  gəlməsi  məlumdursa,  həmin  topoqrafik 

koddan istifad

ə edilməməlidir.  

Yenitör


əmələr üçün istifadə edilən bəzi terminlər şişin mənşəyini 

v

ə  ya  əmələ  gəldiyi  toxumanın  növünü  bildirir.  Buna  misal  10-cu 



C

ədvəldə  verilir  (həmçinin  bax:  XBT-O-3,  səhifə  32,  Cədvəl  23). 

Bel


ə  terminlərin  kodlaşdırılmasını  asanlaşdırmaq  üçün  həm 

morfoloji 

kodların rəqəmli siyahısı, həm də əlifba sırası indeksində 

lazımi  yerlərdə mötərizə içərisində topoqrafik kod əlavə edilmişdir. 

B

əzən  topoqrafik  kod  üç  simvollu  başlıqla  verilir  və  həmin  başlıq 



altında  verilən  bütün  terminlərə  aid  edilir.  Bazal  hüceyrəli 

karsinomada  (C



ədvəl 10) dərinin topoqrafik kodu (C44._) verilir və 

dördüncü  simvol 

boş  buraxılır.  Nöqtədən  sonra  aşağıdan  xəttin  (_) 

qoyulması  altkodların  olmasını  bildirir.  Buraya  nahiyə  üçün  qeyd 

edil

ən  müvafiq  dördüncü  simvol  əlavə  edilməlidir.  Nahiyələr  üçün 



spesifik 

altkodların  müəyyən  edilməsində  kodlaşdırma  aparan 

müt

əxəssis  rəqəmli  siyahı  və  ya  əlifba  sırası  indeksinə  müraciət 



etm

əlidir. Məsələn, üzün bazal hüceyrəli karsinomasının nahiyə kodu 

C44.3  (üz  d

ərisi),  yuxarı  ətraflardan  birinin  bazal  hüceyrəli 

karsinoması  isə  C44.6  (yuxarı  ətraf  dərisi)  kimi  kodlaşdırılmalıdır. 

Analoji  olaraq 

meningiomanın  topoqrafik  kodundakı  dördüncü 

simvol (C70._) 

boş saxlanılır, çünki meningeal qişa həm baş beyinə 

(C70.0), h

əm onurğa beyinə (70.1), həm də “meningeal qişa, ƏGO”-

ya (C70.9) aid ola bil

ər. 

Diaqnozda  topoqrafik  nahiy

ə  qeyd  edilmədikdə  morfoloji 

terminin 

yanında verilən topoqrafik kod istifadə edilə bilər. Bir çox 

morfoloji  terminl

ərin  topoqrafik  kodu  olmur,  çünki  şişlər  çox  vaxt 

bird


ən  artıq  orqan  və  ya  topoqrafik  nahiyədə  meydana  gəlir. 

M

əsələn,  “adenokarsinoma,  ƏGO”  heç  bir  topoqrafik  koda  malik 



deyil,  çünki  birincili  adenokarsinoma  bir  çox  orqanlarda  meydana 

g

ələ bilər. 



Ola bil

ər ki, diaqnozda qeyd edilən nahiyə topoqrafik kodda qeyd 

edil

ən  nahiyədən  fərqli  olsun.  Məsələn,  bazal  hüceyrəli  karsinoma 



d

əridən başqa orqanlarda da yarana bilər.  

34 


Birincili  nahiy

ə  fərqli  olduqda,  XBT-O-da  verilən  topoqrafik 

kod  n

əzərə  alınmamalı  və  diaqnozda  qeyd  edilən  nahiyə  üçün 

spesifik  olan  topoqrafik  kod  istifad

ə  edilməlidir.  Məsələn, 

“infiltrasiyaedici  axacaq 

karsinoması”  morfoloji  termininin  yanına 

topoqrafik kod olaraq C50._ (süd v

əzi) əlavə edilir, çünki bu termin, 

ad

ətən,  süd  vəzində  meydana  gələn  karsinoma  üçün  istifadə  edilir. 



Lakin, 

əgər  “infiltrasiyaedici  axacaq  karsinoması”  termini  mədəaltı 

v

əzdə  yaranmış  birincili  karsinomanı  ifadə  etmək  üçün  istifadə 



edilmişdirsə,  o  zaman  kodlaşdırma  aparan  şəxs  təklif  edilən 

topoqrafik  kodu  (süd  v

əzinə  aid  olan)  nəzərə  almamalı  və  bunun 

əvəzində  düzgün  kodu  –  C25.9-u  (mədəaltı  vəzi,  ƏGO)  istifadə 

etm

əlidir. 


 

C

ədvəl 10.  Nahiyəyə aid morfoloji terminlərə misallar 

 

 



(h

əmçinin bax: XBT-O-3, səhifə 32, Cədvəl 23)



 

Morfologiya 

Termin 

XBT-O-d

ə 

topoqrafiya 

(standart birincili 

nahiy

ə) 

Dig

ər birincili nahiyələr 

9510/3 


Retinoblastoma 

C69.2  


Torlu 

qişa 


 

8170/3 



Hepatosellülyar 

karsinoma 

C22.0  

Qaraciy


ər 

 



8090/3 

Bazal hüceyr

əli 

karsinoma 



C44._  

D

əri 



C51._  

Vulva 


C60._ Penis 

C63.2 


Xayalıq 

9530/0 


Meningioma 

C70._  


Beyin 

qişaları 

 

938-948 



Qliomalar 

C71._  


Baş beyin 

C72.0  


Onurğa beyni 

8500/3 


İnfiltrasiyaedici 

axacaq 


karsinoma, 

ƏGO 


C50._  

Süd v


əzi 

C07.9  


Qulaqyanı vəzi  

C08._ 


Ağız suyu 

v

əzi 



C25._ M

ədəaltı 


v

əzi 


C61.9 Prostat v

əzi 


8470/3 

Musinli 


sistadenokarsi-

noma, 


ƏGO 

C56.9  


Yumurtalıq 

C25._ 


C34._  

M

ədəaltı vəzi 



Ağciyər 

35 


Yadda 

saxlayın ki, morfoloji terminə əlavə edilmiş olan, nahiyə 

üçün  spesifik  topoqrafik  kodlar  konkret  yenitör

əmənin  mənşəyini 

t

əşkil  etdiyi  qəbul  edilmiş  olan  nahiyəni  bildirir.  Lakin  qeyri-adi 



variantlar  da  mümkündür.  M

əsələn,  böyrək  osteosarkoması  üçün 

C41.9  (sümük, 

ƏGO)  əvəzinə  C64.9  (böyrəyin  topoqrafik  kodu) 

istifad

ə edilməli, lakin bu zaman sümük osteosarkomasının böyrəyə 



metastaz  verm

ədiyi  diqqətlə  yoxlanmalıdır.  Sümük  xərçənginin 

(osteosarkoma) böyr

əyə metastaz verməsi halında kodlaşdırma C41.9 

(sümük), 9180/3 kimi 

aparılır. 



Psevdotopoqrafik morfoloji terminl

ər 

B

əzi  yenitörəmələr  nahiyə  üçün  spesifik  adlara  malikdir,  lakin 



onların məhz həmin nahiyələrə uyğun kodlaşdırılması mütləq deyil. 

M

əsələn,  öd  axacağının  karsinoması  (8160/3)  spesifik  histoloji  növ 



olub,  h

əm  qaraciyərdaxili  öd  axacaqlarında  (C22.1),  həm  də 

qaraciy

ərdənkənar  öd  axacaqlarında  (C24.0)  müəyyən  edilir,  ona 



gör

ə də avtomatik olaraq C24.0 kimi kodlaşdırılmamalıdır. 

Kiçik 

ağız suyu vəzilərinin yenitörəmələrinə ağız boşluğunun hər 



yerind

ə  və  qonşu  orqanlarda  rast  gəlinə  bilir  və  bunlara  bir  neçə 

histoloji  növ  daxildir  (m

əsələn, adenoid sistli karsinoma, bədxassəli 

qarışıq şiş və əlavə göstəricisi olmayan adenokarsinoma). Ona görə 

d

ə  kiçik  ağız  suyu  vəzinin  karsinomasını  kodlaşdırmaq  üçün  vahid 



morfoloji  kod  yoxdur. 

Ağız  və  ya  ağız  boşluğunun  bütün 

adenokarsin

omaları  kiçik  ağız  suyu  vəzilərindən  törəndiyinə  görə, 

m

əsələn,  “sərt  damağın  kiçik  ağız  suyu  vəzilərinin  adenosistli 



karsinoması”  diaqnozunda  qeyd  edilən  “kiçik  ağız  suyu  vəzi” 

ifad


əsinə  diqqət  yetirilməməlidir.  Bu  misalda  “adenosistli 

karsinoma” (8200/3) topoqrafik nahiy

ə olaraq “sərt damağa” (C05.0) 

aid  edilm

əlidir.  Əgər  diaqnozda,  məsələn,  “kiçik  ağız  suyu  vəzinin 

adenokarsinoması” kimi hallarda törəmənin inkişaf etdiyi topoqrafik 

nahiy

ə  göstərilmirsə,  bu  törəmənin  kodlaşdırılması  zamanı  ağız 



boşluğunun  topoqrafik  kodu  (C06.9)  istifadə  etməlidir.  Həmin 

topoqrafik koda h

əmçinin “kiçik ağız suyu vəzi, ƏGO” da daxildir.  

 

36 



Mür

əkkəb morfoloji diaqnozlar 

QAYDA J. 

Əgər mürəkkəb termin XBT-O-da qeyd edilmirsə, 

h

əmin terminin kök sözlərinin ardıcıllığını dəyişin.  

B

əzi şişlər birdən artıq histoloji xüsusiyyətə malik olur. XBT-O-



da 

ən  çox  rast  gəlinən  kombinasiyalar,  məsələn,  “qarışıq 

adenokarsinoma v

ə yastı hüceyrəli karsinoma” (8560/3), “papilyar və 

follikulyar  adenokarsinoma”  (8340/3)  v

ə  “qarışıq  bazal-yastı 

hüceyr

əli karsinoma” (8094/3) qeyd edilir. 



Mür

əkkəb  termin  olan  “fibromiksosarkoma”  XBT-O-da  8811/3 

kodu  il

ə  verilir,  lakin  miksofibrosarkoma  termini  burada  mövcud 

deyil.  “Miksofibrosarkoma”  “fibromiksosarkoma”  il

ə  eynidir.  Bu 

terminl

ərin ikisi də eyni şeyi ifadə etdiyi üçün (sadəcə, söz köklərinin 



ardıcıllığı  dəyişdirilmişdir)  eyni  kodla  da  göstərilməlidir  (8811/3). 

Bel


ə  mürəkkəb  terminlərin  bütün  mümkün  kombinasiyalarının 

siyahıda  sadalanması  qeyri-mümkündür.  Kodlaşdırma  aparan  şəxs 

axtardığı  termini  XBT-O-da  tapmadıqda,  həmin  mürəkkəb  termini 

t

əşkil  edən  sözləri  fərqli  ardıcıllıqla  kombinə  etməklə  aldığı  yeni 



terminl

əri təkrar axtarmalıdır. 



Çoxsaylı morfoloji terminlərə malik diaqnozun kodlaşdırılması 

QAYDA K. Bir 

şişin diaqnozunda müxtəlif kodlara malik iki 

modifikasiyaedici  sif

ətdən  istifadə  edildikdə  bir  kod  bütün 

diaqnostik  terminl

əri  əhatə  edə  bilmirsə,  daha  əvvəl  verilən 

yuxarı koddan istifadə edin.  

Bir  yenitör

əmə  müxtəlif  kodlara  malik  iki  modifikasiyaedici 

sif


ətlə  birlikdə  ifadə  edilərsə,  kodlaşdırmada  yeni  bir  çətinlik 

meydana 


çıxır.  Misal  kimi  “keçid  (tranzitor)  hüceyrəli  epidermoid 

karsinoma”

nı  göstərmək  olar.  Burada  iki  müxtəlif  karsinoma  növü 

deyil,  eyni  yenitör

əmədə hər iki hüceyrə növünün olması göstərilir. 

“Keçid  (tranzitor)  hüceyr

əli karsinoma, ƏGO” 8120/3, “epidermoid 

karsinoma, 

ƏGO”  isə  8070/3  kimi  kodlaşdırılır.  Diaqnozun  bütün 

elementl


ərini  əhatə  edən  vahid  kod  yoxdursa,  kodlaşdırma  aparan 

şəxs daha yuxarı rəqəmlərlə ifadə edilən kodu, yəni verilən misalda 

8120/3-ü istifad

ə etməlidir, çünki həmin kod daha spesifikdir. 

37 


ÇOXSAYLI 

BİRİNCİLİ YENİTÖRƏMƏLƏR 

Çoxsaylı  yenitörəmələrin  kodlaşdırılmasında  bir  çox  çətinliklər 

olur. Ç

ətinliklər aşağıdakılarla bağlıdır: 



1.

 

müxt



əlif  topoqrafik  nahiyələrdə  yaranan  iki  və  ya  daha  artıq 

yenitör


əmə 

2.

 



çoxsaylı şişlərlə səciyyələnən xüsusi vəziyyətlər 

3.

 



diaqnoz  qoyulan  vaxt 

artıq  bir  neçə  limfa  düyünü  və  ya  orqanı 

əhatə edən limfomalar 

4.

 



eyni  nahiy

ədə  yaranan,  müxtəlif  morfologiyaya  malik  iki  və  ya 

daha çox yenitör

əmə  


5.

 

d



əqiq mənşəyi müəyyən edilə bilməyən və bir neçə nahiyəni əhatə 

ed

ən yenitörəmə. 



Müxt

əlif  yerlərdə  çoxsaylı  şişlər  fərqli  qaydada  təsvir  edilir  və 

burada  bütün  probleml

ər  üçün  spesifik  həll  yolları  təqdim  edilə 

bilm

əz.  


XTBC-nin 

işçi  qrupu  beynəlxalq  müqayisə  üçün  xərçəng 

x

əstəliyi  hallarının  qeydə  alınması  məqsədilə  çoxsaylı 



yenitör

əmələrin  müəyyən  edilməsini  tövsiyə  etmişdir.  Onların 

tövsiy

ələrinə aşağıdakılar aiddir: 



1.

 

İki və  ya daha artıq birincili xərçəngin aşkar edilməsi zamandan 



asılı deyil. 

2.

 



Birincili  x

ərçəng bir lokalizasiyada və  ya toxumada əmələ gələn 

tör

əmədir  və  hər  hansı  törəmənin  yayılması,  residivi  və  ya 



metastazı deyildir. 

3.

 



H

ər hansı tək və ya cüt orqanda, yaxud da toxumada əmələ gələn 

yalnız bir törəmə qeydə alınır. Əmələgəlmə nahiyəsi XBT-O-nun 

birinci n

əşrində (və ya XBT-9) kodlaşdırılan şişlərdə orqan və ya 

toxuma  üçsimvollu  topoqrafik  kod 

kateqoriyası  ilə  müəyyən 

edilir.  XBT-10  v

ə  XBT-O-nun  ikinci  və  üçüncü  nəşrlərində 

topoqrafik  kodlar  daha  t

əfsilatlı  şəkildə  verilir.  Bu  nahiyələr 

çoxsaylı  şişlərin  eyniləşdirilməsi  məqsədilə  eyni  orqan  hesab 

edil

ən  kodlar  qrupu  vasitəsilə  əhatə  edilir.  Çoxocaqlı  şişlər  eyni 



birincili  nahiy

ə  və  ya  toxumada  yaranan  və  bir-birinin  davamı 

olmayan  birincili  x

ərçəng  kütlələri  (məsələn,  sidik  kisəsində), 

vahid bir tör

əmə hesab edilir.  

 

38 


4.

 

Aşağıda qeyd olunan iki halda 3-cü qayda tətbiq edilmir: 



a)

 

Bir  çox  müxt



əlif  orqanları  əhatə  edə  bilən  sistem  və  ya 

çoxocaqlı  xərçəng  prosesləri  üçün  dörd  histoloji  qrup  – 

limfomalar,  leykemiyalar, 

Kapoşi sarkoması və mezotelioma 

n

əzərdə  tutulmuşdur.  Eyni  şəxsdə  bunlar  yalnız  bir  dəfə 



qeydiyyata 

alınır. 


b)

 

Müxt



əlif  morfoloji  xüsusiyyətlərə  malik  yenitörəmələr 

çoxsaylı  bədxassəli  yenitörəmələr  kimi  hesab  edilməlidir. 

Bel

ə  ki,  eyni  orqanda  rast  gəlinən  və  fərqli  histoloji 



xüsusiyy

ətlərə  malik  yenitörəmələr  fərqli  yenitörəmələr 

hesab edilir.  

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

39 



Ədəbiyyat 

1. “Onkoloji  X

əstəliklərin  Beynəlxalq  Təsnifatı,  3-cü  nəşr,  1-ci

baxış”. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı – Bakı, 2015.

2. “Become a Cancer Registrar”. National Cancer Registrars 

Association. – 

ABŞ, 2014.

3. “The  Cancer  Registry  and  the  Registrar”.  National  Cancer

Registrars Association. – 

ABŞ, 2014.



40 

Document Outline

  • Xərçəng registri nədir?
  • Xərçəng registrləri dünyanın digər ölkələrində
  • Xərçəng registri Azərbaycanda
  • XBT-O-3 nədir?
  • Xərçəng registrində XBT-O-3 təsnifat sisteminin tətbiqi
  • XƏRÇƏNG REGİSTRİNDƏ XBT-O-3 TƏSNİFAT
  • SİSTEMİNDƏN İSTİFADƏ ETMƏKLƏ
  • KODLAŞDIRMANIN ƏSAS QAYDALARININ XÜLASƏSİ
  • TOPOQRAFİK VƏ MORFOLOJİ
  • KODLAŞDIRMA ÜZRƏ
  • TƏLİMATLAR
  • TOPOQRAFİYA
  • Giriş
  • Sifət formaları
  • Xüsusi topoqrafik kodlar
  • Topoqrafik regionlar və dəqiqləşdirilməmiş nahiyələr
  • Periferik sinirlər və birləşdirici toxumalar
  • Sözönləri
  • Bir neçə nahiyənin hüdudlarını əhatə edən bədxassəli yenitörəmələr
  • Limfomalara aid topoqrafik kodlar
  • Leykemiyaların topoqrafik kodlaşdırılması
  • MORFOLOGİYA
  • Giriş
  • Xərçəng və karsinoma
  • Davranış
  • İn situ karsinoma və uşaqlıq boynunun epiteldaxili yenitörəməsi (UEY) III
  • Patoloji laboratoriyalarda davranış kodunun istifadəsi
  • MORFOLOJİ KOD MATRİKSİNİN MAHİYYƏTİ
  • Histoloji dərəcə və diferensiasiya kodları (6-cı simvol)
  • Hematopoetik fenotip kodları
  • Nahiyəyə aid morfoloji terminlər
  • Psevdotopoqrafik morfoloji terminlər
  • Mürəkkəb morfoloji diaqnozlar
  • Çoxsaylı morfoloji terminlərə malik diaqnozun kodlaşdırılması
  • ÇOXSAYLI BİRİNCİLİ YENİTÖRƏMƏLƏR
    • Ədəbiyyat
  • xbt cover.pdf
    • Page 1

Каталог: upload -> File -> docs
docs -> Tövsiyələrin Ekspertizası və Qiymətləndirilməsi Üzrə sorğu vəSAİTİ
docs -> Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyi kollegiyasının 13 may 2014 -cü il tarixli 23 saylı qərarı ilə təsdiq edilmişdir
docs -> Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyinin 24. 11. 2008-ci il tarixli 160 saylı əmri ilə təsdiq edilmişdir
docs -> Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyi kollegiyasının 25 aprel 2013-cü il tarixli
docs -> SÜbutlu təbabəT
docs -> AZƏrbaycan respublikasi səHİYYƏ naziRLİYİ
docs -> Az ə rbaycanda qeyri-infeksion x
docs -> “Təsdiq edirəm” Azərbaycan Respublikasının Səhiyyə Naziri O. Şirəliyev
docs -> ! azəӘrbaycan respublikasi səӘHİYYƏӘ naziRLİYİNİN İCTİMAİ SƏӘhyyəӘ VƏӘ İslahatlar məӘRKƏӘZİ


Поделитесь с Вашими друзьями:
1   2


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©www.azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə