Gender Bərabərliyi və Qadın Təşəbbüsləri Açıq Cəmiyyət İnstitutu


Azərbaycanda gender bərabərliyinin mexanizminə ictimai fikir prizmasından baxış



Yüklə 0,54 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə2/5
tarix22.07.2017
ölçüsü0,54 Mb.
1   2   3   4   5

Azərbaycanda gender bərabərliyinin mexanizminə ictimai fikir prizmasından baxış 

 

Monitorinqin  metodoloji əsasları: 

 

   Pekin  Fəaliyyət Platforması praktiki fəaliyyət planlarını  təqdim edərək  əsas cavabdeh 



şəxsləri müəyyən edir; 

 



   Qadınlara Qarşı Ayrı-Seçkiliyin Bütün Növ Formalarının Ləğv Edilməsi Haqqında 

BMT Konvensiyası  qərarların qəbuledilmə prosesinə  və insan hüquqlarının 

reallaşmasına, eləcə  də hökumətin hesabat verməsinə  təsir edən praktiki vasitələri 

təqdim edir;   

 

   Minilliyin  İnkişaf Məqsədləri - beynəlxalq inkişaf məqsədləridir və gender 



bərabərliyinin vacibliyinin siyasi təsdiqi məqsədilə istifadə olunmalıdır;  

 



    Milli  Məşğulluq Strategiyası (2006-2015)  milli məsələlər və prioritetlərin milli 

siyasətə və vəsaitlərin bölünməsinə çevirən bir əməliyyat çərçivəsi kimi; 

 

    Gender  bərabərliyi haqqında qanunun qəbul edilməsi ilə (2006) qanunvericilikdə, 



Azərbaycan Respublikasının qanunları  və Konstitusiyası  tərəfindən qadın və kişilərə 

verilən hüquqların onlar arasında bərabər paylaşdırılmasına gətirib çıxaran və onlar 

arasındakı fərqi heçə endirən, dövlət siyasətinin müstəqil istiqaməti müəyyənləşmişdir. 

Qanun sosial, siyasi, mədəni, eləcə  də başqa sahələrdə kişi və qadınların bərabər 

hüquqlu olmasının konstitusional zəmanətlərinin təminatını nizamlayır, cinsi 

mənsubiyyətə görə ayrı-seçkiliyin ləğvinə yönəlmiş  şəkildə, fərqli cinsdən olan 

şəxslərin bərabər imkanlara malik olmalarına dövlət zəmanətini müəyyən edir. 

 

Monitorinqin metodikası 



 

Monitorinqin birinci mərhələsi sosial fəaliyyətin şaquli və üfüqi istiqamətlərdəki ikifokuslu 

kəsiyi - yəni milli mexanizmin strukturları  səviyyəsində  və bölgələrdə yaşayan qadınların 

gündəlik yaşayışları səviyyəsində olan kəsik, metodoloji prinsip əsasında gender bərabərliyi üzrə 

milli mexanizmin öyrənilməsi və effektivliyinin analizini nəzərdə tutur

9

. Bu cür ikifokuslu 



                                                 

9

 Sosial Elmin Əsası Small.A. 2001,P.76   



11 

 

analiz, bir tərəfdən nazirliklər və bölgələr səviyyəsində milli mexanizmin struktur elementlərinin 



fəaliyyətinin effektivliyini dəqiq analiz etməyə imkan verir.  

Başqa bir tərəfdən, bizim apardığımız analiz gender bərabərliyi üzrə hüquqi sənədlər və 

səlahiyyətli orqanların fəaliyyəti haqqında qadınların real olaraq nə  dərəcədə tanış olduqlarını 

görməyə imkan verir. Gender bərabərliyi siyasətinin bərqərar olması  həmin səlahiyyətli 

orqanların birbaşa vəzifəsidir, çünki dövlət təkcə gender siyasətinin əsas hissəsi olan,  bərabərliyi 

və qadınların vəziyyətinin yalnız hakimiyyət institutları  səviyyəsində yaxşılaşdırmaqdan deyil, 

həmçinin onların gündəlik həyatlarında hüquqlarının müdafiəsini təmin edən mexanizmlərin 

gücləndirilməsini həyata keçirməlidir.  

 

Monitorinqin əhatə etdiyi ərazi  

 

Monitorinqin əhatə etdiyi yerlər aşağıdakı səbəblər əsasında müəyyən edilmişdir:  

 

Kürdəmir və Salyan - ölkənin mərkəzi hissəsində yerləşən və iqtisadi cəhətdən orta 



səviyyədə inkişaf etmiş bölgələr; 

 

Lənkəran - ölkənin cənubunda  İranla sərhəddə yerləşən, inkişaf etmiş bölgə. Bu 



mürəkkəb qonşuluğun təsiri altında gender stereotipləri formalaşmışdır; 

 

Xudat - ölkənin şimalında, Rusiya ilə sərhəddə yerləşən kiçik kurort şəhəri. Bu şəhərin 



sakinləri öz qonşuları ilə aktiv iş  əlaqələri qurmuşlar. Onlar tez-tez Rusiyaya qazanc 

məqsədilə gedirlər, bu isə öz növbəsində gender stereotiplərində özünü biruzə verir. 

Bu cür nəzərə almaq forması nisbətən problemsiz bölgələrdə gender siyasətinin həyata 

keçirilməsi, ümumilikdə onun təsir qüvvəsinin hansı səviyyədə olmasından xəbər verir. 

 

Respondentlərin identifikasiyası 

 

Sorğuda 120 nəfər qadın iştirak etmişdir.  İştirakçıların yaş  həddi 18-dən 60-a qədər 

olmuşdur, yəni respondentlərin böyük hissəsi iqtisadi cəhətdən aktiv hesab edilən kateqoriyaya 

aid olan qadınlar olmuşdur. Sorğu iştirakçılarının 10 %-i 18 -22 yaş arasında olan qadınlar, 38% 

isə 55-60 yaşında olan qadınlar təşkil etmişdir. Biz daha çox gənc qadınları sorğu-sual etmək 

istəyirdik, lakin onlar nə sorğuya, nə  də ki, şifahi müsahibəyə heç bir maraq göstərmirdilər, 

səbəb kimi isə ya həddən artıq məşğul olduqları və ya ailələrində ola biləcək narazıçılıqlardan 

qorxduqları göstərilirdi. Yaşlı qadınlar isə, sözün əsl mənasında fikirlərinin dinlənilməsi üçün 

üçün təkid edirdilər.   

Sorğuda iştirak edən qadınların böyük əksəriyyəti 44%, məhz gender bərabərliyi haqqında 

qanunun şamil olunacağı kateqoriyaya aid olan qadınlar idi. Gender siyasətinin logikasına görə 


12 

 

bu yaş kateqoriyasına aid olan qadınlar hakimiyyət strukturlarının bütün səviyyələrində 



qərarların qəbul edilməsində, əmək qabiliyyətlərinin reallaşması imkanlarında və sosial müdafiə 

prinsiplərinin möhkəmlənməsində gender bərabərliyi üzrə milli mexanizmin fəaliyyətinin 

nəticələrini daha çox hiss etməlidirlər. Təəssüf ki, monitorinqin göstərdiyi kimi bu baş vermir, 

gender bərabərliyinin bərqərar olmasının bölgə prosesi isə ləngiyir.  

Respondentlərin seçimi respublikada qadınlar üçün daha münasib sayılan sahələrdə 

birləşmişdi: təhsil və  səhiyyə. Sorğu iştirakçılarının 86%-i uşaq bağçalarının tərbiyyəçiləri və 

direktorları, metodistlər, müəllimələr və  məktəb direktorları, həkim-pediatrlar və  həkim-

ginekoloqlar idi. 7% bölgə icra hakimiyyətlərinin və bölgə bələdiyyə orqanlarının əməkdaşları, 

7% fermerlər və şəxsi biznesləri ilə məşğul olan qadınlar idi. 

77,3% iştirakçının övladları var. Uşaqların sayına görə belə nəticə çıxartmaq olar ki, bizim 

cəmiyyətdə çoxuşaqlı ailələr yoxa çıxmaq üzrədir:  58,8% iştirakçının iki uşağı var, 22,3% üç, 

7,7%  bir, 2,2% ümumiyyətlə uşaqları yoxdur. 

 

Regional gender siyasətinin durğunluğu 

 

Qadınlar sosial həyata laqeyd münasibət göstərirlər, hətta bu tendensiya məhz gənc 

qadınlar üçün xarakterikdir. 

Cədvəl 1. Siz ictimai həyatda iştirak edirsinizmi? (əgər iştirak edirsinizsə, onda nə cür?) 

Siz ictimai həyatda iştirak 

edirsinizmi? (əgər iştirak 

edirsinizsə, onda nə cür?) 



 

 



Bəli 19,2% 

Xeyr 67,3% 

Cavab verməyənlər 13,5% 

Cəmi 100,0% 

 

Cəmi 19,2% ictimai həyatla maraqlanırlar, onlar əsasən yaşlı  və subay qadınlardır. 



Sorğuların fəaliyyət növləri göstərilən bəndlərində  ağbirçək qadınlar komitəsi birinci yerdədir, 

sorğu iştirakçılarının 36% - dən çoxu orada işləyir. Belə bir fikir yaranır ki, bölgələrdə fəaliyyət 

göstərən yeganə qadın təşkilatı  məhz budur. Özü də bu strukturlar donor köməyi olmadan, öz 

planları üzrə işləyir və həyat təcrübələrini başqalarıyla bölüşməyə çalışırlar. 

 Azərbaycanın gənc parlamentində  cəmi bir nəfər qız iştirak edir. Qadın - bələdiyyə 

üzvlərinin də böyük əksəriyyəti yaşlı qadınlardır. Beləliklə, nəticə  çıxarmaq olar ki, gender 



13 

 

bərabərliyinə cavabdeh olan bölgə strukturları gənc qadınlarla çox az işləyirlər. Bölgələrdə əsas 



fəallıq pensiya yaşına çatmış qadınlara məxsusdur, bu kateqoriyaya aid olan qadınlar isə əsasən 

sovet dövründə formalaşmışlar.  

Əgər gənc qadınlar sosial həyatda iştirak edirlərsə, bu vaxt onların seçdikləri sahə  

ailələrindəki vəzifələrinə yaxın olur. Məsələn, gənc qadınların sosial fəallığının daha çox 

yayılmış forması - valideyn komitələrində, və ya pedaqoq-valideyn təşkilatlarındakı işdir.  

Gənclərin sosial həyata maraqlarının az olması, onların asudə vaxtlarının azlığı, dərsdən 

sonrakı hazırlıq qruplarının və  məktəbəqədər uşaq müəssisələrinin yoxluğu ilə başa düşülür. 

Bütün bunları  nəzərə alaraq belə  nəticə  çıxarmaq olar ki, gender bərabərliyinə cavabdeh olan 

bölgə strukturlarının işinin prioritet siyahısına qadınların sosial həyatına yardım məsələləri daxil 

deyildir.  



Cədvəl 2. Siz ictimai həyatda necə iştirak edirsiniz?  

Siz ictimai həyatda necə iştirak 

edirsiniz 

Valideyn, Uşaq və Müəllim 



İctimai Birliyinin üzvləri 

3,1% 


 “VUM” İctimai Birliyinin üzvləri 4,1% 

Bələdiyyə orqanlarının üzvləri 16,0% 

Mərkəzi kitabxanada “Gənclər” 

Birliyinin üzvləri  

11,1% 

Ağbirçək Qadınlar Komitəsi 36,1% 



Mərkəzi kitabxanada gender 

məsələləri ilə əlaqə 

11,1% 

Azərbaycan Gənclər 



Parlamentinin üzvü 

2,1% 


Hüquq mərkəzlərinin işində 

iştirak etmək  

6,4 % 

Cəmi 100,0% 



 

Təsadüfi deyildir ki, “Azərbaycan konstitusiyasında kişi və qadınların eyni hüquqa malik 

olduqlarını bilirsinizmi?” sualına cəmi 70,2% respondent müsbət cavab vermişdir, sualа  mənfi 

cavab vermiş  və ya cavab verməkdə  çətinlik çəkmiş 29,8% iştirakçı arasında isə bir nəfər də 

olsun yaşlı qadın yoxdur.  

Qadınların 76,2% əmindir ki, milli adət-ənənələrə görə kişilərin hüquqları daha çoxdur. 



14 

 

Cədvəl 3. Azərbaycan konstitusiyasında  kişi və qadınlar eyni hüquqa malikdirlər:  

Azərbaycan konstitusiyasında  kişi və qadınlar eyni hüquqa malikdirlər % 

Bəli 70,2% 

Xeyr 9,6% 

Cavab verməkdə çətinlik çəkirəm 14,4% 

Cavab verməyənlər 5,8% 

Cəmi 100,0% 

 

Bölgələrdə gender bərabərliyinin bərqərar olması məsələsində çox narahatedici tendensiya 



ondan ibarətdir ki, hər ikinci qadın  şəxsi hüquqlarının lazımi səviyyədə müdafiə olunmasına 

əmin deyil. 



Cədvəl 4. Şəxsən siz öz hüquqlarınızın müdafiə olunmasına ehtiyac duyursunuzmu?  

Şəxsən siz öz hüquqlarınızın 

müdafiə olunmasına ehtiyac 

duyursunuzmu? 

 



Bəli 51,0% 



Xeyr 42,3% 

Cavab verməkdə çətinlik çəkirəm 1,9% 

Cavab verməyənlər 4,8% 

Cəmi  


100,0% 

 

Öz hüquqlarından məhrum olunmuş  və ya hansısa sahədə ayrı-seçkiliyə  məruz qalmış 



qadınların faiz göstəricisi daha yüksəkdir. Qadınların 64,9% hesab edir ki, onların  əhatəsində 

qadın hüquqları az müdafiə olunmuşdur, lakin bununla yanaşı 13,5% tam bərabərhüquqlu 

olduqlarını iddia edirlər. 

Cədvəl 5. Sizin əhatənizdə elə bir qadın varmı ki, onun hüquqlarının müdafiə olunmasına ehtiyac 

var? 


Sizin əhatənizdə elə bir qadın 

varmı ki, onun hüquqlarının 

müdafiə olunmasına ehtiyac 

var? 


  

 



Bəli 67 

64,4% 


Xeyr 14 

13,5% 


Dəqiq bilmirəm 20 

19,2% 


15 

 

Cavab verməyənlər 3 



2,9% 

Cəmi 104 

100,0% 

 

Bölgədə gender siyasətinin həyata keçirilməsinə kim cavabdehdir? - sualına 71,2%, cavab verə 



bilməmişdir, “bilmirəm” deyənlərin miqdarı - 18,2%. 

Cədvəl 6.  Bölgədə gender siyasətinin həyata keçirilməsinə kim cavabdehdir? 

Bölgədə gender siyasətinin həyata 

keçirilməsinə kim cavabdehdir? 

 



Qadın hüquqlarını kim müdafiə 

edirsə, elə o cavabdehdir. 

1,0% 

Məlumatım yoxdur 



1,0% 

Rayon İcra Hakimiyyəti Başçısının 

Humanitar Məsələlər üzrə Müavini 

2,9% 


İcra hakimiyyəti 4,8% 

Qadın şurası 1,0% 

Bilmirəm 18,2% 

Cavab verməyənlər 71,1% 

Cəmi  

100,0% 


 

Yaşadıqları bölgədə gender siyasətinin həyata keçirilməsinə kimin cavabdeh olmasından 

qadınların tam məlumatsız olması çox narahatedici faktdır və milli mexanizmin bölgələrdəki 

qollarının zəif olmasından xəbər verir.  

Bölgələrdə maarifləndirmə işlərinin yox dərəcədə olmasından irəli gələn, qadınların sosial 

həyata laqeyd münasibətlərini aşağıdakı məlumatlar təsdiq edir: sorğuda iştirak edən qadınların 

21,1%  əmindir ki, onların yaşdıqları bölgədə öz hüquqlarını müdafiə edə biləcək bir struktur 

yoxdur. Hətta bu faiz göstəricisi  ən çox, uşaqları olan gənc qadınlara aiddir. Bu isə öz 

növbəsində bölgə hakimiyyət orqanları üçün gender bərabərliyi məsələlərinin elə  də vacib 

olmaması barədə nəticələrimizi təsdiq edir. 

Nə  qədər ki, bölgələrdə gender bərabərliyinin təmin olunması üzrə  vəzifə borcları  və 

gender faktlarının hesabatı  vəzifə sahibləri üçün formal xarakter daşıyır, gender bərabərliyinin 

mexanizmləri lazımi səviyyədə  fəaliyyət göstərə bilməyəcəkdir. Gender bərabərliyi üzrə 

koordinatorlar yalnız vəzifə sahibləri arasından yox, iş  təcrübəsinə malik olan, gender 

problematikası sahəsində peşəkar bilik və savad qazanmış insanlar arasından seçilməlidir. Əsas 

faktorlardan biri gender bərabərliyi prinsiplərinin mütləq və insan üçün dəyərli olduğuna əminlik 



16 

 

hisslərinin varlığı  və bu prinsiplərin milli maraqlarla üst-üstə düşməsini anlamaqdır. Bizim 



fikrimizcə, göstərilən struktur və köklü dəyişiklikləri mümkün qədər tez həyata keçirmək 

lazımdır, çünki qadınların “ümid ehtiyatları” tükənməkdədir. 

 

Ailə, Qadın və  Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsinin regionlarda gender siyasətinin 

möhkəmlənməsində təsiri 

 

Qeyd etmək lazımdır ki, qadınlar öz hüquqlarının müdafiəsinin yalnız Ailə, Qadın və Uşaq 

Problemləri üzrə Dövlət Komitəsinin mərkəzi mexanizmi ilə bağlı olduğunu bildirirlər. Sorğuda 

iştirak edənlərin 46,3% öz hüquqlarının pozulduğu təqdirdə məhz bu dövlət orqanına müraciət 

edəcəklərini bildirmişlər. Sadə kəndli qadınların nəzərində bölgələrdəki hakimiyyət orqanları və 

vətəndaş cəmiyyəti sektoru az effektlidir, buna görə də bu orqanlara müraciət edəcək qadınların 

say göstəricisi təxminən eynidir: bələdiyyə orqanlarına 11,6 %, QHT-larına 10,4%.  

 Sorğu iştirakçılarının dörddə üç hissəsindən çoxu ölkədə ailə və qadınların problemləri ilə 

məşğul olan komitənin mövcudluğundan xəbərdardır, lakin qadınların dövlətin idarə 

olunmasında iştirak etməsi məsələsinin, dövlət siyasəti səviyyəsində olduğunu bilən qadınların 

sayı  iştirakçıların yarısından azdır. Hərçənd, partiya üzvlüyünün korrelyasiyası göstərir ki, 

qadınların 64,6% hakimiyyətdə olan “Yeni Azərbaycan” partiyasının üzvüdür. 



Cədvəl 7. Siz Respublika Prezidentinin 6 mart 2000-ci il tarixli “Dövlət Qadın Siyasətinin 

Həyata Keçirilməsi Haqqında”  Fərmanı olduğundan xəbərdarsınızmı? 

Siz Respublika Prezidentinin 6 mart 2000-ci il tarixli “Dövlət Qadın 

Siyasətinin Həyata Keçirilməsi Haqqında”  Fərmanı olduğundan 

xəbərdarsınızmı? 

 



Bəli 48,1% 

Xeyr 23,1% 

Nə isə bir şey eşitmişəm 17,3% 

Cavab verməyənlər 11,5% 

Cəmi 100,0%

 

İcra hakimiyyəti strukturları tərəfindən gender bərabərliyinin gizli- xoşagəlməz bir faktor 



kimi qəbul edilməsi, gender bərabərliyinin mərkəzi mexanizminin təsirinin lazımi səviyyədə 

olmaması qadınların bərabər hüquq və imkanlar əldə etməsi prosesini çətinləşdirir.  

 

 


17 

 

Cədvəl 8.  Ailə, Qadın və  Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsi tərəfindən sizin yaşadığınız 

bölgədə tədbirlər keçiribmi? 

Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsi tərəfindən 

sizin yaşadığınız bölgədə tədbirlər keçiribmi? 

 



Bəli 36,5% 

Xeyr 20,2% 

Nə isə bir şey eşitmişəm 31,7% 

Bilmirəm 1,0% 

Cavab verməyənlər 10,6% 

Cəmi 100,0% 

 

Bu göstəricilər elə də təəccüb doğurmur, çünki bölgələrdə gender bərabərliyi üzrə keçirilən 



tədbirlər, bir qayda olaraq aktiv qadınlar üçün nəzərdə tutulur. Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri 

üzrə Dövlət Komitəsinin bölgələrdə keçirdiyi tədbirlər haqqında olan suala müsbət cavab verən 

respondentlərin 36,5%, bələdiyyə orqanlarının 56,7% isə ağbirçək qadınlar klublarının üzvüdür.  

Ağbirçək qadınlar klubunun üzvü olan qadınların demək olar  hamısı qeyd edir ki, onlar əvvəllər 

“Sevil” cəmiyyətində  fəaliyyət göstəriblər, indi isə  həmin cəmiyyətin bazasında belə klub 

yaradılıb.  

Gender bərabərliyi üzrə  mərkəzi orqanların nümayəndələri ilə keçirilən bu tipli görüşlər, 

göründüyü kimi, bölgə orqanlarının təcrübəsində  və qadınların gündəlik həyatında gözəçarpan 

bir dəyişikliyə  səbəb olmayıb. Görüşlərin mövzusunun nəyə aid olduğu 81,7% iştirakçının 

yadına düşmür. 5,6% qeyd edir ki, Dövlət Komitəsi tərəfindən keçirilən diskussiyaların mövzusu  

qadınların şəxsi bizneslə məşğul olmaq imkanlarına aid imiş, 5,8% zorakılıqla mübarizəyə, 2,3% 

bildirir ki, bu Dövlət Komitəsinin sədr müavini Sədaqət Qəhrəmanova ilə görüş olmuşdur, 2,5% 

gender problemlərinin ümumilikdə müzakirə olunduğunu qeyd edir, 2,1% onların bayram 

münasibətilə təbrik olunduqlarını xatırlayır.  

Belə  nəticə  çıxarmaq olar ki, gender bərabərliyi üzrə  mərkəzi orqanın nümayəndələrinin 

iştirakı ilə keçirilən regional tədbirlər elə də geniş vüsət almır, qadınlar əvvəlki kimi Ailə, Qadın 

və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsinin fəaliyyəti barədə xəbərdar olmadıqlarını bildirilər. 

Sorğuda iştirak edən qadınların 62,5% bu orqanın ümumiyyətlə nə ilə məşğul olduğunu bilmir.  

Onlar adıçəkilən orqanın yaradılması barədə müxtəlif mülahizələr söyləyirlər. 

 

 



18 

 

Cədvəl 9. Sizin fikrinizcə, Ailə, Qadın və  Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsi hansı 

məsələləri həll edir?  

Sizin fikrinizcə, Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə 

Dövlət Komitəsi hansı məsələləri həll edir? 

 



Qadın hüquqlarının müdafiəsi 15,6% 

Zorakılığın ləğvi 3,9% 

Qadın və uşaqların problemləri 3,8% 

Qadın və uşaq hüquqlarının müdafiəsi 1,0% 

Şəxsi biznes 

2,9% 


İndiki zamanda qadınların real həyata uyğunlaşmanı 2,9% 

Qadın hüquqlarının bərpası, zorakılığa qarşı mübarizə, 

gender bərabərliyi 

1,9% 


Uğur qazanmış qadınların reklam edilməsi ilə 

məşğuldurlar 

3,0% 

Gender bərabərliyi 1,0% 



Bilmirəm 3,8% 

Cavab verməyənlər 60,2% 

Cəmi 100,0% 

 

Sorğu iştirakçılarının cəmi 1%-nin gender bərabərliyi haqqında məlumatı var. Dövlət 



Komitəsi əsasən qadın hüquqlarının müdafiəsi ilə məşğul olan orqandır - 15,6%  zorakılığa qarşı 

mübarizə - 3,9% və qadınların  şəxsi biznesi - 2,9% . Bəzi cavablardakı istehzanı da gözdən 

qaçırmaq mümkün deyil - uğur qazanmış qadınların reklam edilməsi ilə məşğuldur - 3 %. 

Dövlət Komitəsinə şəxsən müraciət edən qadınların miqdarı 3% - dir, amma iştirakçıların 

böyük əksəriyyəti əmindir ki, qadınların müraciəti zamanı Dövlət Komitəsi yardım edə bilər.  

Cədvəl 10. Qadın hüquqlarının pozulduğu zaman Dövlət Komitəsinin ona yardım edəcəyinə  

arxayın ola bilərmi? 

Qadın, hüquqlarının pozulduğu zaman Dövlət Komitəsinin ona 

yardım edəcəyinə  arxayın ola bilərmi? 

 



Bəli 65,4% 



Xeyr 15,4% 

Hər bir vəziyyətdə yox 

1,0% 


19 

 

Cavab verməyənlər 18,2% 



Cəmi  

100,0% 


 

Milli mexanizmin fəaliyyətinin effektivliyi bir qayda olaraq həm dövlətin, həm də milli 

mexanizmin özünün yüksək pozitiv epitetlərilə  zəngin olur. Bununla bağlı sadə bir kəndli 

qadınların bizə bildirdikləri  şəxsi arzu və istəkləri maraqlıdır, bu arzuların arxasında isə 

işədüzəlmə, məşğulluq, bürokratizm, yaşayış yerinin pis olması, ailə problemləri kimi həllini 

tapmamış problemlər durur, amma xoşbəxtlikdən qadınlarda sosial optimizm hisslərinin 

yüksəlməsini də müşahidə etmək mümkündür. Qadınların Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə 

Dövlət Komitəsinə  işlərində  uğur, gender təbliğatının aparılması, televiziya verilişlərinin 

açılması kimi arzuları bunu təsdiq edir. Bu artıq vətəndaş  təşəbbüsləridir, deməli gender 

bərabərliyi mədəniyyətini yüksəltmək üçün əsaslı fundament mövcuddur.  



Cədvəl 11. Şəxsən siz Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsinə nə arzulamaq 

istərdiniz?  

Şəxsən siz Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət 

Komitəsinə nə arzulamaq istərdiniz? 

 



Yalnız kağız üzərində yox, həqiqətən qadın problemləri ilə 



maraqlansınlar 

2,0% 


Arzularım çoxdur, əgər onları eşitmək istəyirlərsə, onda 

qoy yaşadığım ünvana gəlsinlər 

11,0% 

Buna inamım az olsa da, istərdim ki, bizim 



problemlərimizlə maraqlansınlar 

11,0% 


Qadın və uşaqlara daha çox maraq göstərmələrini istərdim 3,0% 

Uğur və müvəffəqiyyətlər arzulayıram 5,4% 

Təbliğatın gücləndirilməsini 4,0% 

Qadınların yaşayış problemlərinin həllini tapsınlar 27,6% 

Vədlərini yerinə yetirsinlər 1,0% 

Daha çox ailələrə kömək göstərsinlər 19% 

Regionlarda yeni iş yerlərinin açılmasını 15,0% 

Çox miqdarda televiziya verilişləri və açıq söhbət 1,0% 

Cəmi 100,0% 

 


20 

 

Yaxşı olardı ki, ailənin ictimai dəyərini dərk edərək, Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə 



Dövlət Komitəsi siyasət, əmək, təhsil sahələrində gender bərabərliyinin bərqərar edilməsi, daha 

yaxşı yaşamaq üçün qadın hüquqlarının təsdiq edilməsi istiqamətlərində daha çox regional 

proqramlar  hazırlasın.  

 

Gender bərabərliyi üzrə milli mexanizm: təcrübə, problemlər və  vətəndaş  cəmiyyəti ilə 

əməkdaşlıq perspektivləri 

 

Gender yanaşması dövlət siyasətinin bütün struktur elementlərinin inteqral hissəsi 

olmalıdır. Bununla yanaşı  vətəndaş  cəmiyyətinin nümayəndələrinə  hər iki cinsə  mənsub olan 

insanların mənafelərini müdafiə edərək gələcək inkişafı üçün şərait yaratmaları vacibdir. Bu 

zaman, bir çox səbəblərə görə ayrı-seçkiliyə məruz qalan və Azərbaycan əhalisinin 52%-ni təşkil 

edən qadınların gender maraqlarına xüsusi yer ayrılmalıdır.  

Bizim fikrimizcə, gender bərabərliyi problemləri  üzrə dövlət və  vətəndaş strukturlarının 

dialoqunun təşkil ediməsi üçün monitorinq və institusional mexanizmin effektivliyinin düzgün 

qiymətləndirilməsi sistemi əsas ola bilər. Monitorinqin keçirilməsi üçün bizə gender 

bərabərliyinin təminatına dair müəyyən sahələr üzrə fəaliyyət göstərən nazirliklərin işi haqqında 

məlumatı öyrənmək vacib idi. Biz iki metoddan istifadə etmişdik: elektron məktubların-

tələbnamələrin göndərilməsi və telefon sorğusu. Bunlar sadə insanların dövlət məmurları ilə 

əlaqə yarada bilmələrinin səviyyəsinin və məmurların vətəndaş cəmiyyətinin tələblərinə reaksiya 

verməsinin qiymətləndirilməsi üçün kifayət qədər məhsuldar metodlardır. Sorğulara aşağıdakı 

suallar daxil idi: 

1.

 



Sizin struktur gender bərabərliyi üzrə hansı proqramı yerinə yetirir?  

2.

 



Gender bərəbərliyi haqqında qanunun qəbul edilməsi ilə  əlaqəli sizin struktur 

tərəfindən hansı normativ aktlar qəbul edilmiş, və ya təklif edilmişdir? 

3.

 



Gender bərabərliyinin təminatı  məqsədilə sizin struktur vətəndaş sektoru ilə necə 

əməkdaşlıq edir? 

4.

 



Sizin strukturun cavabdeh olduğu sahədə qadınların hüquqlarının pozulması ilə bağlı 

müraciətlər tez-tez olurmu? 

5.

 



Qadınların müraciətləri üzrə sizin struktur hansı addımlar atır? 

 Ailə, Qadın və  Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsi böyük təvazökarlıqla gender 

siyasətinin həyata keçirilməsinə cavabdeh olan, müəyyən sahələr üzrə nazirliklərin 

əməkdaşlarının bütün koordinatlarını “fokal mərkəzləri” bizə  təqdim etdi. Bu təşkilati dəstək 

sayəsində, məlumat almaq üçün konstitusional hüquqa malik və  vətəndaş  cəmiyyətinin 

strukturuna daxil olan GBQT İB 20 nazirliyə və 9 dövlət komitəsinə müraciət etmişdir. Dörd ay 



21 

 

ərzində biz, aşağıda göstərilən strukturların ünvana müraciət etmiş  və telefon vasitəsilə  əlaqə 



yaratmışıq:  

1.

 



Xarici İşlər Nazirliyi 

2.

 



Daxili İşlər Nazirliyi 

3.

 



Milli Təhlükəsizlik Nazirliyi 

4.

 



Мüdafiə Nazirliyi 

5.

 



Fövqəladə Hallar Nazirliyi 

6.

 



Müdafiə Sənayesi Nazirliyi 

7.

 



Ədliyyə Nazirliyi 

8.

 



Мaliyyə Nazirliyi 

9.

 



Vergilər Nazirliyi 

10.


 

İqtisadi İnkişaf Nazirliyi 

11.

 

Sənaye və Energetika Nazirliyi 



12.

 

Nəqliyyat Nazirliyi 



13.

 

Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi 



14.

 

Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi 



15.

 

Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi 



16.

 

Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi 



17.

 

Təhsil Nazirliyi 



18.

 

Səhiyyə Nazirliyi 



19.

 

Rabitə və İnformasiya Texnologiyaları Nazirliyi 



20.

 

Gənclər və İdman Nazirliyi 



1.

 

Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsi 



2.

 

Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Qiymətli Kağızlar üzrə Dövlət Komitəsi 



3.

 

Qaçqın və Məcburi Köçkünlərin İşləri üzrə Dövlət Komitəsi 



4.

 

Dövlət Gömrük Komitəsi 



5.

 

Dövlət Əmlakının İdarə Olunması üzrə Dövlət Komitəsi 



6.

 

Torpaq və Xəritəçəkmə üzrə Dövlət Komitəsi 



7.

 

Dövlət Statistika Komitəsi 



8.

 

Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsi 



9.

 

Xaricdə Yaşayan Azərbaycanlılarla iş üzrə Dövlət Komitəsi  



Lakin keçirilən tədqiqatlar göstərdi ki, gender bərabərliyi üzrə milli strukturlardan yalnız 

aşağıda göstərilən nazirliklərə virtual şəkildə müraciət etmək mümkündür: Xarici İşlər Nazirliyi, 

Maliyyə Nazirliyi, Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi, Ekologiya və Təbii Sərvətlər 

Nazirliyi və Dövlət Statistika Komitəsi, Xaricdə Yaşayan Azərbaycanlılarla iş üzrə Dövlət 



22 

 

Komitəsi. Daxili İşlər Nazirliyinin fokal mərkəzi ilə  əlaqə saxlamaq üçün elektron ünvanı 



axtarmağa cəhd göstərən zaman Daxili İşlər Nazirliyinin nəzdində  fəaliyyət göstərən zorakılıq 

qurbanlarına kömək üçün yaradılmış, “Qaynar xətt”lə  əlaqə yaratdıq, amma orada da bizi 

maraqlandıran elektron ünvanı tapmaq mümkün olmadı.   

Paradoks da olsa, faktdır: hökumətin elektron rabitəsi ilə təminatına birbaşa cavabdeh olan 

Rabitə  və  İnformasiya Texnologiyaları Nazirliyinin fokal mərkəzi elektron rabitə ilə  təmin 

olunmayıb. Bütün bunlardan ancaq birmənalı  nəticə  çıxarmaq mümkündür: gender siyasətinin 

həyata keçirilməsinə cavabdeh olan dövlət strukturları virtual cəhətdən əlçatmazdırlar, bu isə öz 

növbəsində kompüter informasiya texnologiyalarının inkişafı üzrə milli strategiyaya ziddir. 

Amma bütün nazirliklərin internetə  çıxışı mövcuddur və  hər bir nazirliyin öz saytının olması 

vacibdir, belə bir təəssürat yaranır ki,  onlar vətəndaş cəmiyyətinin subyektləri ilə virtual əlaqə 

yaratmaqda maraqlı deyillər. Hətta Ailə, Qadın və  Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsinin 

saytında da adi insanların müraciət edə biləcəkləri elektron ünvan və əlaqə koordinatları yoxdur.  

Bizi həmçinin idarələrdə  və ya nazirliklərdə gender bərabərliyinin həyata keçirilməsinə 

cavabdeh olan məmurların statusu və vəzifə səlahiyyətləri maraqlandırırdı. Yalnız iki nazirlikdə 

gender siyasətinə nazir müavinləri nəzarət edir: Mədəniyyət və Turizm Nazirliyində Sevda 

Məmmədəliyeva və  Təhsil Nazirliyində  İradə Hüseynova. 16 nazirlik və dövlət komitələrində 

fokal mərkəz kadrlar şöbəsinin müdiri və ya əməkdaşları, bəzi hallarda ümumi şöbələrin 

əməkdaşları təmsil edirlər. Bu cür vəziyyət aşağıda göstərilən nazirliklərdə nəzərə çarpır: Daxili 

İşlər və Milli Təhlükəsizlik, Fövqəladə Hallar, Sənaye Müdafiəsi, Vergilər,  İqtisadi  İnkişaf, 

Sənaye və Energetika, Nəqliyyat, Kənd Təsərrüfatı, Ekologiya və  Təbii Sərvətlər, Rabitə  və 

Texnologiyalar nazirlikləri.  Analoji vəziyyət aşağıdakı dövlət komitələrində də müşahidə edilir: 

Qaçqın və  Məcburi köçkünlər, Qiymətli Kağızlar, Gömrük Nəzarəti, Dövlət  Əmlakının  İdarə 

Olunması , Xaricdə yaşayan Azərbaycanlılarla iş Üzrə Dövlət Komitələrində.   

 Problem  yalnız gender bərabərliyinə cavabdeh olan məmurların statusları haqqındakı 

məlumatın əlçatan olması deyil, halbuki bu kifayət qədər prinsipial bir məsələdir. Əsas problem 

həmin məmurların gender sahəsindəki bilik və  səlahiyyətlərinin səviyyələrinin hansı durumda 

olmasıdır. Əlbətdə bu əməkdaşların gender sahəsindəki fəaliyyətlərinin motivasiyası üçün dövlət 

büdcəsindən heç bir vəsait ayrılması  nəzərdə tutulmayıb. Gender problemlərinə deklorativ, 

formal yanaşma hər şeydən çox bu səbəbə görə başa düşülür. Bundan əlavə, dövlət məmurlarının 

keçdiyi hazırlıq  mərhələsinin gender ölçülməsi həyata keçirilmir və telefon müsahibələrindən 

göründüyü kimi, bir çox fokal mərkəz nümayəndələrinin baza - gender bilikləri yoxdur, onların 

hazırlıqları üçün lazım olan vəsaitlərinin yoxluğu isə keyfiyyətli iş prinsiplərinə maneədir.   



23 

 

Gender dezaqreqasiya informasiyasının toplanmasının dəqiq nizama salınmış sisteminin, 



onun interpretasiyası  və  tətbiqi təcrübəsinin yoxluğu gender analizinin həm müəyyən sahələr, 

həm də ümumrespublika səviyyələrində  həyata keçirilməsini çətinləşdirir.  

Milli mexanizmin nazirliklər üzrə nümayəndələrinin telefon sorğusu sahələr üzrə 

strukturların fəaliyyət göstərməsinin birmənalı olmayan panoramasını açıq  şəkildə göstərir. 

Məsələn, aşağıda göstərilən dövlət strukturları müəyyən informasiya və  məlumatları  təqdim 

etmişlər. 



Yüklə 0,54 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©www.azkurs.org 2020
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə