Ii hiSSƏ t ə hsil sistemind ə psixoloji xidm



Yüklə 2,34 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə5/47
tarix01.01.2017
ölçüsü2,34 Mb.
#4244
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   47

Yaş
 
Valideynl
ə
r
ə
 veril
ə
c
ə

suallar 
Sualın psixoloji 
mahiyy
ə
ti 



18-
24 aylıqda
 
Sizin 
uşağınız 
öz 
istə
k, 
narazılıq  və
  t
əəsüratını  ifadə
 
ed
ə
rk
ən  iki  sözlü  cümlə
d
ə

istifad
ə
 edirmi? 
İkisözlü sabit 
―teleqraf ― tipli 
cümlə
l
ə

m
ə
nsubiyy
ə

bildir
ə
n:  
―atanın papağı―;
 
yer bildir
ə
n : 
―evdə
 
yoxdur―,
 

 
31 
işarə
 bildir
ə
n: 
―bu itdir―,
 
t
ə
krar bildir
ənŞ 
―yenə
 konfet, 
yen
ə
 
ver‖―
 
18-
24 aylıqda
 
Siz
in  uşağınız  sözlü  göstərişlə
 
müraciə
t  etdikd
ə
,    o  biri  otaqdan 
h
ər hansı bir əşyanı gə
tir
ə
 bilirmi?  
 
Uşaq  sizə
  sual  verm
ə
y
ə
  c
ə
hd 
göstərirmi? O sizin göstəriş
l
ə
riniz
ə
 
hansı  üsulla  (verbal,  yoxsa  qeyri
-
verbal) cavab verir? 
 
     
Sizin  uşağınız  tanış  olmaya

əşyaların adını bilmə
y
ə
 nec
ə
 c
ə
hd 
edir?  Bu  zaman  o,  sözlə
rd
ə

istifad
ə
 
edirmi?  Əgə
r  edirs
ə
,  bu 
sözlər hansılardır? 
 
 
 
     
Sizin  uşağınız  şə
kl
ə
  baxark
ə

ona  verdiyiniz  suallara  cavab 
verirmi? 
Müvafiq əşyalara 
aid sözlə
rin 
anlaşılması
 
 
Nitq
ə
 nitql
ə
 
cavab verm
ə
yin 
z
ə
ruriliyinin 
anlaşılması
 
 
İnformasiya 
almaq üçün 
nitqd
ə
n v
ə
 qeyri-
verbal ünsiyyə

vasit
ə
l
ə
rind
ə

istifad
ə
 
 
İnformasiyanın 
ötürülmə
sind
ə
 
nitqd
ə
n istifad
ə
 
 
   C
ə
dv
ə
l 1                      
İki  yaşdan  yuxarı  uşaqların  nitq  inkişafının  diaqnostikası
 
zamanı 
aşağıdakı ə
sas c
ə
h
ə
tl
ə
r
ə
 diqq
ə
t yetirm
ək lazımdır:
 
1) 
cümlənin orta uzunluğu (norma: 2
-
4 söz);
 
2)  c
əm  şəkilçisi,  keçmiş  zamanın  işlə
dilm
ə
si;  (M
ə
s
ə
l
ə
n,  Sabah  xalamgil
ə
 
getdim); 
3) 
Uşağın nitqində
 

alma-
ama”, “çay
-
şay”, “kitab
-
tifat”, “mə
kt
ə
b-l
ə
ft
əf”
 
tipli düzgün olmayan sözlərin işlə
nm
ə
si; 

 
32 
4)  Sad
ə
 
cümlə
l
ər  üçün  morfologiya  və
 
sintaksis  qaydalarının  mə
nim-
s
ə
nilm
əsi  (3,5  yaşdan  yuxarı  uşaqlar  “Anaya  de  ki,  mə
n  s
ə
ninl
ə
  yen
ə
 
oynamaq  ist
ə
yir
əm”  tipli  cü
ml
ə
l
əri  asanlıqla  transformasiya  edə
  bilir,  onu 
“Xala dedi ki, o 
m
ə
niml
ə
 yen
ə
 oynamaq ist
əyir”
 
şə
klin
ə
 
salmağı bacarır); 
 
5) 
Mürə
kk
əb cümlə
l
ə
rd
ə
n istifad
ə
 
(norma: 3 yaşdan sonra); 
 
6) 
Əşya  və
  hadis
ə
l
ə
rin  zaman  v
ə
  m
əkan  münasibə
tl
ə
rini  nitqd
ə
 
düzgün 
işlə
tm
ə
 
(başqa yerdə
 v
ə
 
keçmişdə
 
olmuş hadisə
l
əri düzgün anlama);
 
7) 
Müə
yy
ən  mövzuda  dialoq  qurma  (3,5  yaşdan  yuxarı  asanlıqla  dialoqa 
qoşulur);
 
8)  N
ə
zak
ətli sözlə
rd
ə
n istifad
ə
 
(3,5 yaşdan sonra uşaqlar “Xahiş edirə
m, 
bir d
ə
 
deyin”
 
tipli müraciə
tl
ə
rd
ə
n istifad
ə
 ed
ə
 bilir); 
9) 
Ünsiyyə
td
ə
 
müxtə
lif  t
ə
rzl
ərin  yaranması  (4  yaşdan  yuxarı  uşaqlar 
ö
zl
ə
rind
ən  kiçiklə
rl
ə
 
bir  cür,  yaşıdları  ilə
 
başqa  cür,  böyüklə
rl
ə
  is
ə
  tam 
n
ə
zak
ə
tl
ə
 
danışmağı bacarır);
 
Uşaqlarda  nitq  inkişafının  diaqnostikası  zamanı  xüsusi  eksperimental 
priyomlardan da istifad
ə
 olunur: 
 
1. Əşyaların adlandırılması:
 
Bu  m
ə
qs
ə
dl
ə
 
uşağa  bir  neçə
  sad
ə
 
obyekt:  butulka,  kukla,  maşın,  top, 
konfet göstə
rilir v
ə
 
―Bu nədir?― sualı ilə
 
ona müraciə
t olunur.  
Normativl
ə
r:  
18 aylıqda –
 
1 obyekti adlandırır.
 
 
 
 
2 yaşda –
 2-
5 obyekti adlandırır.
 
 
 
 
2,5 yaşda –
 
bütün obyektləri adlandırır.
 
Bu tapşırıq uşağın lüğət fondunu müə
yy
ə
n etm
ə
y
ə
 imkan verir. 
 
2. T
ə
svirl
ərin ada görə
 eynil
əşdirilmə
si (identifikasiya) 
Bu m
ə
qs
ə
dl
ə
 
uşağa pişik, it, çörək, xoruz, don, qaşıq, alma tə
sviri olan 
şə
kill
ər  göstə
rilir  v
ə
 
―Pişik  haradadır?―  və
 
ya  ―Mə
n
ə
 
pişiyi  göstər―  və
  s.  kimi 
suallar verilir. 

 
33 
Normativl
ə
r:  
18 aylıqda –
 1-
2 şəkli düzgün göstə
rir. 
 
 
 
2 yaşda –5 şəkli düzgün göstə
rir. 
Bu  tapşırıq  uşağın  əşyaların  adı  ilə
 
onların  tə
svirl
ə
rini  eynil
əşdirmə

(identifikasiya etm
ək ) bacarığını nümayiş etdirir. 
 
3. T
ə
svirl
ərin (şə
kill
ərin) adlandırılması:
 
Bu m
ə
qs
ə
dl
ə
 
çoxsaylı şə
kill
ər: pişik, it, çörək, xoruz, don, qaşıq, alma, 
maşın, stol,  gə
mi,  qatar,  avtobus,  t
ə
yyar
ə,  stul,  qapı, köynə
k,  corab,  papaq, 
gavalı, limon, armud, qarpız, oğlan, qız, nə
n
ə, baba, çağa, ördə
k, qaz, in
ə
k, 
q
azan,  çarpayı,  bıçaq,  çə
ng
ə
l,  d
ə
ft
ə
r,  q
ə
l
ə
m,  kitab,  q
ə
zet,  nar  kimi  sad
ə
 
şə
kill
ər göstə
rilir  v
ə
 
ayrı
-
ayrılıqda ―Bu nədir?―,  ―Orada nə
 
çəkilmişdir?― sualı 
verilir. 
Normativl
ə
r:   
2 yaşda –
3-
4 şəkli adlandırır;
 
2,5 yaşda –
 heyvan, insan, qab-qacaq, paltar, 
mebel  qruplarına aid bir 
çox şə
kill
əri adlandıra bilir;
 
3  yaşda  –
  n
ə
qliyyat,  heyvan,  insan,  qab-qacaq,  mebel,  paltar  qrupuna 
aid 1-
2 şəkil istisna olmaqla bütün şə
kill
əri adlandırır;
 
3,5 yaşda –
 
praktik olaraq bütün şə
kill
ərin adlarını deyir.
 
Bu tapşırıq böyüyün müraciə
tli nitqini anlama s
ə
viyy
ə
sini 
ə
ks etdirir.  
 
4.  H
ə
r
əki sferanın inkişafı diaqnostikası
 
 
Bir  yaşdan  sonra  uşaqlarda  hə
r
ə
ki  f
əallıq  artır  və
 
―böyük  motorika‖ 
adlandırılan 
mürə
kk
ə

h
ə
r
ə
k
ə
tl
ə

sistemi 
t
ə
dric
ən 
formalaşır. 
Psixodiaqnostika 
t
ə
cr
übə
sind
ə
 
böyük  motorika  aşağıdakı  normativ 
parametrl
ə
rl
ə, diaqnostik ölçülə
rl
ə
 
müə
yy
ə
nl
əşdirirlir: 
 
13 aylıqda –
 
müstə
qil yerim
ə
k; 
15  aylıqda  —
  uzun  m
ə
saf
ə
ni  q
ə
t  etm
ə
,  oturmaq, 
ə
yilm
ə
k,  n
ə
rdivana 
dırmanmağa cə
hd, kresloda s
ə
rb
ə
st oturma, dizl
ə
ri il
ə
 qalxmaq; 

 
34 
18  aylıqda  –
  n
ə
rdivana  s
ə
rb
ə
st  qalxmaq  v
ə
 
düşmək,  döşə
m
ə
 
üstündə
ki 
çubuğun üstündə
n adlamaq; 
2  yaşda

döşə
m
ə
 
üstündəki  oyuncağı  götürmə
k,  mane
ənin  üstündə

adlamaq, topu t
ə
pikl
ə
m
ə
k; 
2,5  yaşda  –
  bir-birind
ə
n  20  sm  m
ə
saf
ə
d
ə
 
qoyulmuş  bir  neçə
  mane
ə
ni 
addımlamaq üsulu ilə
 
keçmə
k; 
3 yaşda –
 
bir neçə
 saniy
ə
 t
ək ayağı üstündə
 durmaq, n
ə
rdivanla qalxark
ə

h
ər  ayağı  bir  pillə
y
ə
 
növbə
  il
ə
 
qoymaq,  düşə
rk
ən  ayaqları  cüt  qoymaq,  iki 
ayağı üstdə
 
tullanmaq, üçtə
k
ərli velosipedi sürmə
k; 
4 yaşda –
 n
ərdivanla düşə
rk
ə
n h
ə

ayağı bir pillə
y
ə
 qoymaq; 
5 yaşda –
 
buz üzə
rind
ə
 
iki ayağı ilə
 
sürüşmə
k; 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
35 
II f
ə
sil 
Psixoloqun kiçik mə
kt
əb yaşlı uşaqlarla işinin sistemi
 
2.2.1. 
Kiçik mə
kt
əb yaşı dövründə
 
psixi inkişafın qısa sə
ciyy
ə
si 
 
Psixi  inkişafın  dövrləşdirilmə
si  b
axımından  ontogenetik  inkişafda  6 
yaşdan  10  yaşadək  olan  dövr  kiçik  mə
kt
əb  yaşı  dövrü  adlanır.  Altı  yaşın 
sonunda uşağın orqanizmi anatomik
-fizioloji c
ə
h
ə
td
ən xeyli inkişaf etmiş olur, 
ayrı
-
ayrı bə
d
ən orqanlarının morfoloji və
 
funksional baxımdan inkişafı 
dinamik 
xarakter  alır.  Altı  yaşda uşaqların  boyu 
112-114  sm-
ə,  çə
kisi  is
ə
  20-21  kq-a 
çatır.  Bu  yaş  dövründə
  orqanizmin  yetkinl
əşməsi  prosesi  intensiv  şə
kild
ə
 
davam edir. Bel
ə
 
ki, bu yaş dövründə
 
uşağın çə
kisi ayda orta hesabla 200 q
boyu is
ə
 0,5sm 
artır. Altı yaşında uşağın hə
r
əki sferası yaxşı inkişaf etmiş bir 
h
ə
dd
ə
 
çatır:  o  müxtəlif  sürə
tl
ə
 
yeriyir,  addımlar  bə
rab
ərölçülü  və
 
geniş  olur, 
asan v
ə
 
sürətli qaçmağı bacarır .
 
Altı yaşında uşaqlar anatomik
-
fizioloji, intellektual, iradi, şə
xsi v
ə
 sosial-
psixoloji  c
ə
h
ə
td
ə

ə
sas
ə
n  m
ə
kt
ə
b  t
əlimi  üçün  yetkinlik  hə
ddin
ə
 
çatır, 
funksional  baxımdan  mə
kt
ə
b  t
ə
limin
ə
 
hazır  olurlar.  Onlar  rabitə
li,  qrammatik 
v
ə
  fonetik  c
ə
h
ə
td
ən  düzgün  nitqə
,  t
ə
lim  f
ə
aliyy
əti  üçün  zəruri  olan  bir  sıra 
bacarıq və
 v
ərdişlə
r
ə
 malik olurlar. 

sinif  şagirdlə
rinin  m
ə
kt
əb  şə
raitin
ə
 
adaptasiyası    müə
yy
ə
n  bir 
m
ə
rh
ə
l
ədir.  Bu  dövrlə
 
bağlı  yaranan  problemlə
rin  m
ə
rh
ə
l
əli  şə
kild
ə
  h
ə
ll 
edilm
əsi  psixoloqdan  planlı  iş  aparmağı  tə
l
əb  edir.  I  sinif  şagirdlə
rinin  yeni 
şə
rait
ə
  -  m
ə
kt
əb  mühitinə
  mane
əsiz  uyğunlaşdırılması  üçün    psixoloq 
adaptasiya işinin aşağıdakı  metod və
 
priyomlarından istifadə
 ed
ə
 bil
ə
r: 

   adaptasiya treninql
ə
ri; 

  m
ə
kt
əb mövzusunda oyunlar;
 

  sinifd
ə
 norma v
ə
 
qaydaların birgə
 
yaradılması;
 

 
yuxarı siniflə
r
ə
 ekskursiyalar; 

  t
əşəkkür və
 r
əğbə
tl
ə
ndirm
ə
 sistemind
ə
n istifad
ə


 
36 

  motivl
əşdirici söhbə
tl
ərin keçirilmə
si. 
M
ə
kt
ə
b
ə
 
daxil olmaqla uşağın sosial münasibə
tl
ə
r  sistemind
ə
 
mövqeyi 
d
əyişir.    O,  mə
kt
ə
bli  olur,  t
əlim  uşaq  üçün  mə
cburi,  h
ə
m  d
ə
 
ə
sas  f
ə
aliyy
ə

formasına çevrilir. 
 
Uşağın  mə
kt
ə
b
ə
 
daxil  olması 
onun  h
əyatında,  şə
xsiyy
ət  baxımından 
formalaşmasında və
 
psixi inkişafında ə
n m
ə
hsuldar m
ə
rh
ə
l
ənin, dönüş anının 
başlanğıcıdır.  Mə
kt
əbli  adını  qazanmaqla  sosial  funksionerə
 
çevrilən  uşağın 
h
əyatında 
t
ə
lim 
ön  plana  çıxır.  Mə
kt
ə
bd
ə
  sistematik  olaraq  bilik,  ba
carıq  və
 
v
ərdişlə
r
ə
 yiy
ə
l
ə
n
ən şagird hə
m d
ə
 
yeni sosial münasibə
tl
ə
r
ə
 daxil olur. Onun 
yaşlılar  və
 
yaşıdları  arasında  mə
n
ə
vi-
emosional  ünsiyyə
ti  v
ə
 
qarşılıqlı 
münasibə
tl
ər sistemi möhkə
ml
ə
nir. 
     
Kiçik mə
kt
əb yaşı dövründə
 t
ə
lim  
f
ə
aliyy
ə
ti m
ə
kt
ə
blil
ə
rin 
sağlamlığı və
 fiziki  
inkişafı ilə
 
sıx ə
laq
əli şə
kild
ə
 h
ə
yata  
keçirilməlidir. Xüsusilə
, I-II sinfl
ə
rd
ə
  
uşaqların sağlamlığına qarşı etinasız 
 
münasibət onların təlim uğurları yolunda 
 
ciddi 
ə
ng
ə
l
ə
 
çevrilə
 bil
ə
r. Son ill
ər uşaqlar 
 
arasında hə
y
ə
can v
ə
 depressiya  
ə
lam
ətli nevrozların artması, streslə
rin                                      
ġə
kil  13 
 
çoxalması, uşaq psixotravmaları bu barə
d
ə
 
ciddi düşünmə
y
ə
 
ə
sas verir . 
Kiçik mə
kt
əb yaşı döründə
 
uşaq 
 
orqanizminin immun sistemi kifay
ə
t  
q
ə
d
ər möhkə
m olmad
ığına görə
,  
h
ər hansı xə
st
əlik onların əqli  iş 
 
qabiliyy
ə
tin
ə
 l
ə
ngidici t
əsir göstə
rir.  
Orqanizmin sümük sisteminin kifayə
t  
q
ə
d
ər möhkəm olmaması, xüsusilə
,  
barmaq, oturacaq v
ə
 
onurğanın
                                              
                                                                                                   
ġə
kil  14
 

 
37 
sümükləşməsinin  başa  çatmaması
  t
əlim  işində
 
müə
yy
ən  çə
tinlikl
ə
rin 
yaranmasına, tez yorulmaya sə
b
ə
b olur.
 
Kiçik  mə
kt
əb  yaşı  döründə
 
uşaqlarda  psixikanın  maddi  əsası  ol
an 
beynin  çəki  artımı  dinamik  şə
kild
ə
 
davam  edir.  6  yaşda  bu  1240,  9  yaşda 
1350,  12  yaşda  isə
 
orta  hesabla    1400  qrama  çatır.  Beynin  strukturunda 
analitik-lokal  m
ə
rk
ə
zl
ə
rin  c
ə
ml
əşdiyi  alın  payının  inkişafı  daha  sürə
tl
ə
  gedir. 
Beynin  dig
ər  şöbə
l
ə
rinin  d
ə
  fu
nksional  baxımdan  tə
kmill
əşmə
si  davam  edir. 
T
ə
f
əkkürün analitik
-sintetik f
ə
aliyy
əti yüksə
lir. I-II sinifl
ə
rd
ə
 I siqnal sisteminin 
üstünlüyü diqqə
ti c
əlb edir. Baş beyin yarımkürə
l
əri qabığında müvə
qq
ə
ti sinir 
rabit
ə
l
ərinin  yaranmasında  bütün  analizatorların,  xüsusilə,  görmə
  v
ə
 
eşitmənin üstün rolu ön planda olur. Bu yaş dövründə
 
uşaqlarda 
qeyi-ixtiyari 
diqq
ə
t  
özünün dominant tə
siri il
ə
 
seçilir. Onlar çox vaxt öz diqqə
tl
ə
rini idar
ə
 
ed
ə
 bilm
ə
dikl
əri üçün xarici təəssüratların təsiri altında olurlar. Bu, oyanmanın 
l
ə
ngim
ə
 
reaksiyası  üzə
rind
ə
  dominant  t
ə
sir
ə
 
malik  olması  ilə
 
bağlıdır.  Kiçik 
yaşlı  mə
kt
ə
blil
ə
r  diqq
ə
tl
ə
rini  niyy
ətli  olaraq  keçirmə
kd
ə
,  c
ə
ml
əşdirmə
kd
ə

paylamaqda, xüsusilə, çətinlik çə
kir, n
ə
tic
ə
d
ə
 
müxtə
lif  xarakterli s
ə
hvl
ə
r
ə
  yol 
verirl
ər.  İbtidai  sinif  şagirdlə
rinin  d
ə
rs  prosesind
ə
  tez-
tez  müşahidə
  olunan  
dalğınlığı və
 diqq
ə
tsizliyi  
onların təlim müvə
ff
ə
qiyy
ə
tin
ə
 m
ə
nfi t
əsir göstə
rir. 
Diqq
ə
tsizlik  v
ə
  dal
ğınlığın  ə
sas  s
ə
b
əbini  çə
tin,  zehni  g
ə
rginlik  yaradan 
f
ə
aliyy
ət  növlə
rind
ə
 
axtarmaq  lazımdır.  Uzunmüddə
tli  g
ərgin  iş  uşaqların  
sinir-
ə
z
ə
l
ə
 sistemin
ə, xüsusilə, görmə
 v
ə
 
eşitmə
 
analizatorlarının fə
aliyy
ə
tin
ə
 
m
ə
nfi t
əsir göstə
rir. Enosional t
əəssüratlarla yüklə
nm
ə
 n
ə
tic
ə
sind
ə
 
kiçik yaşlı 
m
ə
kt
ə
blil
ərin  beyin  qabığında  lə
ngim
ənin  qüvvəsi  artır.  Uşağın
 
gün  rejimi 
düzgün təşkil edilmə
zs
ə, bu onun psixikasında və
 
davranışında mə
nfi hallara 
yuxusuzluğa, ə
s
ə
biliy
ə, iştahasızlığa və
 s. g
ətirib çıxara bilə
r.  
Kiçik  mə
kt
əb  yaşı  dövründə
 
öz  inkişaf  tempinə
 
görə
  diqq
ə
ti  c
ə
lb  ed
ə
n  
idrak  prosesl
ə
rind
ə
n  biri  d
ə
  hafiz
ə
dir.  M
ə
kt
ə
b
ə
  daxil  olark
ən  uşaqlar 
müə
yy
ə

s
ə
viyy
ə
d
ə
 
inkişaf  etmiş  hafizə
y
ə

ixtiyari 
yaddasaxlama 

 
38 
bacarıqlarına  malik  olsalar  da,  bunu  tamamlanmış  bir  proses  kimi 
qiym
ə
tl
ə
ndirm
ə

doğru olmazdı. 
 
M
ə
kt
ə
bd
ə
, sistematik t
əlim şə
raitind
ə
  
uşaqların  hafizə
sind
ə
 m
ə
kt
ə
b
ə
q
ə
d
ə
r  
uşaqlıq illərinin bir sıra xüsusiyyə
tl
ə
ri  
özünü biruzə
 
verir. Bu yaş dövründə
  
qeyri-
ixtiyarı mexaniki yaddasaxlamanın
 
üstünlüyü hə
l
ə
 d
ə
 
özünü aydın 
 
şə
kild
ə
 
göstərir. Kiçik mə
kt
əb yaşının
 
 
başlanğıcında uşaqlar parlaq, 
                                                
ġə
kil    15
 
c
ə
lbedici,  al-
ə
lvan  v
ə
  emosional  t
əəssürat  yaradan  materialları  daha  yaxşı 
yadda saxlamağa nail olurlar. 
 
İntensiv  tə
limin  t
əsiri  altında  uşaqlarda  hafizənin  bütün  növlə
rinin, 
xüsusilə
,  nisb
ə
t
ə
n  sad
ə,  mürə
kk
ə

ə
qli 
ə
m
ə
kl
ə
 
bağlı  olmayan  növlə
rinin 
inkişafı davam edir. Bütövlükdə
 
kiçik mə
kt
ə
blinin hafiz
ə
si kifay
ə
t q
ə
d
ər yaxşı 
inkişaf  etmiş  olur  və
  t
əlimin  ilk  üç
-
dörd  ilində
 
mütə
r
əqqi  forma  alır.  Bu, 
xüsusilə
 mexaniki hafiz
ə
y
ə
 aiddir.  
M
ə
kt
ə
b  t
ə
hsili  ill
ə
ri  hafiz
ə
ni
n  inkişafı  üçün  geniş  meydan  açır,  onun 
ixtiyari, niyy
ə
tli v
ə
 m
əntiqi formalarının formalaşmasını tə
min edir. 
T
ə
limin    ilkin  m
ə
rh
ə
l
ə
l
ə
rind
ə,  xüsusilə
,  I-II  sinifl

Yüklə 2,34 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   47




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©www.azkurs.org 2022
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə