Xulio kortasar



Yüklə 2,53 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə2/45
tarix27.06.2017
ölçüsü2,53 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   45

 

 



Əvvəlcə  burada  hər  şey  qanvermə  kimiydi,  başdan-ayağa  işgəncə;  pencəyinin 

cibində  daima  göy  üzlüklü  pasportunun  olmasını  hiss  etməli,  mehmanxanadakı  nömrənin 

açarının  isə  mismardan,  öz  yerindən  asıldığını  bilməliydin.  Qorxu,  məlumatsızlıq,  korluq  –  bu 

belə adlanır, buna belə deyilir, indi bu qadın gülümsəyəcək, bu küçənin arxasından Nəbatat bağı 

başlanır. Paris poçt kartoçkası kimi  bir  şeydir, kirli aynanın  yanında  Kleye reproduksiyası. Və 

günlərin  birində Şerş-Midi küçəsində Sibilla  yanıma gəldi;  o

,

  mənim  Tomb-İssuar  küçəsindəki 



otağıma qalxanda çox zaman əlində ya çiçək, ya da Kleyenin və Mironun açıqcaları olardı, pulu 

olmayanda parkdan çinar yarpaqları yığıb gətirirdi. O vaxtlar mən səhər obaşdan küçədə məftil 

və  boş  qutular  axtarar, onlardan  mobillər,  boruların  üzərində  hərlənən  fırlanğıclar  və  heç  kəsə 

gərək olmayan  maşınlar qayırardım, Sibilla da  mənə onları rəngləməyə kömək edərdi.  Biz bir-

birimizə  aşiq  deyildik,  biz  məhəbbətə,  sadəcə,  uzaqdan  və  tənqidi  həssaslıqla  yanaşır,  bunun 

ardınca  da  qorxunc  sükuta  dalırdıq.  Bir-birimizə  baxdığımız  müddətdə  pivə  qızır,  köpüyü 

stəkanda ərp bağlayır və biz zamanın keçdiyini hiss edirdik. Nəhayət, Sibilla ayağa qalxıb otaqda 

var-gəl  edərdi.  Dəfələrlə  onun  güzgünün  qarşısında  dayanıb  heyran-heyran  öz  bədəninə 

baxdığını,  Suriya  heykəlcikləri  kimi  ovuclarıyla  döşlərini  qaldırdığını  və  baxışlarını  asta-asta 

dolandıraraq,  sanki,  dərisini  tumarladığını  görmüşdüm.  Və  mən  onu  yanıma  çağırmaq  istəyim 

qarşısında  tab  gətirməyib  az  öncə  xeyli  tək-tənha  qalaraq  bədəninin  əbədiliyinə  bu  dərəcədə 

inanıb-vurulduqdan sonra yenidən mənimlə necə olacağını hiss etmək istəyirdim.  

O  vaxtlar  biz,  demək  olar  ki,  Rokamadur  haqqında  heç  danışmazdıq,  həzz  almaq 

eqoistlikdir və ötəri ləzzət öz şirin iniltisiylə bizi bir-birimizə sarı itələyir, öz duzlu əlləriylə bir-

birimizə  bağlayırdı.  Mən  Sibillanın  arsızlığını  ayrı-ayrı  mövcudluq  anlarının  təbii  şərti  kimi 

qəbul  etdim  və  biz  Rokamaduru  dilucu  xatırlayıb  qızdırılmış  vermişel  boşqabına  hücum 

çəkirdik, çaxırı pivə və ya limonadla qarışdıraraq ya aşağı qaçırdıq ki, tində alver edən qarı bizə 

iki düjün istridyə açsın, ya da qopub-tökülmüş pianoda Şubertin madam Noqe melodiyasını və 

Baxın  prelyudiyalarını  çalırdıq  və  yaxud  da  dəmir  torda  qızardılmış  bifşteks  və  duzlu  xiyar 

qarışdırılmış  «Porgi  və  Bess»i  ifa  edirdik.  Yaşadığımız  nizamsız,  daha  doğrusu,  nizamlı  həyat 

sayəsində qarnımız ən təbii yolla tədricən val anbarına və cavab gözləyən – artıq vacib saydığım 

– məktub arxivinə çevrilirdi, ancaq  mən  bunu Sibillaya demək  istəmirdim. Sibillaya gerçəkliyi 

dəqiq terminlərlə anlatmağın yersiz olduğunu başa düşmək o qədər də çətin deyil, təriflər və ya 

onların  tam  əksi  onu  əməlli-başlı  pərt  edərdi.  Onunçün  nizamsızlıq  deyilən  şey,  ümumiyyətlə, 

mövcud deyildi, mən bunu bir dəfə onun açıq qalmış çantasına baxarkən anladım (bu, Reomyur 

küçəsindəki kafedə olmuşdu, yağış yağırdı və həvəs bizə əziyyət verirdi); mən nizamsızlığı qəbul 



 

14 


edir  və  hətta  ona  dostcasına  yanaşırdım,  lakin  yalnız  bunun  nə  demək  olduğunu  anlayandan 

sonra; demək olar ki, bütün dünyayla münasibətlərim mənə sərfəli olmayan bu şərtlərlə quruldu 

və  neçə  dəfə  günlərlə  dəyişdirilməmiş  yataqda  uzanıb  Sibillanun  metroda  bir  uşağın  ona 

Rokamaduru xatırlatmasına görə ağlamağını dinləyərək, ya da onun bir gün öncə bütün gününü 

Leonora Aktvinskayanın portreti qarşısında  keçirib ona bənzəmək ehtirasıyla daranmasını  seyr 

edərək neçə dəfə  fikirlərimi udmuşam (lap əqli gəyirti kimi). Çünki  həyatımın əlifbası  – əzab-

əziyyətlə  dolu  axmaqlıqdır,  çünki  mənim  həyatım  dialektik  vurnuxmalarda  taqətdən  düşüb, 

bunların  nəticəsində  mən  nə  isə  etmək  əvəzinə  heç  bir  şey  etməməyi  və  hamının  qəbul  etdiyi 

ədəb-ərkan əvəzinə, mötədil ədəbsizliyi seçmişəm. Sibilla saçlarını yığır, açır və yenidən yığırdı. 

Rokamadur  haqqında  düşünərək  Hüqo  Volfdan  nəsə  oxuyar  (iyrəncdir),  məni  öpər  və  saç 

düzümünün  necə  olduğunu  soruşardı,  ya  da  sarı  kağız  parçasına  rəsm  çəkərdi,  həmişə  də  öz 

kefindəydi,  tamamilə  və  büsbütün,  eyni  vaxtda  qeyri-təsadüfən  kirli  yatağa  uzanıb  və  qeyri-

təsadüfən  isti  pivə  qurtumlayan  məndə  hər  şey  əksinəydi:  mənim  həyatım  və  mən  həmişə 

başqalarının həyatının qabağında olub. Lakin mən bu şüurlu avaralığımla fəxr etmişəm: aylar və 

Sibillanın,  Ronaldın,  Rokamadurun,  Klubun,  küçələrin,  mənim  mənəvi  azarlarımın,  başqa 

pioreylərin,  Bert  Trepanın,  arabir  aclığın,  məni  çətinliklərdən  qurtaran  qoca  Truyun  olduğu 

saysız həyat hadisələri bir-birini əvəz edirdi, ancaq mən musiqi və tənbəki, nalayiq söyüşlər və 

müxtəlif xırda ədəbsizliklər  qusan gecələrə əsir düşərək, onların təsirinə düşüb-düşməməyimdən 

asılı olmayaraq, cib xaosunu ali mənəvi qanunlarla qınayan, yaxud ona hansısa başqa, tamamilə 

çürümüş    yarlıklar  yapışdıran  bu  sürtük  bohema  həvəskarları  kimi  heç  vaxt  riyakarlıq  etmək 

istəmirdim;  büsbütün  batırılmış  cəmiyyətdən  yaxa  qurtarmaq  üçün,  guya,  bir  az  ədəb-ərkanın 

yetərli olmasıyla mən heç cür razılaşmaq istəmirdim. Beləliklə, Sibillaya rast gələndə, o özü də 

bilmədən mənim həyatımın şahidi və casusu oldu, mənsə durmadan bu barədə düşündüyümdən 

əsəbilik  keçirirdim  və  həmişəki  kimi  başa  düşürdüm  ki,  mənimçün  mövcud  olmaqdan  və 

fəaliyyət göstərməkdənsə, düşünmək daha asandır, mənim durumumda 

ergo


1

  məşhur  frazadakı 

ergo  deyil,  hətta  ümumiyyətlə,  ergo  deyil.  Ona  görə  də  biz  daima  sol  sahildə  avaralanırdıq, 

Sibilla  isə  mənim  casusum  və  şahidim  olduğunu  bilmədən,  bundan  xəbərdar  olmadan  mənim 

biliyimə,  ədəbiyyatı,  hətta 

«jazz  cool»

3

  u  başa  düşməyimə  heyran  qalırdı,  çünki  bütün  bunlar 



onunçün  müəmmalı  və  anlaşılmaz  şeylər  idi.  Ona  görə  də  özümü  Sibillaya  antoqonistcəsinə 

yaxın  hiss edirdim,  bizim sevgimiz dialektik  sevgiydi,  dəmir  yonqarlarını  və  maqniti,  hücumla 

mudafiəni,  topla  divarı  birləşdirən  sevgi  kimi.  Sibillanın  mənimlə  bağlı  müəyyən  xəyallar 

qurmasından qorxurdum, bəlkə də, ona elə gəlirdi ki, mən mövhumatdan müalicə olunuram, ya 

da keçmiş xurafatı az zəhlətökən və daha poetik olan qadına dəyişirəm. Və bu müvəqqəti könül 

                                                

1

 

 Cogito ergo sum – мян дцшцнцрям, она эюря дя йашайырам (лат.) 

3

 



 «Сойуг» ъаз (инэ.) 

 

15 


xoşluğunun,  bu  saxta  nəfəsdərmənin  qızğın  çağında  mən  əlimi  uzadıb  Paris  kələfinə,  onun 

ümumi kələfə dolaşmış sərhədsiz materiyasına, onun havasının maqmasına, pəncərəsinin çölünə 

çəkilmiş  rəsmlərinə,  onun  buludlarına  və  çardaqlı  pəncərələrinə  toxundum;  bununla  da 

qarmaqarışıqlıq başlandı, dünya  yenidən daşlaşdı, bərkidi,  hər şey  möhkəmcə öz  yerinə oturdu 

və  küçələrdən,  ağaclardan,  adlardan  və  masalardan  ibarət  bu  kələfə  möhkəm  bərkidilmiş 

ilgəklərdə  çevrilməyə  başladı.  Qurtuluşa  aparan  hərcmərclik  yox  idi,  yalnız  natəmizlik  və 

yoxsulluq, dibi pivəli parçlar, corablı künc-bucaqlar, iki bədənin iyini verən tüklü yataqlar, incə, 

ağ əlləriylə ayaqlarımı sığallayan qadın vardı. Ancaq məni bu sayıqlığımdan bircə anlıq da olsa 

qopara  biləcək  bu  nəvaziş  gecikmişdi.  Həmişəki  kimi  gecikmişdi,  çünki  biz  dəfələrlə  sevgiyə 

könül bağlasaq da, xoşbəxtlik, deyəsən, bir az başqa cür görünmüşdü, yəqin ki, o, bu rahatlıq və 

ləzzət kimi deyil, kədərliydi, bəlkə də, taydişə və ya adaya, durğunluğa doğru sonsuz yıxılmaya 

bənzəyirdi.  Sibilla  bilmirdi  ki,  mənim  öpüşlərim  də  baxışlarım  kimi  onun  içini,  hətta  o  biri 

tərəfini görməyə başlayıb və mən başqa bir formada çıxaraq ağlını itirmiş losman kimi gəminin 

dal tərəfində durub zamanın sularını kəsər və geri püskürdərdim.  

Əlli  neçənci  ilin  o  günləri  mən  özümü  Sibilla  ilə  baş  verməli  olan  başqa  bir  şeyin 

arasında sıxılmış kimi hiss etdim. Sibillanın dünyasına, Rokamadurun dünyasına qarşı çıxmaq ən 

böyük axmaqlıq olardı, çünki hər şey mənə müstəqil olan kimi özümü azad hiss edəcəyimi vəd 

edirdi. Mən nadir ikiüzlülərdən idim, odur ki, bu xırda casusluq – dərimə, ayaqlarıma, Sibilla ilə 

necə  əylənməyimə,  tutuquşu  kimi  qəfəsin  barmaqlıqları  arasından  Kyerkeqoru  oxumağıma 

xəlvəti baxışlar mənə mane olurdu. Ancaq mənə elə gəlir ki, məni hər şeydən çox mənə altdan-

altdan  baxdığının  qətiyyən  fərqində  olmayan,  əksinə,  suveren  müstəqilliyimə  tamamilə  əmin 

olan Sibillanın özü narahat edirdi. Ancaq yox, əslində, məni azadlığa bir də heç vaxt indiki kimi 

bu qədər yaxın olmayacağımı düşünmək əsəbiləşdirirdi, bax onda Sibillanın dünyası tərəfindən 

təqib  olunduğumu  hiss  etdim  və  ondan,  həqiqətən,  yaxamı  qurtarmaq  ehtirasım  məğlub 

olduğumun  etirafıydı.  Nə  uydurulmuş  iztirabların  sintetik  zərbələrinin,  nə  də  manixeyliyin, 

yaxud  hansısa  axmaq  qeyri-elmi  dixotomiyanın  arxasında  gizlənməyin  Monparnas  vağzalının 

pilləkənlərində özümü müdafiə etməyimə kömək etmədiyini etiraf etmək ağır idi, Rokamaduru 

yoluxmağa  gedən  Sibilla  məni  hara  sürükləyirdi?  Olanları  niyə  də  qəbul  etməyək,  nizam  və  

nizamsızlıq, azadlıq və Rokamadur kimi məfhumların içində qurdalanmağın səbəbini öyrənməyə 

niyə cəhd etməyək; nədən Koçabamba küçəsindəki həyətdə ətirşah dibçəkləri satan adamlar kimi 

hər şeyə təbii və qayğısız yanaşmayaq? Ayaqyolunda, yaxud Gefsiman bağında qapı sürgüsünü 

düşünmədən və səhv etmədən tapa bilməkçün, yəqin ki, axmaqlığın lap dibinə düşmək lazımdır. 

Məsələn,  o  zaman  məni  Sibillanın  öz  oğlunun  adını  Rokamadur  qoymaq  xəyalları 

heyrətləndirmişdi.  Biz  Klubda  bunun üzərində  baş  sındırmaqdan  yorulduq, Sibilla  isə elə  hey 

deyirdi ki, oğlana atasının adını qoyub, atası yoxa çıxdıqdan sonra isə ən yaxşısı onu Rokamadur 


 

16 


çağırmaq, kəndə göndərmək və 

en nourrice

1

 böyütməkdir. Bəzən Sibilla həftələrlə Rokamaduru 



yada salmırdı və bu həmişə onun müğənni, 

Lieder


2

 

ifaçısı olmaq ümidlərinin oyanmasıyla eyni 



vaxta  təsadüf  edirdi.  Belə  vaxtlarda  Ronald  iri  və  sarı  kovboy  başını  pianonun  üzərinə  əyər, 

Sibilla  isə  Hüqo  Volfdan  elə  qeyzlə  bağırardı  ki,  hətta  qonşu  otaqda  Sevastopol  bulvarında 

satmaqçün təsbeh düzən madam Noqeni belə təsirləndirərdi. Onun Şumandan etdiyi ifalar daha 

çox  ürəyimizə  yatırdı,  ancaq  bu  da  bizim  axşam  nə  etməyə  hazırlaşmamızdan,  bir  də 

Rokamadurdan  asılıydı,  çünki  Rokamadur  Sibillanın  yadına  düşən  kimi    mahnı-filan  gedirdi 

işinin  dalınca  və  pianonun  arxasında  tək  qalan  Ronald  öz  bibop  ideyalarını  inkişaf  etdirməyə 

əlverişli imkan tapır və şirin blyuzlarının qüdrətiylə nəfəsimizi kəsirdi.  

Rokamadur haqqında yazmaq istəmirəm, hər halda, bu gün, bununçün gərək özümə daha 

yaxın  məsafədən  baxam  və  məni  mərkəzdən  ayıran  hər  şeylə  əlaqəni  kəsəm.  Mən  onsuz  da 

mərkəzi yaddan çıxarmıram, qətiyyən nə danşdığımı bildiyimə əmin olduğumçün deyil, sadəcə, 

biz  qərbi  avropalıların  öz  oxumuzu,  mərkəzimizi,  həyatın  mənasını,  Omfalosu,  hind-avropa 

nostalgiyasının  əlamətlərini  nizama  salmaq  cəhdimizdə  köməyinə  arxalandığımız  həndəsənin 

geniş yayılmış tələsinə düşürəm. Hətta təsvir etməyə çalışdığım öz həyatımı da, küçələrində quru 

yarpaq kimi vurnuxduğum bu Parisi də görmək mümkün olmazdı, əgər bütün bunların arxasında 

mehvərə can atan ürək döyünməsəydi, yenidən ilk gövdəylə qarşılaşmaq arzusu olmasaydı. Bu 

nizamsızlığı göstərmək üçün  nə qədər söz, nə qədər termin  və  məfhum olarmış. Bəzən özümü 

inandırmağa çalışıram ki, axmaqlıq üçbucaq adlanır, səkkizi səkkizə vurmaqla isə əsərdə dəlilik 

və  ya  it  alınar.  İnsan  cildinə  girmiş  bu  anlaşılmazlığı  mən  Sibillanı  qucaqlayaraq  təsdiqləyə 

bilərəm  ki,  roman  yazmaq  (mən  onu  heç  vaxt  yazmayacağam),  yaxud  həyat  bahasına  xalqlara 

azadlıq  bəxş  edən  ideyaları  müdafiə  etmək,  guya,  çörəyin  içindən  fiqur  düzəltmək  qədər 

mənalıdır.  Kəfkir  günahsızcasına  yellənməsini  davam  etdirir  və  mən  yenidən  rahatlıq  gətirən 

məfhumlar  barədə  düşünürəm:  mənasız  fiqurcuq,  transsendent  roman,  qəhrəmancasına  ölmək. 

Mən onları ardıcıllıqla kiçikdən böyüyə düzürəm: fiqurcuq, roman, qəhrəmanlıq. Orteqa və Şeler 

tərəfindən  mükəmməl  şəkildə araşdırılmış dəyərlərin  iyerarxiyası  haqqında düşünürəm:  estetik, 

etik, dini. Dini, estetik, etik. Etik, dini, estetik. Fiqurcuq, roman. Ölüm, fiqurcuq. Sibilla diliylə 

məni qıdıqlayır. Rokamadur, etika, fiqurcuq, Sibilla. Dil, qıdıq, etika.  

 

(– 116) 

 



 

                                                

1

 

 Дайя йанында (фран.). 

2

 



 Лиедер – мащны, вокал ясярляр (алм.) 

 

17 


Yuxusuz  gecə  ərzində  üçüncü  siqaret  yatağın  kənarında  oturmuş  Horasio  Oliveyranun 

ağzını  yandırdı;  o,  yanında  yatmış  Sibillanın  saçlarını  iki  dəfə  yavaşca  tumarladı.  Bazar  ertəsi 

dan  yeri  təzəcə  ağarırdı,  bütün  bazar  günü  və  axşamı  onlar  heç  bir  yerə  getməmişdilər,  kitab 

oxumuş, val dinləmiş, növbəylə ayağa qalxıb qəhvə, yaxud çay dəmləmişdilər. Qaydnın kvarteti 

bitər-bitməz  Sibilla  yuxuya  getmişdi,  daha  qulaq  asmaq  istəməyən  Oliveyra  isə  yatağından 

qalxmadan patefonu söndürmüşdü; val bir neçə dövrə vursa da, heç bir səs çıxarmamışdı. Allah 

bilir niyə, bu səfeh inersiya onu bəzən həşəratların və uşaqların etdiyi faydasız hərəkətlər barədə 

düşünməyə  sövq  etdi.  O,  yata  bilmirdi,  odur  ki,  açıq  pəncərədən  bəzən  skripkaçının  gecə 

yarısınadək  öz  skripkasını  cüyüldətdiyi  qarşı  mansardaya  baxaraq  siqaret  çəkirdi.  Hava  isti 

olmasa  da,  Sibillanın  bədəni  onun  ayağının  sağ  böyrünü  qızdırırdı,  o  irəlidə  uzun  gecənin 

olduğunu düşünüb dala çəkildi. 

O, özünü  yaxşı  hiss edirdi, çünki  həmişəki kimi  Sibilla  ilə  bir-birini təhqir etmədən  və 

çığırıb-bağırmadan  hər  şeyə  nöqtə  qoymaq  barədə  razılığa  gəlmişdilər.  Eniylə  uzunu  bir  olan 

qırmızıyanaq  vəkil  qardaşından  təyyarə  poçtuyla  gələn  məktub  ona  təsir  etməmişdi;  o, 

Oliveyranın  nahaq  yerə  qədrini  bilmədiyi  qardaşlıq  və  vətəndaşlıq  vəzifələri  haqqında  dördcə 

səhifə yazmışdı. Məktub deyildi e, qızıl parçasıydı və Oliveyra dostlarının da həzz alması üçün 

onu divara yapışdırdı. Məktubdakı yeganə qiymətli məqam qardaşının ona qara bazarın kursuna 

uyğun  pul  göndərməsiylə  bağlı  bildiriş  barədə  məlumat  verməsiydi.  Qardaşı  bunu  nəzakətlə 

«komisyon»  köçürməsi  adlandırırdı.  Oliveyra  düşündü  ki,  bu  pula  çoxdan  oxumaq  istədiyi 

kitabları alar  və üç  min  frank da Sibillaya  verər  – qoy,  nə  istəyir alsın,  istəyir  lap təbii ölçülü 

oyuncaq fil alsın və Rokamaduru heyrətləndirsin. Səhərlər o, qoca Truyanın yanına gedib Latın 

Amerikasından  gələn  korrespondensiyanı

 

yerbəyer  etməliydi.  Evdən  çıxıb  harasa  getmək, 



nəyləsə məşğul olmaq, nəyisə yerbəyer etmək yatmağa kömək etmirdi. Yerbəyer etmək – bu nə 

sözdür?    Etmək.  Nə  isə  etmək,  yaxşılıq  etmək,  çiş  etmək,  iş  gözləyə-gözləyə  bekarçılıqla  baş 

girləmək,  hara  fırladırsan-fırlat,  hər  yer  işdir.  Lakin  hər  bir  fəaliyyətin  arxasında  etiraz  vardı, 

çünki  hər  cür  fəaliyyət  -dan,  -dən  –  dən  başlayıb,  -a,  -ə  –  də  qurtarmaq,  ya  da  nəyinsə  yerini 

dəyişmək deməkdir, yəni o artıq orada deyil, buradadır, yaxud başqa bir evə girməməyin və ya 

girməyin  əksinə  bu  evə  girmək  lazımdır  –  başqa  sözlə,  hər  cür  əməl  hesab  edir  ki,  nəsə  hələ 

yoxdur, nəsə hələ edilməyib  və bunu etmək olardı,  məhz  buna görə də nəyinsə daimi  və aşkar 

qüsurunun,  varlığın  əskiklyinin  və  ya  olmamasının  əleyhinə  səssiz  etiraz.  Düşünmək  –  guya, 

ağzınadək  doldurmağa  qadir  əməldir,  yaxud  guya,  həyat  deyilməyə  layiq  olan  nəsnə  elə 

əməllərin cəmidir,  moralistin

 

arzusu kimi  başqa  bir aləmdir. Ən  yaxşısı, ümumiyyətlə,  bundan 



imtina  etməkdir,  çünki  fəaliyyətdən  imtina  etirazın  maskası  yox,  xalis  etirazdır.  Oliveyra  bir 

siqaret də yandırdı və qımışdı – onun hərəkəti minimal olmasa da, o bunu etdi. O, səthi analizlə 

məşğul  olmaq  istəmirdi  –  mücərrədliyi  və  filoloji  fəndləri,  demək  olar  ki,  həmişə  kənara 


 

18 


qoyurdular. İndi yeganə düzgün olan şey mədənin girişində heç nəyin yaxşı olmadığı və demək 

olar ki, heç vaxt yaxşı olmadığıyla bağlı şübhəni  fiziki baxımdan duyan ağırlığı hiss etməkdir. 

Qorxulu heç bir şey yoxdur, sadəcə, o, kollektiv hərəkətlərin fırıldaq olduğunu qəzəbli tənhalıq 

kimi  lap  çoxdan  rədd  etmişdi.  Bunlardan  sonra  adamlar  radioaktiv  izotopları  və  ya  Bartolome 

Mitrenin prezidentlik dövrünü öyrənməyə cumurlar. Onun gənclik illərindən bəri seçdiyi bir şey 

vardısa  da,  bu,  hansısa  «mədəniyyətin»  sürətlə  və  acgözlüklə  udulması  sayəsində  müdafiə 

olunmamaq, əsas etibarilə Argentina orta sinfinə xas olan və öz bədənini milli və digər istənilən 

gerçəklikdən oğurlamağı  hədəf seçən tryuk  və onun qidalandığı  boşluqdan  sənin qurtulduğunu 

hesab  etməkdir.  Bəlkə  də,

 

bu,  dostu  Trevelerin  təbirincə,  xüsusi  sistemə  salınmış  dəliliyin 



təzahürüdür və onu fariseylərin cəmiyyətinə (onun bir çox dostları könüllü olaraq bu cəmiyyətin 

fəal  üzvləriydi)  üzv  olmaqdan  qurtardı;  cəmiyyətin  üzvü  olmaq  hər  hansı  fəaliyyət  üzrə 

ixtisaslaşmaqla  bütün  problemlərdən  uzaqlaşmağa  imkan  verirdi,  buna  görə  də,  sanki

,

  ələ 



salınaraq  ən  yüksək  Argentina  rütbələriylə  təltif  olunurdular.  Buna  baxmayaraq,  ona,  məsələn,  

sən  argentinalısan,  ya  eskimos  kimi  tarixi  problemləri  fəaliyyət  seçimi  və  ya  ondan  imtina 

problemiylə  qarışdırmaq  qeyri-düzgün  və  çox  asan  görünürdü.  O,  həyatda  kifayət  qədər 

yaşamışdı və artıq anlamağa başlamışdı ki, başqalarının fikriylə oturub-durduğundan obyektivin 

qiymətləndirilməsində  subyektivin  əhəmiyyəti  əvvəllər  daim  onun  gözündən  yayınmışdı. 

Məsələn,  Sibilla  insanın  fizionomiyasının  təəssüratlara  (bu  təəssüratları  onda  tarixi-sosial 

ideyalar,  yaxud    krito-miken  mədəniyyəti  formalaşdırırdı),  əlinin  formasının  isə  hökmən 

duyğulara  (bu  duyğuların  sahibi  onları  Girlandayoya  və  Dostoyevskiyə  münasibətdə  sınaqdan 

keçirə  bilər) birbaşa təsir göstərdiyini  hesab edən azlığa  mənsub  idi. Və Oliveyra etiraf etməyə 

hazır  idi  ki,  onun  qan  qrupu  möhtərəm  əmiləriylə  keçirdiyi  uşaqlığı,  yeniyetməlik  dövründə 

cavabsız  qalan  sevgi  duyğuları  ilə  birlikdə  olub  və  onun  asteniyaya  meylliliyi  ilə  bərabər 

dünyagörüşünün  formalaşmasında  mühüm  əhəmiyyətli  faktora  çevrilə  bilər.  O,  orta  sinfə 

mənsub  idi,  əslən  Buenos-Ayresliydi  və  dövlət  məktəbində  oxumuşdu  –  belə  şeylər  isə  izsiz 

ötüşmür.  Bəla  burasındaydı  ki,  öz  görüşlərinin  hədsiz  milli  məhdudluğundan  qorxaraq,  o, 

nəhayət, bütün «hə»ləri və «yox»ları tərəzinin gözlərində, sanki, tarazlıq mərkəzindən baxaraq, 

diqqətlə  «çəkməyə»  və  olduqca  böyük  əhəmiyyət  verməyə  başladı.  Parisdəki  hər  şeydə  o, 

Buenos-Ayresi  görürdü  və  əksinə;  məhəbbəti  nə  qədər  bölünsə  də,  əzab  çəkərək  bu  itkiyə  və 

unutqanlığa  hörmətlə  yanaşırdı.    Bu  cür  davranış  öldürücü  dərəcədə  əlverişli,  hətta  asan  idi, 

çünki  tədricən  refleksə  və  texnikaya  çevrilir  (uzaqbaşı)  və  iflic  olmuş  adamın  qorxunc-parlaq 

fikirlərini,  yaxud  gözəl-səfeh  atletin  cahilliyini  xatırladırdı.  O  artıq  həyatla  filosofsayağı  və 

clochard

1

 



kimi  ağır-ağır  addımlamağa  başladı  və  irəli getdikcə özünüqoruma  instinktinə  həyati 

vacib ehtirasları məhdudlaşdarmaq üçün daha çox izin verdi; o, qəti əmin idi ki, aldanmaqdansa 

                                                

1

 



 Аваралар (фран.) 

 

19 


həqiqəti  dərk  etməmək  daha  yaxşıdı.  Fəaliyyətsizlik  mötədil  ruhi  tarazlıq,  bir  yerə  yığılmış 

dağınıqlıqdır.  Oliveyra  üçün  ən  vacibi  bu  mənzərədə  Tupak  Amarunun  torpaqlarının 

bölüşdürülməsində olduğu kimi ruhun varlığını itirməmək və bu zaman ətrafında hər gün bütün 

mümkün  sifətlərdə  təntənəli  surətdə  elan  edilən  miskin  eqosentrizmə  (kreolosentrizmə, 

subursentrizmə, kultursentrizmə, folklorsentrizmə) yuvarlanmamaq  oldu. Hələ on yaşında ikən 

günlərin  bir  günündə  parasio  ağacları  əmilərini  və  onların  tarixi-siyasi  mövzuda  çoxmənalı 

nəsihətlərini  öz  adda-budda  gölgəsi  altına  alanda  o,  ilk  dəfə  «Mən  sizə  deyirəm!»  kimi 

yumruğun  masaya  vurulmasıyla  müşayiət olunan  (bu, qəzəbli təsdiqə  xidmət edirdi)  xarakterik 

ispan-italyan-argentinalı nidalarına qorxa-qorxa etirazını bildirdi. 

«Glieco dico io!»

4

,

 «Mən sizə 



deyirəm,  lənət  şeytana!»  Bu  o  deməkdir  ki,  «mən»  çox  dəyərliyəm»  –  Oliveyra  düşünməyə 

başladı. – Bu «mən» bu böyük dünyada hansı çoxbilmişliyi təsdiq edə bilərdi?» On beş yaşında 

anladı ki, «mən bir şeyi bilirəm ki, heç nə bilmirəm»; və bu açıqlamanın ardınca gələn baldırğan 

zəhəri tamamilə labüd göründü, həqiqətən də insanlara «mən sizə deyirəm» kimi çağırış etmək 

cəzasız  qala  bilməz  axı.  Sonradan  o,  məmnuniyyətlə  əmin  oldu  ki,  mədəniyyətin  ən  yüksək 

formalarına nüfuz, həmçinin biliyə və ağıla əsaslanan inam təsir göstərir. «Mən sizə deyirəm» də 

eləcə. Ancaq bunu deyənlər tərəfindən pərdələnmiş və qəbul edilməmiş olsa belə, «mən həmişə 

düşünmüşəm»,  yaxud  «əgər  mən  nəyəsə  inanıramsa  da»  və  yaxud  «aydındır  ki»  kimi  səslənə 

bilərdi  və  demək  olar  ki,  heç  vaxt  əks  fikri  ehtiva  edən  soyuq  mühakimə  kimi 

dəyərləndirilməzdi.  Lap  insan  cinsi  kimi  dözüm,  ağıllı  şübhələr,  duyğularda  tərəddüdetmə 

yoluyla  həddindən  artıq  irəliləməsinə  yol  vermədən  individumu  diqqətlə  izləyərdi.  Müəyyən 

məqamda  həm  qabar,    həm  skleroz,  həm  də  tərif  yaranıb:  qara,  yoxsa  ağ,  radikal,  yoxsa 

konservator,  homo,  yoxsa  geteroseksual,  bədii,  yaxud  mücərrəd,  «San-Lorenso»,  yaxud 

«Bokayuniors», ətli, yaxud vegeterian, kommersiya, yaxud poeziya.  Tamamilə doğrudur, çünki 

insan  cinsi  Oliveyra  kimi  tiplərə  bel  bağlaya  bilməz;  qardaşının  məktubu  da  məhz  bu 

qəbuledilməzliyi ifadə edirdi.  

«Bəla  burasındadır  ki,  –  o  düşündü,  –  bütün  bunlar  labüdən  bir  şeyə  gətirib  çıxarır: 

«animula  vagula  blandula»

2

.

  Nə  etməli?  –  onun  yuxusuzluğu  da  elə  bu  sualdan  başladı.  – 



Oblomov, 

cosa  facciamo?

3

  Tarixin  böyük  səsləri  hərəkətə  keçməyə  vadar  edir: 



«Hamlet, 

revenge!»

4

 İntiqam almalıyıq, Hamlet, yoxsa çippendeyl kreslosu, şap-şaplar və köhnə buxarıyla 



kifayətlənəcəyik? Suriyalı  hər şeydən sonra, bildiyimiz kimi, Marfanı  biabırçı  şəkildə təriflədi. 

Sən  Arcunanı  döyüşə  çağıracaqsan,  qorxaq  kral?  Mübarizə  xətrinə  mübarizə,  daim  təhlükədə 

yaşamaq,  epikürçü  Mariyanı,  Riçard  Hillarini,  Kionu,  T.E.  Lourensi…    yada  sal.  O  kəs 

                                                

4

 

 Мян сизя дейирям! (ит.) 



2


Kataloq: files -> books -> file
file -> ƏSƏRİn təkrar çapi və ya hər hansisa bir hiSSƏSİNİN Çapi qadağandir!
file -> Təhsildə İkt html-in əsasları kursu üzrə VƏSAİt tərtib edənlər: Abdulla Qəhrəmanov
file -> MEŞƏLİ KƏNDİNİn yay güNLƏRİ
file -> "Mədəniyyətin üstünlüyu" "Journal of Democracy", 1995-ci il
file -> Azərbaycan-Avrasiya Araşdırmaları Mərkəzinin Türk Dünyası Filologiyası sırasından Prof. Dr. Mustafa isen təZKİRƏDƏN
file -> Elnur və Arzu pəncərə qonşuları idilər. Üz-üzə dayanmış binalarda yaşayırdılar. Onlar neçə vaxt idi ki, pəncərə qonşusu idilər. Ancaq bir-birilərindən xəbərləri belə yox idi
file -> Şirvani Ədilli MƏNİm odlar diyarim
file -> İntellektual-Elektron Kitabxananın təqdimatında
file -> Xalq yazıçısı İlyas Əfəndiyevin yaradıcılığı ədəbi tənqiddə
file -> Elxan Süleymanov Vurğun Süleymanov Ermənistanın Azərbaycana qarşı silahlı təcavüzü və işğalın ağır

Yüklə 2,53 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   45




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©www.azkurs.org 2020
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə