Milli Virtual-Elektron Kitabxananın təqdimatında



Yüklə 4,84 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə1/26
tarix31.01.2017
ölçüsü4,84 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   26

 
 
YYSQ
 

 
WWW
.
YYSQ
.
ORG
 
www.kitabxana.net
  
Milli Virtual-Elektron Kitabxananın təqdimatında 
 
2014
 
“Xarici müəlliflərin Azərbaycan və Qarabağa 
aid e-kitabları”
 
43  (04 - 2014) 
Faiq Abdullayev 
Zəngəzur aslanı – 
Aslan bəy Sultanov 
 
 
Sənədli-publisitik kitab 
YYSQ - Milli Virtual-Elektron Kitabxananın 
e-nəşri N 43  (04- 2014) 
 
www.kitabxana.net – Milli Virtual-Elektron Kitabxananın e-nəşri 
 

www.kitabxana.net
 – Milli Virtual-Elektron Kitabxananın e-nəşri 
Faiq Abdullayev.   Zəngəzur aslanı – Aslan bəy Sultanov
 

 
 
www.kitabxana.net
 
 
Milli Virtual-Elektron Kitabxananın təqdimatında 
Bu elektron nəşr Yeni Yazarlar və Sənətçilər Qurumunun 
hazırladığı, Azərbaycan Respublikası Prezidenti Yanında 
Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Şurası 
tərəfindən qismən maliyyələşdirilən 
"Xarici müəlliflərin 
Azərbaycana - Qarabağa aid müxtəlif dillərdəki 
kitablarının virtual e-nəşrə hazırlanması, elektron 
sərgisi və yayımı"
 kulturoloji layihəsi çərçivəsində 
təqdim edilir. 
http://www.kitabxana.net - Milli Virtual-Elektron 
Kitabxananın dəstəyilə “Xarici müəlliflərin 
Azərbaycan və Qarabağa aid e-kitabları” Kulturoloji-
bədii layihəsi çərçivəsində nəşrə hazırlanıb və yayılır. 
Elektron Kitab N 43  (04 - 2014) 
Kulturoloji layihənin bu hissəsini maliyyələşdirən 
qurum: 
YYSQ - 
http://www.yysq.org
  
ARPYQHTDDŞ - 
http://www.cssn.gov.az
  
 
 
 

www.kitabxana.net
 – Milli Virtual-Elektron Kitabxananın e-nəşri 
Faiq Abdullayev.   Zəngəzur aslanı – Aslan bəy Sultanov
 

 

 
Faiq Abdullayev 
 
 
Zəngəzur aslanı – 
Aslan bəy Sultanov 
 
 
Sənədli-publisitik kitab 
 
Kitab YYSQ tərəfindən e-nəşrə hazırlanıb. 
 
YYSQ - Milli Virtual-Elektron  Kitabxananın e-nəşri  
 
Virtual redaktoru və e-nəşrə hazırlayanı:   
Aydın Xan (Əbilov), yazar-kulturoloq 

www.kitabxana.net
 – Milli Virtual-Elektron Kitabxananın e-nəşri 
Faiq Abdullayev.   Zəngəzur aslanı – Aslan bəy Sultanov
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

www.kitabxana.net
 – Milli Virtual-Elektron Kitabxananın e-nəşri 
Faiq Abdullayev.   Zəngəzur aslanı – Aslan bəy Sultanov
 

 

 
Faiq Abdullayev 
 
 
Zəngəzur aslanı – 
Aslan bəy Sultanov 
 
 
Sənədli-publisitik kitab 
 
 
Bаkı, YYSQ - 2014 
 
 
 
 
 
 
  

www.kitabxana.net
 – Milli Virtual-Elektron Kitabxananın e-nəşri 
Faiq Abdullayev.   Zəngəzur aslanı – Aslan bəy Sultanov
 

 
  
 
 

www.kitabxana.net
 – Milli Virtual-Elektron Kitabxananın e-nəşri 
Faiq Abdullayev.   Zəngəzur aslanı – Aslan bəy Sultanov
 

 

 
Faiq Abdullayev 
 
(тядгигатчы-щцгугшцнас) 
 
 
 
 
 
 
ZЯNGЯZUR ASLANI-   
 
Aslan Bяy Sultanov 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Бакы-2012 

www.kitabxana.net
 – Milli Virtual-Elektron Kitabxananın e-nəşri 
Faiq Abdullayev.   Zəngəzur aslanı – Aslan bəy Sultanov
 

 
 
Елми редактор:  Шащсувар Щяшимов 
Республика Баш Милли Архив Идарясинин елм вя 
техника сянядляри архивинин директору, ямякдар 
мядяниййят ишчиси 
 
Няшриййат редактору:   Ибращим Илйаслы 
 
 
 
Фаиг Абдуллайев. Zяngяzur aslanы – Aslan bяy 
Sultanov.  
(Sənədli-tarixi-publisistik monoqrafiya) 
Бакы, «Билик» няшриййаты. 2012. 352  сящифя 
 
«Зянэязур  асланы„Аслан  бяй  Султанов»  сянядли-тарихи-
публисистик 
монографийасы 
тядгигатчы-щцгугшцнас 
Фаиг 
Абдуллайевин  узун  сцрян  истинтаг  тядгигатларынын  вя  эярэин 
ахтарышларынын  бящряси  олараг  охужулара  тягдим  олунур. 
Мцяллиф  бу  ясярдя  архив  сянядляриня  истинадян  ХХ  ясрин 
яввялляриндя  Азярбайжанын  Зянэязур  мащалында  баш  верян 
щадисялярин  ясл  мащиййятини  ачыб  охужулара  чатдырыр,  бу 
щадисялярин  фонунда  тарихи  шяхсиййят,  милли  сяркярдя  Аслан 
бяй Султановун шяряфли юмцр йолуна айна тутур. 
Инанырыг ки, китаб тарихчиляр вя ейни заманда эениш охужу 
кцтляси тяряфиндян бюйцк марагла гаршыланажаг. 
 
 
 
 
M
D
09
235
185
525000


 
 
© “Билик” няшриййаты, 2012 

www.kitabxana.net
 – Milli Virtual-Elektron Kitabxananın e-nəşri 
Faiq Abdullayev.   Zəngəzur aslanı – Aslan bəy Sultanov
 

 

 
Аслан бяй Султанов 
Гарабаьын вя Зянэязурун  
фювгяладя комиссары олмушдур. 

www.kitabxana.net
 – Milli Virtual-Elektron Kitabxananın e-nəşri 
Faiq Abdullayev.   Zəngəzur aslanı – Aslan bəy Sultanov
 
10 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Öz keçmişini, tarixini bilməyən millətlər başqa millətlə- 
rin yeminə çevrilir. 
Mustafa Kamal Atatürk 
 
Azərbaycan xalqının çox qədim və şərəfli bir tarixi var. 
Hər  bir  azərbaycanlı  bu  tarixi  bilməli,  tarixdə  baş  ve- 
rən hadisələri öyrənməli və o tarixə hörmətlə yanaşma- 
lıdır. 
...Biz elə etməliyik ki, tarixdə baş verən səhvlər  bir da- 
ha təkrarlanmasın.  
 
Heydər  Əliyev,  
Azərbaycan xalqının ümummilli  lideri 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

www.kitabxana.net
 – Milli Virtual-Elektron Kitabxananın e-nəşri 
Faiq Abdullayev.   Zəngəzur aslanı – Aslan bəy Sultanov
 
11 
 
11 
 
Ön söz əvəzi 
 
XX  əsrin  əvvəlləri  Azərbaycan  tarixinin  ən  qarışıq  və  ən 
şərəfli  dövrlərindən  birinə  təsadüf  edir.    Ona  görə  qarışıq 
dövrünə  təsadüf  edir  ki,  bu  dövrdə  Azərbaycanın  başına 
gətirilən  bəlalar,  daxili  və  xarici  çəkişmələr,  üsyanlar, 
inqilablar, vətəndaş müharibələri, Rusiyadan gələn   bolşevik 
dalğası,  erməni  daşnaklarının  məkrli  və  iyrənc  hərəkətləri 
həmin dövrün əsas mənzərəsini təşkil edir...  
Ona görə şərəfli tarixdir  ki, məhz  XX  əsrin əvvəllərində  
Azərbaycan  xalqı  şərqdə  ilk  dəfə  özünün  dünyəvi,  demok- 
ratik cumhuriyyətini yaratmış, iyirmi üç aylıq bir zaman kəsi- 
yində  xalqımız  müstəqillik  və  demokratiya  şərbətini  dadaraq 
azadlıq,  hürriyyət  barədə  olan  təsəvvürlərini  əyani  şəkildə 
yaşaya bilmişdi.  
Çox  təəssüf  ki,  həmin  dövr  daha  çox  qarışıqlığı  ilə  yadda 
qalıb. 
Məqsədimiz  həmin  dövrlərdə  bütövlükdə  ölkənin  siyasi 
mənzərəsini  vermək  olmadığı  üçün  məqsəddən  yayınmaq 
istəmirik.  Hədəfimiz  konkret  olaraq  Zəngəzur  və  onun 
ətrafında  baş  verən  siyasi,  hərbi  və  iqtisadi    mənzərəyə 
aydınlıq gətirmək, illər uzunu arxivlərdə saxlanılan, nə üçünsə 
üzə çıxarılması “unudulan” hadisələr haqqında söz açmaqdır.  
 
**** 
Azərbaycanın  yenidən  müstəqilliyini  əldə  etməsi    bir  çox 
qaranlıq  mətləblərə  işıq  saldı.  Arxivlərin  açılması  ilə  uzun 
illər  xalqdan    gizli  saxlanılan  faktlar  və  tarixi  hadisələr  üzə 
çıxdı.  Sovet  hökumətinin  nə  vaxtsa  dağılacağını  yuxusunda 
belə  təsəvvür  edə  bilməyən  yalançı  xalq  qəhrəmanlarının, 
həqiqətdə isə xalqına və millətinə öz şəxsi məqsədləri naminə 
xəyanət  edənlərin    maskası  yırtıldı.  Ölməz  azadlıq  aşiqi 

www.kitabxana.net
 – Milli Virtual-Elektron Kitabxananın e-nəşri 
Faiq Abdullayev.   Zəngəzur aslanı – Aslan bəy Sultanov
 
12 
 
Məmmədəmin  Rəsulzadənin    bir  vaxtlar  dediyi  sözlər:-  “Bir 
kərə  ucalan  bayraq  bir  daha  enməz”,  -    fikirləri  həqiqətə  
çevrildi, tarix təkrar olundu, tarixin təkrar olunması ilə də XX 
əsrin  əvvəllərində  baş  verən  hadisələrin  gercək  mənzərəsi 
görünməyə  başladı,  o  dövrdə  baş  verən  xəyanətlərin  üstünə 
çəkilmiş  qaranlıq  pərdələrin    götürülməsinə    münbit  şərait 
yarandı.   
Həmin  dövrün  hadisələrini  diqqətlə,  soyuqqanlıqla  analiz 
etdikdə məntiqi bir sual yaranır; Nədən məhz Zəngəzur? Nəyə 
görə  düşmən  ilk  olaraq  Zəngəzurun  Azərbaycandan 
ayrılmasını  seçdi  və  bu  fakta  önəm  verdi?  Bu  suala  cavab 
tapmaq o qədər  çətin olmasa da, sarsıdıcıdır. Təbii ki, hədə- 
fində  yüz  illik  bir  plan  olan  düşmənin  məkrli  niyyəti 
Zəngəzuru  Azərbaycanın  tərkibindən  çıxarmağa  nail  olmaqla 
bərabər,  eyni  zamanda  bütövlükdə  türk  dünyasını  coğrafi 
cəhətdən bir-birindən ayrı salmaq niyyətini güdürdü. Bununla 
da düşmən gələcək planlarına yol açmış olurdu.   Bu addımın 
atılması, Zəngəzurun ermənilərə verilməsi ilə  Türkiyə, Azər- 
baycan  və  Azərbaycanın    ayrılmaz  parçası  olan  Naxçıvan 
coğrafi cəhətdən bir-birindən ayrı düşdü...   
Əldə  etdiyimiz  arxiv  materiallarından,  görüşdüyümüz  və 
söhbətlər apardığımız insanların xatirələrindən məlum olur ki, 
uzun  illər  Azərbaycan  tarixinin  ayrılmaz  bir  parçası  hesab 
edilən,  xəyanət və nüfuz savaşında erməni daşnaklarına  gü- 
zəşt olunan, uğrunda hələ də qanlar tökülən doğma Zəngəzur 
qəzasının  tarixində  xüsusi  əhəmiyyət  kəsb  edən  şəxsiyyətlər 
az  olmayıb.  Tarix  məhz  o  şəxsiyyətlərin  hesabına  yazılıb, 
tarixi məhz o şəxsiyyətlər yazıblar. 
Həmin insanların mübariz həyat yollarını, düşmənlə barış- 
mazlıq,  dosta  sədaqət    andı  içən,  ölümün  gözünə  dik  baxa 
bilən,  vətən,  torpaq  sevgisini  həyatından  üstün  tutan  qəhrə- 

www.kitabxana.net
 – Milli Virtual-Elektron Kitabxananın e-nəşri 
Faiq Abdullayev.   Zəngəzur aslanı – Aslan bəy Sultanov
 
13 
 
13 
manların    həyat    tarixlərini  öyrənmək,  onlar  barədə  gələcək 
nəsilləri məlumatlandırmaq şərəf və insanlıq borcudur.   
Həmin  dövr  haqqında  müxtəlif  müəlliflərin,  tarixçilərin,  o 
dövrdə  yaşayan  insanların  elmi  əsərləri,  bədii  yazıları, 
xatirələri  olsa  belə,  çox  şeylər  bəzən  təhrif  olunmuş,  son 
dərəcə  vacib  olan  tarixi  faktların  üstündən  sükutla  keçilmiş,  
bəzən  isə  hətta  həmin  tarixə  qarşı  ədalətsizlik,  xəyanət 
edilmişdir. 
Bu  kitab    janr  etibarilə  sənədli-tarixi-publisistik  nəşr  ol- 
maqla  yanaşı,  həm  də  hüquqi  terminologiya  ilə  işlənmiş  bir 
tədqiqat  işidir.  Kitabın  müxtəılif  fəsillərində  haqqında 
ümumilikdə  danışdığımız    bir  çox  mətləblərə  ayrı-ayrılıqda 
toxunacaq,  fikirlərimiz  barədə  ədalətli  qərar  verməyi  sizin 
ixtiyarınıza  buraxmağa  çalışacağıq.  Amma  elə  bəri  başdan 
nəzərinizə  çatdırmaq  istəyirik  ki,  bu  yazı  Azərbaycanın 
ayrılmaz  bir  parçası  olan  Zəngəzur  mahalının    igid  oğlu, 
əfsanəvi  sərkərdə,  unudulmaz  tarixi  şəxsiyyət,  savadlı  və 
uzaqgörən lider, əhali arasında böyük nüfuz sahibi olan Aslan 
bəy  Sultanova  həsr  edilir.    Aslan  bəy  Sultanovun  yaşadığı 
ömür,  keçdiyi  şərəfli  həyat  yolu  isə  hər  bir  azərbaycanlıya 
örnək və nümunədir. 
Haşiyə: Aslan bəy zadəgan nəslindəndir. Professor Ədalət 
Tahirzadənin  araşdırmalarının  birində  deyilir:  Görkəmli 
tədqiqatçı Ənvər Çingizoğlu özəlliklə Qarabağın əksər soyla-
rının  tarixini  arxiv  bəlgələrinə  əsasən  incəliklə  öyrənərək 
ortaya  qırxdan  artıq  sanballı  kitab  qoymuşdur.  O,  Sultanov-
ların  da  kökünü  öyrənərək  dəqiqləşdirmişdir.  Ənvər  bəyin 
“Püsyan eli” (tarixi genealoji tədqiqat) adlı dəyərli yazısında 
Sultanovlar nəsli haqqında geniş bilgi verilir. Ənvər bəy yazır 
ki,  Sultanovlar  soyunun  ulu  babası  XVII  yüzilin  sonlarında 
yaşamış,  şahdan  sultan  rütbəsi  almış  Hacı  Məhəmməd  bəy 
Püsyandır.  Hacı  Məhəmməd  sultanın  törəmələri  bəylərbəylik 

www.kitabxana.net
 – Milli Virtual-Elektron Kitabxananın e-nəşri 
Faiq Abdullayev.   Zəngəzur aslanı – Aslan bəy Sultanov
 
14 
 
və  xanlıq  dönəmində  Püsyan,  rus  üsuli-idarəsi  dövründə 
Sultanov  soyadı  daşıyıblar.  Aslan  bəy  Sultanov  Hacı 
Məhəmməd  sultanın  oğlu,  İbrahim  sultanın  oğlu,  Pənah 
sultanın  oğlu,  Xanəmir  sultanın  oğlu,  İbrahim  sultanın  oğlu, 
Həsən  sultanın  oğlu,  Nəsir  sultanın  oğlu,  Məhəmmədəli  bəy 
sultanın  oğlu,  Abdulla  sultanın  oğlu  Kərbəlayı  Hüseyn  bəy 
Sultanovun oğludur. 

www.kitabxana.net
 – Milli Virtual-Elektron Kitabxananın e-nəşri 
Faiq Abdullayev.   Zəngəzur aslanı – Aslan bəy Sultanov
 
15 
 
15 
 
Birinci fəsil 
 
Zəngəzur Aslanı - Aslan Bəy Sultanov 
 
Aslan  bəy  Kərbəlayi  Hüseyn  oğlu  Sultanov  1888-cu  ildə 
Zəngəzur  qəzasının  Qubadlı  rayonunun  Hacılı  kəndində 
anadan olmuş, ilk təhsilini doğma kəndində–əmisi oğlu Həsən 
bəyin müdir olduğu ikisinifli dördillik təhsil müddəti olan rus 
məktəbində almışdır. Daha sonrakı təhsilini isə Azərbaycanın  
bir  sıra  ziyalılarının  yetişməsində  xüsusi  rolu  olan    Qori 
seminariyasında  davam  etdirmiş,  daha  sonra  isə  ali  hərbi 
məktəbi bitirmişdir. 
1920-ci  ilin  aprelində  Azərbaycan  Demokratik  Respub- 
likası  Hökuməti  bolşevik  xəyanəti  nəticəsində  hakimiyyəti 
heç  bir  müqavimət  göstərmədən  bolşeviklərin  ixtiyarına 
buraxdıqdan  sonra  Zəngəzur  qəzası  demək  olar  ki,  tamamilə 
hərbi  qüvvələrin  nəzarəti  altına  keçmişdi.  Azərbaycan 
Demokratik  Respublikası  hakimiyyəti  dövründə  Zəngəzur 
qəzasında  qəza    mahal  pristavı  vəzifəsində  işləyən  və  eyni 
zamanda  yerli  hərbi  qüvvələrə  rəhbərlik  edən  Aslan  bəy 
Sultanov  müsavat  hakimiyyəti  devrildikdən  sonra  başqa 
xəyanətlər  və  məğlubiyyətlər    baş  verməsin  deyə,  qəzadakı 
bütün  hərbi  qüvvələri  birləşdirməyi  qərara  alır.  Bu  addımı 
atmaqla  Aslan  bəy  Sultanov  tarixi  məsuliyyəti  öz  üzərinə 
götürür.  
Aslan  bəy  Sultanov  tarixi  məsuliyyəti  öz  üzərinə 
götürməklə həmin dövrlərdə daşnak generalı Andronikə, onun 
yaratdığı  daşnak  hökumətinə,  həmin  hökumətin  başçısı 
general Nijdeyə, müdafiə naziri  general  Droya və qeyrilərinə 
qarşı  yaratdığı  böyük  bir  hərbi  qüvvə  ilə  vuruşur,  mübarizə 
aparır.  
Burada  bir  faktı  qeyd  etmək  lazımdır  ki,  Azərbaycan 
Demokratik Respublikası hakimiyyəti dövründə qəzada böyük 
hörmət və nüfuz sahibi olan Aslan bəy Sultanovun tövsiyyəsi 

www.kitabxana.net
 – Milli Virtual-Elektron Kitabxananın e-nəşri 
Faiq Abdullayev.   Zəngəzur aslanı – Aslan bəy Sultanov
 
16 
 
ilə,  onun əmisi oğlu  Cəlil bəy Sultanov Zəngəzur qəzasından 
Azərbaycan 
Demokratik 
Respublikası 
parlamen- 
tinə üzv seçilmiş, siyasi fəaliyyətini şərəflə və vicdanla yerinə 
yetirmişdir.  Onun  parlamentdə  qaldırdığı  taleyüklü  məsələ 
Cəlil bəyin kim olduğunu bir daha təsdiq edir.  
Азярбайжан Республикасынын баш Милли Дювлят 
Архиви, фонд 894, сийащы 1, иш 119 
Копия с телеграммы из Карягино  в Баку 
Председателю Парламента  за №240/107 
От 21 января 1920 года. 
Зангезурском  уезде  чертвертый  день  идеть  наступ- 
ление  армянских  банды  совместно  регулярными  войс- 
ками при артиллерийском и пулемѐтном огне точке фронт 
на  протяжением  50  весрть  от  Кубатлов  до  Ходжагана 
точка  жертвы  колосальныя  население    бежит  панике  и 
напрасно  просить  о  помощи  точка  Убедитель  нейше 
прошу  срочных  мерь  высылки  большого  количества 
войске  патронов  точка  от  имени  несчастнаго  неселения 
уезда  умоляю перейти от  бумажных протестов активным 
действиям  и  спасти  лучший  уголок  Азербайджана  от 
окончательной  гибели  точка  за  Зангезуромь  очередь 
Карабаху  точка  потерю  всего  этого  ответствуете  передь 
тюркскимь народом и Азербайджаном вы. 
Член парламента  Джалиль Султанов. 
С подлинным верно. 
Делопроизводитель. 

www.kitabxana.net
 – Milli Virtual-Elektron Kitabxananın e-nəşri 
Faiq Abdullayev.   Zəngəzur aslanı – Aslan bəy Sultanov
 
17 
 
17 
 
 
 

www.kitabxana.net
 – Milli Virtual-Elektron Kitabxananın e-nəşri 
Faiq Abdullayev.   Zəngəzur aslanı – Aslan bəy Sultanov
 
18 
 
Diqqəti  çəkən  arxiv    sənədlərindən  biri  də  Cəlil  Sultano- 
vun 1920-ci ilin 21 yanvarından mərkəzə, parlamentin sədrinə 
ünvanladığı  həyəcan  təbili  çalan  məlumatıdır.  Məlumatda 
bildirilir:  Zəngəzur  qəzası  dördüncü  gündür  hücuma  məruz 
qalır.  Erməni  banditləri  və  erməni  qoşunları  tərəfindən. 
Toplardan  və  pulemyotlardan  müntəzəm  olaraq  atəşə  tutulur 
Zəngəzur qəzası. Cəbhə uzanır 50 verst Qubadlıdan Xocahan 
kəndinə  qədər.  Külli  miqdarda  qurbanlar  var.  əhali  şaiyələrə 
uyur,  nahaq  yerə  kömək  üçün  xahiş  edir.  Çox  xahiş  edirəm 
təcili tədbirlər görəsiniz. Zəngəzur qəzasının bədbəxt  əhalisi 
adından yalvarıram. Kağız üzərindəki etirazlardan nəhayət ki, 
keçin aktiv fəaliyyətə və s. Xilas edin Azərbaycanın ən gözəl  
guşəsini  tamamilə  məhv  olma  təhlükəsindən.  Zəngəzura, 
sonra  növbə  Qarabağa  gəlir.  Bütün  bu  itkilərə  görə  siz 
məsuliyyət  daşıyırsınız  bütün  türk  xalqları  və  Azərbaycan 
xalqları qarşısında. 
Parlamentin üzvü Cəlil Sultanov. 
Bu  arxiv  sənədini  təhlil  etdikdə  aşıq-aydın  Cəlil 
Sultanovun parlamenti ittiham etdiyini görürük. Belə ki, o, öz 
deputat  mandatını  deyil,  birbaşa  onu  seçən  insanların 
mənafeyini  ön  plana  şəkir.  Mərkəzdən  təcili  kömək 
göndərilməsini  xahiş  edir.  Cəlil  bəy  axırda  ürək  yanğısı  ilə 
bildirir ki, bədbəxt Zəngəzur  əhalisinin adından sizdən xahiş 
edirəm  Azərbaycanın  ən  gözəl  guşələrindən  biri  olan 
Zəngəzuru tamamilə məhv olma təhlükəsindən xilas edəsiniz. 
Həyəcanla bildirir ki, kağız üzərində yazılan qəti etirazlardan 
artıq    əməli  fəaliyyətə  keçmək  lazımdır.  Əvvəl  Zəngəzur, 
sonra  isə  Qarabağın  itirilməsinə  görə  bütün  türk  və 
Azərbaycan  xalqının  qarşısında  siz  tarixi  məsuliyyət 
daşıyırsınız.  

www.kitabxana.net
 – Milli Virtual-Elektron Kitabxananın e-nəşri 
Faiq Abdullayev.   Zəngəzur aslanı – Aslan bəy Sultanov
 
19 
 
19 
Yerli sərkərdə Aslan bəyin tövsiyyəsi ilə seçilən Cəlil bəy 
(Aslan  bəyin  əmisi  oğlu)  millətinin  mənafeyini  hər  şeydən 
üstün tutaraq parlamentin sədrini ittiham edir. 
Onu öz deputat mandatını itirmək maraqlandırmır. Burada 
sərkərdənin  və  ona  sadiq  əqidə  qardaşlarının  milli  mənafeyə 
nə qədar sadiq olduqları açıq-aydın görünür. 
Cəlil  Sultanov  sonda  bildirir  ki,  əvvəl  Zəngəzur,  sonra 
növbə  Qarabağa  gəlir.  Bütün  bu  itkilərə  görə  türk  və 
Azərbaycan xalqı qarşısında parlament məsuliyyət daşıyır. Bu 
ittihamedici  çağırışı  ilə  Cəlil  bəy  parlamentarları  ayıltmağa, 
onların    məsuliyyət  hissini  artırmağa  çalışır.  Bu  günün 
prizmasından  baxdıqda  Aslan  bəyin,  Cəlil  bəyin,  Xudabaxış 
bəyin və onların əqidə qardaşlarının nə qədər haqlı olduqlarını 
zaman təsdiq edir. Doğrudan da əvvəl Zəngəzur verildi. Sonra 
Zəngəzurdan  başlanan  qaçaqçılıq  hərəkatı  hökumətə  qarşı 
silahlı müqavimət. Bu yolda tökülən 
saysiz-hesabsız  şəhid  qanları  Qarabağın  o  vaxt  verilməsi 
planının  qarşısını  aldı.  Arxiv  sənədlərindən  məlum  olduğu 
kimi  Nəriman  Nərimanov  Zəngəzurla  birlikdə  Qarabağın  da 
ermənilərə verilməsinə razılıq vermişdir. Çox təəssüflər olsun 
ki, Cəlil bəyin əvvəl Zəngəzur, sonra isə Qarabağın gedəcəyi 
proqnozu  təsdiqini  tapdı.  1925-ci  ilin  əksinqilabçılar  sayılan 
bir  arxiv  sənədi  var.  Orada  Aslan  bəyin,  Cəlil  bəyin, 
Xudabaxış bəyin və qeyrilərinin adları var. 
Cəlil  bəy  Sultanov  parlamentdəki  çıxışlarında  birmənalı 
olaraq,  kəskin  şəkildə  hökumətdən  tələb  edirdi:  -“Nijdenin 
rəhbərlik etdiyi daşnak hökuməti ilə sərhəddə yerləşən və hər 
gün  daşnak  təcavüzü  ilə  üz-üzə  dayanan  Zəngəzur  qəzasının 
əhalisinə  tezliklə  dövlət  tərəfindən  kömək  göstərilməzsə,  biz 
parlamentarilər    tarix  və  zaman  qarşısında  cavab  verməli 
olacağıq”. Cəlil bəy Sultanov əlavə olaraq onu da qeyd etmiş-

www.kitabxana.net
 – Milli Virtual-Elektron Kitabxananın e-nəşri 

Kataloq: files -> books -> file
file -> ƏSƏRİn təkrar çapi və ya hər hansisa bir hiSSƏSİNİN Çapi qadağandir!
file -> Təhsildə İkt html-in əsasları kursu üzrə VƏSAİt tərtib edənlər: Abdulla Qəhrəmanov
file -> MEŞƏLİ KƏNDİNİn yay güNLƏRİ
file -> "Mədəniyyətin üstünlüyu" "Journal of Democracy", 1995-ci il
file -> Azərbaycan-Avrasiya Araşdırmaları Mərkəzinin Türk Dünyası Filologiyası sırasından Prof. Dr. Mustafa isen təZKİRƏDƏN
file -> Elnur və Arzu pəncərə qonşuları idilər. Üz-üzə dayanmış binalarda yaşayırdılar. Onlar neçə vaxt idi ki, pəncərə qonşusu idilər. Ancaq bir-birilərindən xəbərləri belə yox idi
file -> Şirvani Ədilli MƏNİm odlar diyarim
file -> İntellektual-Elektron Kitabxananın təqdimatında
file -> Xalq yazıçısı İlyas Əfəndiyevin yaradıcılığı ədəbi tənqiddə
file -> Elxan Süleymanov Vurğun Süleymanov Ermənistanın Azərbaycana qarşı silahlı təcavüzü və işğalın ağır

Yüklə 4,84 Mb.

Dostları ilə paylaş:
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   26




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©www.azkurs.org 2020
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə