AZƏrbaycan respublikasi təHSİl naziRLİYİ



Yüklə 0.97 Mb.
səhifə1/7
tarix09.05.2017
ölçüsü0.97 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7

AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI TƏHSİL NAZİRLİYİ




BAKI DÖVLƏT UNİVERSİTETİ


фялсяфя докторлуьу програмы цзря докторантурайа гябул имтащанына щазырлашмаг цчцн


SOSİAL PROBLEMLƏR

фянниндян цмумиляшдирилмиш програм



6310.01 - Сосиал проблемляр

Сосиал елмляр вя психолоэийа факцлтясинин Елми Шурасынын

8 феврал 2013 –ъц ил тарихли « 4 » сайлы

протоколу иля тясдиг едилмишдир

Сосиал елмляр вя психолоэийа

факцлтясинин деканы: проф.Щ.Я.Ялизадя

Сосиолоэийа кафедрасынын мцдири: проф.И.Я.Рцстямов


B A K I - 2013


TƏRTİB EDƏNLƏR: BDU-nun Sosiologiya kafedrasının müdiri,


fəlsəfə elmləri doktoru, professor

İZZƏT ƏŞRƏF oğlu RÜSTƏMOV



Sosiologiya kafedrasının dosenti,

fəlsəfə üzrə fəlsəfə doktoru

HÖRMƏT QƏMBƏRƏLİ qızı CAVADOVA



Sosiologiya kafedrasının dosent əv.,

sosiologiya üzrə fəlsəfə doktoru


YAQUT NADİR qızı ƏLİYEVA






Elmi redaktor: BDU-nun Sosiologiya kafedrasının dosenti,

fəlsəfə üzrə fəlsəfə doktoru


FAZİL QULAMMİRZƏ oğlu VAHİDOV




Rəyçilər: BDU-nun Sosiologiya kafedrasının dosenti,


fəlsəfə elmləri doktoru Q.Y.Abbasova

BDU-nun Sosiologiya kafedrasının dosenti,


fəlsəfə üzrə fəlsəfə doktoru T.B.Ağayev

sosiologiya üzrə fəlsəfə doktoru, S.D.Məmmədova



İ Z A H A T V Ə R Ə Q İ
Sosial problemlər – cəmiyyət üzvlərinin hamısı və yaxud əksəriyyəti tərəfindən insana bilavasitə və ya dolayısı ilə təsir göstərən, həlli və aradan qaldırılması kollektiv səylər tələb edən məsələlər və situasiyalardır. İstənilən cəmiyyətin inkişafı prosesində ümumsosial, qrup, fərdi, həmçinin qlobal, regional və məhəlli (lokal) xarakterli çoxlu sayda problemlər meydana gəlir. Bu problemlər bir-biri ilə kəsişərək, bir birinə nüfuz edərək digər problemləri, bəzən də daha mürəkkəb problemləri yaradır. Onlar çox vaxt adi həyati əsasları, təşəkkül tapmış həyat standartlarını və davranış qaydalarını pozur, sosial qarşılıqlı əlaqənin yeni formalarının yaranmasına səbəb olur və özlərinin məqsədyönlü şəkildə həllinə tələbat doğurur.

Müasir cəmiyyətin səciyyəvi cəhətini aşağıda göstərilən sosial problemlərin çoxluğu təşkil edir: yoxsulluq, cinayətkarlıq, korrupsiya, narkomaniya, İİV-infeksiyasının və digər xəstəliklərin yayılması, evsizlik, qaçqınların və məcburi köçkünlərin, məhdud imkanlı insanların, məhbusların və digər imtiyazsız kateqoriyaların acınacaqlı vəziyyəti, texnogen fəlakətlərin təhlükəsi, ətraf təbii mühitin çirklənməsi, müharibələr, terrorizm və bir çox digərləri.

Sosial problemlər eyni bir ehtimalla şəxsiyyət, mənəvi, iqtisadi, hüquqi və tibbi kontekstlərdə də nəzərdən keçirilir.

Sosial problemlər necə meydana gəlir? Sosial problemlərin mövcudluğundan nə vaxt danışmaq olar? Hər hansı bir problemlə bağlı insanların baxışlarını, reaksiyalarını və hərəkətlərini nə müəyyən edir? Sosial problemlərə ictimai diqqətin müntəzəm olmaması nə ilə izah olunur? Sosial problemin təbiətinin nədən ibarət olması barədə məsələlərə cavab axtarılması nəticə etibarı ilə gözlənilməz və heyrətamiz yeniliklərə gətirib çıxarır ki, bu da baş verən hadisəni daha dolğun şəkildə başa düşməyə imkan verir.

Kursun məqsədi “sosial problem”in mahiyyətini aydınlaşdırmaqdan, sosial problemlərin meydana gəlməsi proseslərinin, onların mövcudluq mərhələlərinin kütləvi kommunikasiya vasitələrinin rəsmi və qeyri hökumət təşkilatlarının sosial problemlərin “taleyində” oyandığı rolun, sosial problemlərin həlli və onlara nəzarət strategiyalarının, bu halda güdülən məqsədlərin və planlaşdırılan və gözlənilməz nəticələrinin daha ətraflı və dolğun başa düşülməsinə təsir göstərən sosioloji yanaşma və konsepsiyaları öyrənməkdən ibarətdir.

Göstərilən fənnin öyrənilməsinə 45 saat vaxt ayrılmışdır. Kurs 30 saat mühazirədən və 15 saat seminar məşğələsindən ibarətdir.

Bu proqramda məntiqi ardıcılıqla mühazirələrin mövzuları, seminar məşğələlərinin planına, müafiq annotasiyalara, həmçinin saatla bölgüsünə yer ayrılmışdır. Kursun şərhi zamanı öyrənilən problem üzrə geniş ədəbiyyatdan istifadə olunmuşdur.


K U R S U N P L A N I (45 s.)



Mövzuların adı

Saatların miqdarı

Mühazirə

Seminar məşğələləri

1

Fənin predmetinə giriş.

Sosial problemlər və onların sistemləşdirilməsi.



2

-

2

Sosial problemlərin sosiologiyası:

əsas konsepsiyaların analitik icmalı.



4

2

3

Müasir dövrün qlobal sosial problemləri.


2

2

4

Cəmiyyət və müxtəlif növ və formalardakı deviant davranış nəticəsində yaranan sosial problemlər.

6

2

5

Sosial bərabərsizlik və yoxsulluq.


4

2

6

Müasir cəmiyyətdə ailənin sosial problemləri.


2

-

7

Müasir cəmiyyətdə qadınların sosial problemləri.

2

2

8

Uşaqların sosial problemləri.


2

-

9

Gənclərin sosial problemləri.


2

2

10

Müasir cəmiyyətdə ahılların sosial problemləri.

2

-

11

Müasir cəmiyyətdə əlillərin sosial problemləri.

2

3




C Ə M İ :

30

15



MÖVZU 1.

FƏNNİN PREDMETİNƏ GİRİŞ.

SOSİAL PROBLEMLƏR VƏ ONLARIN SİSTEMLƏŞDİRİLMƏSİ
Sosial problemlər və onlarin sistemləşdirilməsi. Sosial problemlərin səciyyəvi xüsusiyyətləri. Sosial problemlərin genezisinin struktur kom­ponentləri. Sosial problemlərin tipləri. Qlobal, regional və lokal sosial problemlər. Ənənəvi və yeni sosial problemlər. Cari və perspektiv sosial problemlər. “Sosial problemlər səcərəsi”nin yaradılması. “Sosial problem­lər səcərəsi”nin üç tərəfi: ən sadə, daha mürəkkəb, ən mürəkkəb tərəflər.

Lider problemləri, ikinci qrup problemlər, üçüncü qrup problemlər və s. Fərdi, təşkilati və siyasi səviyyəli problemlər.


MÖVZU 2.

SOSİAL PROBLEMLƏRİN SOSİOLOGİYASI:

ƏSAS KONSEPSİYALARIN ANALİTİK İCMALI
Problem”, “sosial problem” anlayışlarının mahiyyəti. “Sosial problem” anlayışının meydana gəlməsi və sosial problemlərə əvvəlki yanaşmalar. Sosial problem – insanların kütləvi davranışında və hərəkət­lərində (əməllərində) mövcud və zəruri (arzu olunan) durum arasında olan uyğunsuzluqdur; insanların tələbatlarının ödənilmsi istiqamtində mövcud sosial qrupların, birliklərin və bütövlükdə cəmiyyətin həyatını çətinləşdirən və aradan qaldırılması üçün kollektiv səylər tələb edən uyğunsuzluqdur.

Qnoseoloji (idraki) və predmet (təşkilati, sosial) problemlər. Sosial problemlər cəmiyyətin ağrılı nöqtələri, xəstəlikləri kimi.



Ümumsosial, qrup, fərdi xarakterli problemlər. Proqramlar (istər dövlət və istərsə də qeyri-dövlət tabeliyində olan xüsusi təşkilati strukturların fəaliyyəti) sosial problemlərin məqsədyönlü həlli prosesində metodlar kimi. Sosial təminatın, sığortanın, yardımın, məşğulluğun tənzimlənməsi, uşaqların mühafizəsi, müxtəlif qəbildən olan patolo­giyalarla mubarizə proqramları və s.

Sosial problemlər arasında rəqabət. Ətraf mühitin çirklənməsi sosial problem kimi. Yüksək ölüm halı və doğum səviyyəsinin aşağı düşməsi sosial problem kimi. KKV və əxlaqi hay-küy, “ləkə vurulma”, deviant davranış və cinayətkarlıq sosial problem kimi və kriminal-cinayət yenilikləri, siyasi məqsədlərlə sosial problemlərin “yaradılması” (konstruksiya edilməsi) və bu sahədə KKV-nin rolu. İİV-infeksiyaları və KKV. Sosial problemlərlə bağlı KKV-nin fəaliyyətinin qərəzsiz nəticələri. Sosial problemlərin “normallaşdırılması” və auditoriyaların sosial problemlər qurbanlarına “biganəliyi”.



Sosiologiyada “problem”anlayışının mahiyyəti.

Sosial problemlərin sosiologiyası: əsas konsepsiyaların analitik icmalı. Sosioloji fikirdə bu istiqamətin meydana gəlməsinin tarixi müqəd­dəm şərtləri.

1910-1940-cı illərdə ABŞ-da sosial problemlərin öyrənilməsi. Sosial problemlərin nəzəri izahı. E.Dürkheym yaradıcılığında sosial dezinteqra­siya anlayışı sosial problemlərin izahı üçün baza kimi. Sosial problem­lərinin şərhinə funksional yanaşma.

Tədqiqata yanaşmalar:


  • sosial patologiyaların tədqiqi;

  • sosial problemlərə dair ənənəvi yanaşmalar (sosial problemlərə sosial dezinteqrasiyaların nəticləri olaraq yanaşma və funksionalist yanaşma);

  • sosial problemlərə alternativ sosioloji yanaşmalar – obyektivist yanaşmalar (dəyərlilik munaqişəsi yanaşması və interaksionalist yanaşma). Sosial problemlər müəyyən tip sosietal reaksiyanın (stiqmatizasiyanın, “deviant yarlıkların yapışdırılması”) nəticələri kimi; sosial problemlərə konstruktivist yanaşma.

Sosial problemlərin izahında iki əsas ənənə:



  1. sosial nizam ideyasından irəli gələn, sosial inkişafın əsası kimi nəzərdən keçirən ənənə. Bu mövqe çərçivəsində formalaşmış üç yanaşma: funksionalist (E.Dürkheym, T.Parsons, R.Merton, R.Nisbet və b.), münaqişə-dəyərlilik yanaşması (K.Keys, V.Valler, R.Fuller, R.Myuyes və b.), normativ (E.Lemert).

  2. sosial problemlərin tənqidi zor münaqişəsi mövqeyindən şərhi ilə bağlı ənənə. Bu ənənə sosial nizam ideyasına qarşıdır. K.Marksın, R.Darendorfun, R.Millsin yaradıcılığı. Кapitalizm cəmiyyətinin fəaliyyətində və inkişafında sosial bərabərsizliyin, sinfi mübarizə­nin, hakimiyyətin rolu məsələsi. Güc münaqişəsi konsepsiyası çər­çivəsində tədqiqatlarda işlədilən əsas anlayışlar: münaqişə, sosial strukutur, maraq, hakimiyyət, nəzarət, hakim qrup, ideologiya. Sosial problemlərin sosiologiyasında münaqişələr istiqamətinin nümayəndələrinin sosial münaqişələ dair mövqe.

Sosial problemlərin izahında güc münaqişəsi konsepsiyası: neomarksizm, feminizm, millətçilik və dövləti və dövlət idarəçiliyini tənqid edən məktəb tərəfindən təmsil edilməsi. İşsizlik, yoxsulluq, dilənçilik, az sosiallıq, kənaraçıxma (deviant) davranış kimi problemlərin təhlilində və radikal həllində qeyd etdiyimiz məmbələr arasında xeyli fərqlər və oxşar cəhətlər.

Məlum ənənə çərçivəsində sosial problemlər sosiologiyasında kon­struktiv yanaşma (XX əsrin 70-ci illəri). Amerikan alimləri - M.Spektr və C.Kitsus bu yanaşmanın baniləri kimi. Klassik sosiologiyada bu yanaşma kəskin şəkildə tənqid olunsa da, elmi dairələrdə daha çox məşhurlaşmışdır. Bu yanaşmanın bazasında əhalinin narkotiklərə, alkoqolizmə alışması, uşaqlar üzərində zorakılıq və digər sosial hadisə və proseslərə bağlı tədqiqatlar.



MÖVZU 3.

MÜASİR DÖVRÜN QLOBAL SOSİAL PROBLEMLƏRİ
Müasir dövrün qlobal sosial problemləri və onların determinantları.

“Qlobal problemlər” termininin elmi ədəbiyyatda işlənilməsi və geniş yayılması.



Roma klubunun əsas fəaliyyət istiqamətləri. Roma klubunun əsas iş formaları.

Roma klubuna yardım Sovet milli Assosiasiyasının yaradılması (1989-cu il).

Müasir dövrün qlobal problemləri bəşəriyyətin həyatına təsir edən tam bir sıra problemlərin məcmusu kimi. Bu problemlərin həll olunması Yer üzündəki bütün xalqların səyləri sayəsində mümkündür.

Bütün qlobal problemlər kompleksinin fərdlərin dünyada yaşayış tərzini əks etdirən üç fundamental inkişaf istiqaməti əsasında cəmləşdiril­məsi. “İnsan-texnika”, “insan-mədəniyyət”, “insan-təbiət” kimi qarşılıqlı əlaqələr.



Поделитесь с Вашими друзьями:
  1   2   3   4   5   6   7


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©www.azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə