Funksiyaning o‘zgarmaslik sharti. Funksiyaning to’plamdagi va nuqtadagi monotonlik sharti



Yüklə 0,72 Mb.
səhifə1/4
tarix28.11.2023
ölçüsü0,72 Mb.
#168953
  1   2   3   4
4-mavzu2

Funksiyaning doimiylik sharti. Funksiyaning to’plamdagi va nuqtadagi monotonlik sharti.

REJA:

Funksiyaning o‘zgarmaslik sharti

  • 1-teorema. f(x) funksiya (a,b) da differensiallanuvchi bo‘lsin. Shu intervalda f(x) funksiya o‘zgarmas bo‘lishi uchun f’(x)=0 bo‘lishi zarur va yetarli.
  • Misol. Funksiyaning o‘zgarmaslik shartidan foydalanib

    sin2x= (1-cos2x) formulaning o‘rinli ekanligini isbotlang.

  • Yechish. Quyidagi funksiyani qaraymiz: f(x)=sin2x+ cos2x, bu funksiya (-;+) da aniqlangan, differensiallanuvchi va hosilasi aynan nolga teng: f’(x)=2sinxcosx-sin2x=0. Funksiyaning o‘zgarmaslik shartiga ko‘ra
  • sin2x+ cos2x=C

    o‘rinli. C ni aniqlash uchun x argumentga qiymat beramiz, masalan x=0 bo‘lsin. U holda C= va

  • sin2x+ cos2x= yoki sin2x= (1-cos2x) bo‘ladi.

Funksiyaning o‘sishi va kamayishi.

  • Biz bu yerda funksiya hosilasi yordamida funksiyaning monotonligini aniqlash mumkinligini ko‘rsatamiz.
  • 2-teorema. Faraz qilaylik f(x) funksiya (a;b) intervalda aniqlangan va differensiallanuvchi bo‘lsin. Bu funksiya (a;b) intervalda kamaymaydigan (o‘smaydigan) bo‘lishi uchun f’(x) 0 (f’(x) 0) tengsizlikning o‘rinli bo‘lishi zarur va yetarli.
  • 3-teorema. Agar f(x) funksiya (a,b) intervalda differensiallanuvchi va x(a;b) uchun f’(x)>0 (f(x)<0 ) bo‘lsa, u holda f(x) funksiya (a,b) intervalda qat’iy o‘suvchi (kamayuvchi ) bo‘ladi.

Ushbu y=x3 funksiya (-1;1) intervalda qat’iy o‘suvchi, lekin uning
hosilasi x=0 nuqtada nolga teng bo‘ladi.
Shunga o‘xshash f(x)=x+cosx funksiya ham aniqlanish sohasida qat’iy o‘suvchi, ammo uning hosilasi f’(x)=1-sinx cheksiz ko‘p nuqtalarda
( )
nolga teng bo‘ladi. (1-rasm)
Bu misollar yuqoridagi teoremaning shartlari funksiyaning qat’iy o‘suvchi (kamayuvchi) bo‘lishi uchun faqat yetarli shart ekanligini ko‘rsatadi.
1-misol. Ushbu f(x)=2x2-lnx funksiyaning monotonlik intervallarini toping.
Yechish. Funksiya (0;+) intervalda aniqlangan. Uning hosilasi f’(x)=4x-1/x ga teng. Yuqoridagi yetarli shartga ko‘ra, agar 4x-1/x>0 bo‘lsa, ya’ni x>1/2 bo‘lsa, o‘suvchi; agar 4x-1/x<0 bo‘lsa, ya’ni x<1/2 bo‘lsa funksiya kamayuvchi bo‘ladi. Shunday qilib, funksiya (0;1/2) intervalda kamayuvchi, (1/2;+) intervalda o‘suvchi bo‘ladi.

2-misol. Ushbu funksiyaning monotonlik oraliqlarini toping
Yechish. Bu funksiyaning aniqlanish sohasi (-;0)(0;+) dan iborat. Funksiyaning hosilasini topamiz:
, bundan
(-;-3](0;1][2;) to‘plamda f’(x)0, [-3;0)[1;2] da esa f’(x)0 bo‘lishini aniqlash qiyin emas.
Demak, berilgan f(x) funksiya [-;-3], (0;1] va [2;) oraliqlarning har birida o‘suvchi; [-3;0) va (1;2] oraliqlarning har birida kamayuvchi bo‘ladi.

Yüklə 0,72 Mb.

Dostları ilə paylaş:
  1   2   3   4




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©www.azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin