Имя существительное-isim род существительных


qeyd:alınma isimlər dəyişmir Məsələn: метро,пальто,такси,меню v.s



Yüklə 1,55 Mb.
səhifə2/4
tarix26.05.2017
ölçüsü1,55 Mb.
1   2   3   4

qeyd:alınma isimlər dəyişmir Məsələn: метро,пальто,такси,меню v.s
mənsubiyyət əvəzliyi yiyəlik halın təkində

kişi cinsi ; orta cinsi qadın cinsi

mənim –моего моей

sənin-твоего твоей

bizim-нашего нашей

sizin-вашего вашей

его,её,их-dəyişmir

sifətin sonluqları

əgər sifət kişi və orta cinsdə olsa onun sonluğu ого; его (-ж,ш,щ,ч) olur

əgər sifət qadın cinsində olsa sonluğu ой; ей olur

Məs:близкий- близкого

У меня нет близкого друга

Свежий , свежее- свежего В магазине нет свежего молока

Близкая-близкой

У меня нет близкой подруги
Əlavə :

2 rəqəmi rus dilində iki cür oxunur Два ; две kimi

Два kişi və orta cinsdə işlənir два радио ; два человека

Две- qadın cinsində işlənir две сумки

Şəxs əvəzliyi yiyəlik h.

Я-меня


Ты –тебя

Он-его


Она-её

Мы-нас


Вы-вас

Они-их


(3-cü şəxsin həm cəmində, həm təkində əgər əvvəldə söz önü olarsa əvəzliyin əvvəlinə н hərfini əlavə etməliyik )

Məs: у него , у неё , у них, без него , без неё ,без них



Yiyəlik halı ilə işlənən söz önləri : бездлядоизиз-заиз-под, междуотсу, напротив ,позади, после ,около
Направление

сзади -arxada вверху irəlidə-впереди
От меня

От тебя

слева От него справа

От неё

От нас

От вас

От них

I

Внизу
Например :

От меня внизу ковёр

От меня слева дом

множественное число имени существительного (ismin cəmi)

















Множественное число существительных в русском языке образуется следующим образом ( rus dilində ismin cəmi aşağıdakı qaydalara görə düzəlir )

  • - к существительным мужского рода прибавляются окончания( kişi cinsində olan isimlərə bu sonluqlar əlavə olunur)

    • -Ы, -И: sonluğu

    • (и-işlənir əgər sonluqda г,к,х,ч,ш,щ hərfləri olsa və əgər isim й ь ilə bitsə ) (qalan şərtlərdə ы olur )


документ – документы

журнал – журналы

карандаш-карандаши

музей-музеи

гость-гости


  • - у существительных женского рода меняются окончания:

  • (qadın cinsində olan isimlər sonluğunu dəyişir)

    • меняется на –Ы (-А -sonluqu -ы- ya dəyişir )

    • Bəzən sonluğu -и- yə dəyişə bilər o zaman ki, sonluğa yaxın

г, к, х, ч,ш,щ olsa
виза – визы

газета – газеты

книга-книги


    • меняется на -И: (-я- sonluqu –и- dəyişir )

фамилия – фамилии

тётя-тёти


      • ь- yenə и dəyişir

тетрадь- тетради


  • - у существительных среднего рода меняются окончания:

  • (orta cinsdə olan isimlərin sonluğu aşağıdakı qaydaya görə dəyişir)

    • меняется на -А: (о sonluğu а dəyişir )

письмо – письма

    • меняется на -Я: (е sonluğu я dəyişir )

море – моря

  • sonu мя ilə bitənlər я düşür əvəzinə ена yazılır

имя- имена

Слово ЯБЛОКО – исключение, у него форма множественного числа – ЯБЛОКИ! (ЯБЛОКО-sözü istisna sözdür )

Запомните ! Yadında saxla !

 Слова ДЕНЬГИ, ОЧКИ ,ЧАСЫ, ВОРОТА ,НОЖНИЦЫ, БРЮКИ , ВЕСЫ .... имеют только форму множественного числа.



( yuxarıda göstərilən isimlərin tək forması olmur, bu isimlər həmişə cəmdə olur )
Bu isimlər qaydaya tabe deyil Yadında saxla !

Остров- острова

Учитель-учителя Дом-дома лист-листья

Город-города Адрес-адреса отец-отцы

Номер-номера Человек-люди паспорт-паспорта

Ребёнок-дети Дочь-дочери глаз-глаза

Сестра-сёстры Сон-сны поезд-поезда

День-дни Дерево-деревья жена-жёны

Друг-друзья Брат-братья ухо-уши

Сын-сыновья Стул-стулья лес-леса
 Некоторые имена существительные имеют только форму  
единственного или только форму множественного числа.


Bəzi isimlər yalnız təkdə və cəmdə olur  

    Только единственное:  (Yalnız təkdə )

      названия веществ и материал - maddələrin adı və material
    (железо(dəmir), сахар (şəkər) , мёд (bal) , масло(yag), пыль(toz), вода(su), нефть-neft);    
названия признаков
(əlamət ) и действий  (hərəkət)
          (чистота (təmizlik ) гордость (fəxr ), гнев(qəzəb), смех(gülüş);    
названия совокупности предметов  
-əşyaların məcmusunun adları
          (листва (xəzəl ), посуда (qab-qacaq )

Собирательные существительные -Toplu isimlər  :

молодежь, студенчество

отвлеченные (абстрактные) имена существительные –mücərrət isimlər

лень(tənbəllik), доброта(xeyirxahlıq), беготня(qaçış), , тепло(isti ), сырость(nəmişlik)

Только множественное:    (yalnız cəmdə)
названия парных или сложных (составных) предметов
(mürrəkəb (iki hissədən ibarət olan) əşyalar)

Сани(xızək), ножницы(qayçı), ворота(darvaza), очки(eynək), брюки (şalvar )

и др.;

названия некоторых отвлеченных действий, игр -bəzi oyunlar və hərəkətlər

 горелки(qaçma -tutma), прятки(gizlənqaç), жмурки(gözyumma), шахматы, шашки и др.;



обозначения отдельных временных промежутков (как правило, длительных)- uzun müddətin göstərilməsi və günlər

сутки, будни, сумерки(alatoranlıq), каникулы (tətil ) и др.;

названия какой-либо массы вещества bəzi maddələrin adları

 макароны, сливки, дрожжи, чернила, духи и др.;



Mənsubiyyət əvəzliyinin cəmi –притяжательные местоимения во мн.числе

Чьи – sualına cavab verir

Məs: чьи книги ? –kimin kitablarıdır?

Mənim-мои Sənin-твои Onun-его,её

Bizim-наши Sizin-ваши Onların-их
Мои книги ( книги –sözü cəmdə olduğundan мои- əvəzliyi də cəmdədir )
Имя прилагательное во мн.ч –sifətin cəmi
Sifətin cəmi какие ?sualına cavab verir
Sonluğu isə - ые - -ие- olur;,ие - o vaxt olur ki, sonluğa yaxın

г,к ,х,ч,ш,щ olsun , qalan şərtlərdə ые - olur

красивые девушки

хорошие книги
Указательные местоимения

işarə əvəzliyi

Bu O

Kişi c.-Этот тот

Qadın c.-эта та

Orta c.-это то

Cəm –эти те
Qeyd: Əgər ilk dəfə işarə ediriksə onda это то işlənir

Məsələn :

Это книга ,то тоже книга
Əgər cümlədə muqayisə işlənirsə, o halda hər əvəzlik cinsə gorə işlənir

Эта новая книга ,а та книга старая
Söz önü –Предлог
В – sözönünün cümlədə işlənilməsi

1.içində mənasını verir : деньги в письме

2.böyük binalar : в школе ,в университете

3.şəhərlər, ölkələr ,kənd və bütün yaşayış yerləri : в Баку , в Гяндже

4.otaqlar , mənzillər ,ofis : в кабинете , в квартире , в офисе

5.aylar ,illər ,əsr ,həftə günü ,saat :в марте, в 1991 году , в XXI веке , в среду ,в 7 часов

6.yaşıllıq yerləri (ağacla dolu yerlər ) : в саду , в лесу , в парке

НА – sözönünün cümlədə işlənilməsi

1.üstündə mənasını verir: деньги на столе

2. 4 istiqamət ilə işlənir : на севере ,на юге , на востоке ,на западе

3.küçə, meydan ,mərtəbə : на улице , на площади , на этаже

4.topluluq yaradan yerlər : на концерте , на уроке , на работе , на экзамене ,на факультете , на собрании

5.ada , dağ, çay ,dəniz ,planet adları ,göl : на Кипре , на Волге , на Марсе

6.yaşıllıq yerlər (açıqlıq yerlər ) : на лугу , на стадионе , на бульваре

Исключения :

На заводе ,на фабрике , на курсе , на почте , на Кавказе , на Украине , на даче, дома ! , на неделе ,Во Франции, на вакзале
Yerlik halı– Предложный падеж
Isimə harda (Где ?) sualını versək isim öz sonluğunu dəyişir və əvvəlinə sözönü əlavə olunur

Ismin sonluğu :

Е olur əgər ismin sonu samit ilə , й , а , я , ь (kişi cinsində ), о ilə bitirsə

Университет – в университете

Музей- в музее

Школа – в школе

Аллея- на аллее

Словарь – в словаре

Письмо – в письме
И olur əgər isim ь (qadın cinsində olsa )

Жизнь – в жизни
ИИ –olur əgər ismin sonu ияие ilə bitirsə

Япония –в Японии

Здание –в здании

Германия -в Германии
У –sonluğu aşağdaki sözlər ilə işlənir :

В лесу на берегу в аэропорту

В порту на,во льду

В саду на мосту

На,в углу в, на снегу

В ,на шкафу в ряду

Bir yerə В gedəndə həmin yerdən ИЗ çıxmaq lazımdır

В школу – из школы

На- ilə olsa ,С –ilə cıxacıq

На работу- с работы

К (tərəf , gilə)–ilə olan hərəkətdə ,от –ilə çıxacıq

К тёте – от тёти

Из,от,с - rus dilində bunlar sözönüdür ,ama bizim dilimizə onlar şəkilçi dan 2 kimi tərcümə olunur və bu sözönülərdən sonra Yiyəlik halı işlənir

Глагол быть

Быть – olmaq ,idi

Прошедшее время –keçmiş zaman

Kişi c.- был

Qadın c.-была

Orta c.-было

Cəm-были
Qeyd : əgər cümlədə şəxs varsa быть feli şəxsə görə işlənir

Маша была на концерте

əgər cümlədə şəxs yoxdursa ,artıq isimə görə işlənir

У меня был телефон
ГЛАГОЛ –fel
Rus dilində fel что делать ?что сделать ? sualına cavab verir

Və azərbaycan dilindəki kimi 3 zamanı var :

Keçmiş прошедшее время

Indiki- настоящее время

Gələcək-Будущее время

Rus dilində məsdər –инфинитив adlanır və ть-ти-чь –ться –ilə bitir

Знать ,нести, мочь ,учиться

В русском языке прошедшее время используется для обозначения любого действия в прошлом. (Rus dilində keçmiş zaman keçmişdə istənilən hərəkətin (təsirin) işarəsi üçün istifadə olunur.)

Этот молодой человек раньше не говорил по-русски

Так образуются формы прошедшего времени глагола: к основе глагола прибавляется суффикс прошедшего времени ,мужской род -Л- и окончание – для форм женского (-А) и среднего (-О) рода и множественного числа (-И).

(keçmiş zaman Л(kişi cinsi) - şəkilçi ilə düzəlir və cinslərdə sonluq əlavə olunur qadın cinsində Ла olur ,orta cinsində Ло ,cəmdə Ли olur )

http://speak-russian.cie.ru/time_new/images/grammar/lesson04/ls4s2t1.gif

Запомните! Форма прошедшего времени глагола зависит от рода и числа существительного, с которым этот глагол согласуется.(keçmiş zaman isimin həm cinsindən, həm də cəmindən aslıdır , isim necə olsa yanında duran keçmiş zaman da eyni olmalıdır)
Rus dilində indiki zamanı düzəltmək üçün şəxsə görə feli dəyişdirmək lazımdır və

rus dilində şəxs sonluqları iki yerə bölünür.

I спряжение II спряжение


II спряжение – ya aid olan fellər sonu ить ilə bitən fellərdi :, любить ,говорить (istisna fellər : брить-qırxmaq ,стелить –sərmək )

Sonu еть ilə bitən 7 fel : смотреть -baxmaq, ненавидеть-nifrət etmək ,терпеть-səbr etmək ,обидеть-xətrinə dəymək ,вертеть -fırlatmaq,зависеть –aslı olmaq ,видеть –görmək

Sonu ать ilə bitən 4 fel : дышать-nəfəs almaq, гнать –qovalamaq, держать-saxlamaq, слышать -eşitmək

Qalan bütün fellər sonu еть ,ать ,ять ,уть hamsı I спряжение aid olur
Gələcək zamanı

Qeyri –müəyyən gələcək ar (ər) ilə düzəlir rus dilində isə Gələcək zamanı düzəltmək üçün быть felini şəxsə görə dəyişirsən, ondan sonra əsas fel məsdər formasında olur. Məsələn:

Я буду работать

Ты будешь работать

Он,Она будет работать

Мы будем работать

Вы будете работать

Они будут работать
Возвратные глаголы- Qayıdış fellər

В русском языке есть группа глаголов, которые оканчиваются на - Ся - это часть местоимения себя, которая присоединилась к глаголу.(rus dilində sonu Ся  ilə bitən fellər var, onlar öz sonluğunu себя əvəzliyinən götürüb)

Сравните:- Müqayisə edin

фотографировать себя = фотографироваться

одевать себя = одеваться

Такие глаголы называются возвратными –elə fellər qayıdış felləri adlanır

http://speak-russian.cie.ru/time_new/images/grammar/lesson09/09.jpghttp://speak-russian.cie.ru/time_new/images/grammar/lesson09/10.jpg




 










 










 






















 










Модальные слова –modal sözlər

Рад(şad), уверен(əmin), должен(mali,məli), готов(hazır), надо / нужно(lazım)

Слова должен, рад, уверен, готов – краткие формы прилагательных.(bu sözlər sifətin qısaldırmış növləridir) Поэтому они согласуются с существительными и местоимениями в роде и числе.(ona görə onlar isimlə və əvəzliklə cinsdə və sayda uzlaşır )


əgər fel ilə birgə işlənsə modal sözlərdən sonra gələn fel məsdərdə olmalıdır


Məs : Студенты готовы писать тест

Amma ! НО!



Я уверен, что видел этот фильм.

Запомните! Yadda saxla !

http://speak-russian.cie.ru/time_new/images/grammar/lesson05/ls5s2t4.gif

  • Мне надо позвонить домой.


Наречия («по-русски») и их сочетаемость с глаголами говорить, понимать. (по-русски» - zərfi говорить, понимать feləri ilə uzlaşır )

http://speak-russian.cie.ru/time_new/images/grammar/lesson05/s5.gif

Мы хорошо говорим по-английски.

Иван неплохо понимает по-украински.

Yadda saxla !

http://speak-russian.cie.ru/time_new/images/grammar/lesson05/s6.gif
КОГДА? – Nə vaxt ?

http://speak-russian.cie.ru/time_new/images/grammar/lesson05/ls5s1t3.gif
Слово «который» ведет себя, как прилагательное (который sözü hansıki tərcüməsini daşıyır və sifət kimi olur, cinsə, saya, hala görə dəyişir, isimdən asılı olur

человек – он – который девушка – она – которая
люди – они – которые
стол - он - который
книга - она – которая
дерево - оно - которое
книги - они - которые 
http://speak-russian.cie.ru/time_new/images/grammar/lesson06/on.jpg




http://speak-russian.cie.ru/time_new/images/grammar/lesson06/ona.jpg 

http://speak-russian.cie.ru/time_new/images/grammar/lesson06/ono.jpg 

http://speak-russian.cie.ru/time_new/images/grammar/lesson06/oni.jpg


Yüklə 1,55 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©www.azkurs.org 2020
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə