AZƏrbaycan miLLİ elmlər akademiyasi folklor institutu vəfa iSGƏNDƏrova


Atalar sözləri və deyimlərdən ibarət sonluq formulları



Yüklə 5,53 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə12/12
tarix08.05.2017
ölçüsü5,53 Mb.
1   ...   4   5   6   7   8   9   10   11   12

Atalar sözləri və deyimlərdən ibarət sonluq formulları
3.28.  Mən  onda  qəsdən  elədim  ki,  siz  çıxıb,  gedib  özünüzə 
çörək  axtarasınız.  Çünki  öz  əli  ilə  qazanmayıb  ata  malına  göz 
dikənlər axırda bədbəxt olarlar (36,  274).
3.29.  Qardaşlar  gördülər  ki,  doğrudan  da  güc  birlikdədir” 
(4, 466).
3.30.  Bunun  mənası  budu  ki,  göydən  bəla  enəndə  adamın 
heyvanına-zadına  enir.  O,  qadam  sovuşdurmaqdan  ötəridi.  Bu, 
qadanı  qoymadı heyvanla sovuşdura,  canını  qurban verdi.  Bu da 
bunnan getdi  (74, 242).
3.31.  Görürsən ki,  ölüyə də yaxşılıq eyləyəndə, yerdə qalmır 
(36, 288).
3.32.  Dünyada  bilik,  bir  də  iradə  hər  şeyə  üstün  gəlir  (39, 
255).
3.33.  Əsgərin  də  bəxti  belə  gətirdi.  Allah həmişə,  hər yerdə 
yaxşıların Allahıdı.  Nağılımız da burda bitdi  (11,  185).
3.34.  Atalar  deyib  ki,  üç  yüz  il  yox,  min  ildən  də  sonra  su 
gələn arxdan bir də gələr (74, 229).
3.35.  Dünyada bilik, bir də iradə hər şeydən üstün gələr (40, 
15).
3.36.  Əsil  qazanc  zəhmət,  bacarıq,  ağıl  nəticəsində  əldə 
edilir” (34,  321).
3.37.  Almanı götürür, silib deyir:
-  İndi  mən  bunu  yiyim, gör qismətimdi, ya yox?
Deyir:
-  Oğul, ye,  yesən qismətindi, yeməsən yox.
Yəni  Allah  verməsə,  bəndə  versə  də  onun  mənası  yoxdur 
(21,245).
3.38.  Əziz  dinləyicim,  sizin  də  axırınız  Məhəmməd  və  Sə­
nubər kimi  xoşbəxt olsun, amma siz yalan danışmayın (55,  43).
3.39.  Dedi  ki,  doğurdan da dünya belə  getməz,  indi  qardaş, 
dünya belə getməz (74,  240).
195

3.40.  Atalar  yaxşı  deyib:  “Artıq  tamah  daş  yarar,  daş  qayı- 
.  dar, baş yarar” (1,  133)
3.41,  Ona  görə  də  atalar  yaxşı  deyib:  “Sən  saydığını  say, 
gör fələk nə sayır” (1,209).
Türkiyə variantları
3.40.  Düzenle  düzencinin  elinden  kurtuluş  olmaz.  O n la ra  
masal...  Bizlere ümür...  (99,  162).
3.41.  Gördün  mü  kancığım,  ben  sana  Allahdan  umut  k esil- 
mez dememiş miydim.  Öyle vermeyen Allah böyle verdi, h em   öy- 
le bir evlat verdi ki her eve nasip olmaz,  bunun gibisi...  Y aşarsak. 
elimi^e bir tas su verir;  ölürsek,  arkamızdan mevlit okur; bizim   de 
isteyimiz bu değil miydi, muradımız hasil oldu işte!  (84, 90).
3.42.  Demek  ki  demiş,  insan  yazğısını  değişdiremez  (1 0 2 , 
196).
3.43.  Allah  gulunu  kötü  garı  şerrinden  emin  eylesin...  d e r  
başga bir şey söylemezmiş (102,  110).
3.44.  Ama  dünyada,  ölümün  dışmda  her  şeyin  bir  çaresi 
vardır (102, 202).
3.45.  Sirrini açığa vuran hayatta kalamaz (81, 24).
3.46.  Onuniçin  demişler,  sen  iyi  ol  da,  kam  belasını  b u lu r 
(81,32).
3.47. Taktirin yazdığım tedbir bozamazmış (81,40).
3.48.  Yolda içlerinden b i r i :  -Azğınlığın sonu budur, dem iş. 
Bir  diğeri  de:  -Eden  bulur.  İnildeyen  de  ölür,  demiş.  Ben  de 
bıraktım da geldim” (85,  145);
3.49.  Hz.  İsa  der ki,  “Ölüyü  diriltmek  cahili  yola getirmek- 
ten çok hayırlıdır, çok kolaydır” (96, 227).
3.50.  Velakin cümlemizin  üstüne hayırlar günler açılsın,  bir 
akşam  Bahtiyar çıkıp gelince,  başlarına öyle  bir gün doğmuş  ki. 
Gayri ne siz sorun, ne ben söyleyim, dünya onların olmuş sanki! 
Uğur taşını da ocak başına asınca bir daha ne bir uğusuzluğa uğ ­
ramışlar;  ne  de  kara üstüne  kara bağlamışlar;  Gülbaharla  günle- 
rini  gül,  gönüllerini  bahar  ederek  yemiş,  içmiş;  bahtiyarlığa  er-
196
mişler.  Gökden  üç  elma  daha düşmüş,  hasret  çekenlerin  başına! 
(84,  354).
Nağılın məzmunu ilə bağlı olmayan ritmik formullar
3.42.  U şaxlara  belə  nağıl  deyirdim,  tay  ayn  nağıl  bilmirəm 
(22,  148).
3.43. Nağıl  qaldı  orda,  biz  burda.  Fındıqla qoz,  bir girdəkan 
tərəziya vurduq təkan, şah Şah Abbas cənnətməkan (1,  124).
3.44.  Burada nağıl tamam oldu,  qazan aşla doldu,  toxlar ye­
di aclar doydu (35,  143).
3.45.  Nağıl  da  burda bitdi.  Yaxşı  məqsədinə  çatsın,  yaman 
palçığa batsın (1,  156).
3.46.  Nağıl  qaldı  orda,  biz  burda.  Fındıqla  qoz,  ixtilatı  poz, 
durun  gedin  siz,  yıxılaq  yataq  biz,  iki  qoz,  bir girdəkan tərəziyə 
vurdu təkan,  şah oğlu  Şah Abbas, cənnət-məkan (1,  124).
3.47.  Evə  gəldi  səadət,  başdan  aşdı  var-dövlət,  şah  təzədən 
toy elədi, onlar murada yetdi (1,  143).
3.48. 
Hər yanımız bağ olsun,
Günlərimiz şad olsun,
Mən nağılı qurtardım,
Eşidənlər şad olsun (1,248).
Türkiyə variantları
3.51.  Ustamızın  adı  Hidir,  elimizden  gelen  budur.  Gökden 
üç elma düşdü.  Biri benim, ikisi de sizin (98, 61).
3.52.  A  canlarım,  bıraktım  kötü  devi,  geldim  buldum  sizi 
iyi  (85, 490).
3.53.  Yav  bu  yaştan  sonra sen okumayı  ne yapacaksın, yaz- 
mayı  ne  yapacaksın.  Eline  geçmiş  bir  katır,  yesene  çatır,  çatır 
der. Masal  da burada biter (81, 64).
3.54.  Onlara kömür...bizlere ömür...  (99,  153).
3.55.  Şimdi  kafası  gabak mı  gabak...  İnanmazsan git da bak 
(102, 24).
3.56.  Eline geçmiş  bir katır, yesen çatır,  çatır,  der.  Masal  da 
burada biter (81, 64).
197

Sadə sonluq form ulları
3.43. Altı dul qadının hekayəsi bununla bitir (36,  321).
3.44. Bu da bunnan getdi (74, 242).
3.45. Bu da belə getdi (21,  177).
3.46.  Nağıl  tamama  yetdi,  camaat  da  durub  evlərinə  get(34,  67).
3.47. Nağıl da burda bitir (1, 63).
3.48. Nağıl da burda bitir. Nağıl qalır orda, biz qalırıq  b u r d a  
(1,236).
Türkiyə variantları
3.57. Böylece masal bitiyor (81,  19).
3.58. Mutlu bir hayatları olmuş (81,  126).
3.59. Burada bitiyor (81,  134).
3.60. Masal da bitmiş (85, 289).
ƏDƏBİYYAT
1.  Allah yıxan evi  qızlar tikər (İlk dəfə nəşr olunan nağ ılları­
mız) / Tərtibçilər:  O.Əliyev, R.Xəlilov, Bakı:  Yazıçı,  1994, 304  s.
2.  Azərbaycan  ədəbiyyatı  inciləri  (nağıllar)  /  Tərtib  e d ən i 
N.Seyidov.  Bakı:  Yazıçı,  1985,  508 s.
3.  Azərbaycan  folkloru  antologiyası:  16  cilddə,  VII  c.,  Q a ­
raqoyunlu folkloru / Tərtib edənlər H.İsmayılov, Q.Süleymanov. 
Bakı:  Səda, 2002,  564 s.
4.  Azərbaycan  folkloru  antologiyası:  16  cilddə,  VIII  c.. 
Ağbaba folkloru / Toplayıb tərtib edənlər H.İsmayılov, T.Qurba- 
nov.  Bakı:  Səda, 2003, 476 s.
5.  Azərbaycan folkloru antologiyası:  16  cilddə, XII c., Z ən­
gəzur  folkloru / Toplayanlar V.Nəbioğlu,  M.Kazımov,  Ə.Əsgər. 
Bakı:  Səda, 2005,  464 s.
198
6.  Azərbaycan  folkloru  antologiyası:  16  cilddə,  XIII  c., 
Şəki,  Qəbələ,  Oğuz,  Qax,  Zaqatala,  Balakən  folkloru  /  Tərtib 
edənlər  İ.Abbaslı,  O.Əliyev,  M.Abdullayeva.  Bakı:  Səda,  2005, 
550 s.
7.  Azərbaycan  folkloru  antologiyası:  16  cilddə,  XV  c.,  Də- 
rələyəz folkloru / Toplayıb tərtib edənlər H.Mirzəyev,  H.İsmayı­
lov,  Ə.Ələkbərli.  Bakı:  Səda, 2006, 484 s.
8.  AMEA,  Qarabağ:  Folklor  da  bir tarixdir.  II  kitab  (Bərdə 
və Ağcabədi  rayonundan toplanmış folklor örnəkləri).  Bakı:  Elm 
və təhsil, 2012, 483  s.
9.  Azərbaycan  nağılları:  5  cilddə,  II  c.,  /  Tərtib  edəni 
Ə.Axundov.  Bakı:  Azərb.  SSR EA,  1961, 370 s.
10.  Azərbaycan  nağılları:  5  cilddə,  III  c.,  /  Toplayanı  və 
tərtib edəni  Ə.Axundov.  Bakı:  Azərb.  SSR EA,  1962, 282  s.
11.  Azərbaycan  folkloru  antologiyası,  XVIII  kitab,  III  c., 
Şəki  fokloru,  Bakı:  Səda, 2009,  530 s.
12.  Azərbaycan  folkloru  antologiyası:  16  cilddə,  XIV  c., 
Dərbənd  folkloru  /  Toplayanlar  H.İsmayılov,  S.Xurdamiyeva. 
Bakı:  Səda,  2006, 430 s.
13.  Azərbaycan  folkloru  antologiyası:  16  cilddə,  XI  c., 
Şirvan  folkloru  /  Toplayıb  tərtib  edənlər  H.İsmayılov,  S.Qəni- 
yev.  Bakı:  Səda, 2005, 443  s.
14. Azərbaycan  nağılları:  5  cilddə,  I  c.,  /  Tərtib  edəni 
M.H.Təhmasib.  Bakı:  Azərb.  SSR  EA,  1960,  325 s.
15.  Azərbaycan  nağılları:  5  cilddə,  III  c.,  /  Toplayanı  və 
tərtib edəni Ə.Axundov.  Bakı:  Azərb.  SSR EA,  1962, 282  s.
16.  Azərbaycan  nağılları:  5  cilddə,  III  c.,  /  Toplayanı  və 
tərtib edəni  Ə.Axundov.  Bakı:  Azərb.  SSR EA,  1962, 282 s.
17.  Azərbaycan  nağılları:  5  cilddə,  IV  c.,  /  Toplayanı  və 
tərtib edəni N.Seyidov.  Bakı: Azərb.  SSR EA,  1963,  288 s.
18.  Azərbaycan  nağılları:  5  cilddə,  V  c.,  /  Toplayanı  və 
tərtib edəni  Ə.Axundov.  Bakı:  Azərb.  SSR  EA,  1964,282 s.
19.  Azərbaycan  nağılları:  5  cilddə,  I  c.,  /  Tərtib  edənlər: 
Ə.Cəfərli,  S.Əhliman qızı. Bakı:  Şərq-Qərb,,2004,  367 s.
199

20. Azərbaycan  nağılları:  5  cilddə,  II  c.,  /  Tərtib 
e d ə n lə r  
Ə.Cəfərli, S.Əhliman qızı. Bakı:  Şərq-Qərb, 2004, 350 s.
21. Azərbaycan  nağılları:  5  cilddə,  III  c.,  /  Tərtib  e d ə n l ə r :  
Ə.Cəfərli,  S.Əhliman qızı. Bakı:  Şərq-Qərb, 2004,  348  s.
22.  Azərbaycan  nağılları:  5  cilddə,  IV  c.,  /  Tərtib  e d ə n l ə r :  
Ə.Cəfərli,  S.Əhliman qızı.  Bakı:  Şərq-Qərb, 2004,  335  s.
23.  Azərbaycan  nağılları:  5  cilddə,  V  c.,  /  Tərtib  e d ə n l ə r :  
Ə.Cəfərli, S.Əhliman qızı.  Bakı:  Şərq-Qərb,  2004,  325  s
24.  Azərbaycan  nağılları:  5  cilddə,  I  c.,  /  T o p l a y a n ı 
H.Zeynallı.  Bakı:  Şərq-Qərb,
2005, 360 s.
25.  Azərbaycan  nağılları:  5  cilddə,  II  c.,  /  Tərtib  e d ə n i  
Ə.Axundov.  Bakı:  Şərq-Qərb, 2005, 296 s.
26.  Azərbaycan  nağılları:  5  cilddə,  III  c.,  /  Toplayanı  v ə  
tərtib edəni Ə.Axundov. Bakı:  Şərq-Qərb, 2005,296 s.
27.  Azərbaycan  nağılları:  5  cilddə,  IV  c.,  /  Toplayanı  v ə  
tərtib edəni N.Seyidov.
Bakı:  Şərq-Qərb, 2005,  336 s.
28.  Azərbaycan  nağılları:  5  cilddə,  V  c.,  /  Toplayanı  v ə  
tərtib edəni Ə.Axundov. Bakı:  Şərq-Qərb, 2005, 304 s.
29.  Azərbaycan  Türk  nağılları.  Hazırlayan:  Xəlilova  A .Ə , 
Bakı: Nurlan, 2009,  157 s.
30.  Azerbaycan  masalları.,  Baku:  Yazıçı  yayınevi,  1 9 8 2 , 
193  s.
31.  Behrəngi  S.  Məhəbbət nağılları:  Seçilmiş əsərləri  / T ərtib 
edən: I.Qasımov, Bakı: Azərbaycan dövlət nəşriyyatı,  1987,501  s.
32.  Bəndəroğlu  Ə.  İraq  türkman  folklorundan  örnəklər. 
Kültür Bakanlığı, TKMY.  Bağdad -   1993, 202  s.
33.  Əliyev  O.  Azərbaycan  nağıllarının  poetikası.  Bakı: 
Səda, 2001,  192 s.
34.  Qaravəllilər, nağıllar / Toplayanı və tərtib edəni  M.Tan- 
təkin, S.Əliyev.  Bakı:  Yazıçı,  1988,170 s.
35.  Mirzəzadə  A.H.  Nağıllar.  Bakı:  Özəl  nəşriyyat,  naşiri 
M.Ə.Əliəkbərov,  1912.
200
36.  Şah  Abbasın  arvadı  /  Toplayanı  F.Bayat.  Bakı:  Yazıçı, 
1996,  244  s.
37.  Çorumdan  toplanan  nağıllar.  M.Öcal,  Emine  Aydoğan. 
Gazi universiteti, 2003-2005,  141  s.
38.  Güney  E.C.  En  güzel  türk  masalları,  İstanbul:  Ekim 
basımevi,  1957,  83  s.
39.  Gökçeoğlu  M.  Toplu  masallar  I,  Lefkoşa:  Özyay,  2005, 
537 s.
40.  Güney  E.C.  Masallar,  Mersin:  Mersin  Imar  Inş.  Tie.  Şti 
Basımevi,  1992,  388  s.
41.  Gökçeoğlu M. Toplu masallar II,  Lefkoşa:  Özyay, 2005, 
543  s.
42.  Seyidoğlu  B.  Erzurum  masalları,  İstanbul:  Dergah 
yayınları, Türkiyede Şehir tarihleri,  Folklor ve Gelenekler,  1997, 
292  s.
43.  Şenocak  E.  Mazgirtli  bir masal anlatıcısı:  Süleyman Gül 
// Milli  folklor, 2002,  53, s.  94-  101
44.  Tezel  N.  Türk  masalları  I,  Ankara:  Mersin  İmar  İnş, 
Ltd.  Şti  Basımevi,  1992, 233  s.
45.  Tezel  N.  Türk  masalları  II,  Ankara:  Mersin  İmar  İnş, 
Ltd.  Şti  Basımevi,  1992,  162  s.
46.  Turnalar.  Uluslararası  Türk  Dili,  Edebiyyatı  ve  Çeviri 
Dergisi  2006, sayı:  20, s.  26
47.  Türkiye  Dışındakı  Türk  Edebiyyatları  Antolojisi.  Azer­
baycan  -   Irak  (Kerkük)  Türk  Edebiyyatı.  Tərtibçi:  S.  Saatçı.  VI 
c.  T.C.  Kültür Bakanlığı  Yay.  Ankara -   1997, 485  s.
48.  Yorğancıoğlu  O.M.  Masallar  (Kıbrıs  türk  folklorundan 
dərləmələr) Mağusa,  1998, 214 s.
49.  www.bilgicik.com / yazi / Keloğlan masalları.
50. 
www.masal.biz 

turk-masalları 
-  
10 
html,
www.24.brinkster.com/...  / turk masalları.  Html.
201

V əfa  İsgəndərova.
Ə nənəvi  nağıl form ulları 
(A zərbaycan v ə  T ü rk iyə nü m unələri əsasınd a).
B akı, “E lm  və təh sil“.  2014.
Nəşriyyat direktoru: 
Prof. Nadir Məmmədli
Kompyuterdə yığdı: 
Ruhəngiz Əlihüseynova
Korrektor:
Vüsal Abiyev
Kompyuter tərtibçisi və 
texniki redaktoru: 
Aygün Balayeva
Kağız formatı:  70/100  1/16 
Mətbəə kağızı: №1 
Həcmi:  202 səh.
Tirajı:  300
Kitab Azərbaycan MEA Folklor İnstitutunun 
Kompyuter Mərkəzində yığılmış,
“Elm və təhsil” NPM-də hazır deopozitivlərdən 
ofset üsulu ilə çap olunmuşdur.


Yüklə 5,53 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   ...   4   5   6   7   8   9   10   11   12




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©www.azkurs.org 2020
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə