Ər psixologiya elminin sürə



Yüklə 5,01 Kb.
Pdf görüntüsü
səhifə4/50
tarix13.04.2017
ölçüsü5,01 Kb.
#13830
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   50

baş    psixoloq
    v
ə
zif
ə
si  
f
ə
aliyy
ət    göstə
rir,  psixoloji    xidm
ət    işi    aparan  xüsusi    şöbə
l
ər    ayrılır. 
Psixoloji    xidm
ətin    ayrı
-
ayrı  cə
h
ə
tl
ə
ri    il
ə
   
bağlı    mə
s
ə
l
ə
l
ə


  onun  kadr,  
proqram,    metodik    v
ə
   
hüquq
i-normativ  t
əminatı  bu  bölmə
    v
ə
    strukturlar  
t
ə
r
ə
find
ən  işlənib hazırlanır. Bir  sıra  xarici  ölkə
l
ə
rd
ə
   
dövlət  tabeçiliyində
  
olan  idar
ə
etm
ə
  
orqanları  psixoloji  xidmə
tin  elmi-metodik  m
ə
rk
ə
zi  rolunu  
oymayır. Ölkə
l
ərin  ayrı
-
ayrı   vilayə
tl
ə
rind
ə,  iri  şə
h
ə
rl
ə
rind
ə
   
yaradılan belə
  
m
ə
rk
ə
zl
ər  müvafiq  regionda  tə
hsilin  idar
ə
  
olunması  ilə
  m
əşğul  olan  yerli  
idar
ə
  v
ə
  
şöbə
l
ə
rd
ə
  psixoloji  xidm
ə
tin  h
əyata  keçirilmə
sin
ə
  elmi-metodik  

 
23 
 
 
r
ə
hb
ə
rliyi    t
ə
min  edirl
ər.  Onlar    müvafiq    regionda 
 
uşaqların    inkişafı  
haqqında    informasiyalar    toplyır,  yerlə
rd
ə
   
praktik    psixoloqların    ixtisasın  
artırılması  mə
s
ə
l
ə
l
ərini,  o  cümlə
d
ən  onların  zə
ruri  elmi-metodiki   
ə
d
ə
biy-
yatlarla  t
əminatını   yerinə
  yetirirl
ə
r. Bel
ə
  m
ə
tk
ə
zl
ə
r
ə
  
yüksək  peşə
-ixtisas  
hazırlığına    malik    universitet    tə
hsilli    psixoloqlar  v
ə
  ya    bu    sah
ə
d
ə
  elmi 
d
ə
r
ə
c
əsi  olan  şə
xsl
ə
r  r
ə
hb
ə
rlik    edir.  Bu  m
ə
rk
ə
zl
ə
rd
ə
 
çalışan 
psixoloq- 
mütə
x
ə
ssisl
ər uşaqlarla  birbaşa iş  aparmırlar. Onların  işi  yerlə
rd
ə
  praktik  
psixoloqlarla    işin   
  elmi-metodiki   
əsaslar    üzə
rind
ə
 
qurulmasını    tə
min  
etm
ə
kd
ə
n  v
ə
 
onların    fə
aliyy
ə
tin
ə
    n
ə
z
ə
r
ə
td
ə
n    ibar
ə
tdir.  T
ə
hsil    sistemind
ə
 
psixoloji    xidm
ətin  aşağı  struktur    bölmə
l
ə
ri  is
ə
  bilavasit
ə
 
uşaqlarla,    tə
hsil  
sistemin
ə
 
müə
llim,  t
ə
rbiy
əçi,  valideyin  və
  s
.  simasında  aidiyyatı    olan  
yaşlılarla    iş    aparırlar.  Bu    istiqamə
td
ə
    f
ə
aliyy
ət  göstə
r
ə
n  qurumlar 
ə
haliy
ə
 
praktik-psixoloji    f
ə
aliyy
ət    göstə
r
ə
n    m
ə
rk
ə
zl
ə
rd
ə
n,    psixoloji    xidm
ət    üzrə
  
qeyri-
hökumət  bölmə
l
ə
rind
ən,  ştatlarda    yerləşən    aşağı    müə
ssis
ə
l
ə
rd
ə
  
işlə
y
ən  ayrı
-
ayrı  praktik  psixoloqlardan  ibarətdir.  Bir  sıra xarici ölkə
l
ə
rd
ə
 
praktik  psixoloji  xidm
ə
t  rayon  v
ə
 
şə
h
ə
r  icra    hakimiyy
ə
tl
ə
rind
ə
,    t
ə
hsili  
idar
ə
etm
ə
   
orqanları    nə
zdind
ə
,    habel
ə
 
müstəqil    kommersiya  strukturları–
kooperativl
ər,  kiçik  xüsusi  müə
ssis
ə
l
ə
rin  tabeliyind
ə
  d
ə
 
yaradılır.  Bə
zi 
ölkə
l
ə
rd
ə
  ali    v
ə
    orta    m
ə
kt
ə
bl
ə
r,    liseyl
ə
r,  gimnaziya,  kollec,  m
ə
kt
ə
b
ə
q
ə
d
ə

müə
ssis
ə
l
ə
r  v
ə
    dig
ə
r  t
əhsil  ocaqları  öz    təhsil    ehtiyaclarına  uyğun    olaraq 
praktik psixoloji  xidm
ət üzrə
 
strukturlarını  formalaşdırırlar. Bir  sıra  ölkə
l
ə
rd
ə
  
is
ə
  praktik  psixoloqlar tam s
ə
rb
əst, heç bir yuxarı orqandan  asılı  olmayaraq  
özə
l    xidm
ə
t    qurupu  kimi  d
ə
  f
ə
aliyy
ət  göstə
rirl
ə
r.  H
əmin  ölkə
l
ə
rd
ə
   
özə
l  
qruplar  istisna    olmaqla,  dig
ə
r  psixoloji    xidm
ə
t  qrupla
rı  müə
yy
ən  dövlə
t  
hakimiyy
əti  orqanlarının tabeliyinə
 
daxildir. Dövlət tabeçiliyində
 olan psixoloji  
xidm
ət   strukturları öz  növbə
sind
ə
 
özündən  yuxarı struktura  tabe  olmaqla,  
onlar  qarşısında  mə
siliyy
ət  daşıyırlar. 
 
 
Müasir  dövrdə
  
dünya  psixo
loji  xidm
ə
t  sistemind
ə
  praktik  psixoloqun  
ixtisaslaşma  və
 
peşə
   
hazırlığı  baxımdan 
t
ə
tbiqi  xarakterli, 
dörd  ə
sas 

 
24 
 
 
istiqam
ət  mövcuddur.  Bunların  sırasında
  psixodiaqnostika,  psixoloji 
m
ə
sl
ə
h
ə
tl
ə
r,  psixoprofilaktika  v
ə
  psixokorreksiya    diqq
ə
ti    c
ə
lb    edir.  
Psixodiaqnostika  adlanan birinci istiqam
ə
t 
uşağın  psixoloji  müayinə
sind
ə
  
peşəkar  metodların 
t
ə
tbiqini  n
ə
z
ə
rd
ə
 
tutur.  Bu  metodlar  sırasında 
standartlaşdırılmış  test metodları  və
  
kliniki  ekspert  metodları
  iki  
ə
sas  
qrup  olaraq  f
ə
rql
ə
ndirilir.  B
unlarla  yanaşı,  müasir
  psixodiaqnostika 
t
əcrübə
sind
ə
 
ə
sas  t
ədqiqat  metodları  sırasında  müşahidə,  sorğu,  
eksperiment  
kimi  metodların  da tətbiqi geniş  vüsət almişdır. 
 
 
Psixodiaqnostika üzrə
  
ixtisaslaşmış praktik psixoloqun  başlıca  və
zif
ə
si  
t
ə
hsil  sistemind
ə
  
uşaqların və
 
yaşlı  adamların  psixologiyası  və
  
davranışını  
etibarlı  diaqnostik müayinə
  
mütodları  vasitə
sil
ə
  
ölçüb  qiymə
tl
ə
ndirm
ə
kd
ə

v
ə
  buna 
əsaslanan  ixtisaslı  psixoloji  xarakteristikalar  və
 
tövsiyə
l
ə
r  
hazırlamaqdan  ibarə
tdir. Bu  istiqam
ət  üzrə
  
peşə
kar praktik xidm
ət göstə
r
ə
n  
psixoloq  t
əcrübə
d
ə
   
yalnız    bu    və
  ya  dig
ər   psixodiaqnostok   metodikaların  
t
ətbiqi texnikasını bilmə
kl
ə
  kifay
ə
tl
ə
n
ə
  bilm
ə
z. O,  h
ə
m  d
ə
  psixodiaqnostika 
n
ə
z
ə
riyy
ə
sin
ə
  d
ə
rind
ə
n  b
ə
l
əd    olmalı    və
  bilik  sah
ə
sinin    tarixi    v
ə
   
müasir 
probleml
ərini,  onun  inkişafı  mə
rh
ə
l
ə
l
ə
rini,  t
ə
kmill
əşmə
si  sah
ə
sind
ə
 
keçdiyi 
inkişaf  yolunu  bilməlidir.  Psixodiaqnostika  üzrə
   
mütə
x
əssis    öz    praktik  
f
ə
aliyy
ə
tind
ə
    elm  v
ə
  t
əcrübə
y
ə
  b
əlli    olan    metodların    tə
tbiqi    il
ə
    y
anaşı, 
z
əruri  hallarda  yeni  metodikalar  yaratmağı,  onların  elmi    qiymə
tl
ə
ndirilm
ə
si, 
etibarlılığı sahə
sind
ə
 
yaradıcı iş aparmağı  bacarmalı,  mövcud  metodikaların 
modifikasiyasını  işləyib  hazırlamaq    sahə
sind
ə
   
öz  peşəkarlığını  tə
sdiq 
etm
ə
lidir.  Praktik  p
sixodiaqnostika    üzrə
   
mütə
x
ə
ssisd
ən     psixoloji  müayinə
  
vasit
ə
sil
ə
   
ə
ld
ə
    edil
ə
n    n
ə
tic
ə
l
ə
ri    elmi  c
ə
h
ə
td
ə
n    t
ə
hlil    etm
ək,  onların  
korreksiya imkanlarını müə
yy
ə
nl
əşdirmək  bacarığı, interpretasiya –
 n
ə
tic
ə
l
ə
ri 
standart normalarla müqayisə
 etm
ə
k qabiliyy
ə
ti t
ə
l
ə
b olunur.  
 
Praktik  psixoloqun  f
ə
aliyy
ə
tind
ə
  
xüsusi  ixtisas  hazırlığı  tə
l
ə
b  ed
ə
n  
ikinci istiqam
ə
t  psixoloji  
konsultasiyadır
. Bu istiqam
ət özündə
  
aşağıdakı  
xüsusi  iş  formalarını  ə
ks  etdirir : 

 
25 
 
 
1. 
Keçirilmiş  psixodiaqnostik müayinə
l
ə
rin n
ə
tic
ə
l
ə
rin
ə
  
ə
sas
ə
n  psixoloji-
pedaqoji  tövsiyə
l
ərin  işlənib  hazırlanması və
  d
ə
qiq  formul
ə
  edilm
ə
si;  
Bu    tövsiyə
l
ər    uşaqlar    və
   
yaşlılar    üçün    müvafiq    formada
,   
icrası  
baxımdan  anlaşıqlı  və
  
asan  olmalıdır. 
 
2.  Psixoloji  m
ə
sl
ə
h
ə
tl
ə
r
ə
  ehtiya
cı  olan şə
xsl
ə
rl
ə
  
söhbə
tl
ərin  keçirilmə
si. 
Bu    söhbə
tl
ər    uşaq    və
   
ya    yaşlının  praktik    psixoloqdan    zə
ruri  
tövsiyə
l
əri  alması  ilə
  
başa  çatmalıdır.
 
3. 
Müə
lliml
ə
r v
ə
 valideynl
ərin ixtisasının artırılması  çərçivə
sind
ə
   psixoloji  
maarifl
ə
ndirm
ə
  sah
ə
sind
ə
  t
ə
dbirl
ə
rin  h
əyata  keçirilmə
si. 
Praktik  psixoloqun  f
ə
aliyy
ə
tind
ə
  
üçüncü  istiqamə
t  x
ə
b
ərdarlıq  xarakterli  
v
ə
zif
ə
l
ə
rin yerin
ə
  yetirilm
ə
sin
ə
 
yönəldilmiş 
 psixoprofilaktik  
işlərdir.  Onların  
m
əzmununda    uşağın    inkişafında  arzuedilmə
z    n
ə
tic
ə
l
ə
r
ə
    g
ətirib    çıxara  
bil
ə
c
ək  halların  qarşısının alınması: mə
s
ə
l
ən,  inkişafda,  tə
lim  v
ə
  t
ə
rbiy
ə
d
ə
 
l
ə
ngim
ə
,    gerid
ə
qalma,    arzuedilm
ə
z    v
ərdişlə
rin    v
ə
  xarakter   
ə
lam
ə
tl
ə
rinin,  
axmaq    ad
ə
tl
ə
r    v
ə
    meyll
ə
rin    t
əzahürü.  Profilaktik   istiqamə
td
ə
   

    aparan  
psixoloq  inkişafda  anomaliyaya  sə
b
ə
b    olan    amill
əri  müə
yy
ə
nl
əşdirmə
yi, 
onları vaxtında görmə
yi v
ə
 
aradan qaldırmağı  bacarmalıdır. Praktik  psoxoloq  
bu    baxımdan  müə
lliml
ə
r,    t
ə
rbiy
əçilə
r    v
ə
    valideyinl
ər    arasında  iş    aparır, 
uşağın  inkişafına  ə
ng
ə
ll
ə
r yaradan,gerid
ə
qalmaya  g
ətirib  çıxaran  sə
b
ə
bl
ə
ri  
vaxtında  müşahidə
  etm
ək, görə
  bilm
ə
k  m
ə
qs
ə
dil
ə
  
onların  xüsusi  psixoloji  
hazırlığı  sahə
sind
ə
  
iş  aparır.
 
M
ə
kt
ə
b
ə
q
ə
d
ər    müə
ssis
ə
nin      v
ə
  m
ə
kt
əb    psixoloqunun      peşəkarlıq  
s
ə
viyy
əsi,    qarşıda    duran    problemləri    savadlı    hə
ll    etm
ə
si,   
ə
sas
ə
n  
psixoprifilaktik  işlərin  aparılmasından  asılı  olaraq  qiymə
tl
əndirilir. Əgə
r  h
ə
r  
hansı  bir  yaş  dövründə
  
uşağın  normal  inkişaf  şəraiti  pozularsa,  sonrakı  
m
ə
rh
ə
l
ə
d
ə
 
ə
sas    f
ə
aliyy
ə
ti    v
ə
    diqq
əti,    şübhəsiz    ki,    korreksiya    üzə
rin
ə
  
yönə
ltm
ə
k  v
ə
  
xüsusi inkişafetdirici  iş  aparmaq  lazım  gə
lir.  
Praktik psixoloq psixoprofilaktik işlə
r vasit
ə
sil
ə
 
müə
lliml
ə
rd
ə
,  
uşaqlarda, 
valideyinl
ə
rd
ə
 v
ə
 
ya onları ə
v
ə
z  ed
ən  şə
xsl
ə
rd
ə
 
ümumi
 psixoloji  m
ə
d
ə
niyy
ə
t  

 
26 
 
 
formalşdırır, psixoloji  biliklə
rd
ən uşaqlarla  iş  zamanı  istifadə
   
olunmasını
,  
h
ər  bir  yaş  mə
rh
ə
l
ə
sind
ə
 
uşağın  mükə
mm
əl  inkişafı  üçün  şə
raitin  
yaradılması gedişində
 yol  veril
ə
n  pozuntular  
haqqında vaxtında  xə
b
ərdarlıq  
edilm
ə
sini  n
ə
z
ə
rd
ə
  tutur. 
 
Psixoloji  korreksiya  adlanan 
dördüncü
 istiqam
ə
t 
psixoloqun  uşağa  
 
v
ə
   
yaşlıya  mövcud    qüsurların    və
   
çatışmazlıqların  aradan  qaldırılması  
m
ə
qs
ə
din
ə
    xidm
ə
t    ed
ən    birbaşa    təsir    göstə
rm
ə
sini    n
ə
z
ə
rd
ə
    tutur.  Bu  
istiqam
ə
td
ə
   
çalışan    praktik    psixoloq    psixokorreksiyanın  psixoterapiya,  
sosial-
psixoloji    trenniq,    autotrenniq,    birbaşa  hip
notik    t
əlqin    texnikasını
,  
müştə
riy
ə
  t
ə
lqinedici  t
əsir  üsullarını  peşəkarcasına  mə
nims
əmiş  olmalıdır.
 
 
Praktik 
psixoloqun 
t
ə
hsil 
sistemind
ə
 
f
ə
aliyy
ətinin 
mühüm 
istiqam
ə
tl
ə
rind
ə
n  biri  psixoloji  maarifl
ə
ndirm
ə
dir.  Psixoloji    maarifl
ə
ndirm
ə
 
yaşlıların  və
 
uşaqların  psixoloji  biliklə
r
ə
  yiy
ə
l
ə
nm
ə
sini  n
ə
z
ə
rd
ə
  tutur.  
Psixoloqun    maarifl
ə
ndirm
ə
    istiqam
ə
tind
ə
    f
ə
aliyy
əti    müxtə
lif    formalarda       
(
mühazirə,  söhbə
t,  seminarlar,  s
ə
rgil
ə
r, 
ə
d
əbiyyatın    seçilmə
si    v
ə
  s.)  ola  
bil
ə
r.  Maarifl
ə
ndirm
ə
  
işinin  ə
sas  mahiyy
əti  insanın  psixi  inkişafı  şə
rtl
ə
ri 
v
ə
 
qanunauyğunluqları

psixologiya  elminin  müasir  və
ziyy
ə
ti  il
ə
 
tanışlıqdan  
ibar
ə
tdir. Bu  sah
ə
d
ə
 
iş  aparan  psixoloq uşqlarda və
  valideyinl
ə
rd
ə
  psixoloji  
bilikl
ə
rin  praktik 
ə
h
ə
miyy
əti,   formalaşmaqda  olan insana psixoloji  yardımın  
faydası  haqqında  tə
s
əvvürlər  formalaşdırır,  pedaqoji  prosesdə
  
uşaqların  
yaş  və
  f
ərdi  xüs
usiyy
ə
tl
ə
rinin  n
ə
z
ə
r
ə
  
alınmasının  zə
ruriliyini  
əsaslandırır.  
 
 
T
əcrübi    fə
aliyy
ə
td
ə
    psixoloq    bir    qayda    olaraq    psixoloji    xidm
ə
tin  
adları  qeyd  olunan  dörd  istiqamə
tin  h
ə
r    biri   il
ə
    m
əşğul  olur. Lakin  bu  
istiqam
ə
tl
ə
rin  h
ə
r  biri  konkret  
olaraq ayrı
-
ayrılıqda  geniş  və
  d
ə
rin,  kifay
ə
t  
q
ə
d
ər  yüksək   xüsusi  hazırlıq, vaxt, ə
h
ə
miyy
ətli  peşəkarlıq təcrübə
si  t
ə
l
ə
b  
edir.  Bu  sah
ə
d
ə
 
tanınmış  alim  İ.V.Dubrovinanın  fikrincə
,  praktik    psixoloq  
ə
slind
ə
   
göstə
ril
ən    dörd    istiqamə
tin   
ən    çoxu    ikisi    üzrə
 
xüsusi    ixtisas  
hazırlığı    almaqla    konkret    ixtisaslaşmaya    malik    olmalıdır    ki,  bu    da  
g
ə
l
ə
c
ə
yin  perspektividir. 

 
27 
 
 
 
Bel
ə
  olarsa,    g
ə
l
ə
c
ə
kd
ə
    psixoloji  xidm
ə
t    sistemind
ə
   
dörd    müxtə
lif  
ixtisaslı  mütə
x
ə
ssisl
ə
r

psixodiaqnostlar, m
ə
sl
ə
h
ətçilə
r,  psoxoprifilaktikl
ə
r  v
ə
  
psixokorrektorlar    birlikd
ə
   
iş  aparmalı  olacaqlar.  Praktik  psixoloji  xidmə
t  
sah
ə
sind
ə
  
çalışan  psixoloqlarla  bu sə
ah
ə
d
ə
  f
ə
aliyy
ət  göstə
r
ə
n  idar
ə
etm
ə
  
orqanlarının    fə
aliyy
ə
tind
ə
 
qarşılıqlı    ə
laq
ə
l
ə
rin  yeni    f
ormalarının  yaranması  
da  g
ə
l
ə
c
ə
kd
ə
 
bir sistem  şə
klind
ə
 
qurulmalıdır.  Yerlə
rd
ə,  uşaq  tə
lim-t
ə
rbiy
ə
  
müə
ssis
ə
l
ə
rind
ə
 
iş    aparan  psixoloqlar    öz    iş    təcrübə
l
ə
rini,   
ə
ld
ə
    etdikl
ə
ri  
n
ə
tic
ə
l
əri  ümumiləşdirir,  sistemləşmiş    şə
kild
ə
   
tabe    olduqları    yuxarı  
idar
ə
etm
ə
   
orqanlarına  tə
qdim    edirl
ə
r.  Bu    orqanlar    is
ə,    öz    növbə
sind
ə
  
yerl
ə
rd
ə
 
iş  aparan    praktik    psixoloqlara    zə
ruri    t
əşkilati    və
    elmi-metodiki  
kömə
klikl
ər göstə
rirl
ə
r. 
 
Praktik    psixoloq   
ə
sas
ə
n    m
ə
rk
ə
zi    v
ə
   
ya    yuxarı    psixoloji    xidmə
t  
orqanının    təsdiq    etdiyi    proqramlar    arasında    öz    işini    qurmalıdır.    Bu  
proqramlarda ad
ə
t
ən praktik  psixoloqun  aparacağı  işlərin  növləri,  onların  
m
ə
zmunu  v
ə
  h
əcmi,  icrasına  ayrılan  vaxtın  müddə
ti  v
ə
 
s.  öz  ə
ksini  
tapmalıdır. 
 
 
Peşə
kar  f
ə
aliyy
ə
t  prosesind
ə
   psixoloji  xidm
ə
t  sah
əsinin  işçilə
ri  il
ə
  
t
ə
hsil    sisteminin   dig
ər  yarımstrukturları  arasında  müə
yy
ən  münasibə
tl
ə
r  
formalaşmışdır.  Bu    münasibə
tl
ə
r    t
əhsil    sisteminin  yüksək    icra    orqanları  
t
ə
r
ə
find
ə
n    t
əsdiq    edilmiş    ―Tə
hsil    sistemind
ə
    psixoloji    xidm
ət    haqqında 
Əsasnamə‖ ilə
  t
ə
nziml
ə
nir.   
 
T
ə
hsil    sistemind
ə
    psixoloji    xidm
ə
t  pedaqoji    psixologiya    elminin 
inkişaf    və
   
formalaşma    dövrünü    keçirə
n  praktik    sah
ə
l
ə
rd
ə
n    biridir.  Hal-
hazırda pedaqoji  psixologiya  tə
hsild
ə
  psixoloji  xidm
ə
t   f
ə
aliyy
ə
tinin  t
ə
tbiqini 
konseptual  yanaşma baxımından elmi
-n
ə
z
ə
ri 
əsaslarını  müə
yy
ə
nl
əşdirmə
kl
ə
  
yanaşı,  onun 
s
ə
m
ə
r
əli  iş  metodları
  il
ə
  t
ə
min  edilm
ə
sini,  t

Yüklə 5,01 Kb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   50




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©www.azkurs.org 2022
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə