Microsoft PowerPoint Nano-Mu ppt [Режим совместимости]



Yüklə 1,35 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə1/2
tarix28.12.2021
ölçüsü1,35 Mb.
#17054
növüMühazirə
  1   2


NanoBiotexnologiya

NanoBiotexnologiya

və ya  BioNanotexnologiya

və ya  BioNanotexnologiya

XX

XXII əsrin texnologiyası



əsrin texnologiyası

Mühazirə :2

Mühazirə :2

Nanobiotexnologiya 

Nanobiotexnologiya 

nanotexnologiyanın bir 

nanotexnologiyanın bir 

sahəsi kimi

sahəsi kimi

Dr. İsmәt Әhmәdov

Dr. İsmәt Әhmәdov

Bakı Dövlәt Universiteti

Bakı Dövlәt Universiteti

Nanoaraşdırmalar Mәrkәzinin 

Nanoaraşdırmalar Mәrkәzinin 

aparıcı elmi işçisi

aparıcı elmi işçisi

Tel: 


Tel: 4189067 

 

 



4189067    iş

3350923    mobil

3350923    mobil

EE--mail: 

mail: ismet522002@yahoo.com

ismet522002@yahoo.com



Biotexnologiya

Biotexnologiya

haqqında

haqqında


Biotexnologiya terminini ilk dәfә 1919

Biotexnologiya terminini ilk dәfә 1919--cu ildә Macarıstan mühәndisi Karl 

cu ildә Macarıstan mühәndisi Karl 

Ereky tәklif etmişdir. Onun gәldiyi qәnaәtә görә biologiyaya әsaslanaraq 

Ereky tәklif etmişdir. Onun gәldiyi qәnaәtә görә biologiyaya әsaslanaraq 

insan üçün daha faydalı vә tәmiz mәhsullar istehsal etmәk olar. Bunun üçün 

insan üçün daha faydalı vә tәmiz mәhsullar istehsal etmәk olar. Bunun üçün 

canlı alәmdә baş verәn proseslәrin mahiyyәtini dәrindәn öyrәnmәk, 

canlı alәmdә baş verәn proseslәrin mahiyyәtini dәrindәn öyrәnmәk, 

hüceyrәdә vә orqanizmlәrdә bioloji istehsal proseslәrini aydınlaşdırmaq vә 

hüceyrәdә vә orqanizmlәrdә bioloji istehsal proseslәrini aydınlaşdırmaq vә 

onlardan istifadә etmәyin üsullarını yaratmaq lazımdır. Onun bu ideyasından 

onlardan istifadә etmәyin üsullarını yaratmaq lazımdır. Onun bu ideyasından 

artıq yüz il keçir. İndi dünyada biotexnologiya ilә işlәyәn minlәrlә 

artıq yüz il keçir. İndi dünyada biotexnologiya ilә işlәyәn minlәrlә 

kompaniyalar vә tәdqiqat institutları fәaliyyәt göstәrir. Bu kompaniyalarda 

kompaniyalar vә tәdqiqat institutları fәaliyyәt göstәrir. Bu kompaniyalarda 

biotexnoloya әsasında minlәrlә müxtәlif әrzaq mәhsulları, dәrman 

biotexnoloya әsasında minlәrlә müxtәlif әrzaq mәhsulları, dәrman 

preparatları, mәişәt әşyaları, kosmetik mәhsullar vә energetik materiallar 

preparatları, mәişәt әşyaları, kosmetik mәhsullar vә energetik materiallar 

hazırlanır.

hazırlanır.

Müasir biotexnologiya 1970

Müasir biotexnologiya 1970--ci illәrdә şimali Kaliforniyada başlayıb. İndi bu 

ci illәrdә şimali Kaliforniyada başlayıb. İndi bu 

texnologiyaya : sәhiyyә (tibbi diaqnostika, biopreparatlar,  qurğular), kәnd 

texnologiyaya : sәhiyyә (tibbi diaqnostika, biopreparatlar,  qurğular), kәnd 

tәsәrrüfatı (genetik modifikasiya edilmiş orqanizmlәr,  әrzaq mәhsulları), 

tәsәrrüfatı (genetik modifikasiya edilmiş orqanizmlәr,  әrzaq mәhsulları), 

sәnaye vә әtraf mühit (bioyanacaqlar, biomateriallar, pestisidlәr), 

sәnaye vә әtraf mühit (bioyanacaqlar, biomateriallar, pestisidlәr), 

biomüdafiә (vaksinlәr, biosensorlar) üçün işlәyir.

biomüdafiә (vaksinlәr, biosensorlar) üçün işlәyir.

Biotexnologiya sәnayesi canlı orqanizmlәrin fәaliyyәtinә әsaslanır.

Biotexnologiya sәnayesi canlı orqanizmlәrin fәaliyyәtinә әsaslanır.

Biotexnologiya hüceyrәdә baş verәn proseslәri imitasiya edir vә onları 

Biotexnologiya hüceyrәdә baş verәn proseslәri imitasiya edir vә onları 

sәnayelәşdirir

sәnayelәşdirir




Biotexnologiya haqqında

Biotexnologiya haqqında

Hüceyrәdә hansı proseslәri?

Hüceyrәdә hansı proseslәri?

Hüceyrәnin bölünmәsi 

Hüceyrәnin bölünmәsi ––az bir müddәtdәn sonra

az bir müddәtdәn sonra

hüceyrә әvvәlki hәcmini bәrpa edir 

hüceyrә әvvәlki hәcmini bәrpa edir 

Hüceyrә metabolizmini 

Hüceyrә metabolizmini –– hüceyrәlәr әtraf alәmdәn 

hüceyrәlәr әtraf alәmdәn 

aldığı üzvü  birlәşmәlәri parcalaya bilir, onlardan 

aldığı üzvü  birlәşmәlәri parcalaya bilir, onlardan 

yeni molekul vә maddәlәr hazırlayır

yeni molekul vә maddәlәr hazırlayır

Hüceyrә membranları yüksәk selektivlik vә 

Hüceyrә membranları yüksәk selektivlik vә 

spesifikliklә hüceyrәyә lazim olan maddәlәri (ionları, molekulları, bәrk cisimlәri vә 

spesifikliklә hüceyrәyә lazim olan maddәlәri (ionları, molekulları, bәrk cisimlәri vә 

mayelәri) içәri alir vә xaric edir. 

mayelәri) içәri alir vә xaric edir. 

Hüceyrә membranlarında olan reseptorlar әtraf alәmi hiss edir vә onlara qarşı cavab 

Hüceyrә membranlarında olan reseptorlar әtraf alәmi hiss edir vә onlara qarşı cavab 

reaksiyası yaradır.

reaksiyası yaradır.

Hüceyrә orqanoidlәri:

Hüceyrә orqanoidlәri:

Zülal sintezini 

Zülal sintezini –– ribosomlar orta ölçülü zülalı bir dәqiqәdә sintez edә bilir vә 

ribosomlar orta ölçülü zülalı bir dәqiqәdә sintez edә bilir vә 

formalaşdırır

formalaşdırır

Mitaxondrilәrdә enerji sintezini, üzvü maddәlәrin parçalanmasını hәyata keçirir

Mitaxondrilәrdә enerji sintezini, üzvü maddәlәrin parçalanmasını hәyata keçirir

Xloroplastlarda üzvü maddә  sintez olunur, enerji vә oksigen istehsal edilir

Xloroplastlarda üzvü maddә  sintez olunur, enerji vә oksigen istehsal edilir

Aparat Holcidә sintez olunmuş zülallar çeşidlәnir vә qablaşdırılır, lazım olan ünvana 

Aparat Holcidә sintez olunmuş zülallar çeşidlәnir vә qablaşdırılır, lazım olan ünvana 

göndәrilir.

göndәrilir.

Nüvә Genetik informasiyanı saxlayır, burada  genetik informasiya oxunur vә matrisaya 

Nüvә Genetik informasiyanı saxlayır, burada  genetik informasiya oxunur vә matrisaya 

köçürülür vә ribosomlara çatdırılır

köçürülür vә ribosomlara çatdırılır

Endoplazmatik şәbәkәdә zülallar strukturlaşdırılır vә nәql edilir

Endoplazmatik şәbәkәdә zülallar strukturlaşdırılır vә nәql edilir

Lizosomlarda 40

Lizosomlarda 40--a qәdәr müxtәlf hidrolitik fermentlәr hüceyrәni yad cisimlәrdәn 

a qәdәr müxtәlf hidrolitik fermentlәr hüceyrәni yad cisimlәrdәn 

qoruyur

qoruyur


Hüceyrәnin vakuolu hüceyrә üçün zibil anbarı rolunu oynayır, hüceyrәnin tullantıları 

Hüceyrәnin vakuolu hüceyrә üçün zibil anbarı rolunu oynayır, hüceyrәnin tullantıları 

burada toplanır.

burada toplanır.




Biotexnoloqlar 

Biotexnoloqlar 

nә ilә mәşğul olurlar?

nә ilә mәşğul olurlar?

Biotexnologlar hüceyrә sәviyyәsindә alınan informasiyalardan istifadә edәrәk istehsal  qururlar, 

Biotexnologlar hüceyrә sәviyyәsindә alınan informasiyalardan istifadә edәrәk istehsal  qururlar, 

tibbdә diaqnostika üçün preparat vә qurğular yaradırlar,  әrzaq mәhsulları  vә biomateriallar 

tibbdә diaqnostika üçün preparat vә qurğular yaradırlar,  әrzaq mәhsulları  vә biomateriallar 

istehsal edirlәr.

istehsal edirlәr.

Xәstәliklәrin mexanizmini aydılaşdırırlar

Xәstәliklәrin mexanizmini aydılaşdırırlar

Biomarkerlәr yaradırlar

Biomarkerlәr yaradırlar

Genlәri bir orqanizmdәn başqasına köçürürlәr

Genlәri bir orqanizmdәn başqasına köçürürlәr

Hüceyrә kulturası ilә  mәşğul olurlar

Hüceyrә kulturası ilә  mәşğul olurlar

Recombinant zülallar  alırlar

Recombinant zülallar  alırlar

Yeni

Yeni--yeni dәrman preparatları  kәşf edirlәr



yeni dәrman preparatları  kәşf edirlәr

Biomonitoring üçün lazım olan preparatlar vә qurğular hazırlayırlar

Biomonitoring üçün lazım olan preparatlar vә qurğular hazırlayırlar

Biotexnologiada alınan mәhsullar xeyli mürәkkәbdir, onların  әksәriyyәti zülal  tәbiәtli olduğundan 

Biotexnologiada alınan mәhsullar xeyli mürәkkәbdir, onların  әksәriyyәti zülal  tәbiәtli olduğundan 

dәyişkәn vә әtraf mühitә hәssas olur. Biotexnologiya bir elm kimi  dörd әsas prinsip üzәrindә 

dәyişkәn vә әtraf mühitә hәssas olur. Biotexnologiya bir elm kimi  dörd әsas prinsip üzәrindә 

qurulur: istehsaledici  hüceyrә xәttinin yaradılması, hüceyrәlәrin çoxaldılması  vә zülal  sintezi,   

qurulur: istehsaledici  hüceyrә xәttinin yaradılması, hüceyrәlәrin çoxaldılması  vә zülal  sintezi,   

hüceyrәdәn zülalların ayrılması  vә tәmizlәnmәsi, biomaterialların hazırlanması

hüceyrәdәn zülalların ayrılması  vә tәmizlәnmәsi, biomaterialların hazırlanması

Biomateriallardan  әn mühümü dәrman preparatlarıdır. Bunlara, müalicәedici zülallar, vaksinlәr, 

Biomateriallardan  әn mühümü dәrman preparatlarıdır. Bunlara, müalicәedici zülallar, vaksinlәr, 

antitellәr, peptitellәr, diaqnozlaşdırıcılar, immunosorbentlәr

antitellәr, peptitellәr, diaqnozlaşdırıcılar, immunosorbentlәr

Biotexnologiya gәlәcәkdә:

Biotexnologiya gәlәcәkdә:

Dәrmanları personallaşdıracaq (indivudallaçdıracaq)

Dәrmanları personallaşdıracaq (indivudallaçdıracaq)

Farmogenlәri yaradacaq

Farmogenlәri yaradacaq

Genetik testi hәyata keçirәcәk

Genetik testi hәyata keçirәcәk

Gen müalicәsini reallaşdıracaq

Gen müalicәsini reallaşdıracaq

Özül hüceyrәlәri idarә edәcәk

Özül hüceyrәlәri idarә edәcәk

Nanotexnologiyadan bәhrәlәnә

Nanotexnologiyadan bәhrәlәnәrrәk

әk



Nano

Nanobiotexnologiya nәdir

biotexnologiya nәdir??

Nanobiotexnologiya nanotexnologiyanın bir istiqaməti kimi son 10 ildə insan 

fəaliyyətinin çox vacib bir  sahəsinə çevrilmişdir.

Xüsusilə tibbdə və farmakoloji praktikada bu elm və texnologiya bəşəriyyətin 

dayanıqlı inkişafı naminə yeni perspektivlər açır. 

Nanobiotexnologiya biologiya, fizika, kimya, tibb və texniki elmlərin kəsişdiyi 

nöqtələrdə fəaliyyət gostərdiyindən ona  ayrıca bir elm sahəsi kimi yox 

ümumiləşdirilmiş təbiət elmi kimi baxmaq lazımdır.

Nanobiotexnologiyaya keçən əsrin 50-ci illərindən əsası qoyulmuş 

biotexnologiya ilə 80-ci illərdən başlayan nanotexnologiyanın hibridi kimi 

baxmaq lazımdır. 

Nanobiotexnologiya nanotexnologiyanın səhiyyə və həyat elmlərində tətbiq 

edilməsidir.

Nanobiotexnologiya molekulyar biologiyanın, biotexnologiyanın yeni 

müstəvidə inkişaf etdirilməsidir. Bu müstəvinin ölçüləri nanomiqyasda 

yerləşir.

Nanobiotexnologiya hər şeydən əvvəl bioloji molekulların atom və molekul 

səviyyəsində özü-özünü  yaratmaq problemlərini öyrənir, hüceyrənin necə 

işlədiyini araşdırir, bioloji membranların necə təşkil olunduğunu, bioloji 

proseslərin təbiətinin aydınlaşdırılmasını qarşıya məqsəd qoymuşdur və bu 

proseslərin texnoloji proseslərdə istifadəsini nəzərdə tutur.



Nano

Nanobiotexnologiya nәdir

biotexnologiya nәdir??

??

Nanotexnologiya vә Nanobiotexnologiya bir birindәn fәrqli olaraq iki müxtәlif 



konsepsiyaya söykәnirlәr. 

Nanotexnologiya әsasәn maddәnin sәthindә olan atomların fiziki kimyәvi 

xassәsәlәrini araşdırır, onun işi bu atomlarladır. 

Nanobiotexnologiyada isә әksinә olaraq sәthdә olan atomların xassәlәrinin 

heç bir rolu yoxdur

Hüceyrәnin әtraf mühitdәn götürdüyü hәr hansı bir varlıq ( maddә,  virus vә 

s.)  ölçüsünә görә limitlәnmişdir. Onların ölçüsü 1- 100 nm tәrtibindә 

olduqda hüceyrә metobolozminә daxil olur vә endosomal yolla hәrәkәt edir. 

Atom vә molekullar isә sәrbәst olaraq hüceyrә membranlarından daxil olub 

çıxa bilir. 

Nanoölçülü materiallar  hüceyrәnin funksiyasını modulyasiya edir vә 

orqanizmdә sәrbәt işlәyә bilir, odur ki, onları bәzәn “Nanomaşinlar” 

adlandırırlar

Hüceyrәyә üzvü alәmin fabriki, enerji stansiyası, material vә informasiya 

Hüceyrәyә üzvü alәmin fabriki, enerji stansiyası, material vә informasiya 

istehsalşısıdır, hüceyrә canlı alәmin әbәdi mövcudluğu üçün daima işlәyәn 

istehsalşısıdır, hüceyrә canlı alәmin әbәdi mövcudluğu üçün daima işlәyәn 

zavoddur.

zavoddur.

Hüceyrәdaxili proseslәri hәyata keçirәn qurğular, dәzgahlar vә maşınlar 

Hüceyrәdaxili proseslәri hәyata keçirәn qurğular, dәzgahlar vә maşınlar 

mәhz nanomaşınlardır.

mәhz nanomaşınlardır.



Nanobiotexnologiyanın geniş tәtbiq sahәsi var. Bunlara misal 

Nanobiotexnologiyanın geniş tәtbiq sahәsi var. Bunlara misal 

olaraq diaqnostika, tibbi yardım, dәrmanların kәşfi, hazırlanması 

olaraq diaqnostika, tibbi yardım, dәrmanların kәşfi, hazırlanması 

vә orqanizmә yeridilmәsi, xәstәliklәrin müalicәsi, hüceyrәlәrin 

vә orqanizmә yeridilmәsi, xәstәliklәrin müalicәsi, hüceyrәlәrin 

vә toxumaların bәrpası, әrzaq mәhsullarının istehsalı vә 

vә toxumaların bәrpası, әrzaq mәhsullarının istehsalı vә 

saxlanması, gen mühәndisliyi vә yeni növlәrin yaradılması, әtraf 

saxlanması, gen mühәndisliyi vә yeni növlәrin yaradılması, әtraf 

mühitin qorunması vә çirkәndiricilәrdәn azadolma vә nәhayәt 

mühitin qorunması vә çirkәndiricilәrdәn azadolma vә nәhayәt 

biosensorlar.

biosensorlar.

Nanobiotexnologiyada iki yanaşma mövcuddur: Yuxarıdan 

Nanobiotexnologiyada iki yanaşma mövcuddur: Yuxarıdan --

aşağı (top

aşağı (top--da

dawn), 

wn), vә aşağıdan 

vә aşağıdan -- yuxarı 

yuxarı (bottom

(bottom--up)

up). 


Yuxarıdan

Yuxarıdan--aşağı yanaşmada nanotexnologiyanın mikroistehsal 

aşağı yanaşmada nanotexnologiyanın mikroistehsal 

metodundan istifadә edәrәk nanobiotexnologiya  bioloji fenomen 

metodundan istifadә edәrәk nanobiotexnologiya  bioloji fenomen 

vә molekulları analiz edir.Bu texnologiya süni vә ağır 

vә molekulları analiz edir.Bu texnologiya süni vә ağır 

texnologiyadır.

texnologiyadır.

Aşağıdan

Aşağıdan--yuxarı yanaşmada isә molekulyar birlәşmәlәri yaradır 

yuxarı yanaşmada isә molekulyar birlәşmәlәri yaradır 

vә biomolekulların xüsusiyyәtlәrindәn istifadә edәrәk onların 

vә biomolekulların xüsusiyyәtlәrindәn istifadә edәrәk onların 

imkanlarını yüksәldirlәr vә funksiyalarını genişlәndirirlәr. Bu 

imkanlarını yüksәldirlәr vә funksiyalarını genişlәndirirlәr. Bu 

texnologiya incәdir vә biologiyanın vә supermolekulyar 

texnologiya incәdir vә biologiyanın vә supermolekulyar 

kimyanın prisiplәrindәn istifadә edir. 

kimyanın prisiplәrindәn istifadә edir. 

Bu hәr iki texnologiyanın hibridindәn istifadә etmәklә çox böyük 

Bu hәr iki texnologiyanın hibridindәn istifadә etmәklә çox böyük 

nailiyyәtlәr qazanmaq olar, mәsәlәn, yüksәk hәssaslığa malik 

nailiyyәtlәr qazanmaq olar, mәsәlәn, yüksәk hәssaslığa malik 

diaqnostika üçün bioçiplәr yaratmaq mümkündür.

diaqnostika üçün bioçiplәr yaratmaq mümkündür.





Yüklə 1,35 Mb.

Dostları ilə paylaş:
  1   2




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©www.azkurs.org 2022
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə