9-Mavzu: Hosil qiluvchi funksiyalar va ularning tatbiqi



Yüklə 31,68 Kb.
səhifə1/2
tarix02.01.2022
ölçüsü31,68 Kb.
#47907
  1   2
9-Mavzu Hosil qiluvchi funksiyalar va ularning tatbiqi Hosil qi-converted
investitsiyalar kapital qoyilmalar ularnin iqtisodiy samaradorligi, MuhriddinTohirov Dasturiy injinering, 2. Power Pointda topshiriqlar


Hosil qiluvchi funksiyalar va ularning tatbiqi


9-Mavzu: Hosil qiluvchi funksiyalar va ularning tatbiqi





  1. Hosil qiluvchi funksiyalarning ta’rifi. Hosil qiluvchi funksiyalarning ta’rifi uchun zarur bo‘lgan ayrim tushunchalarni matematik analiz kursidan keltiramiz. Quyidagi chekli sonlarning cheksiz ketma-ketligi berilgan bo‘lsin:

u1, u2 ,..., un ,....

Shu ketma-ketlik yordamida tuzilgan





u1 u2  ...  un  ...  uk

k 1

ifoda sonli cheksiz qator yoki, qisqacha, qator deb,



u1, u2 ,..., un ,...

chekli sonlar esa



qatorning hadlari deb ataladi.

yig‘indisi deyiladi.

sn u1 u2  ...  un

yig‘indiga qatorning xususiy



Agar qatorning xususiy yig‘indilaridan tuzilgan

s1, s2 ,..., sn ,...

ketma-ketlik



chekli limitga ega bo‘lsa, u holda qator yaqinlashuvchi va bu limitning qiymati yaqinlashuvchi qator yig‘indisi deb ataladi.

Agar xususiy yig‘indilar ketma-ketligi chekli limitga ega bo‘lmasa, u holda



qator uzoqlashuvchi deyiladi.

Yuqorida keltirilgan sonli cheksiz qator tushunchasida qatorning



u1, u2 ,..., un ,... hadlari sonlar emas, balki qandaydir x o‘zgaruvchiga bog‘liq chekli

qiymatlar qabul qiluvchi u1 (x),u2 (x),...,un (x),... funksiyalardan iborat bo‘lsa, u holda

bu funksiyalarning cheksiz yig‘indisini ifodalovchi



u1(x)  u2 (x)  ...  un (x)  ...  uk (x)



k 1

funksional qator tushunchasiga ega bo‘lamiz.

Amaliy masalalarni hal qilishda funksional qatorlar sinfiga tegishli bo‘lgan darajali qatorlar muhim ahamiyatga ega. Darajali qator



a a x a x2  ...  a xn  ...  a xk


0 1 2

n k

k 1

ko‘rinishga ega bo‘lgan funksional qatordan iboratdir, bu yerda a0 , a1, a2 ,..., an ,...

berilgan chekli o‘zgarmas koeffitsientlarni, x esa qator o‘zgaruvchisini ifodalaydi.

Tushunarliki, o‘zgaruvchisi nolga teng bo‘lgan har qanday darajali qator yaqinlashuvchidir. Odatda darajali qator o‘zgaruvchining ba’zi qiymatlarida yaqinlashuvchi, boshqalarida esa uzoqlashuvchi bo‘ladi. Ammo, shunday darajali qatorlar borki, ular o‘zgaruvchi qanday qiymatga ega bo‘lishidan qat’iy nazar yaqinlashuvchi yoki o‘zgaruvchining noldan boshqa barcha qiymatlarida uzoqlashuvchi bo‘ladi.

Kombinatorikada qator tushunchasi kombinatorik ob’yektlar tufayli vujudga kelgan ketma-ketliklar bilan ishlash uchun kerakli qurol sifatida qo‘llaniladi. Masalan, agar bo‘laklash masalasi qaralayotgan bo‘lsa, bunday sonlar ketma- ketligining elementlari qilib n natural sonni qo‘shiluvchilar yig‘indisi sifatida

bo‘laklashlar soni R(n) ni olish mumkin.


Agar darajali qator vositasida chekli sonlarning

a0 , a1, a2 ,..., an ,...

cheksiz


ketma-ketligiga haqiqiy yoki kompleks o‘zgaruvchili qandaydir funksiya mos qo‘yilishi mumkin bo‘lsa, u holda ketma-ketliklar ustida bajariladigan ba’zi amallarni ularga mos funksiyalar ustida bajarish imkoniyati paydo bo‘ladi.

Darajali qator yig‘indisini ifodalovchi




k
f (x)  ak x

k 0

funksiya a0 , a1, a2 ,..., an ,... ketma-ketlikning hosil qiluvchi funksiyasi deb ataladi.



Bu yerda

f (x)

funksiyani aniqlovchi qatorning yaqinlashuvchi bo‘lishi



uchun x o‘zgaruvchining haqiqiy yoki kompleks qiymatli bo‘lishi muhim ahamiyatga ega emas.

Matematik analiz kursidan ma’lumki, agar




k
f (x)  ak x

k 0

darajali qator



f (k)(0)

x  0

nuqtaning qandaydir atrofida yaqinlashuvchi bo‘lsa, u holda

ak k!

( k  0,1,2,...



) formula o‘rinli bo‘ladi, bu yerda

f (k) (0)

ifoda


f (x)

funksiyadan olingan k -



tartibli hosilasining

x  0

nuqtadagi qiymatidir.



  1. misol. Hadlari faqat birlardan iborat bo‘lgan

1,1,...,1,...

sonlar ketma-



ketligining hosil qiluvchi funksiyasi

f (x) 

1


1 x

ko‘rinishga ega bo‘ladi.



Haqiqatdan ham, 1,1,...,1,... sonlar ketma-ketligiga

1 x x2  ...  xn  ...

darajali qator mos keladi va bu darajali qatorning hadlari maxraji x ga teng bo‘lgan

1, x, x2,..., xn ,...

ko‘rinishdagi geometrik progressiyadan iboratdir. Elementar matematika kursidan


ma’lumki, bu progressiya

| x | 1

bo‘lganda cheksiz kamayuvchi geometrik


progressiya bo‘ladi va uning barcha hadlari yig‘indisi

formula bilan ifodalanadi.

1  x x2  ...  xn  ... 

1


1  x

  1. misol. 1-misoldagidek mulohaza yuritib har qanday chekli a songa mos

keluvchi

1, a, a2,..., an,...

sonlar ketma-ketligining hosil qiluvchi funksiyasi



f (x) 

1


1 ax

ko‘rinishda bo‘lishini aniqlash mumkin.




Yüklə 31,68 Kb.

Dostları ilə paylaş:
  1   2




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©www.azkurs.org 2022
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə