Dövlət Satınalmaları



Yüklə 475,46 Kb.
Pdf görüntüsü
tarix25.12.2016
ölçüsü475,46 Kb.

 

 

www.sigmaweb.org 



This document has been produced with the financial assistance of the European Union. The views expressed herein 

can in no way be taken to reflect the official opinion of the European Union, and do not necessarily reflect the views 

of the OECD and its member countries or of beneficiary countries participating in the SIGMA programme. 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

İcmal

 20 

Dövlət Satınalmaları 

 

 

   


Mərkəzi Satınalma Orqanları 

 

 



 

 

 

 

 

 

M ÜNDƏRİC AT

 

 

 

• 



MSO və çərçivə sazişləri üçün hüquqi baza 

 

• 



MSO-

nın təsis edilməsi üçün məntiqi əsaslanma 

  

• 

MSO-



da əhatə edilmiş tipik məhsullar və xidmət sahələri 

 

• 



MSO-

ın əsas əməliyyat məsələləri 

 

• 

“Təcrübədən öyrənmə”



-

nin əhəmiyyəti 

– 

risk və nailiyyət faktorları 



 

 

 



 

 

Avqust 2011 



 

S I G M A  

 

|  



Dövlət Satınalmaları İcmalı

 20 


 

 



Bu İcmalda Mərkəzi Satınalma Orqanının (MSO) təsis edilməsi və fəaliyyət göstərməsi 

üzrə ümumi nəzər təmin edilmişdir ki, bunlar da AK Direktivlərində müəyyən edilmiş və 

Avropa  İttifaqında  Mərkəzləşmiş  Satınalma  Sistemləri  (2010)  üzrə  47

-

ci  SİGMA 



Sənədinə əsaslanmışdır. Bu İcmalda 

MSO-


larına xüsusi önəm verilir ki, bu da onların 

təltif etmə əməliyyatlarının və mərkəzləşmiş çərçivə sazişlərindən istifadəsinin

 

bazasını 



yaradır.   

  

MSO və çərçivə sazişləri üçün hüquqi baza 



 

Dövlət  Sektoruna  dair 

2004/18/EC 

Direktivinə  mərkəzi  satınalma  orqanları  haqqında 

spesifik  müddəalar  daxildir  ki,  bu  müddəalar  üzv  dövlətlərin  öz  mili  satınalma 

qanunvericilikləri  ilə  bağlı  müddəalarını  qəbul  etmələrini  və  onları  qoruyub 

saxlamalarını açıq şəkildə mümkün edəcəkdir

1



 

Tərif

: 

Mərkəzi  Satınalma  Orqanı  (MSO)  Dövlət  Sektoruna  dair  Direktivdə

  (Direktiv) 

aşağıdakı bəndləri icra edən satınalan təşkilat kimi təyin edilir:

 



 



Bir və ya daha çox satınalan təşkilat üçün nəzərdə tutulan mal

-

material və ya 



xidmətləri əldə edir; yaxud

 



 

Bir və ya daha çox satınalan təşkilat üçün nəzərdə tutulan işlər, mal

-

material və 



ya xidmətlər üçün dövlət müqavilələrini təltif edir; yaxud 

 



 

Bir və ya daha çox satınalan təşkilat üçün nəzərdə tutulan işlər, mal

-

material və 



ya xidmətlər üzrə çərçivə sazişlərini imzalayır. 

 

Aİ üzv dövlətləri satınalma təşkilatlarının işləri, mal



-

materialı və ya xidmətləri mərkəzi 

satınalma  orqanı  vasitəsilə  təchiz  etmələri  barədə  göstəriş  verə  bilər. 

B

una  görə  də 



MSO-

nı  təsis  etmək  məcburi  deyildir,  bu  sadəcə  üzv  dövlətlərə  təklif  edilən  seçim 

imkanıdır. 

 

Nəzərdə  tutulmuş  uyğunluq



:  Direktivin 11(2)-

ci  Maddəsi  xüsusi  əhəmiyyət  daşıyır.

 

S

atınalma təşkilatlarının işləri, mal



-

materialı və ya xidmətləri mərkəzi satınalma orqanı 

vasitəsilə təchiz etmələri

 

Direktivə müvafiq qaydada nəzərdə tutulmalıdır, belə ki, MSO 



özü bu Direktivə riayət edir. 

   


Məsələn bu o deməkdir ki, Direktivin müddəalarına

 

uyğun olaraq çərçivə sazişini MSO 



təltif  etdikdə,  çərçivə  sazişi  altında  təchiz  edən  satınalan  təşkilatın  həmin  ana  qədər 

Direktivin  müddəalarına  əməl  etməsi  kimi  qiymətləndiriləcəkdir.  MSO

-

nun  təltif  etdiyi 



                                                           

1

 



Kommunal Xidm

ə

tl



ə

r

ə



 dair 2004/17 EC Direktivin

ə

 



oxşar müddə

alar daxildir. 

 


 

S I G M A  

 

|  



Dövlət Satınalmaları İcmalı

 20 


 

çərçivə  sazişindən  istifadə  edən  satınalma  təşkilatları  tərəfindən  irəli  sürülən  sonrakı 



xid

mət  müqavilələri

 

zamanı  çərçivə  sazişinin  davamı  olan  müqavilə  təltifi  üçün 



Direktivin  müvafiq  müddəasına  riayət  edilməlidir,  lakin  dövlət  müqaviləsinin  təltif 

edilməsi  üçün  standart  prosedurlar  tamamən  həyata  keçirilmir.  Bu  müddəa  olmadan 

Direktivin maliy

yə həddinin dəyərindən ötəki bütün xidmət müqavilələri

 

Direktivə görə 



təltif olunma mövzusuna çevrilə bilər.         

   


Çərçivə sazişləri 

 

Direktivdə çərçivə sazişi aşağıdakı qaydada təyin edilir: 



 

“...məqsədi  verilmiş  müddət  ərzində  təltif  olunası  müqavilələri  idarə  edən  şərtlərin, 

xüsusilə  də  qiymətin  və  lazım  gəldikdə  kəmiyyətin  nəzərdə  tutulduğu  şərtlərin  tərtib 

edilməsi olan bir və ya  bir neçə satınalan təşkilatlar yaxud bir və  ya bir neçə iqtisadi 

operatorlar arasındakı saziş və ya digər razılaşma formasıdır”.

 

Çərçivə sazişinin tərtib və idarə edilməsi iki mərhələdə baş verir: ilk olaraq bir və ya bir 



neçə  iqtisadi  operatora çərçivə  sazişinin  təltif  edilməsi

 

və  bunun  ardınca fərdi  xidmət 



müqavilələrinin  bir  və  ya  bir  neçə  iqtisadi  operatora  təltif  edilməsi.

 

İkinci  mərhələ  isə 



çərçivə  sazişinin  tək

-

təchizatçı  yaxud  çox



-

təchizatçı  olmasından  asılı  olaraq  fərqlidir. 

Bu  haqda  daha  geniş  məlumat  almaq  üçün  bax:  Satınalma  İcmalı  19 

– 

Çərç

i

və 

Sazişləri

 

və 47



-

ci SİGMA Sənədi. 

 

Qeyd  etmək  lazımdır  ki,  Direktivə  əsasən  çərçivə  sazişinin  müddəaları  əməliyyat 



fərqlərindən asılı olmayaraq eyni dərəcədə bütün satınalma təşkilatlarına tətbiq edilir. 

Tərifinə  görə  satınalan  təşkilat  hesab  edilən  MSO  (geniş  miqyasda  dövlət  və  digər 

sektorlar  üçün  çərçivə  sazişini  tərtib  etməklə  və  bununla  da 

digər

 

satınalma 



təşkilatlarına xidmət müqavilələri tərtib etmək imkanını verən) fərdi satınalma təşkilatı 

kimi və daxili istifadəçilərinə və müştərilərinə xidmət göstərmək məqsədini güdən eyni 

qayda və prosedurları tətbiq etməlidir. 

        


MSO-

nın təsis edilməsi üçün məntiqi əsaslanma  

 

Mərkəzi  satınalma  orqanının  (MSO)  təsis  və  idarə  edilməsi  üçün  məntiqi  əsaslanma 

müxtəlif  aspektlərdən  yanaşmaqla  araşdırılmalıdır.  Burada  mühüm  maraqlı  tərəflər 

bunlardır:

 



  MSO-



nın  təmin  etdiyi  xidmətlərin 

müştəriləri

  –  MSO-

nın  idarə  etdiyi  çərçivə 

sazişlərindən  istifadə  edən 

yaxud da MSO-

nın  əldə  etdiyi  mal

-

material  və  ya 



 

S I G M A  

 

|  



Dövlət Satınalmaları İcmalı

 20 


 

xidmətləri  təchiz  edən  satınalan  təşkilatlardır.



 

Müştərilər  görünür  ki,  qiymət  və 

keyfiyyət nisbəti ilə nəticələnən effektiv və səmərəli satınalmaya maraq göstərirlər.  

  



 

Birbaşa MSO

-

na və ya  çərçivə sazişi altında işlərin, mal



-

materialın və  xidmətlərin 



təchizatçıları

 – 


adətən özəl sektorun iqtisadi operatorlarıdır.

 

Təchizatçılar görünür 



ki, 

biznes imkanlarına, effektiv və səmərəli satınalmaya maraq göstərirlər. 

   



  MSO-



nın 

sahibləri

  – 


adətən  dövlət  nazirlikləri,

 

assosiasiyalar  və  yerli  orqanlar, 



habelə vergi ödəyicisinin maraqlarını təmsil edən digər dövlət orqanlarıdır. Sahiblər 

dövlət xərclərinin  ixtisar edilməsinə, qiymət və keyfiyyət nisbətinin yuxarı olmasına 

və ətraf

-

mühit, sosial məsələlər və KOM



-

lara aid məsələlər kimi konkret əhəmiyyətli 

siyasət məqsədlərinin realizə edilməsinə maraq göstərə bilərlər.   

 

MOS-



nın təsis edilməsinin başlıca məntiqi əsası adətən aşağıdakı şərtlərlə

 

xarakterizə 



edilir:   



Satınalma həcmlərinin 

daha 

böyük olması daha münasib qiymətlərə gətirir

.”  

Düzgün  şərtlər  altında

, MSO-

nın


 

bütün  müştərilərinin  təchizat  ehtiyaclarının 

aqreqasiyasına əsaslanan

 

mərkəzləmiş satınalma özəl sektor üçün çox maraqlı bizn



es 

imkanlarını təmin edir. Satınalma həcmlərinin daha böyük olması ilə

 

bazar rəqabətinin 



artması normalda satınalma təşkilatının xeyrinə olaraq qiymətlərə v digər şərtlərə təsir 

edir. Fərdi satınalma təşkilatı 

nadir hallarda 

böyük həcmli satınalmaya malik ola bilər ki, 

bunun  nəticəsində  əldə  edilmiş  qiymətlər,  bir  neçə  satınalma  təşkilatı  arasında 

ehtiyacların aqreqasiyası vasitəsilə əldə edilmiş qiymətlərlə müqayisə edilə bilən olsun. 

Potensial  olaraq  böyük  həcmli  satışları  mərkəzləşmiş  satınalma  vasitəsilə  gözləmək 

olar ki, bu halda 



miqyasa əsaslanan iqtisadiyyatdan

 

iqtisadi operatorlar öz maraqları 



dairəsində istifadə edə bilərlər

.       


Çərçivə  sazişlərinin  təltifi  və  idarə  edilməsinə  əsaslanan  mərkəzləşmiş  satınalma 

sistemi (MSS) üçün  aqreqasiya faktoru 

və onun qiymətlərə təsiri təltif olunası çərçivə 

sazişinin tipi və predmetinə görə qiymətləndirilməlidir. 

  



Əməliyyat xərclərinin ixtisar edilməsi

” 

Tam  rəqabətə

-

davamlı  satınalma  prosesi



  s

atınalma  təşkilatları  müstəvisində  və  sadə 

xidmət  tapşırığı  ilə  müqayisə  edildikdə  əsasən  önəmli  əməliyyat  xərcləri  ilə 

əlaqələndirilir  (xərclər,  satınalma  prosesinin  idarə  edilməsi,  işin  birinci  mərhələsində 

ikən  işin  bağlanmasının  son  mərhələsinin  ehtiyaclarının  müəyyən  edilməsi 

baxımından).  İqtisadi  operatorlar  tenderdə  iştirak  etməkdən  ötəri  nəzərəçarpan 

əməliyyat  xərclərinə  məruz  qalır.  Mərkəzləmiş  çərçivə  sazişləri  ilə  həm  satınalma 

təşkilatları,  həm  də  təchizatçılar  bu  xərclərin  əhəmiyyətli  dərəcədə  ixtisar  edilməsini 



 

S I G M A  

 

|  



Dövlət Satınalmaları İcmalı

 20 


 

gözləyirlər. Bundan başqa, ixtisar edilmiş əməliyyat xərcləri satınalma təşkilatlarının və 



iqtisadi operatorların resurslarını daha vacib funksiyalar üçün azad edir.        

 

Bununla belə, qiymətlərə təsir halında həm satınalma təşkilatları həm də özəl sektorun 



məruz  qaldığı  aqreqasiyanın  əməliyyat  xərclərinin  təsiri

 

ümumiləşdirilə  bilməz,  amma 



istifadə  edilən  çərçivə  sazişinin  tipinə  görə  hesablanmalıdır.  Tək

-

təchizatçı  çərçivə 



sazişi  altında  xidmət  müqaviləsi  heç  bir  tender  xərcinə  səbəb  olmadığı  (yalnız 

sifarişlərin  yerləşdirilməsi  üçün  əməliyyat  xərcləri)  halda,  mini

-

müsabiqələrdən  ibarət 



çox-

təchizatçı çərçivə sazişi həm satınalma təşkilatı, həm də iqtisadi operatorlar üçün 

tender xərcləri yarad

a

caqdır. 



 



Əhəmiyyətli xarakter daşıyan digər mənfəətlərə rast gəlinməsi

” 

Mərkəzləşmiş satınalma sistemi həmçinin birbaşa olaraq iqtisadi terminlərlə ifadə edilə 

bilməyən faydalar təklif edə bilər. mərkəzləmiş satınalma razılaşmasının xeyrinə olaraq 

arqumentlərə aşağıdakılar daxildir: 

 

Yüksək inzibati səmərəlilik

: MSO-

nın irəli sürdüyü mərkəzləşmiş və koordinə edilmiş 

həlli yolları

 

dövlət administrasiyası daxilində tələb olunan standartlaşmanın və yüksək 



inzibati  səmərəliliyin  təmin  edilməsində  yardım  edə  bilər.  İT  sistemləri  və  proqram 

tətbiqi sahəsi buna misal ola bilər.    

  

Bacarıqlar

: 

MSO  ekspert  qiymətləndirilməsi  və  bir  çox  satınalma  təşkilatlarında 

çatışmayan  bacarıqları  təmin  edə  bilər.

 

Məsələn,  spesifik  məhsulun  və  bazarın 



qiymətləndirilməsini  tələb  edən  sahələr  üzrə  kompleks  tenderlərin  hazırlanması  və 

həyata keçirilməsi üçün bacarıqlar.   

  

Dəqiqlik

: 

Peşəkar və mərkəzləşmiş satınalma hüquqi, texniki, iqtisadi və müqavilə kimi 

bir sıra mühüm aspektlərdə satınalma təşkilatları üçün dəqiqliyi təmin edir

 

və bununla 



da  riskləri  azaldır,  əks  təqdirdə  bu  risklər  satınalma  təşkilatları  tərəfindən  yaradıla 

bilə


rdi. 

Bu  risklərə  şikayətlər,  məhsulların  pis  və  ya  qeyri

-

qənaətbəxş  keyfiyyəti, 



təchizatçıların müflisləşməsi və qeyri

-

adekvat müqavilə şərtləri daxildir.   



 

Sadəlik

Xidmət razılaşmaları, hətta peşəkar satınalma tarixi olmadan belə

 

satınalma 



təşkilatı  və 

onun 


istifadə

çi 


idarələrinə

 

iqtisadi  operatorlarla  işlər,  mal



-

material  və 

xidmətlər üzrə çərçivə müqaviləsi bağlamaq imkanını yaradır. 

 

Siyasət hədəflərinin çatdırılması



: 

Hökumətlər 

spesifik sektorlarda MSO-dan 

siyasət 

hədəflərinin, məsələn yaşıl satınalmanın tanıdılması, innovasiyalar və KOM

-

in dövlət 



sektoru tenderlərində iştirakı, icrası məqsədilə alət kimi istifadə edə bilərlər. 

 


 

S I G M A  

 

|  



Dövlət Satınalmaları İcmalı

 20 


 

Mərkəzləşmiş satınalma razılaşmalarının 



əksinə olan arqumentlərə 

daxildir:  



Bazar konsentrasiyas

ı

:  MSO-

nın  fəaliyyəti  bazar  konsentrasiyası  və 

monopolistik 

strukturların  inkişafı  riskinə  təkan  verə  bilər.  Mərkəzləşmiş  satınalmaya  cəlb  edilmiş 

geniş  kütlə  yeni  xırda  iqtisadi  operatorların  deyil,  böyük  iqtisadi  operatorların  xeyrinə 

işləyir.  

 

 KOM-



ın imkanlarının azalması

MSO ad

ətən böyük müqavilələr 

üçün tender

ləri idarə 

edir və bu halda KOM kvalifikasiya kriteriyasına cavab vermədiyindən və böyük iqtisadi 

operatorlarla  rəqabət  apara  bilmədiyindən  öz  imkanları  daxilində  tenderdə  iştirak  edə 

bilməyəcəkdir.  Bunun  əvəzinə  KOM  subpodratçı  qismində,  konsorsiumda  və  ya 

təchizatçı imkan yaratdıqda tenderdə öz imkanları daxilində iştirak edə bilər. 

 

Tələblərə cavab verməyən

: 

Çərçivə sazişləri 

uzun-

müddətli olduğundan (2



-

4 il) doğru 

şəkildə  tərtib  edilməzsə,  nisbətən  bazarda  baş  verən  dəyişiklərin  tələblərinə  cavab 

vermir  və  bu  yolla  potensial  olaraq  bazar  qiymətlərinin  və  texnologiyanın  mühüm 

inkişafını kölgədə saxlayır. Buna görə də çərçivə sazişinin davamiyyətinin real olaraq 

müəyyən  edilməsi  və  əsaslandırılmış  olduqda  müsabiqənin  mini

-

tenderlərin  təşkil 



olunması ilə saxlanılması

 vacibdir.   



Eynilik: 

Bir  çox  çərçivə  sazişlərinin  eyniliyi  və  standartlaşma  dərəcəsi  digər  bir 

narahatçılığa

 

zəmin  yaradır. Çərçivə sazişləri bəzən həddən artıq  məhdud yanaşma 



təqdim etməyə meylli olur ki (xüsusilə də texniki əsaslarla), bu məhdudiyyət satınalma 

təşkilatlarına öz satınalma məqsədlərinə çatmaqda çətinlik törədir. 

   

MSO-

da əhatə edilmiş tipik məhsullar və xidmət sahələri 

 

MSO-


nın təltif etdiyi çərçivə sazişlərində əhatə edilmiş işlər, mal

-materia


l və xidmətlər 

ümumiyyətlə  dövlət  administrasiyasının  ümumi  marağında  olmalıdır  və  adətən  dövlət 

administrasiyasından kənar təchiz edilməlidir. MSO

-

nın əməliyyatlarında əhatə edilmiş 



predmetlər  siyahısına  normalda  aşağıdakı  mal

-

material  və  xidmətlər  daxildir  (iş 



müqavilələri nadir hallarda MSO tərəfindən təltif edilir):

 



  IKT 

(informasiya  və 

kompüter 

texnologiyaları)  məhsulları  və  xidmətləri 

(

kompüterlər



fotonüsxəçıxardanlar

, printer

lər


, server

lər


proqram təminatı

); 



  Telekommunikasiya  (TCL) 



məhsulları

  (


şəbəkələr

, mobil  telefonlar,  stasionar 

telefonlar, ATS); 

  Ofis mebeli;  



 

Səyahət xidmətləri



  O



fis avadanlığı və materialları

;  


 

S I G M A  

 

|  



Dövlət Satınalmaları İcmalı

 20 


 



 

Maşın və nəqliyyat xidmətləri



  Yanacaq (



qızdırıcı və nəqliyyat üçün

və elektrik enerjisi



 



Ərzaq

 (

ərzaq məhsulları



yemək talonları

); 



 



Təşkilati və insan resurslarının inkişafı xidmətləri

Çərçivə  sazişinin  tipik  predmeti  üzrə  daha  geniş  məlumat  üçün  bax:  47



-ci  SIGMA 

Sənədi 


 

Geniş  həcmli  alışlar  baxımından  ən  geniş  məhsul  sahəsi  ümumiyyətlə  İKT

 

məhsullarıdır.  Maraqlı  müşahidə  ondan  ibarətdir  ki,  məhsulların  və  xidmətlərinin  bir 



çoxunun  texniki  cəhətdən  nisbətən  sadə  və  standart  hesab  edilməsinə  baxmayaraq, 

yüksək  texniki  və  kommersiya  mürəkkəbliyi  olan  sahələr  (məsələn  qabaqcıl  İT 

sistemləri)  vardır  ki,  onlar  MSO

-

nın  məsuliyyəti  altındadır.



  MSO eyni qaydada 

müvəffəqiyyətlə həm qeyri

-

strateji əhəmiyyətli standart məhsullar və xidmətləri, həm də 



strateji  əhəmiyyətli  standart  məhsullar  və  xidmətləri  təklif  edə  bilər.

  Sonuncu halda 

mərkəzləşmiş razılaşma adətən sahibin məqsədlərindən irəli gəlir ki, bu da satınalma 

təşkilatlarının 

istifadə 

etdiyi 


inzibati 

sistemlərin 

uyğunluğunun 

və 


standartlaşdırılmasının  təmin  edilməsi  yolu  ilə  dövlət  sektoru  daxilində  inzibati 

səmərəlilik və effektivliyin inkişafına yönəlmişdir.  

      

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

S I G M A  

 

|  



Dövlət Satınalmaları İcmalı

 20 


 



Bəzi MSO



-

nın idarə etdiyi çərçivə sazişləri 

  

Mərkəzi Satınalma Orqanı 

 

Məhsullar və Xidmətlər

 

SKI, Danimarka 

İ

nforma


siya  texnologiyaları

mebel, of



is  avadanlığı

, enerji, 

avtomaşınlar

eynəklər



ərzaq  məhsulları

İAŞƏ  mərkəzləri  üçün 



avadanlıqlar

elektrik  avadanlığı



tikinti  materialları

alətlər


,  taxta-

şalban


iş  geyimləri

xadimə  xidmətləri



tədqiqat  və  laboratoriya 

avadanlığı

müvəqqəti  ştat



məsləhətçi  mühəndislər  və  idarəetmə 

məsləhətçi xidmətləri

  

Hansel, Finlandiya  



İKT  satınalma  müqavilələrini  əhatə  edən 

70  ç


ərçivə  sazişi  (IK

aparatura, 



proqram  təminatı  və  xidmətlər

), 


inzibati  xidmətlərin  satın

 

alınması



  (

maliyyə  administrasiyası

təşkilati  və  insan  resurslarının 



inkişafı

səyahət  və  konfrans  idarəetməsi



), 

material  və  texniki 

xidmətlərin  satın

 

alınması  (



material 

və  mexanizm  xidmətləri

maşın 


və nəqliyyat xidmətləri, ofis və enerji təminatı xidmətləri

). 


UGAP, Fransa  

Məhsul  və  xidmətlər  altı  qrupa  bölünmüşdür:  İ

avadanlığı



,  tibbi 

avadanlıq

, mebel, 

maşınlar


respirator maskaları və xidmətlər

KSzF, 


Macarıstan

 

İnfo



-kommuni

kasiya,  telekommunikasiya,  ofis  avadanlığı

, elektron 

hökumət  xidmətləri

, ofis mebeli

kağız  və  ofis  ləvazimatı

maşınlar


yanacaq, 

tibbi ləvazimatlar və səyahət xidmətləri

Consip, İ



taliya 

Səhiyyə  (məsələn,  təcili  yardım  maşınları

, diaqnostik 

avadanlıq

səhiyyə  avadanlığının  idarə  edilməsi  üçün  xidmətlər



);  yanacaq 

(

qızdırıcı  və  nəqliyyat  üçün



və  elektrik  enerjisi

ofis 


ləvazimatı

/

avadanlığı  (printerlər



fotonüsxəçıxardanlar,  PK

-

lər


server


lər

proqram  təminatı



); 

nəqliyyat

  (

maşınların  təchizatı



 

və 


kirayəsi

); 


Obyektlərin  idarə  edilməsi 

(

ofis  və  xəstəxanalar  üçün



); 

telekommunikasiya  (

şəbəkələr

, mobil  telefonlar, stasionar telefonlar, 

ATS);  mebel  (

ofislər,  məktəblər  və  universitetlər  üçün

); 

sığorta  və 



maliyyə  xidmətləri  (kredit  kartları)

ərzaq



  (

ərzaq  məhsulları

yemək 


talonları

). 


Mənbə

47-ci SIGMA 



Sənədi





-

da Mərkəzi Satınalma Sistemləri 

 

 



MSO-

ın əsas əməliyyat məsələləri 

 

Mərkəzi  Satınalma  Orqanlarının  Xidmətləri  satınalma  təşkilatlarının  istifadəsi 

üçün məcburidirmi? Bəzi ölkələrdə hökumətlər

 

konkret  işləri



n, mal-

materialı

və  ya 


xidmətlərin  birbaşa  və  ya  dolayısı  ilə  MSO

-

dan  alınmasını  məcburi  etmişlər.  Digər 



ölkələrdə  isə  satınalma  təşkilatları  ən  yaxşı  “qiymət  və keyfiyyət  nisbətini”  təklif  edən 

mənbədən istifadə edə bilərlər.  

 

Satınalma təşkilatlarını 



MSO-

nın xidmətlərindən istifadə etməyə məcbur edən sistemin 

tərəfdaşları

 

prinsip etibarı ilə, mübahisə edirlər ki, bu iqtisadi cəhətdən səmərəli dövlət 



 

S I G M A  

 

|  



Dövlət Satınalmaları İcmalı

 20 


 

mənbələrini  təmin  edir  və  satınalma  təşkilatları  arasında  standartlaşmanı  yüksəldir. 



Kriti

klər  mübahisə  edirlər  ki,  bu  tələb  MSO

-

ın  istifadəçilər  üçün  dost  münasibətini 



zəiflədir və monopolistik davranış riskini yaradır.  

 

Könüllü sistemin faydalarından biri də odur ki, bu MSO



-

da müştərilərinə əlverişli çərçivə 

sazişləri  və  müsabiqə  şərtləri  altında  digər  xidmətləri  təklif  etmək  həvəsini  yaradır. 

MSO  bunu  bacarmazsa,  onda  onların  xidmətlərinə  tələb  olmayacaq  və  onların 

mövcudluğu belə riskə məruz qala bilər. Könüllü sistemin faydası odur ki, bu MSO

-

nı 



müsa

biqə keçirməyə vadar edir və bununla cəlbedici məhsulların təklif edilməsi üçün 

stimul və ən yüksək “qiymət və keyfiyyət nisbəti” yaradıla bilər.  

 

MSO  hansı  formalarda  təzahür  edir



?  

Hökumət  orqanı  modelinin  tətbiq  edilməsinə 

baxmayaraq, 

MSO  üçün  ən  ümumi  təşkilati  forma  qeyri

-kommers

iya  məhdudiyyətli 

şirkət formasıdır. Sorğu keçirilən ölkələrdə MSO

-

nın təşkilatı forma tipləri barədə daha 



geniş məlumat üçün bax: 47

-

ci SİGMA Sənədi 



    

MSO-

nın  əməliyyatları  necə  maliyyələşməlidir

?  

Bir  çox  MSO  xidmət  haqları 

vasitəsilə  maliyyələşir.  İki  müxtəlif  variant  istifadə  edilir:  ya  xidmət  müqavilələri 

bağlanarkən  satınalma  təşkilatları  qonorar  ödəyir,  ya  da  qonorar  çərçivə  sazişləri 

vasitəsilə  faktura  verildikdə  iqtisadi  operatorlar  tərəfindən  ödənilir.  Alternativ 

maliyyələşmə modelinə MSO

-

nın birbaşa hökumət tərəfindən maliyyələşməsi xasdır.  



 

Əlverişli müştəri və təchizatçı əlaqələrinin əhəmiyyəti nədən ibarətdir?

  MSO-

nın 


əsas  məqsədi  cəlbedici  və  işləyə  bilən  çərçivə  sazişlərini  təmin  etməkdir.  Bu 

müştərilərin  bütün  satınalma  prosesinə  ciddi  cəlb  edilməsini  tələb  edir:  spesifik 

məhsulun və ya xidmət sahəsinin çərçivə satınalmasına müvafiqliyini müəyyən etmək; 

texniki  spesifikasiyaları,  tender  seçimini  və  qiymətləndirmə  kriteriyasını  tərtib  etmək; 

çərçivə sazişinin tipini və xidmət müqaviləsi sistemini seçmək; və çərçivə sazişini təltif 

etmək.    

 

MSO-


nın  əsas  funksiyalarının  effektiv  icrası

bazarın  spesifik  məhsulunun  yaxud 



xidmətinin  seqmentinin  başlıca  təchizatçılarını,  habelə  onların  ölçüsünü  və  bazarda 

mövcudluğunu  tanımaq  müstəvisində  onun  təchizat  bazarının  səmərəli  şəkildə  “başa 

düşülməsi  və  idarə  edilməsi”  üzrə  bacarıq  və  imkanlarına  əsaslanır.  Satınalma 

prosesinin başlanğıc mərhələsində ilkin məlumat və iqtisadi operatorlarla dialoq (əgər 

bu  dialoq  şəffaf  şəkildə  və  qüvvədə  olan  satınalma  qaydalarına  əsasən  aparılıbsa) 

çərçivə  sazişləri  və  əlavə  edilmiş  xidmət  müqavilələri  üçün  podrat  və  satınalma 

strategiyalarının  ən  yaxşı  tərtibatından  ötəri  müxtəlif  versiyaları  müəyyən  etmək 

baxımından dəyərlidir.   

 


 

S I G M A  

 

|  



Dövlət Satınalmaları İcmalı

 20 


 

10 


Çərçivə sazişlərinin hansı tipləri istifadə e

dilm

əlidir

?  AK Direktivi MSO-

na sazişin 

və prosedurların tipindən istifadə üzrə lazımi qədər azad imkanlar verir. MSO bu azad 

istifadə  imkanlarından  yararlanır  və  nəticə  etibarı  ilə  həm  tək

-

təchizatçı  həm  də  çox



-

təchizatçı çərçivə sazişlərindən, habelə müxtəlif xidmət müqavilələri prosedurlarından 

istifadə edir. 

 

Tək



-

təchizatçı çərçivə sazişlərinin üstünlüyü ondan ibarətdir ki, bu cür müqavilənin təltif 

edilməsi  seçilmiş  iqtisadi  operator  üçün  dəyərlidir.

 

Bura  “qalib  hər  şeyə  layiqdir” 



xarakterli müqavilələr aiddir. 

  

Çox-



təchizatçı  çərçivə  sazişlərinin  üstünlüyü  ondan  ibarətdir  ki,  onlar  tək

-

təchizatçı 



sazişlərlə  müqayisədə  daha  güvənli  mənbələr  təmin  edir.

 

Digər  üstünlük  odur  ki, 



müvəffəqiyyətli  bazar  konsentrasiyası  riski  cüzidir. 

Çox-


təchizatçı  sazişin

  potensial 

əlverişsizliyi ondan ibarətdir ki, bir çox yerli qanunlarda iqtisadi operatorların öz çərçivə 

sazişləri altında satış təminatları yoxdur.  

   

Satınalma  təşkilatlarının  mini



-

müsabiqələr  vasitəsilə  xidmət  müq

a

vilələri  bağlaması 



versiyasının  üstünlüyü  çərçivə  sazişi  boyunca  iqtisadi  operatorlar  arasında  gedən 

rəqabəti  təqdim  etməkdir.  Digər  tərəfdən  mini

-

müsabiqə  versiyası  əsaslı  əməliyyat 



xərclərinə zəmin yarada bilər.  

  

MSO-



nın  effektivliyi  necə  ölçülməlidir

? 

Ümumiyyətlə,  mərkəzləşmiş  satınalma 

va

sitəsilə  əldə  edilmiş  qənaətləri  qiymətləndirmək  çətindir.  Bunun  üçün  fundamental 



səbəb  ondan  ibarətdir  ki,  mal

-

material  və  ya  xidmətlərin  mərkəzləşmiş  satın



 

alınmasının  kontrafaktiki  nəticələrini  və  alternativ  satınalma  metodunun  yaratdığı 

müxtəlif qiymətləri və digər şərtləri müşahidə etmək mümkün deyildir. Bu o deməkdir ki, 

alternativ nəticə hansı isə bir yolla yaradılmalıdır.  

 

Universitetlərlə  əməkdaşlıq  zamanı  müxtəlif  MSO  effektivliyi  ölçmək  üçün  metodlar 



işləyib hazırlamışlar. Bu qiymətləndirmələr fəaliyyətlə bağlı, xüsusilə də bu fəaliyyətlər 

müntəzəm  olaraq  müəyyən  bir  müddət  ərzində  tendensiya  və  modellərin  müşahidə 

edilməsi  üçün  həyata keçirilirsə,  dəyərli  məlumatlar  təmin  edir.  Bu qiymətləndirmələr, 

həmçinin  MSO

-

na  müəyyən  gərginlik  yaratmaqla  mühüm  funksiyanı  icra  edir  ki,  bu 



zaman MSO öz fəaliyyətlərinin nəzarətdə olmasını bilirlər. Effektivliyin ölçülməsinə dair 

daha geniş məlumat üçün bax: Satınalma İcmalı 21 



– 

Effektivliyin Ölçülməsi

.  


 

 

 

S I G M A  

 

|  



Dövlət Satınalmaları İcmalı

 20 


 

11 


“Təcrübədən öyrənmə” 

-

nin əhəmiyyəti 

– 

risk və nailiyyət faktorları 

 

Müasir  və  dəyər

-

verici  mərkəzləşmiş  satınalma  sisteminin  müvəffəqiyyətlə  təsis 



edilməsi və icrası üçün bir sıra mürəkkəb məsələləri, yəni risk və nailiyyət faktorlarını 

başa  düşmək  və  onlarla  məşğul  olmaq  lazımdır.  Bunlar  təmin  edilmədikdə  M

SO-

nın 


müvəffəqiyyəti təhlükəyə məruz qala bilər. 

  

Mərkəzləşmiş  satınalma  sistemləri  müxtəlif  yollarla  təşkil  və  idarə  edilə  bilər 



– 

bunun üçün 

yeganə  və  ən  yaxşı  model  yoxdur:

 

Mərkəzləşmiş  satınalma  bir  çox 

müxtəlif  vasitələrlə  həyata  keçirilə  bilər  və  bu  müxtəliflik  aşağıdakılarla

 

bağlı 



mövcud 

ola bilər:



 

  MSO-



nın  hüquqi  statusu  və  onların  əhatə  etdiyi  dövlət  administrasiyası 

sektorları/səviyyələri;

 



  MSO-



na sahiblər tərəfindən mandatın verilmə qaydaları;

 



 

Tətbiq edilən çərçivə sazişlərinin və xidmət müqavilələri sistemlərinin tipləri;

 



  MSO-



nın təşkil edilməsi və maliyyələşməsi. 

  

Aparıcı maraqlı tərəflərin ehtiyaclarına qarşı həssaslıq



:  MSO-

nın uğuru

 

etibar və 



etimadın nə dərəcədə möhkəm olmasından və onların aparıcı maraqlı tərəflərlə, yəni 

sahiblər,  satınalma  təşkilatları  və  təchizatçılarla  əlaqədar  nə  dərəcədə  qorunub 

saxlanmasından asılı olacaqdır.  

  

İstifadəsi  əlverişli  və  cüzi  riskli  xidmət  müqavilələri  sistemləri  ilə 





Rəqabətə

-

davamlı

” 

çərçivə  sazişləri

:  MSO-

nın  uğuru

 

onun  xidmət  etdiyi  dövlət  sektoru



nda 

potensial  “müştərilərin”  geniş  kütləsinə  texniki  və  kommersiya  cəhətdən  cəlbedici 

çərçivə sazişləri təklif etmək bacarığından çox asılıdır. Bu bacarıq MSO üçün könüllü 

mühitdə həlledici rol oynasa da, bu MSO

-

nın məcburi əməliyyat göstərdiyi situasiyada



 

eyni dərəcədə əhəmiyyətlidir.    

  

Müqavilənin  həcminin  və  dəyərinin  müvafiq  qaydada  müəyyən  edilməsi

:  MSO 

təkcə  mərkəzləşmiş  satınalma  vasitəsilə  təchiz  ediləsi  işlərin,  mal

-

materialın  və 



xidmətlərin müəyyən edilməsi üçün deyil, həm də tələb və təklifin

 

dərin təhlilinə və ya 



texniki-

iqtisadi  əsaslandırmaya  əsaslanan  həmin  müqavilələrin  dəyərinin  müəyyən 

edilməsi  üçün  mexanizmləri  yerbəyer  etmişdir.

 

Çərçivə  sazişi  altında  təltif  ediləsi 



müqavilələrin  həcminin  və  dəyərinin  müəyyən  edilməsi  potensial  iddiaçılara  məlumat 

təmin edir ki, bu məlumat əsasında onlar iştirak edib

-

etməməkləri barədə qərar verirlər. 



Eyni  qaydada  çərçivə  sazişinin  tipi  (tək

-

təchizatçı  yaxud  çox



-

təchizatçı)  iddiaçının 

mövqeyini  formalaşdıracaq,  iştirakın  potensial 

müvəffəqiyyət

 

dərəcəs


i

ni  dəyişdirəcək 



 

S I G M A  

 

|  



Dövlət Satınalmaları İcmalı

 20 


 

12 


və  faktiki  olaraq  sazişin  həcmini  və  dəyərini  dəyişdirəcəkdir.  Xidmət  müqavilələri 

mexanizmlərinin  seçilməsi  çərçivə  sazişinin  cəlbediciliyi  baxımından  nəzərə  alınmalı 

faktordur.  

     



Səriştəli  personaldan  ibarət  səmərəli  təşkilat

:  MSO-

nın  təşkilatının  tərtib  edilməsi

 

onun müvəffəqiyyəti üçün



 

zəruridir

 

və onun fəaliyyət göstərdiyi spesifik xarakteristikanı 



əks etdirməlidir

Onun əsas funksiyaları adətən başlıca dəstək funksiyaları (İT, hüquq 



xidmətləri və administrasiya, mühasibatlıq) ilə birlikdə bazar və müştəri münasibətləri, 

məhsulun idarə edilməsi, satınalma və müqavilə idarəetməsi ətrafında cəmləşir 

  

Hüquqi  riskin  effektiv  şəkildə  idarə  edilə  bilməməsi

:  Bir çox MSO 

təkcə  çərçivə 

sazişlərinin  təltif  edilməsi  üçün  tenderlərlə  bağlı  şikayətlərin  sayının  artmasının  deyil, 

həm  də  xidmət  müqavilələri  mərhələsində  prosedurlarla  bağlı  şikayətlərin  sayının 

artmasının şahidi olmuşlar (bu sonradan MSO

-

nın  vəziyyətini mürəkkəbləşdirir). 



Çox-

təchizatı  sazişinə  görə  edilmiş  şikayətlər  MSO

-

dan  satınalma  təşkilatlarına  riskin 



ötürülməsi  ehtimalını  güdür  ki,  bu  da  hüquqi  qeyri

-

müəyyənlik  situasiyasını  yarada 



bilər. 

 

Diqqətin  olmaması



Digər  risk  MSO

-

nın  diqqətinin  itirməsindən  ibarət  olacaqdır  ki, 



nəticədə  MSO  öz  əməliyyatları  üçün  hüdudlarını  elə  sahələrə  genişləndirəcəkdir

  ki, 


orada ya rəqabətə

-

davamlı üstün cəhətlər olmayacaq, ya da həmin sahələr satınalma 



təşkilatının  ehtiyaclarını  doğru  şəkildə  ödəməyəcəkdir.  Bununla  da  MSO  satınalma 

təşkilatlarına potensial cəhətdən maraqlı olmayan

 

çərçivə sazişləri təklif edəcəkdir. 



 

 

Əlavə ozu materialı

• 

SIGMA  (2011), 



Avropa  İttifaqında  Mərkəzləşmiş  Satınalma  Sistemi

,  47-ci 

SIGMA 

Sənədi


 

• 

SIGMA (2011), 



Satınalma İcmalı

 21 – 

Effektivliyin Ölçülməsi 

 

• 



SIGMA (2011), 

Satınalma İcmalı 

19 – 

Çərçivə Sazişi 

 

 




Yüklə 475,46 Kb.

Dostları ilə paylaş:




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©www.azkurs.org 2020
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə