Ix mövzu: Duyğu hissi idrak prosesi kimi plan



Yüklə 104,76 Kb.
Pdf görüntüsü
səhifə1/8
tarix02.01.2022
ölçüsü104,76 Kb.
#2164
  1   2   3   4   5   6   7   8


 



IX 



MÖVZU:

  

          

Duyğu hissi idrak prosesi kimi

 

 

PLAN: 

1. 


Duyğular haqqında anlayış. Reseptorlar və analizatorlar.

 

2. 



Duyğuların təsnifatı.

 

3. 



Diyğuların  ümumi  xassələri.  Mütləq  və  fərqləndirmə  həssaslığı. 

Adaptasiya. 

4. 

Duyğuların inkişafı və sensor tərbiyənin aktual məsələləri.



 

 

ƏDƏBİYYAT



 

1. 


Ə.S.Bayramov, Ə.Ə.Əlizadə. Psixologiya. B., “Çinar

-

çap”, 2002. səh 3



-35. 

2. 


Ümumi psixologiya. (A.V.Petrovskinin redaktorluğu ilə). B., “Maarif”, 1982. 

səh 3


-27. 

3. 


Общая  психология.  (Под.  ред.  В.В.  Богословского,  А.  Г.Королева, 

А.А.Степанова) М., «Просвещение, 1981.

 

4. 


Р.С.Немов. Психология. М., «Просвещение», 1990.

 

5. 



E.İ.Şəfiyeva., M.Ə.Həmzəyev. Psixofiziologiya. B., “Səda”, 1998.

 

 



Təsəvvür  edin  ki,  Siz  turist  gəzintisindəsiniz.  Səhər  tezdən  göl 

kənarındakı    meşədə  qurduğunuz  çadırda  oyanmışsınız.  Günəş  şüaları 

çadırın  üstünə  düşür,  quşalrın  səsi  gəlir,  suyun  şırıltısı  eşidilir,  müxtəlif 

güllərin  və  otların  xoş  ətri  gəlir.  Bu  təsirlər  sizdə  müxtəlif duyğular  –

 

görmə, 


eşitmə, temperatur, qorxu və s. kimi duyğular yaradır.

 

Duyğular canlı materiyanın  ən mühüm ümumbioloji xüsusiyyətlərindən 



biridir.  O,  orqanizmin    mühitlə  psixi  əlaqələri  əsasında  meydana  gəlir.

 

Duyğularda  psixikanın  idraki  emosional  və    tənzimləyici  funksiyaları  üzvü 



vəhdət halında  birləşmiş və ya inteqrasiya olunmuşdur.

 

Insa



nın  idrak  fəıaliyyəti,  yəni  dərketmə  prosesi  duyğyulardan  bəşlanır. 

Duyğular  hissi  idrakın    və  ya  hissi  dərketmənin  əsasını  təşkil  edən  ən  sadə  




 

psixi idrak prosesidir. Onunn vasitəsilə əldə edilən  ilkin qavrayış  materialları 



rasional  (məntiqi)  idraka  ötürülür  və  obyektiv  reallığın    dərk  edilməsinin 

mühüm vasitəsi rolunda çıxış edir. Hissi idrak formaları olan duyğu, qavrayış 

və  təsəvvürlər  məntiqi  idrak  forması  olan    təfəkkürə  material  verir.  Əslində 

İdrakın  bu  iki  forması  (hissi  və  rasional)  bir

-biri  il

ə  o  qədər  dərindən  

çulğalaşmışdır ki, onları bir

-

birindən şərti olaraq ayırmaq mümkündür. 



 

Hissi  idrak  formaları  insana  maddi

-

real  aləmin    cism  və  hadisələrini 



sensor səviyyədə dəörk etmək imkanı verir.

 

Hissi  idrak  formaları  həm  heyvanlarda,  həm  də  insanlarda    vardır. 



Əmək  fəaliyyəti,  şüurun  yaranması  ilə  idrakın  yeni,  məhz  insana  məxsus 

oloan forması –

 

mücərrəd nəzəri təfəkkür forması meydana gəlmişdir. 



 

Duyğuların əsas funksiyası ətraf aləmdə, eləcə də  bədəndə baş verən 

hadisələr  barədə  subyektə  məlumat  verməkdir.  Odur  ki,  duyğuları  məhz 

subyektiv inikas forması adlandırırlar. Bütün idrak prosesinin əsasını duyğular 

təşkil  edir.  O,  orqanizmlə  mühit  arasında  ilkin  əlaqə  formasıdır,  varlığın  ən 

sadə,  ən  bəsit  xassələri  haqqında  insana  məlumat  verirş

İşığın,  səsin, 



təzyiqin,  istinin,  soyuğun  və  s.  əks  etdirilməsi    məhz  duyğudur.  Bu  mənada 

duyğular ətraf xarici aləm haqqında biliklərimizin ən ilkin və əsas mənbəyidir.

 

Beləliklə,  psixologiyada duyğulara verilən təriflə tanış olar:



 

İndiki  anda  hiss  üzvlərinə



 

təsir  edən  cism  və  hadisələrin    ayrı

-

ayrı 


xassə və keyfiyyətlərin  insan beynində subyektiv inikası duyğu adlanır.

 

 



Duyğular həm xarici aləm hadisələri, həm də orqanizmin daxilində baş 

verən proseslər barədə subyektə məlumat verir. Bunun sayəsində orqaniz

min 

ətraf xarici aləmə bələdləşməsi mümükün olur.



 

 

Duyğunun  fizioloji  əsasını,  mexanizmin,  beyin,  sinir  sisteminin 



mürəkkəb fəaliyyəti təşkil edir. Bu  fəaliyyəti 

analizator 

adlandıran İ.P.Pavlov 

bu sinir sistemi haqqında mürəkkəb  və bitkin bir təlim yaratmışdır. Analizator 

deyərkən    Pavlov  mürəkkəb  sinir  aparatını  nəzərdə  tuturdum  ki,  o  da  3 

hissədən ibarətdir:

 



 

1) Periferik (reseptor) hissə 



qəbuledici hissə;

 

2) Ötürücü hissə;



 

 

3) Mərkəzi hissə (baş beyinin qabıq mərkəzi).



 

 

Analizatorların 





Yüklə 104,76 Kb.

Dostları ilə paylaş:
  1   2   3   4   5   6   7   8




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©www.azkurs.org 2022
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə