ƏlaqəLİ suyu olmayan təBİ! MƏSaməLƏRDƏn və onun modeliNDƏn neftin diSTİLƏ



Yüklə 477,68 Kb.
tarix09.05.2017
ölçüsü477,68 Kb.
ƏLAQƏLİ SUYU OLMAYAN TƏBİ!
MƏSAMƏLƏRDƏN VƏ ONUN MODELİNDƏN NEFTİN DİSTİLƏ
EDİLMİŞ SU İLƏ VƏ LAY SUYU İLƏ SIXIŞDIRILMASI

Əlaqəli suyu olmayan hidrofoblaşmış sıxışdırılma prosesinin tədqiqi nəticəsində məlum olmuşdur ki, proses, sıxışdıran mayenin (suyun) tərkibindən deyil, keçiricilikdən asılıdır. Bu asılılıq isə həm təbii süxurda və həm də süxur modelində oxşar alınır. Lakin mayenin təbii məsamələrdən sıxışdırılmasında isə onun keçiriciliyinin müxtəlifliyi təsir göstərir. Məsələn, keçiriciliyin müxtəlifliyi kapilyar sıxışdırma prosesinin sürətinə və eləcə də sıxışdırmanın susuz dövründəki neft veriminə təsir edir. Bu təsir (eyni şəraitdə) təbii süxurlarda kiçik, model süxurlarında isə nisbətən böyük olur. 86-cı şəkildə V=V (t) asılılıq əyriləri verilmişdir. Burada V - məsamələrdən süzülən mayenin miqdarı, t - müxtəlif sıxışdırma təzyiqində,əlaqəli suyu olmayan və keçiriciliyi hidrofoblaşmış məsamələrə yaxın olan məsamələrdən neftin su ilə sıxışdırılma kinetikasını xarakterizə edən süzülmə müddətidir. 87-ci şəkildə misal olaraq, müxtəlif keçiricilikli və yuxarıdakının eyni olan məsamələrdə neftin su ilə kapilyar sıxışdırılmasını xarakterizə edən k=F (t) asılılıq əyriləri verilmişdir.

Yuxarıda göstərilən misallardan məlum olmuşdur ki, kapilyar qüvvənin əlaqəli suyu olmayan hidrofob- laşmış məsamə- lərdən neftin su ilə sıxışdırılmasına təsiri, eyni şəraitdə hidrofil məsamələr- dən neftin su ilə sı- xışdırılmasına nisbətən çox az olur. Əvvəlcə hidrofil olan və sonralar neftlə əlaqədə olduğundan hidrofoblaşmış məsamələrdən neft su ilə o vaxt kapilyar sıxış-dırıla

bilər ki süxurlar sahələrdə uzun kontaktda Bundan məsamələrin doyması zamanı bəzi sahələr yəqin ki, tamamilə hidro- foblaşmayaraq hidrofil qalır.

Bunun nəticəsində məsamələri neftlə dolu olan süxur nümunəsinə su, kapilyar hopma ilə keçir.

(eyni şəraitdə) neftlə doldurulmuş məsamələrə lay suyundan rahat keçə bilir. Ona görə də birinci halda məsamələrin neft verimi çox olur. Kapilyar sıxışdır-mada sıxışdırılan neftin miqdarı, sıxışdıran fazadan asılı olmayaraq, süxur nümunəsinin keçiriciliyinin artması ilə azalır.

Neftin hidrofoblaşmış

məsamələrdə təzyiq altında sıxışdı- rılması zamanı hidrofil süxur nümunələrində olduğu kimi, sıxışdırılmanın sulu dövründə suya görə təyin olunmuş keçiriciliyi kiçik olur. Eyni zamanda keçiriciliyə görə hesablanmış qalıq mayenin miqdarı, həqiqətdə süxur nümunəsində qalan suyun miqdarına uyğun gəlmir.

Bu, hidrofil təbiətli məsamələrdə neftin su ilə kapilyar sıxışdırılmasında olduğu kimi izah oluna bilər. Belə hallarda neft nəinki ancaq açıq məsamələrdən sıxışdırılır, hətta həmin süxurların hidrofilləşdirilmiş hissələrindən, hidrofil xüsusiyyətə malik olan süxurlarda olduğu kimi, bütün səth boyu sıxışdırılır. Lakin hidrofil məsamələrdən fərqli olaraq neftlə hidrofoblaşmış məsamələr üçün sıxışdırılmanın sulu dövründə suya görə təyin olunmuş keçiricilik əsas etibarı ilə zamandan asılı olaraq kiçilir ki, bu da bəzən süzülmənin

tamamilə dayanmasına səbəb olur. Hidrofoblaşmış məsamələrin keçiriciliyi ancaq sıxışdırılmanın sulu dövründə azala bilməsi, açıq məsamələrin neftin tərkibində olan qətranlı maddələrlə tutulması ilə izah oluna bilər. 88 və 89- cu şəkillərdə hidrofob- laşdırılmış müxtəlif keçi- ricilikli məsamələrin yekun neft verimi (N) və sıxışdı- rılmanın susuz dövründəki neft veriminin (N6) təz-yiqlər fərqindən asılılıq əyriləri göstərilmişdir. Həmin əyrilərdən görünür ki, su ilə nisbətən yaxşı islana bilən məsamələrin yekun neft verimi və susuz dövründəki neft verimi məsamələrin keçiriciliyindən və sıxışdırma təzyiqindən (Ap) asılıdır. Belə ki, hidrofoblaşdırılmış məsamələrin neft veriminin sıxışdırma təzyiqindən asılılıq əyrisinin xüsusiyyəti göstərilən parametrlərdən, eləcə də sıxışdıran mayenin tərkibindən və sıxışdırılan neftin özlülüyündən asılı deyildir.

Qeyd edilən halların hamısında N=N(Ap) əyri-lərinin maksimumu vardır.

Beləliklə, neftlə nisbətən yaxşı islana bilən məsamələrin neft verimi su-neft sərhədinin optimal sürətində maksimum olur. 88 və 89-cu şəkillərdə göstərilən əyrilərdən aydın olur ki, kapilyar sıxışdırılmada hidrofoblaşdırılmış məsamələrin neft verimi, təzyiq altında alınan neft verimindən az olur. Bu da onu göstərir ki, hidrofoblaşmış məsamələrin neft verimi kapilyar təzyiqdən başqa bir də sıxışdırılma təzyiqindən asılıdır.

Beləliklə, hidrofob məsamələrdən mayenin sıxışdırılması sıxışdırma təzyiqi və az miqdarda kapilyar qüvvəsinin təsiri nəticəsində yaranır. Nefti hidrofoblaşmış məsamələrdən su ilə kiçik (optimaldan az) təzyiq

altında sıxışdırarkən kapillyar qüvvə mayenin sıxışdırılmasına kömək edir. Xüsusi ilə kiçik keçiriciliyə malik olan məsamələrdə bu hal özünü daha çox göstərir. Böyük keçiricilikli məsamələrdə və böyük təzyiqlər fərqində sıxışdırma zamanı nümunənin neft verimi əsas etibarı ilə sıxışdırma təzyiqindən asılıdır, çünki sıxışdırma təzyiqi böyük olduqda kapilyar təzyiq təsir göstərə bilmir.

Təzyiq optimal təzyiqdən böyük olduqda, verimin azalması, axında sulanma dillərinin yaranması ilə izah oluna bilər. Bundan başqa, kiçik m keçiricilikli məsamələrdən bu cür təzyiq altında aparılan sıxışdırma zamanı süxur nümunəsinin neft veriminin kiçik olmasına əsas səbəb neftin qətranlı fraksiyalarının süxurun divarlarından qoparaq süzülmə yollarını tutmasıdır. Hadisənin deyilən 00 kimi getməsi 90-cı şəkildə göstərilən əyrilərin xüsusiyyətinə uyğun gəlir. Həmin əyrilərdən görünür ki, keçi- ricilikdən asılı olaraq maksimal neft verimi müxtəlif optimal sıxışdırma təzyiqinə təvafüq edir. Bu halda kiçik və böyük keçiricilikli süxur nümunələrinin maksimal neft verimi sıxışdırmanı kiçik təzyiqlərdə apardıqda olur. Süxurun keçiriciliyi artdıqda optimal sıxışdırma təzyiqi də yüksəlir, çünki keçiricilik artdıqca süzülmə yollarının tutulma ehtimalı da azalır.

Keçiriciliyin artırılması ilə optimal sıxışdırma təzyiqinin artması, məsamələrin keçiriciliyinin nisbətən kiçik qiymətlərində baş verir. Lakin keçiriciliyin artırılması ilə optimal sıxışdırılma təzyiqi azalaraq “sulanma dilinin” yaranmasına səbəb olur, çünki sulanma dili böyük məsamələrdə və kiçik optimal sıxışdırma təzyiqində daha asanlıqla yarana bilir. Deyilənlərdən belə çıxır ki, böyük və kiçik keçiricilikli məsamələrin optimal sıxışdırma təzyiqinin (həqiqi laylarda olduğu kimi) kiçik sıxışdırılma təzyiqinə uyğun gəlməsi üçün şərait yaradılmalıdır (88 və 90- cı şəkillər).

Beləliklə, neftlə yaxşı islanan, xüsusən kiçik və böyük keçiricilikli məsamələrdə neftin su ilə sıxışdırılması zamanı süxurun neft verimini artırmaq üçün sıxışdırma təzyiqini tədricən artırmaq lazımdır ki, təzyiq optimal qiymətindən yuxarı qalxmasın. Nəzərə almaq lazımdır ki, təbii şəraitdə keçiriciliyə görə bircinsli olmayan laylarda yuksək sıxışdırma təzyiqləri suyun yüksək templə neftli süxura daxil olmasına səbəb olur ki, bu da neft verməni azaldır. Qeyd etmək lazımdır ki, kiçik keçiricilikli təbii layda kolloidləşdirilmiş adsorbsiya təbəqəsinin qopması və məsamələrin neftin tərkibindəki qətran komponentləri ilə tutulması hesabına layın neft veriminin azalması laboratoriyada eyni şəraitli süxur nümunəsinin neft veriminin azalmasından az olacaqdır. Bu onunla izah olunur ki, təbii layda əlaqəli suyun olması ilə bərabər adsorbsiya prosesi atmosfer şəraitinə nisbətən kiçik sürətlə gedir. Optimal sıxışdırma təzyiqində aparılan təcrübə materialları əsasında tərtib edilmiş V=V (t) əyrilərinin susuz dövrünə müvafiq hissəsi üzrə su-neft kontaktının hərəkət sürəti təyin edilir. Bununla da həmin keçiricilikdə neft veriminin ən böyük qiyməti təyin edilə bilər. Hidrofoblaşmış və hidrofil məsamələrdən sıxışdırmanı xarakterizə edən V=V(t) əyrilərinin müqayisəsindən görünür ki, məsamələrin hidrofob və hidrofil olmaları sıxışdırma prosesinə təsir göstərir. Həmin əyrilər vasitəsilə məsamələrin neft və ya su ilə yaxşı islanmaları barədə müəyyən mülahizə yürütmək olar. Neftlə yaxşı islanan məsamələrlə hidrofil məsamələrin neft verimlərinin müqayisəsi vasitəsilə süxurun neft və ya su ilə islanmalarının keyfiyyətini təyin etmək olur. Həmin müqayisədən məlum olur ki, layın verimi və edəcə də sıxışdırılma prosesi süxurun hansı maye tərəfindən yaxşı islanmasından asılıdır.

Neftlə yaxşı islanan məsamələrin yekun neft verimi təxminən eyni keçiricilikli və su ilə yaxşı islanan məsamələrin neft verimindən az olur. Buradan belə çıxır ki, su ilə sıxışdırmaqla laydan maksimum verim almaq üçün elə şərait yaratmaq lazımdır ki, sıxışdırma zamanı su, süxuru

nisbətən yaxşı islada bilsin. Hidrofıl məsamələrdə sıxışdırma zamanı süzülməyə elə sürət verilməlidir ki, islanma inversiyası yaranmasın. Sıxışdırmanı hidrofob məsamələrdə apardıqda isə tətbiq olunan (sıxışdıran) suyu elə hazırlamaq lazımdır ki, onun tərkibində səthi aktiv maddə o qədər olsun ki, süxurun dənəciklərini yaxşı islada bilsin. Neftin və suyun özlülüklərinin (müvafiq olaraq pı >p2) nisbəti — =14 və

M 2— =20 olan zaman neftin su ilə sıxışdırılmasına özlülüyün təsirini M 2 müəyyən etmək məqsədi ilə aparılan təcrübələrin nəticələrini müqayisə edərək müəyyən edilmişdir ki, neftin özlüluyünün artırılması sıxışdırmanın sürətinə təsir edir, yəni sıxışdırma prosesi yavaşıyır.



TƏBİİ MƏSAMƏLƏRDƏ ƏLAQƏLİ su olduqda
NEFTİN SU İLƏ SIXIŞDIRILMASI

Bu halda tam neft verimi ilə sıxışdırma təzyiqi arasında olan əlaqə əyrisi (əlaqəli su olmayan hidrofoblaşmış məsamələrdə sıxışdırma təzyiqi

ilə layın neft verimi arasında əlaqə) maksimumdan keçən əyri ilə ifadə olunur

(91-ci şəkil). Buradan görünür ki, əlaqəli suyu olan hidro- foblaşmış məsamələrdən neftin su ilə sıxışdırıl- masına kapilyar təzyiq, gözlənilə bilən su irəliləməsi (sulanma dili) və məsamələrin divarından kolloidləşmiş ad- sorbsiya təbəqəsinin qopması təsir göstərir. Lakin, məsamələrdə əlaqəli su iştirak etdiyi üçün sı- xışdırılma prosesi özünə məxsus xüsusiyyət kəsb edir. Məsamələrdən əlaqəli suyun iştirakı ilə neftin sıxışdırılmasını xarakterizə edən V=V(t) (92 və 93-cü şəkillər) əyriləri ilə məsamələrində əlaqəli su olmayan zaman neftin sıxışdırılmasını xarakterizə edən V=V(t) (86 və 87-ci şəkillər) əyrilərinin müqayisəsindən məlum olur ki, məsamələrdə əlaqəli suyun olması sıxışdırma sürətinin artmasına səbəb olur. 92-ci şəkildən aydın olur ki, təcrübənin gedişini bir qədər dayandırdıqda, əlaqəli su məsamələrdə sıxan suyun kapilyar hopmasına kömək edir. Müqayisə

məqsədi ilə aparılan təcrübələr göstərmişdir ki, kapilyar sıxışdırma zamanı məsamələrdə əlaqəli su iştirak etdikdə süxurun neft verimi eyni şəraitdə əlaqəli su iştirak etməyən süxurun neft verimindən çox alınır.

Yüksək keçiricilikli və əlaqəli suyu olan məsaməli mühitdən yüksək təzyiq altında neftin sıxışdırılması zamanı alınan tam neft verimi kiçik



92-ci şəkil. Məsamələrində əlaqəli su olan, 350 md-yə yaxın keçiricilikli təbii süxur nümunəsindən Tuymazı neftinin müxtəlif təzyiqlərdə lay suyu ilə

sıxışdırılması:


  1. keçiricilik K=321md;

  2. K=404md; Ap=0+10mm c.süt

  3. K=359md; Ap=40mm c.süt

  4. K=347md; Ap=60mm c.süt

  5. K=358md; Ap=80mm c.süt

keçiricilikli mühitdən çox və əlaqəli suyu olmayan məsaməli mühitin neft verimindən isə az olur.

Əlaqəli suyu olan məsamələrdən neftin sıxışdırılmasının xüsusiyyəti məsamələrdə su olduqda süxur dənəcikləri səthlərinin yüksək hidrofilliyi və eləcə də əlaqəli su-neft sərhədində (əgər əlaqəli su məsamələrdə kapilyar təzyiq nəticəsində saxlanılıbsa) yaranan kapilyar təzyiqin sıxışdırılmaya təsiri ilə izah oluna bilir. Əlaqəli suyu olan və nisbətən yüksək hidrofil xüsusiyyətə malik olan məsaməli mühitdə sıxışdırma sürəti və kapilyar sıxışdırma zamanı neft verimi, həmin hidrofil xüsusiyyətli, lakin əlaqəli suyu olmayan məsaməli mühitinkinə nisbətən böyük olur. Eyni zamanda yüksək keçiricilikli mühitdə sıxışdırma təzyiqini artırdıqda neft verimi artır. Yüksək keçiricilikli məsaməli mühitdə neft ilə əlaqəli suyun görüş sərhədində meniskin əmələ gəlməsi nəticəsində yaranan kapilyar qüvvə nisbətən kiçik olur, çünki bu meniskin əyrilik radiusu böyük olur. Bu halda sıxışdırma təzyiqi həm nefti və həm də əlaqəli suyun hərəkətə gələ biləcək hissəsini məsaməli mühitdən sıxışdırır. Beləliklə, hidrofil səthlərə malik olan süzülmə kanallarının əlaqəli su ilə tutulmuş sahələrinin bir hissəsinin boşalması, neftin sıxışdırılması üçün şərait yaranır.

94-cü şəkil. Hidrofoblaşdmlmış və hidrofil məsaməli mühitdən

tam neft veriminin ölçüsüz kəmiyyətindən asılılığı:

1- hidrofoblaşdmlmış mühit üçün;

2- hidrofil məsaməli

Kiçik keçiricilikli məsamələrdə əlaqəli su ilə neft sərhədində əmələ gələn menisk hesabına yaranan kapilyar təzyiq böyük və ya sıxışdırma təzyiqinə nisbətən yaxın olduğundan sıxışdırma təzyiqi onu dəf edə bilmir. Ona görə də bu halda kapilyar təzyiq mayenin məsamələrdə hərəkətinə mane olur.

Bu halda kapilyar təzyiq neftin sıxışdırılmasına maneçilik törədən bir amildir. 

Qeyd etmək lazımdır ki, əlaqəli su məsaməli mühitdə nəinki kapilyar qüvvəsi nəticəsində saxlanılır, hətta pərdə şəklində də ola bilər. Bu halda məsaməli mühit hidrofilləşdirilmiş hesab olunur. 94-cü şəkildə hidro- foblaşmış məsamələrdə (əlaqəli suyun iştirakı ilə və onsuz) yekun neft

keçən əyri ilə ifadə olunur. Bu əyri göstərir ki, hidrofoblaşmış məsaməli mühitdən nefti sıxışdıran zaman maksimum neft vermə almaq üçün elə

su-neft kontaktı sürəti yaradılmalıdır ki, ölçüsüz ^r- parametri 2-10-6 ^ 2-10-5 intervalında olsun.

NEFTİN LAYDAN QAZLA SIXIŞDIRILMASI

Neft laylarında təbii olaraq mayelər öz xüsusi çəkilərinə görə ayrılır. Qaz yüngül xüsusi çəkiyə malik olduğu üçün məsaməli layın yuxarı hissəsində, neft qazdan ağır olduğu üçün aşağı, su isə neftdən ağır olduğu üçün layın qanad hissəsində yerləşir. Bunu 95-ci şəkildən aydın görmək olar. Qanadlardakı suyun hərəkəti aktiv olmadıqda neft, qaz papağında olan qazın genişlənməsi enerjisi hesabına quyudibinə hərəkət edir.

95-ci şəkil. Neft, su və qazın layda yerləşmə sxemi

Neftin laydan qazla sıxışdırılmasında sıxışdırmaya təsir edən əsas amillər aşağıdakılardır: 1) layın məsaməliliyi, 2) layın neftlə doyma dərəcəsi, 3) layın keçiriciliyi, 4) layı təşkil edən süxur dənəciklərinin qranulometrik tərkibi, 5) layda olan neftin və suyun özlülüyü, səthi gərilməsi və xüsusi çəkisi, 6) neftin aktiv olub-olmaması və i.a.

Layın effektiv məsaməliliyi nə qədər çox olarsa, neft ehtiyatının olması nöqteyi- nəzərindən bir o qədər əlverişli olar.

Məlumdur ki, neft layında süxur dənələrinin hidrofil və hidrofob olması üzündən layda həm su, həm də neft yerləşir.

Uzun müddət aparılan laboratoriya təcrübələri və mədən tədqiqatı nəticəsində alimlər belə fikrə gəlmişlər ki, neftin laydan qazla sıxışdınlmasında bütün təsir edən amillər içərisində ən əsas amil layın neftlə doymasıdır. Təcrübə nəticəsində aydın edilmişdir ki, layda iki və ya üçfazalı hərəkət və bu fazalardan birinin layda olan faizi az olduqda, bir faza öz hərəkəti zamanı digər fazanın hərəkətini ötərək onun hərəkətinə maneçilik törədir və nəticədə ikinci fazanın hərəkəti tamamilə dayana bilər. Məsələn, neftli layda yalnız 35% neft varsa, belə laya qazın və yaxud havanın vurulması məsləhət görülmür, çünki, bu halda layda məsaməli mühitin 65%-ni qaz tutacaq və hərəkət edən ancaq qaz fazası olacaq. Əgər layda 35% neftdən əlavə su da varsa, bu laya qaz vurmaq olar.

Layın keçiriciliyi də təsir edən amillərdən biridir. Qeyd etmək lazımdır ki, bu əsas həlledici amil deyildir. Ölkəmizdə və ABŞ-da aparılan mədən tədqiqatı göstərir ki, layın keçiriciliyi neftin laydan qazla



96-cı şəkil. Neftin layda sıxışdınlmasında keçiriciliyin prosesin əsas göstəricilərinə təsiri

sıxışdırılması prosesinin əsas göstəricilərinə təsir edir.

Laboratoriya şəraitində aparılan təcrübə nəticəsində, layda məsaməli mühitin keçiriciliyi ilə prosesin əsas göstəriciləri arasında asılılıq

alınmışdır. Bu asılılıqlar 96 və 97-ci şəkillərdə verilmişdir. 96-cı şəkildən görünur ki, məsaməli mühitin keçiriciliyinin azalması ilə sıxışdırmanın qazsız nqd və eləcə də ümumi sıxışdırma müddətindəki neft vermə əmsalı nm azalır, əlaqəli suyun miqdarı və vurulan qazın orta xüsusi sərfi (G) artır.

Məsaməli mühitin keçiriciliyinin sıxışdırma müddətlərinə təsiri 97-ci şəkildə verilmişdir.






  1. ci şəkil. Məsaməli mühitin keçiriciliyinin sıxışdırma
    müddətinə təsiri


G h, %





  1. ci şəkil. Neftin layda sıxışdırılmasında bəzi parametrlərin
    özlülükdən asılılığı


8

Neft laylarında olan neftlər müxtəlif özlülüyə malikdir. Neftin laydan sıxışdınlmasında prosesin əsas göstəricilərinə özlulüyün təsiri təcrübi yolla öyrənilmişdir. Bu asılılıqlar 98 və 99-cu şəkillərdə verilmişdir. 98-ci şəkildən görünur ki, neftin özlülüyünün artması ilə prosesin qazsız keçdiyi müddətdə neft vermə əmsalı (nqd) azalır. Özlulüyün artmasına baxmayaraq ümumi sıxışdırma müddətindəki neft vermə əmsalı (nm) sabit qalır. Məsələn, 2,07 sp özlülükdə alınan 80% neft vermə əmsalı 13,25 sp özlülükdə nefti sıxışdıranda da alınır. Belə halın olması məsaməli mühitdə əlaqəli suyun olması şəraitində neftin qeyri-

Özlülüyün artması ilə laya vurulan qazın (havanın) orta xüsusi sərfinin (G-nin) artması, demək olar ki, xətti qanun ilə dəyişir. Özlülüyün 2,07 sp- dən 13,25 sp-ə qədər artması qazın orta xüsusi sərfini 2301-dən 18630 sm3/sm3 qədər artırır. Belə bir halın olmasına səbəb, bütün digər amillərin sabit olması şərti ilə, neftin özlülüyü artdıqca bərk səthdə nefttəbəqəsinin parçalanmasına və əmələ gələn damcıların sıxışdınlmasına sərf edilən vaxtın və enerjinin artmasıdır. Səthdə neft təbəqəsinin parçalanması müddəti artdıqca qazın səthdən aralanma sürəti neftinkinə nisbətən artır. Özlüluyün sıxışdırma müddətinə təsiri 99-cu şəkildə verilmişdir. Göründüyü kimi qazsız sıxışdırma müddəti (Tqd) və eləcə də iki fazanın birgə axma müddəti (Tq) artır. Buna səbəb neftin özlülüyünün artması ilə əlaqədar olaraq, qaz qabarcıqlarının birləşmə müddətinin artması və qazın dispers haldan dispers mühitə keçməsinin pisləşməsi və eləcə də bərk səthdən neft damcılarının qoparılmasına sərf olunan vaxtın artmasıdır.





Neftin konsentrasiyası, %

0 0,0145 0,3625 0725 1,087 1,45



Üzvi turşulannkonsentrasiyası, C




  1. cü şəkil. Neftin tərkibindəki üzvi maddələrin miqdarı ilə əlaqəli su,
    sıxışdırmanın qazsız dövrü və verim əmsalının əlaqəsi

Neftin qazla sıxışdırılmasında neft vermə əmsalına təsir edən amillərdən biri də neftin aktivliyidir. Neft yataqlarında elə neftlər vardır ki, onların tərkibində yüksək aktivliyə malik olan polyar maddələr olur. Bu polyar maddələr neftin süxurdan alınmasını çox çətinləşdirir.

Neftlərdə əsas polyar maddə üzvi turşular sayılır. Polyar neftlər bərk səthlə təmasda olduğu zaman onun tərkibində olan səthi aktiv maddələr bərk səth üzərində adsorbsiya olunur. Beləliklə, bərk səth üzərində bir və



101-ci şəkil. Qazsız və ümumi sıxışdırma müddətlərinin neftin tərkibindəki üzvi maddələrin konsentrasiyasından asılılığı



ya bir neçə molekul qalınlığında neft təbəqəsi yaranır ki, bunun da özünün səciyyəvi xüsusiyyətləri olur. Sovet alimlərinin apardığı təcrübələrə görə bu təbəqə sıxışdırmada başlanğıc sürüşmə təzyiqini artırır. Təbəqənin özlülüyü və eləcə də yapışqanlığı artır. Təbəqənin yapışqanlığının artması adgeziyanın artması deməkdir, yəni neft təbəqəsini səthdən qoparmaq üçün çox enerji tələb olunur. Polyar neftin laboratoriya şəraitində hava ilə sıxışdırılması nəticəsində alınan bəzi asılılıqlar 100 və 101-ci şəkillərdə verilmişdir. 100-cü şəkildən görünur ki, neftin tərkibində üzvi turşuların miqdarı artdıqca əlaqəli suyun miqdarı (p) qazsız müddətdə (nqd) və eləcə də ümumi sıxışdırma müddətində neft vermə əmsalı (qm) azalır, havanın orta xüsusi sərfi (G) isə artır. Sıxışdırılan neftin polyarlığı artdıqca əlaqəli suyun miqdarı 18,1%-dən 13,6%-ə enir. Bu halı aşağıdakı kimi izah etmək olar: neftin tərkibində səthi aktiv maddələrin miqdarı artdıqca neft daha yaxşı islatma xassəsinə malik olur, səthdə olan su təbəqəsini parçalayır və bir hissəsini sıxışdırıb çıxarır.

Şəkildən göründüyü kimi, qazsız müddətdə verim əmsalı (nqd) neftin tərkibində səthi aktiv maddələrin artması ilə 4,63%-dən 2,54 %-ə enir. Belə halın olması neft fazasının bərk səthlə daha möhkəm əlaqəsi ilə izah edilə bilər. Görünür ki, qazsız sıxışdırma müddətində sıxışdırılan neft bərk səthlə zəif əlaqəli olan neftdir. Neftin tərkibində səthi aktiv maddələrin miqdarı artdıqca ümumi sıxışdırma müddətindəki verim əmsalı (hm) 72,2 %-dən 61,15 %-ə qədər azalır. Səthi aktiv maddələrin miqdarı artdıqca səthdə adsorbsiya artır və bunun nəticəsində neftin bərk səthlə əlaqəsi möhkəmlənir. Sıxışdırma zamanı orta xüsusi sərfin (G-nin) artmasına səbəb neftin səthi aktivliyinin artması və bərk səthi daha yaxşı islatmasıdır. Neft isladan olduqda, onun damcıları bərk səthlə daha möhkəm yapışır və bunun səthdən qoparılması çoxlu enerji tələb edir.



Neftin tərkibində olan üzvi turşuların miqdarı ilə qazsız sıxışdırma müddətinin (Tqd), ümumi sıxışdırma müddətinin (Tq) və eləcə də bunların nisbətinin asılılığı 101 -ci şəkildə verilmişdir. Qazsız müddətin azalmasına səbəb neftin səthi aktivliyinin artması ilə onun dispersləşməsinin şiddətlənməsidir.

Neftin səthi aktivliyinin artması ilə ikifazalı hərəkət müddətinin (Tq) artması neft təbəqəsinin bərk səthə möhkəm yapışması ilə izah edilə bilər. Neft nə qədər səthə möhkəm yapışarsa, onun səthdən qoparılmasına sərf edilən vaxt da bir o qədər artir.
Каталог: 2016
2016 -> По антикоррупционной работе в поликлинике
2016 -> AZƏrbaycan respublikasi səHİYYƏ naziRLİYİ azərbaycan tibb universiteti
2016 -> Agnela da Cruz Henriques de Barros Wilper Statement (afta 2016)
2016 -> Seks riSKƏ BƏrabər deyiL!!
2016 -> Qastroentrologiya 1 Yaşlı insanlarda qida borusunun uzunluğu təqribən nə qədərdir?
2016 -> Az Book Library Palanik Çak DÖYÜŞÇÜ klubu “Döyüşçü klubu”nun birinci qaydasında deyilir: «“Döyüşçü klubu” barədə heç kimə danışmamaq
2016 -> Az Book Library Filosof Fikri
2016 -> Ubutumire uniib iratumiye abantu, imigwi y'abantu canke amashirahamwe bose bipfuza gushikiriza inkuru hamwe/canke ivyandiko bijanye n'ihonyangwa ry'agateka ka zina muntu hamwe n'ayandi mabi yose vyakozwe I Burundi guhera mu kwezi kwa Ndamukiza

Yüklə 477,68 Kb.

Dostları ilə paylaş:




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©www.azkurs.org 2020
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə