I fəSİL. TÜTÜn haqqinda üMÜMİ MƏlumat



Yüklə 1,01 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə3/7
tarix31.01.2017
ölçüsü1,01 Mb.
1   2   3   4   5   6   7

tərəfindən  təzyiqlər,  həmyaşıdların  tütündən  istifadəyə  və  tütünə  müsbət  münasibəti,  tütün 

çəkmənin  əhali  arasında  nüfuz  qazanmaq  vaistəsi  olduğu  kimi  yanlış  fikrin  qəbul 

olunmasıdır. 

  Tütünün istifadəsi ilə bağlı ən ciddi sağlamlıq problemləri özünü adətən bir neçə onilikdən 

sonra büruzə verir. Tütün çəkən gənc kişilərdə ereksiyanın pozulması ehtimalı çəkməyənlərlə 

müqayisədə daha yüksəkdir və hər çəkilən siqaretlə impotensiyanın yaranma ehtimalı da artır. 


19 

                                   

Tütünün çəkilməsi tendensiyasında nəzərə çarpan dəyişikliklər baş verməzsə, tütün bu günün 

250 milyon yeniyetməsi və uşaqlarını məhv edə bilər.  

 

1.3.Tütünlə mübarizə üzrə milli strategiya 



   Dünyada  hər  il  təxminən 6  milyon insan  tütünçəkmənin  yaratdığı  xəstəliklərdən dünyasını 

dəyişir.  XX əsrdə tütün epidemiyası bütün dünyada 100 milyon insanın həyatına son qoyub.       

Tütünün törətdiyi təhlükə əhali sağlamığı və ölkə iqtisadiyyatı kimi sahələrdəlki problemləri 

kəskinləşdirməklə bu mühüm sahələrin stabil inkişafına məhvedici təsir göstərir.  

  1996-cı  ildə  qlobal  tütün  epidemiyasının  qarşısını  almaq  məqsədilə  49-cu  Ümumdünya 

Səhiyyə Assambleyası tütünlə mübarizə haqqında beynəlxalq çərçivə konvensiyasının işlənib 

hazırlanması təşəbbüsü ilə çıxış etməyi Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının baş direktorundan 

xahiş  etdi.  Bu  Strategiya  ÜST-nin  qlobal  tütün  epidemiyası  ilə  mübarizə  üçün  hazırlanmış 

MPOWER tədbirlər kompleksinə əsaslanır və Azərbaycanda tütün çəkmə ilə mübarizədə əsas 

prioritetləri  nəzərə  alır.  Tütün  istehlakının,  istehsalının  və  satışının  bütün  aspektlərini  əhatə 

edən  bu  Strategiya  Azərbaycan  vətəndaşlarının  həyatını  və  sağlamlığını  qoruyur,  ölkəmizi 

tütünçəkmə  yükündən  azad  etmək  məqsədi  daşıyır.  Çərçivə  Konvensiyasının  iştirakçı 

dövlətləri,  həmçinin,  Azərbaycan  öz  üzərinə  bir  tərəfdən  tütün  məhsullarına  tələbatın  və 

istifadəsinin  azalması  ilə,  digər  tərəfdən  isə  tütün  məmulatlarının  idxalına  nəzarətlə  bağlı 

siyasət  və  qanun  işləyib  hazırlamaq  və  qəbul  etmək  öhdəliyi  götürürlər.  Azərbaycan 

Respublikası  2005-ci il sentyabrın  20-də  "Tütünə  qarşı  mübarizə  haqqında"  Ümumdünya 

Səhiyyə Təşkilatının Çərçivə Konvensiyasına qoşulmaq barədə qanun qəbul etmiş və bununla 

da  üzərinə  bir  çox  öhdəliklər  götürmüşdür. Beş  il  müddətində  həyata  keçiriləcək  bu 

öhdəliklərin  ən  əsası  ÜST-ün  Çərçivə  Konvensiyasının  tələblərinə  uyğun  tütünə  qarşı 

mübarizə üzrə Milli Strategiyanın və antitütün siyasətinin daha səmərəli tədbirlərinin həyata 

keçirilməsini də özündə birləşdirən planın qəbul edilməsidir. Qəbul ediləcək Milli Strategiya 

dövlətin antitütün siyasətinin prioritetlərini göstərəcək və əsasən lobbistlərin destruktiv  

32

Tütünə nəzarət: 2012 ,Bakı :15-16s (www.



 //tobaccocontrol.az/) 

20 

                                   

təsirindən  müdafiəyə  xidmət  edəcək.  Çərçivə  Konvensiyasının  digər  mühüm  tələblərindən 

biri  tütün  məmulatlarının  reklamının  və  hərəkətinin,  tütün  şirkətlərinin  sponsorluğunun  tam 

qadağan  olunmasıdır. 102  ölkədə  aparılmış  təhlillər  göstərir  ki,  tütündən  istifadənin 

reklamının tam qadağan olunması istifadənin azalmasına kəskin təsir göstərir.  

  Mühüm  tələblərdən  biri  də  tütündən  istifadənin  təhlükəliliyi  haqqında  əhalinin 

məlumatlandırılması  və  maarifləndirilməsi  üzrə  proqramın  işlənib  hazırlanmasıdır. Bu 

istiqamətdə  Səhiyyə  Nazirliyinin  İctimai  Səhiyyə  və  İslahatlar  Mərkəzi  müvafiq  layihələr 

işləyib hazırlamışdır. Bununla paralel olaraq mərkəz proqram qəbul edilənə qədər də bir sıra 

mühüm tədbirlər həyata keçirmişdir. 

  Azərbaycan  Respublikası  Səhiyyə  Nazirliyi  İctimai  Səhiyyə  və  İslahatlar  Mərkəzi  (İSİM) 

yarandığı  ilk  gündən  ÜST-ün  Çərçivə  Konvensiyasının  qarşıya  qoyduğu  vəzifələr 

istiqamətində müxtəlif istiqamətlərdə bir sıra mühüm tədbirlər həyata keçirmişdir. Bunlardan, 

əsasən,  dördü  daha  səmərəli  tədbirlər  hesab  olunur:  tütün  məmulatlarına  aksizlərin 

qaldırılması,  qapalı  yerlərdə  100  faiz  tütünsüz  mühitin  yaradılması,  tütünün  istənilən 

reklamının  və  istehsalçılarının  sponsorluğunun  tam  qadağan  olunması,  həmçinin,  siqaret 

qutularının  üstündə  tütünün  insan  sağlamlığı  üçün  ziyanını  göstərən  rəngli  şəkillərin 

yerləşdirilməsi. 

  “


Tütün  məhsullarını  nümayiş  etdirən  filmlər  dünyada  milyonlarla  insanda  siqaret     

çəkməyə  həvəs  oyadır”.  DST-nin  qeyri-infeksion  xəstəliklərin  qarşısının  alınması 

departamentinin  direktoru  Duqlas  Betçerin  dediyi  kimi,  “kinolarda  siqaret  çəkmə  tütün 

məmulatlarının  güclü  təbliği  formasıdır”.  O  qeyd  edib  ki,  tütünün  reklamına  olduqca  sərt 

məhdudiyyət  qoyulduğu  üçün  “filmlər  milyonlarla  yeniyetmələrə  siqaret  çəkmə  səhnəsini 

göstərən  son  vasitələrdən  biridir.  DST-nin  Tütünə  Qarşı  Mübarizəyə  dair  Çərçivə 

Konvensiyası 180 iştirakçı ölkənin üzərinə  “tütünün təbliğini və bu sahəyə  sponsorluğa dair 

reklamı qadağan etmək” öhdəliyini qoyur. 

  ABŞ-da aparılan tədqiqatlara görə, ekranlarda siqaret çəkilən səhnələri görən yeniyetmələrin 

37 faizində tütünə meyl yaranıb.  2014-cü ildə bu cür səhnələr Hollivudda çəkilən kinoların 

44  faizində  olub,  bu  filmlərin  36  faizi  yeniyetmələr  üçün  nəzərdə  tutulub.  ABŞ  səhiyyə 


21 

                                   

orqanlarının  hesablamasına  görə,  siqaret  çəkmə  səhnələrinin  yer  aldığı  filmlərin  ancaq 

böyüklər üçün nəzərdə tutulduğu barədə xəbərdarlıq olarsa, gənclər arasında bu zərərli vərdişi 

20% azaltmaq  və gələcəkdə 1  milyon insan ölümünün qarşısını  almaq  olar. ABŞ ilə yanaşı, 

siqaret çəkmə səhnələri olan filmlər Almaniya, Niderland, Polşa, İslandiya, İtaliya və Böyük 

Britaniyada, habelə Argentina və Meksikada da çəkilib. DST dövlətlərə siqaret çəkmə səhnəsi 

olan  filmləri  yeniyetmələrin  baxması  qadağan  edilən  filmlər  siyahısına  salmağa,  bu  ekran 

əsərlərinin nümayişindən əvvəl isə kinoteatrlarda və telekanallarda tamaşaçıları tütünün zərəri 

barədə  xəbərdar  etməyə  çağırır.  Bundan  başqa,  siqaret  çəkməyi  reklam  edən  istənilən 

videomaterial dövlət subsidiyalarından məhrum edilməlidir.

33 


  Tütün  məhsulllarının  qutularının  üzərində  verilən  sağlamlıq  xəbərdarlıqları  bütün 

istifadəçilərin əhatə edilməsinə zəminlik yaradır. 1960-ci ildən başlayaraq siqaret qutularının 

üzərindəki  xəbərdarlıq  etiketlərində  siqaret  çəkməyin  ziyanlı  olduğu  qeyd  edilirvə  onu 

tərgitməyə çağırır. Hal-hazırda bir çox ölkələrədə siqaret qutularında xəbərdarlıq etiketlərinin  

olması  tələb  kimi  qoyulur  və  yeni  qanunlar  xəbərdarılq  yazılarının  ölçülərini  böyütmək, 

mənasını  gücləndirmək  və  qrafik  qurluşunu  yaxşılaşdırmağı  tələb  edir.  Avropa  Birliyinin 

2015-ci  il  mart  ayı  qərarına  əsasən  2016-cı  ildən  etibarən  siqaret  paketlərinin  üstündə 

siqaretin  yol  açdığı  müxtəlif  xəstəlikləri  əks  etdirən  fotoşəkillər  əks  olunacaq.  Bu  qanun 

Avropa Birliyinə üzv olan 28 ölkədə 20 may 2016-cı il tarixindən etibarən qüvvəyə minəcək. 

2016-ci  ildən  siqaret  istifadəçilərini  siqaretdən  uzaq  tutmaq  üçün  paketlərin  üstündə  yazılan 

yüngül,  zərərsiz,  təbii tütün kimi ifadələr qadağan edilib.

 

  Dünyanın  bir  çox  ölkəsində  siqaret  istifadəsini  azaltmaq  üçün  müxtəlif    tədbirlər  həyata 



keçirilir. Bu tədbirlərdən biri də qanuni olaraq siqaret paketləri üzərində siqaretin zərərləri ilə  

bağlı    yazıların  olması  zəruriliyidir.    Sigaret  paketləri  üzərindəki  xəbərdarlıqların  tütün 

istifadəsinin qarşısı alınması istiqamətində əhəmiyyətli bir addımdır. İstifadəçilər siqaret pa-

ketləri üzərindəki xəbərdarlıqları sıxlıqla görürlər. Gündə bir paket siqaret çəkən şəxs bu 

33

GERÇEK, DOĞAN/ Sigara Paketleri Üzerindeki Yazılı ve Birleşik Uyarıların Üniversite Gençleri Üzerindeki Etkisinin 



İncelenmesi 2012,3-5s  (www.korhek.org)

 


22 

                                   

xəbərdarlıqlarla ildə ən azı 7000 dəfə üzləşmək vəziyyətində qalır. Bu da hər siqaret çəkmək 

istədiyində siqaretə qarşı bir müqavimət yaranmasına səbəb ola bilər.

34 

  Almaniyada  aparılan  bir  araşdırmada  yazılı  xəbərdarlıqların  istifadəçilər  tərəfindən 



qavranıldığına  dair  nəticələr  ortaya  qoymuşlar.  Araşdırmada,  siqaret  paketləri  üzərindəki 

xəbərdarlıqların  araşdırmaya  qatılanların  90%-i  tərəfindən  oxunduğunu  göstərmişdir. 

Xəbərdarlıqları tez-tez və çox sıx oxuyanlar (34%), nadir olaraq və heç oxumayanlara (27%) 

nisbətlə  30  gün  içində  siqareti  tərgitmək  istədiklərini  daha  çox  bildirmişlər.

35 

Bir  başqa 



araşdırmada  siqaret  paketləri  üzərindəki  xəbərdarlıqların  təsiri  ilə  bağlı  701  universitet 

tələbələrinin  fikirlərini qiymətləndirmişlər.

36 

Tədqiqatda   tələbələrə görə  siqaret  istifadəsinin 



qarşısı  alınması  məqsədiylə görülən tədbirlər  arasında  ən təsirli olanları qapalı yerdə  siqaret 

çəkmə  qadağası    (46.2%)  və  siqaretə  edilən  qiymət  artımlardır  (35.7%).  2020-ci  ildə  nanə 

tozu ilə dadlandırılmış siqaretlərin satışı da qadağan ediləcək

Bir çox ölkələrdə,xüsusilə tibbi 



marifləndirmənin  az  maliyyələşdirildiyi  yerlərdə  tütün  sənayəsi  bu  amildən  istifadə  edərək 

gənclərin siqaret çəkməsinə qarşı çıxan proqramları maliyyələşdirərək öz ictimai nüfuzlarını 

artırmağa  çalışırlar.  Təəccübli  deyil  ki,  tütün  sənayesi  tərəfindən  maliyyələşdirilən  bir  çox 

proqramlarda gənclərin tütün  istifadə  etmə  vərdişlərinə  çox  az  təsir  edə biləcək tədbirlərdən 

istifadə  olunur.  Bir  çox  hallarda  onlar  siqaret  çəkməni  yetkinlik  və  azadlıq  ideyaları  ilə 

əlaqələndirilərək gəncləri tütündən istifadəyə həvəsləndirirlər. 

Sağlamlığın Qorunmasında İstifadə olunan Strategiyalar 

34

Telli  C.,  Aytemur  Solak  Z.,  Özol  D.,  Sayıner  A.  “Üniversiteye  Başlayan  Öğrencilerin  Sigara  İçme  Alışkanlıkları”.  Solunum 



Dergisi, 6(3): 101-106, (2004).Zillmann,  D.,  &  Gan,  S.  (1996). (

docplayer.biz.tr)

  

35

Effects  of  threatening images in news programs on the perception of risk to others and  self. Medienpsychologie: Zeitschrift für 



Individual-und  Massenkommunikation  8,  288–305.(  Erciyes  Tip  Dergisi  (Erciyes  Medical  Journal)  2009.126-134)( 

www.korhek.org) 

36

Myers MG. Smoking intervention with adolescent substance abusers. Initial recommendations. J Subst Abuse Treat. 1999; 289-



98(

profiles.ucsd.edu/mark.myers) 

 

 


23 

                                   

  ABŞ, Almaniya və Koreyada sağlamlığın qorunması və dəstəklənilməsi istiqamətində 3 əsas 

başlıqdan ibarət mübarizə tədbirləri tədqiqat xarekteri daşıyaraq həyata keçirilmişdir.

37 

1.  İlkin  İstiqamət:  Hədəf  risk  faktorlarının  ortadan  qaldırılması  və  müdafiə  faktorlarının 



gücləndirilməsiylə həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırmaq, bu səbəbdən fərdi mənfi təsirlərə qarşı 

dayanıqlı hala gətirməkdir. Bu sahədə şəxsin siqaret istifadə etməsinə maneə olaraq, asılılığın 

inkişafına  maneə törədirlər.  Buradakı  məqsəd  zərərli maddələrlə  fərdi heç qarşılaşdırmamaq  

ya da qarşılaşdığında da sağlamlığını qoruması üçün ona  qarşı  vərdiş və davranışları inkişaf 

etdirməkdir. 

2.  İkinci  İstiqamət:  İlkin  tədbirin  üzərində    qurulur.  Hədəf  siqaret  istifadə  etməyə  yeni 

başlayan şəxsləri erkən tanıyaraq onları erkən müalicə etmək və siqaretə qarşı davranışlarını  

inkişaf etdirmələrini təmin etməkdir. 

3.  Üçüncü  İstiqamət:  Asılılığın  müalicəsinə  yönəlir.  Maddə  aludəçisi  olan  şəxslərə  tətbiq 

olunan  müalicə  sayəsində  maddə  istifadə  etməyə  yenidən  başlama  nisbətləri  azaldılmağa 

istiqamətlənir.

  

Bu  proqramlarda  gənclərə  praktiki  məlumatlar  verilərək  şəxsiyyətin  və  ictimai  məsuliyyətin 



gücləndirilməsi,  bacarıq  vərdiş  və  davranışlarını  inkişaf  etdirilməsinə  məqsəd  qoyulmuşdur. 

Bu  strategiyalar  siqaret  istifadə  etməyən  ya  da  yalnız  sınaq  olaraq  yeni  başlayan 

istifadəçilərdə təsirli olduğu bildirilmişdir.

38 


 

 

 



 

 

 



37

 Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi  (2009) 25-26 s (www.korhek.org) 

 38

Fidan  F.,  Sezer  M.,  Demirel  R.,  Kara  Z.,  Ünlü  M.  “Öğretmenlerin  Sigara  İçme  Durumu  ve  Sigara  Yasağı  Karşısındaki 



Tutumları”. Toraks Dergisi, 7(3): 196-199 s, 2006.( www.ctf.edu.tr/stek/pdfs/62/6222.pdf) 

24 

                                   

      II FƏSİL.DEPRESSİYA HAQQINDA MƏLUMAT 

 

       2.1.Depressiya haqqında ümumi məlumat 



  Depressiya  qədim  zamanlardan  məlum  olan  xəstəlikdir.  Günümüzdə  emosional    pozuntu 

olaraq  təsnif  olunan  depressiyanın  xüsusiyyətləri  Yunan  Roma  həkimləri  və  filosofları 

tərəfindən  müəyyən  olunmuşdur.  Qədim  dövrlərdən  daha  çox  melanxoliya  olaraq  bilinirdi. 

Bu təyin etmə  XIX əsrin ortalarına qədər  davam etmişdir. 

 

  Depressiya  –  həyəcan,  yüksək  halsızlıq,  gərəksizlik  hissi,intihara  dair  fikirlər,  iştahanın 



azalması,  yuxusuzluq,  psixomotor  tormozlanma  və  ya  həyəcan,  həmçinin  müxtəlif  somatik 

simptom  və  şikayətlərlə  müşayiət  olunan,  əhval-ruhiyyənin  enməsi  ilə  səciyyələnən  psixi 

pozuntudur.  Bir  əlamət  və  ya  sindrom  kimi  depressiya  bir  çox  somatik  və  ya  psixi 

xəstəliklərin  əlaməti  və  ya  nəticəsi  kimi  meydana  gələ  bilər.  Belə  hallarda  heç  də  həmişə 

depressiyanın  ümumi  patogenetik  mexanizmlərə  malik  olmasını,  onun  xəstəliyə  ikinci 

psixoloji reaksiya olmasını (özünü göstərməsini) və ya onun digər xəstəlikdən asılı olmayaraq 

yaranmasını müəyyənləşdirmək mümkün olmur. Digər hallarda depressiya, müstəqil affektiv 

pozuntu (depressiv epizod, rekurrent depressiya, distimiya, depressiv reaksiya) və ya bipolyar 

affektiv pozuntunun tərkib hissəsi olur.

39 


  Yüngül,  orta  və  ağır  variantlarda  təsadüf  edən  bu  pozuntu  zamanı  xəstələr  əsas  etibarilə 

əhvali-ruhiyyənin  aşağı  enməsindən,  maraq  və  zövqün  yoxluğundan,  enerjilərinin  olduqca  

zəifləməsindən  şikayət  edirlər.  Ümumi  yorğunluq  və  fəallığın  xeyli  enməsi  xəstələri  az 

hərəkətli  və  ya  hərəkətsiz  vəziyyətdə  qalmağı  məcbur  edir.  Xəstəliyin  kilinik  mənzərəsini 

əhatə edən digər əlamətlərə XBT-10-da təsbit edilən aşağdakıları da aid etmək olar: 

1)Diqqətini cəmləmək qabiliyyətinin enməsi

2)Özünə inamın və özünü qiymətləndirmənin enməsi; 

3)Özünü alçatma və təqsirləndirmə ideyası; 

4)Gələcəyi tutqun və pessimist görmək; 

39

Depressiyanın diaqnostika və müalicəsi üzrə klinik protokol.Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyi.Bakı:2009 ,7-10 s.



 

25 

                                   

5)Özünə xəsarət yetirmək və ya suisidal fikirlər; 

6)Yuxu pozuntusu; 

7)İştahın zəifləməsi.

40 


Depressiya həm bədənimizə, həm də düşüncə, duyğu və davranışlarımıza mənfi şəkildə təsir 

etməkdədir.  

  Depressiya  daha  çox  psixi  pozuntunun  bio-psixo-sosial  modelinə  uyğun  gəlir.  Depressiya 

zamanı  aşağıdakı  bioloji  faktorlar  mühüm  rol  oynayırlar:irsi  xarakter  daşıyan  depressiyaya 

meyllilik,  bəzi  somatik  xəstəliklər  (xüsusilə  xroniki  və  residiv),  alkoqolun  və  narkotik 

maddələrin  qəbulu,  bəzi  dərman  maddələri.Psixoloji  faktorlar  arasında  uşaqlıqda  yaşanan 

psixotravmalara,  ailə  və  şəxsiyyətlərarası  problemlərə,  həyatda  baş  verən  mühüm 

dəyişikliklərə, yaxın adamın ölümü və ya ağır xəstəliyi ilə bağlı həyəcan hissinə və tənhalığa  

daha  mühüm    əhəmiyyət  verilir.  Depressiyanın  inkişafına  səbəb  olan  sosial  faktorlara 

müharibə  daxil  olmaqla,  arzu  olunmaz  sosial  dəyişiklik,  təbii  fəlakət,  qəza,  yoxsulluq, 

işsizlik, cinayətkarlıq, sosial müdafiəsizlik aiddir.

41  


Müasir dövrdə psixi problemlərin varlığı 

diqqət çəkəcək ölçüdə artmışdır.

 

  Depressiya  geniş  yayılmış  psixi  pozuntudur.  Aparılan  epidemiyoloji  tədqiqatlar,  major 



depressiya və distimik pozuntu qadınlarda 2.2-5.4%, kişilərdə 1.2-2.6% aralığında  olduğunu 

müəyyən  etmişlər.

42 

Dünyanın  bir  çox  ölkələrində  aparılan  tədqiqatlarda  cinsiyyətlərarası 



fərqlər  hər  yaş  qrupunda  mövcud  olmaqla  birlikdə  gənclərdə  və  orta  yaşlı  qrupda  bu  fərq 

uşaqlar və yaşlılar qrupundan daha diqqətə çarpandır.   

  Təxminən  15%-lik  göstərici  ilə  depressiya  dünyada  ən  sıx  görülən  psixi  pozuntularından 

biridir.  Müxtəlif  mənbələrə  əsasən  böyük  yaş  qrupuna  aid  olan  əhalinin  həyatı  boyu 

depressiyaya “yoluxması”, kişilər arasında 2,5%-dən 10%-dək, qadınlar arasında isə 5%-dən 

20%-dək dəyişir.

43

 Eyni zamanda bütün dünyada depressiyanın yayılma səviyyəsinin



 

40

Ismayılov N.V Psixiatriya. Bakı :2013, 240 s  



41

Depressiyanın diaqnostika və müalicəsi üzrə klinik protokol , 10 s. 

 

42

Antony JC, Petronis KR (1991)Suspected risk factors fordepression among adults 18-44 years old 2000. Epidemiology,123 



43

Bruce ML, Hoff RA  (1994) Social  and health  risk factors  for first-onset  major  depressive  disorder in a community  sample.Soc 

Psychiatry Psychiatr Epidemiol, 165-170(

www.researchgate.net

)

 


26 

                                   

yüksəlməsi  və  bu  məfhumun  gəncləşməsi  tendensiyasını  qeydə  alır.  Depressiyanın  yayılma 

səviyyəsi  uşaqlar  arasında  2%,  yeniyetmələr  arasında  4-8%  təşkil  edir.  Azərbaycanda 

depressiv  pozuntunun  aşkarlanmasının  kifayətsizliyi  şəraitində  ÜST-nın  (2002)  rəsmi 

statistikasına  əsasən  ölkəmizdə  depressiya,  ürək  damar  xəstəliklərindən  (13%)  və  aşağı 

tənəffüs  yollarının  infeksiyasından  (11%)  sonra  əlilliyə  görə  təshih  edilmiş  ömür  illəri 

(DALY:  Disability  Adjusted  Life  Year)  göstəricisi  üzrə  üçüncü  yerdə  durur.  Depressiya 

DALY göstəricisi üzrə neyro psixiatrik hallar arasında birinci yeri tutur.

44

 



Depressiv  pozuntuların  ən çox araşdırılan növü   major depresiv pozuntu  olmuşdur. 

 Major  depressiya  xəstəliklərə,  intihara  və  hətta  cinayətə  belə  yol  aça  bilir.  Tədqiqatçılar 

depressiyada  olan  və  olmayan  insanların  beyinlərini  müqayisə  etdilər.

45

  Depressiyada  olan 



insanların  beyinlərində  dəyişikliklər  aşkar  olunmuşdur.  Məsələn,  hipokampus  depressiya 

keçmişi olanlarda daha kiçikdir. Daha kiçik hipokampusun daha az serotonin  qəbul

 

ediciliyi 



vardır.  Serotonin,  bədən  və  beyindəki  sinirlər  arasındakı  əlaqəni  mümkün  edən  bir 

neyrotransmitter  olaraq  bilinən  rahatlaşdırıcı  bioloji  mediatırdır.  Ayrıca,  neyrotransmitter 

norepinefrinin də depressiya ilə əlaqəli olduğu düşünülməkdədir. Bəzi tədqiqatçılar, depresiv 

insanlarda stress hormonu kortizolun həddindən artıq çox olduğunu müəyyən etmişlər.

46

 

  Fransız tədqiqatçıların araşdırmasına görə, bir  neçə dəfə depressiya yaşayan şəxslərin beyin 



fəaliyyətlərinin  dəyişdiyi,  bu  vəziyyət  konsentrasiyaya  və  diqqətə  təsir  etdiyi  məlum 

olmuşdur.

47

ABŞ-da  Dr.  Larus  S.Gudmundsson  apardığı  araşdırmada,  migren  və 



depressiyadan şikayətçi olan insanların beyin həcmlərinin daha kiçik olduğunu ortaya qoydu. 

Araşdırmaya  görə  hər  iki  narahatlığa  sahib  olan  insanların  beyinlərinin  digər  insanlara 

müqayisə də 19.2 millimetr daha kiçik olduğu məlum oldu. 

44

Desai  HD,  Jann  MW  (2000)  Major  depression  in  women:  A  review  of  the  literature.  J  Am  Pharm  Assoc  (Wash),    525-537.( 



www.yenisymposium.net) 

45

Depressiyanın diaqnostika və müalicəsi üzrə klinik protokol. 15 s 



 46 

Geber M, Gath D, Mayou R, Cowen P: Oxford textbook of psychiatry. 3

rd

edition. Oxford Univ. Press, Londra, 1996.sf:197-245.



 

(www.psikofarmakoloji.org) 

47

Smoking  and  the  Brain  Brit.  Med.  J  (2000)  320:  1087(Van  Tıp  Dergisi,  Cilt:21,  Sayı:1,  Ocak/2014)(  www.psikiyatri.org.tr  › 



Ruhsal Hastalıklar) 

 


27 

                                   

  Kanadalı mütəxəsislər tərəfindən reallaşdırılan və “Nature Communications”da nəşr olunan 

araşdırmaya görə, bağırsaqdakı bakteriyalar depressiyanı  sürətləndirə bilir. 

48

 

  Hollandiyalı və Amerikalı tədqiqatçıların apardığı araşdırmada, ağır depressiyada olan və ya 



keçmişdə  depressiya  keçirən  şəxslərin  hüceyrələrinin  bioloji  baxımdan  daha  yaşlı 

göründüyünü  ortaya  qoydu.

49 

Nəticələri  “Molecular  Psychiatry”  jurnalında  nəşr  olunan 



araşdırma  çərçivəsində,  2047  adam  iştirak  etmişdir.  Harvard  Universitetində  aparılan  

araşdırmada  ,  karbohidratlı  yeməklər  yeyən  qadınlarda  depressiyaya  rast  gəlmə  nisbətinin 

təxminən  yüzdə  41  %  çox  olduğunu  göstərdi.  12  il  davam  edən  araşdırmada  depressiya 

keçmişi  olmayan  43  min  qadın  iştirak  etdi  karbohidratı  çox  olan  yeməklərdən  istifadə 

edənlərdə  depressiyaya  daha  sıx  rast  gəlindiyi,  zeytun  yağı,  qəhvə,  şərab  və  balıq  yemə 

vərdişi  olanlarda  isə  bu  faizin  daha  az  olduğu  görüldü.

50 

Tədqiqatçıların  karbohidratın 



depressiyaya gətirib çıxardığını yoxsa depressiyadakıların bu cür yeməkləri çox yediyini hələ 

dəqiqləşmədiyini  qeyd  etdilər.  Araşdırmanın  nəticələri  "Medical  Daily"  jurnalında  nəşr 

olundu.

 

  Balıq  istehlakı  ilə  ruh  sağlamlığı  arasındakı  əlaqəni  araşdıran  26  fərqli  araşdırmanı  analiz 



edən  Çinli  mütəxəssislər,  çox  balıq  yemənin  depressiyaya  qarşı  müdafiə  təmin  etdiyi 

nəticəsinə gəldilər. 150 min adamın iştirak etdiyi tədqiqatda, çox balıq yeyənlərin depressiya 


Kataloq: jspui -> bitstream -> 123456789
123456789 -> Yeni və orijinal nəticə və metodların təqdim edilməsi
123456789 -> Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına Təranə Həsənova bəzən abortlardan
123456789 -> Hamlet İsaxanlı Təsisçi və Rektor
123456789 -> Stimularea electrică funcţională Radu Breahnă, Irina Turtureanu
123456789 -> L. A. MƏMMƏdov, E.Ç. ƏKBƏrov, H.Ə. ƏKBƏrov
123456789 -> XƏZƏr universiteti humanitar və sosial elmlər faküLTƏSİ
123456789 -> Azərbaycan Arxeologiyası 2002 Azerbaijan Archeology Vol.: 4 Num.: 3-4
123456789 -> Еколожи Епидемиолоэийа: Сящиййядя Тятбиги вя Тядгигат Методлары
123456789 -> AZƏrbaycan respublikasi təHSİl naziRLİYİ XƏZƏr universiteti
123456789 -> Azərbaycan Arxeobgiyası 2004 Azerbaijan Archeology Vol.: 6 Num.: 1-4

Yüklə 1,01 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©www.azkurs.org 2020
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə