Pul to’G’risidagi turli XIL nazariyalar hozirgi zamon pullarining tabiati mundarija: Kirish Asosiy qism


O’zbekistonda milliy valyuta so’mning kiritilishi



Yüklə 95,18 Kb.
səhifə6/9
tarix09.04.2023
ölçüsü95,18 Kb.
#95251
1   2   3   4   5   6   7   8   9
Pul to’G’risidagi turli XIL nazariyalar hozirgi zamon pullarinin

3.O’zbekistonda milliy valyuta so’mning kiritilishi

Faxr-iftixorimiz, ozod yurtimizning ramzlaridan biri bo‘lgan milliy valutamiz

– so‘mning muomalaga kiritilgani mustaqilligimizni mustahkamlash yo‘lidagi g‘oyat muhim qadam bo‘ldi. So‘m hayotimizdan o‘rin egallagan kundan boshlab o‘tgan 14 yillik muddat mustaqil pul tizimini yaratish haqidagi qaror strategik
jihatdan to‘g‘ri tanlanganligini va mustaqilligimizning iqtisodiy poydevorini mustahkamlashga yo‘naltirilganligini hayotning o‘zi isbotladi.
Davlatimiz rahbari Islom Karimovning 1994 yil 16 iyunda qabul qilingan “O‘zbekiston Respublikasining milliy valutasini muomalaga kiritish to‘g‘risida”gi farmoniga muvofiq, 1994 yil 1 iyuldan so‘m muomalaga kiritildi – mamlakatimiz mustaqil valuta siyosatini yuritish imkoniga ega bo‘ldi. Bu mustaqil taraqqiyot yo‘lidan borayotgan davlatimizning oyoqqa turib olishida, siyosatu iqtisodda erkinligini ta’minlashda muhim omil bo‘ldi.
O‘zbekistonning bank sektori rubl hududining tarkibiy qismiga kirgan, uning iqtisodiyoti esa markazlashtirilgan rejalashtirish tartibiga tobe bo‘lgan vaqtlarda biz bugungidek tub o‘zgarishlarni, iqtisodiy yuksalishlarni xayolimizga ham keltira olmas edik. Sobiq markazning respublikalar bilan kelishmay pulni emissiya qilishi natijasida pul muomalasi izdan chiqqan o‘sha paytda mamlakatimizda narx-navo keskin oshib ketgani, iste’mol mollarining surunkali taqchilligi avj olganini eslasak, milliy valutamizning joriy etilgani hayotimizda qanchalik muhim ahamiyat kasb etganini yanada chuqurroq anglaymiz.
So‘mning muomalaga kiritilishi iqtisodiy mustaqillik yo‘lidagi dadil qadamlardan biri bo‘ldi. Mamlakatimiz o‘z milliy valutasining barqarorligi va mustahkamligiga kimlardandir qarz olish evaziga emas, raqobatbardosh mahsulotlar ishlab chiqarish, shuningdek, mavjud zahiralardan oqilona foydalanish bilan erishdi.
Prezidentimiz Islom Karimov tashabbusi bilan milliy valutani mustahkamlash maqsadida ishlab chiqilgan qator dasturlar izchil amalga oshirildi. Bu dasturlar so‘mning xarid narxini oshirish uchun bozorlarimizni o‘zimizda ishlab chiqarilgan mahsulotlar bilan to‘ldirish, mamlakatimizning eksport salohiyatini yuksaltirish, pul-kredit siyosatining izchilligini, ichki bozordagi iste’mol mollari bilan naqd pul mutanosibligini ta’minlashga qaratildi.
Faol investitsiya siyosatini yuritish, tarkibiy islohotlarni amalga oshirish va valuta resurslaridan butun iqtisodiyot taraqqiyoti uchun poydevor bo‘lib xizmat
qiluvchi hamda import o‘rnini bosadigan mahsulotlar hajmini oshiruvchi yuqori texnologiyalarga asoslangan ishlab chiqarish salohiyatini shakllantirish yo‘lida foydalanilishi qisqa muddatlarda mashinasozlik, gaz va neftni qayta ishlash sohalarida, kimyo sanoatida yangi, yirik ishlab chiqarish quvvatlarini ishga tushirish imkonini berdi. Transport infratuzilmasini rivojlantirish borasida qator yirik loyihalar amalga oshirildi.

Ko‘rilgan bunday chora-tadbirlar natijasida yurtimiz g‘alla va neft mustaqilligiga erishdi. Ilgarilari mamlakatimizda yetishtirilgan paxta hosilini sotishdan tushgan mablag‘ning yarmidan ko‘piga don va neft mahsulotlari sotib olingan bo‘lsa (so‘m muomalaga kiritilishidan oldin O‘zbekiston chetdan yiliga 680 million AQSH dollarigacha neft mahsulotlari, 430 million dollargacha g‘alla sotib olar edi), hozir bunday mahsulotlarni eksport qilmoqda. Natijada har yili bir necha milliardlab valuta resurslari tejalmoqda. Mamlakatning eksport salohiyati oshgani sayin so‘mning qadri ham mustahkamlanmoqda.


2003 yilning 15 oktabridan O‘zbekistonda Xalqaro valuta jamg‘armasi Nizomining VIII moddasi talablari kuchga kirdi. Mana, qariyb besh yildirki, so‘mning joriy xalqaro operatsiyalar bo‘yicha erkin almashinuvi amalda. Milliy valutamizning joriy xalqaro operatsiyalar bo‘yicha almashtirilishi mamlakatimizda erishilgan makroiqtisodiy barqarorlik, iqtisodiyotni yanada erkinlashtirish, tadbirkorlikni rivojlantirish, xorijiy investorlarni jalb qilish borasida yangi imkoniyatlarni yaratdi. O‘tgan vaqt so‘mimizning barqaror valutalardan biriga aylanib borayotganini tasdiqladi. Xususan, inflatsiyani jilovlashga muvaffaq bo‘lingani tufayli 2001 yilda uning yillik darajasi 26,6 foizni tashkil etgan bo‘lsa, 2007 yilda 6,8 foizdan oshmadi.
Keyingi yillarda mamlakatimiz oltin-valuta zahirasi sezilarli darajada oshdi. Jumladan, 2007 yilda eksport hajmi 40,7 foizga ortib, importga nisbatan ancha yuqori bo‘lgani sababli oltin-valuta zahiramiz 1,5 barobar ko‘paydi. Ayni chog‘da tijorat banklariga qo‘yilgan depozitlar miqdori kundan-kunga ortmoqda. Joriy yil
boshidagi ma’lumotlarga qaraganda, 2000 yildan beri aholining tijorat banklaridagi mablag‘lari 55 baravar o‘sgan. Prezidentimiz Islom Karimovning 2008 yil 20 fevralda qabul qilingan “Tijorat banklarida aholi omonatlari shartlarini liberallashtirish hamda kafolatlarini ta’minlashga doir qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi farmoni bu borada yangi imkoniyat va qulayliklar yaratdi. E’tiborga molik yana bir jihati shundaki, hozir qattiq valuta hisob raqamlardagi mablag‘larning so‘mdagi hisob-raqamlarga faol o‘tishi kuzatilmoqda. Bu qadamlar yurtdoshlarimizning milliy valutaga bo‘lgan ishonchi tobora ortib borayotganidan dalolatdir.So‘m davlatimizning Bayroq, Gerb, Madhiya kabi ramzlari qatori milliy iftixorimiz timsollaridandir. So‘m biz uchun nafaqat to‘lov vositasi, balki xalqimizning boy tarixi, qadriyatlari, buyuk bunyodkorlik salohiyatini o‘zida aks ettirgan ma’naviy vosita sifatida ham qadrlidir. Samarqanddagi Registon maydoni, Tillakori, Sherdor madrasalari, Go‘ri Amir maqbarasi, Buxorodagi Chashmai Ayyub ansambli kabi tarixiy obidalar, poytaxtimizdagi Temuriylar tarixi davlat muzeyi, Alisher Navoiy nomidagi O‘zbekiston Davlat akademik katta teatri, “Istiqlol” san’at saroyi, shuningdek, shavkatli sohibqiron bobomiz Amir Temurga o‘rnatilgan muazzam haykal tasviri tushirilgan kupuralar nafaqat mamlakatimizning iqtisodiy qudrati, balki xalqimiz ma’naviy salohiyatining yanada yuksalishiga ham xizmat qilmoqda. Qo‘liga o‘zbek so‘mini olgan har bir yurtdoshimizning qalbida unda aks etgan tasvirlar ta’sirida Vatani, bunyodkor xalqi, ajdodlar merosi bilan faxr-iftixor tuyg‘ulari jo‘sh urishi shubhasiz.


Yüklə 95,18 Kb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8   9




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©www.azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin