Alinmasinda tel m ve terb yen n rolu antisocial behaviors of students and education



Yüklə 57,21 Kb.
Pdf görüntüsü
tarix22.04.2017
ölçüsü57,21 Kb.
#15501

 

 

AG RD VE TELEBELER N ANT SOS AL DAVRANI ININ KAR ISININ 



ALINMASINDA TEL M VE TERB YEN N ROLU 

ANTISOCIAL BEHAVIORS OF STUDENTS AND EDUCATION 

                                                                        

Yrd. Doc. Dr. Elnare AHMEDOVA

••••


 

  

Özet 

Günümüzde  Azerbaycan’da  sosyal,  psikolojik,  ekonomik  ve  siyasi 

ko ullar çocukların ve gençlerin davranı larında olumsuzlukların ortaya çıkmasına 

neden  olmaktadır.  Söz  konusu  davranı ların  ara tırılması,  psikolojik  nedenlerin 

belirlenmesi ve ardından çözüm yollarının aranması büyük önem ta ımaktadır. 

Bu  çalı mada  var  olan  literatüre  dayanarak  ö renciler  üzerinde  yapılan 

uygulama  ve  gözlemlere  yer  verilmi tir.  Ara tırma  sonucunda  anti-sosyal 

davranı ların,  ailede  ve/veya  okulda  yeterli  ilgi  görememi   ö renciler  ile  bo  

vakitlerini  verimli  bir  biçimde  de erlendiremeyen  ö rencilerde  ortay  çıktı ı 

görülmü tür. 

Anahtar Kelimeler: talim, terbiye, talebe, antisosial davranı  

 

Abstract 

Recently  in  Azerbaijan,  social,  psychological,  economic  and  political 

conditions  may  lead  students  to  have  some  negative  behaviours.  It  is  of  great 

importance  analyze  these  behaviours  and  then  offer  solutions  due  to  their 

psychological reasons.  

The  aim  of  this  study  is  to  display  the  observations  made  based  on  the 

field literature. As a result of this study it is determined that negative behaviours 

are mostly observed with the students who had little attention in the family and/or 

school as well as the students who can not fill their leisure time efficiently.         

         

 

Key Words: Education, student, antisocial behaviour 

  

                                                 



 

Bakü Devlet Üniversitesi, AZERBAYCAN



 

 


 

Uluslararası Sosyal Ara tırmalar Dergisi 

The Journal Of International Social Research 

Volume 1/3 Spring 2008 

 

 



 

 

 

 

 

agird ve Telebelerin Antisosial Davranı ının Kar ısının Alınmasında  

Telim ve Terbiyenin Rolü                                                                                      56 

 

Mövzunun  Aktuallı ı:  agird  ve  telebelerde  antisosial  davranı ın  motiv 

ve  mekanizmlerinin,  tezahurlerinin  öyrenilmesi  heç  ubhesiz,  muasir  eraitte  çok 

ciddi  bir  ekilde  aktüeldir.  Çünki  indiki  dövrde  ölkede  mövcud  olan  sosial-

psikoloji ve iqtisadi-siyasi veziyyet  agird ve telebelerin davranı  ve tavrına ciddi 

tesir gösterir ve onlarda antisosial davranı ın özünü buruze vermesini  ertlendiren 

sebepler sırasında mühim yer tutar. Burada ya  hususiyetleri de az rol oynamır. Ele 

bu  özelliklerin  bir  araya  gelmesi  agird  ve  telebelerde  antisosial  davranı ların 

özünü  buruze  vermesini  ertlendirir  ve  bunların  ara dırılmasını  ve  psikolojisinin 

bozulmaması için önlemlerin alınmasını gerekli yapıyor.  

Tedkikatın  Meksedi:  Yapılmı   olan  tedkikat  i inde  kar ıya  koyulmu  

meksed psikoloji, pedaqoji, huquqi edebiyatın tehlili esasında  agird ve telebelerde 

antisosial  davranı ların  yaranma  sebebini  ö renmek  ve  bu  hareketlerin  aradan 

kaldırılmasının yol ve vasitelerini ara dırmaktır. Ayrıca  agird ve telebelerin ferdi-

psikoloji, emosional-iradi keyfiyetlerini ara tırmak, onların özunuderketmesinin ve 

özunukiymetlendirmesinin hangi seviyede olmasını mueyyenle dirmekdir.  



Yöntem:  Qar ıya  qoyulmu   maksedin  heyata  keçmesi  üçün  bir  sıra 

vezifeler mueyyen edilmi dir: 

-Tehsilde antisosial davranı ın formala masının psikoloji mekanizmleri ile 

ba lı     mövcud edebiyatların tehlili; 

-Tedqiqat zamanı elde edilen neticelerin praktikaya uygulanması.  

Genç  neslin  ehlaqi  dunyagöru e,  yuksek  ehlaqi  keyfiyetlere  malik  olan 

ahsiyet  kimi  terbiye  olunması  problemi  her  zaman  cemiyet  qar ısında  duran  en 

muhum  vezifelerden  biridir.  Aparılmı   tedqiqat  neticesinde  muayyen olunmu dur 

ki,  cemiyete  zidd  hereketler  adeten  yeniyetmelerin  geli iminin  daha  erken 

a amalarında ba  verir. Hele doqquz-on ya lılar arasında mekteb emlakının kasden 

harab edilmesi, hırsızlık ve s. bu kimi antisosial davranı  tarzları mu ahide olunur. 

Bele  hallarda  çalınmı   veya  harap  edilmi   e yalar  bir  o  keder de  kıymetli  olmur. 

Buna  göre  de  suçlu  ço u  hallerde  aranmaz,  veya  aranması  formalite  karakter 

da ıyır(3).  Tebii  ki,  bele  tedbirler  cemiyete  zidd  hereketlerine  göre 

cezalandırılmayan  agirdlerin  gelecek  inki afına  olumsuz  tesirini  göstermeye 

bilmez.  

Kayıt edilmelidir ki,  agird ve telebe  ahsiyetinin sosial-psikoloji durumu 

onun intellektuel, emosional, iradi ve ehlaqi elametlerini, ve özel hisselerini kapsar. 

Bu  bakımdan  bu  özelliklerin  hem  davranı da  tezahuru,  hem  de  harici  erait  ve 

tesirle  elaqesi  ubhesizdir.  nsanın  davranı ında,  her  bir  hereketin  bu  veya  di er 

formada  onun  intellektual  özellikleri  (geli im  seviyesi,  maraq  dairesi,  bilgi 


 

Uluslararası Sosyal Ara tırmalar Dergisi 

The Journal Of International Social Research 

Volume 1/3 Spring 2008 

 

 



 

 

 



 

 

57 

                                         Yrd. Doç. Dr. Elnare AHMEDOVA 

seviyesi), hisleri, psikoloji proseslerin cereyan etmesi dinamikası, meqsedyönluyu, 

kararlı veya kararsız olması, kabiliyyetlerinin seviyesi ve s. tezahur edir. Ona göre 

ister  agird,  isterse  de  telebenin  ahsiyetini  öyrenerken  ona  bir  tam  sistem  kimi 

yana ılmalı ve herterefli tedqiq edilmelidir.  

Genc  neslin  ahsiyetinin  kriminogen  hususiyetlerini  tam  olarak  onların 

psikoloji  ve  fizioloji  inki afının  gecikmesi  veya  geri  kalması  ile  izah  etmek  de 

düzgün  olmazdı.  Aynı  zamanda  bu  agird  ve  telebelerin  dü düyü,  terbiye  aldı ı, 

geli ti i  muhitin  tesiri  altında  sosialla ma  prosesinin  bozulması  ile  de  ba lıdır. 

Çünkü  sosialla ma  prosesinde  onların  ahsiyetinin  strukturunda  yaranmı  

bo luqları  sosial-neqativ  anlamlı  ihtiyaçlar  tutarsa,  do al  olarak  böyle  yeniyetme 

ve genclerin antisosial davranı a meyli olması uçun real zemin yaranmı  olur. Ona 

göre  de  bele  agird  ve  telebelerin  psikolojik  özelliklerini  dikkate  alarak  onların 

manevi  heyatının  anlamını,  mikrososial  ortamını  deyi mekle  huquqazidd 

davranı ın ve heyat terzinin mezmununu olumlu istiqametde deyi mek olar. Böyle 

oldu unda onların arasında cinayetkarlı a meylliyi ilkin merhelede a kar etmek ve 

aradan qaldırmaq mumkun olur.  

Ekser tedqiqatçıların fikrince,  agird ve telebelerin antisosial davranı ının 

qar ısını almaq ve onun tenzim edilmesi uçun en muhum amil olanların telim ve 

terbiye  i ini  duzgun  te kil  edilmesi  ile  ba lıdır.  Bildiyimiz  kimi,  agird  ve 

telebelerin düzgün terbiye olunması meselesi onların ailede, teshil ocaqlarında ve 

sosial  muhitde  nece  terbiye  olunmasından,  hemçinin  terbiye  prosesinde  hansı 

psikoloji tesir usullarından istifade edilmesinden asılıdır.  

Qeyd  etmek  lazımdır  ki,  agird  ve  telebelerin  antisosial  davranı ının 

qar ısının  alınması  ve  telim-  terbiye  i inin  düzgün  qurulmasında  mesuliyet,  ilk 

növbede, aile ve teshil ocaqlarının uzerine du ur. Fakat, nezere almaq lazımdır ki, 

ne ailede, ne de mekteb ve institutlarda lazımi faydalı yol ve araçlar kullanılmıyor. 

Ara tırılmı   kaynakların  incelenmesi  ve  yapılmı   olan  tedkikatlar  sonucu 

agird ve telebelerde antisosial davranı ların yaranma sebebi  unlardır:  

1.  Yeniyetme  ve  genclerin  ilk  ahsı  munasibet  sistemi  onların  öz  aile 

uzvleri  ile  olan  munasebetleri  kapsar  (4,15).  Bu  munasebetler  sistemi  aile 

üzvlerinin  ona  nasıl  munasibeti  olmasından  (  yani  baskı  veya  sert  munasibet  ), 

onların 

neqativ 


davranı larına 

göz 


yummasından, 

ımartılmasından, 

nezaretsizlikden  ve  s.-den  ibaretdir.  Bu  halda  umumen  valideyn  övlad 

munasibetlerinde  ziddiyyet,  uyu mazlıq  emele  gelir  ki,  bu  da  onlarda  antisosial 

davranı a, ahlaq normlarına uy un gelmeyen hareketlere getirib çıkarır.  

2. Daha sonra  agird ve telebelerin munasibetler sistemini mekteb, institut, 

yani  ders  prosesinde  ve  dersdenkenar  vaktlarda  temasda  oldu u  sinif  ve  qrup 


 

Uluslararası Sosyal Ara tırmalar Dergisi 

The Journal Of International Social Research 

Volume 1/3 Spring 2008 

 

 



 

 

 

 

 

agird ve Telebelerin Antisosial Davranı ının Kar ısının Alınmasında  

Telim ve Terbiyenin Rolü                                                                                      58 

 

yolda ları,  ve  onlara  ders  deyen  muellimler  te kil  edir.  Buna  göre  de  agird  ve 

telebenin  öz  muellimlerinin  terbiyevi  tesir  usullarına,  e itim  fealiyyetinin 

karakterine,  muellimlerin  hemin  agird  ve  ya  telebeye  olan  munasibetlerinin 

mezmununa,  sinifde  agird- agird,  auditoryada  ise  telebe-telebe  munasibetlerinin 

nüanslarına,  ve  bu  yeniyetme  veya  gencin  munasibetde  oldu u  diger  sinif  ve  ya 

qrup yolda ları ile munasibetin karakterine fikir vermek lazımdır.  

Bazı  hallarda  muellimler  agird  ve  telebelerin  antisosial  davranı a  el 

atma a  mecbureden  dahili-psikoloji  sebebleri  bilmeden  ceza  tedbirleri  hakkında 

fikirle irler.  Bir  sıra  hallarda  ise  yeniyetme  ve  genclerin  keçirdikleri  emosional 

psikoloji hali  ile  heç  kim  maraqlanmır.  Tam  olarak  bu  psikoloji hal  de  onu uzen 

stress  veziyyetinden  kurtulmak  için  antisosial  davranı a  el  atma a  zemin  yaradır, 

hetta onu cinai davranı a böyle sürükler. Ona göre de her bir yeniyetme ve gencin 

antisosial  davranı ının  psikoloji  sebep  ve  mekanizmlerini  derinden  öyrenmeli  ve 

bundan sonra hemin komplikasyonların aradan qaldırılması uçun psikolojik bakı  

açısından optimal yol ve vasiteler bulunmamalıdır.  

3. Bir takım  agird ve ö renci bo  özlerini derk ede bilmedikleri üçün idare 

de ede bilmirler. Bu sebebden onlar bo  zamanlarını da doldura bilmirler.   



  

Netice: Qeyd etdiklerimizi genelle tirerek bele neticeye gele bilerik ki:  

1.  Antisosial  davranı lı  agird  ve  telebelerin  ço unlu u  ister  teshil 

ocaqlarında,  isterse  de  ailede  diqqetden  kenarda  qalan,  ders  çalı mayan,  derse 

davamiyyeti  zeif  olan,  asude  vaktı  te kil  edilmeyenlerdir.  Erken  ya larda  ufak 

huquq bozulmasına kar ı hemen zıt etki olmadı ında bu gençler sonradan da aynı 

faaliyeti  devam  etdirer  ve  sonuçta  manevi  kayıpların   elde  edilmesi  mu ahide 

edilir. 

2.  Bele  yeniyetme  ve  genclerin  daha  çok  neqativ  yöneli li  referent 

gruplarda  birle mesi  de  onların  davranı ına  menfi  tesir  gösterir  ve  huquqazidd 

davranı ının  olu masına  uygun  ortam  yaratır.  Qrup  halında  ise  yeniyetme  ve 

gencler  daha  a ır  cinayetler  töredirler:  o urluq,  terbiyesiz  davranı ,  tecavüz, 

e kiyalık ve s. 

 Belelikle,  agird  ve  telebelerde  antisosial  davranı ın  çe itli  tezahurlere 

malik  olması,  ilk  növbede,  onların  ya   hususiyetlerinin  duzgun  nezere 

alınmamasından,  hemçinin  onlara  psikoloji  tesir  usullarının  uygun  olan  yol  ve 

vasitelerinden  ister  aile  terbiyesi  eraitinde,  isterse  de  teshil  ocaqlarında  telim-

terbiye usullarından duzgun istifade edilmemesinden asılıdır ve her bir yeniyetme 


 

Uluslararası Sosyal Ara tırmalar Dergisi 

The Journal Of International Social Research 

Volume 1/3 Spring 2008 

 

 



 

 

 



 

 

59 

                                         Yrd. Doç. Dr. Elnare AHMEDOVA 

ve  gencin  ahsiyetinin  olu masına,  davranı   ve  reftar  terzine  onun  psikolojik 

özellikleri  ile  birlikte  sosialla ma  eraiti,  aldı ı  telim  ve  terbiyenin  mezmun  ve 

harakteri esaslı suretde tesir gösterir. 

Bu yüzden toplumda ba lıca olarak iki i in yapılması önem ta ıyır: 

1.        

Mehkeme-sorguya  çekilme  idare  terefinden  mekteblerin, 

yeniyetmelerin  i leri  uzre  komissiyanın,  bölme  muvekkillerinin 

qar ısında belirgin meseleler koymalı ve onların çözümü uçun belirli yol 

ve  araçlar  kullanmalıdırlar.  Bu  sebepten  de  ister  huquq  orqan  i çileri, 

isterse  de  valideyn  ve  muellimler  agird  ve  telebelerde  antisosial 

davranı   tezahurlerinin  sebeb  ve  eraiti  ile  birlikte  onların  önemli  olan 

psikoloji  mekanizmlerini  de  etraflı  öyrenmeli  ve  onlarla  terbiye  i  

prosesinde  bu  cehetleri  duzgun  dikkate  almalıdırlar.  Bu  halda  onlar 

yeniyetme  ve  genclere  duzgun  terbiyevi  tesir  etmek  funksiyonlarını 

leyaqetle yerine yetirmi  ve bununla da genc neslin  menevi tereqqisine 

yardım olarlar. 



2.                  Yeniyetme  ve  gençlerde  özünüderkin  formala masına  ve  özünü 

idare etme terbiyesine hususi diqqet yetirilmelidir. Tasadufi deyildir ki, 

humanist  yönumlu  psikologlardan  K.  Rodcers,  A.  Menigetti  ve  b.-rı 

agird  ve  telebelerde  antisosial  davranı ın  kar ısının  alınması  uçun 

onların öz dahili alemini derinden derk etmelerine, reallı ın telebleri ile 

onu uy unla dırmalarını vacib sayırlar. Yani antisosial davranı ın aradan 

kaldırılması  uçun  agird  ve  telebelerin  özunuderkinin,  özunutenziminin 

önemlili ini  özellikle  qeyd  etmi ler.  Görkemli  rus  psikoloqu  S.  L. 

Rubin teyne göre antisosial davranı ı aradan kaldırmaq ya da bastırmak 

için  heyatla,  praktika  ile  elaqe  yaratmaq,  problemi  insanile dirmek, 

yeniyetmede kendisinin bu dünyada bir yeri oldu unu ve bu yeri bulması 

arayı larını güclendirmek vacibdir. Burada ister yeniyetmenin, isterse de 

gencin kendini anlama, kendini idare etme muhum rol oynamaktadır. ( 6, 

212 ) 


  

D PNOTLAR 

1.  Ahmedova  E.  E.  Yeniyetmelerin  cinayet  emeli  töretmesinin  kar ısının 

alınması problemi / Bakı Dövlet Universiteti elmi konfransın materialları, Bakı 

Universiteti ne riyatı, 1999. 

2.  vanova E. A. Osobennosti Kritiçeskogo Otno eniya K Sebe Uça iksya 5-7 

Klassov. M., 1955. (Rusça) 



 

Uluslararası Sosyal Ara tırmalar Dergisi 

The Journal Of International Social Research 

Volume 1/3 Spring 2008 

 

 



 

 

 

 

 

agird ve Telebelerin Antisosial Davranı ının Kar ısının Alınmasında  

Telim ve Terbiyenin Rolü                                                                                      60 

 

3. Rubin teyn S.L. Osnovı ob ey psixologii. SPb., “Piter”, 2002 (Rusça) 

  

  

EDEB YYAT S YAHISI 



Aliyev B. H. Cinayet ve mulki mehkeme-psikoloji ekspertizası problemleri. Bakı, 

Azerne r, 1996. 

Ahmedova E. E. Yeniyetmelerin cinayet i leri uzre mehkeme-psikoloji ekspertizası 

problemleri. ( namizedlik dissertasiyası), Bakı, 2004. 

Ahmedova  E.  E.  Yeniyetmelerin  cinayet  emeli  töretmesinin  kar ısının  alınması 

problemi / Bakı Dövlet Universiteti elmi konfransın materialları, Bakı Universiteti 

ne riyatı, 1999. 

vanova  E.  A.  Osobennosti  Kritiçeskogo  Otno eniya  K  Sebe  Uça iksya  5-7 

Klassov. M., 1955. (Rusça) 

Kon  . S. Psikologiya Star eklassnika. M., “Prosve enie”, 1982 (Rusça) 

Rubin teyn S.L. Osnovı ob ey psixologii. SPb., “Piter”, 2002 (Rusça) 

  

 



Kataloq: cilt1

Yüklə 57,21 Kb.

Dostları ilə paylaş:




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©www.azkurs.org 2022
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə