20 yanvar faciəsi düşünülmüş və xüsusi hazırlıq prosesindən keçmiş, bir plan idi. Belə ki, 1988-ci ildən başlanan xalq hərəkatını dağıtmaq və demokratik hərəkatı boğmaq üçün müvafiq vaxt yetişirdi. Keçmiş ssri-nin



Yüklə 9,72 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə3/4
tarix23.12.2016
ölçüsü9,72 Mb.
1   2   3   4

Ə.Əmiraslanov  bu  maraqlı 

müzakirələrin  təsirsiz ötüş-

mə yəcəyini 

vurğulayaraq 

re  zi dentura  ilə  bağlı  bütün 

mə sələlərin  bundan  sonra 

da  universitet  rəhbərliyinin 

diqqət  mərkəzində  olacağını 

toplantı iştirakçılarının nə zə-

rinə çatdırıb.

Arif MƏMMƏDLİ

olan rezidenturanın uğurları və problemləri ilə bağlı toplantı keçirilib

dəyişməli, nəzarəti gücləndirməliyik”

Fotolar Cənnətalı Çingizindir

http://www.amu.edu.az

15 yanvar 2013-ъц ил

6

S

on illər ölkəmizdə stomatologiya elmi 

sahəsində bir çox elmi-nəzəri araşdırmalar 

aparılmış, yeni müalicə metodları və üsullarının 

öyrənilməsi ilə bağlı xeyli dərs vəsaitləri 

yazılmışdır. Belə dərs vəsaitlərindən biri də 

Azərbaycan Tibb Universiteti Rezidentura 

şöbəsinin müdiri, tibb elmləri üzrə fəlsəfə 

doktoru Rizvan Möhsün oğlu Məmmədov və 

tibb elmləri üzrə fəlsəfə doktoru Bəhlul Mehbalı 

oğlu Həmzəyevin gərgin axtarışlarının  bəhrəsi 

olan və “ Şərq-Qərb” Nəşriyyat Evi mətbəəsində 

nəfis tərtibatla  işıq üzü görən “Parodont 

xəstəlikləri” adlı dərs vəsaitidir.  

ATU-nun 


stomatologiya 

fakültəsinin 

(VII-VIII 

semestrlər  üçün)  kredit  sistemi  ilə  təhsil  alan  IV  kurs 

tələbələri üçün  nəzərdə tutulmuş bu  kitabda “parodon-

tun quruluşu, onun-anatomik-fizioloji xüsusiyyətləri, pa-

rodont xəstəliklərinin etiologiyası və patogenezi, onla-

rın müasir diaqnostikası və metodları” haqqında ətraflı 

məlumat verilmiş, bu xəstəlikləri törədən səbəblər, on-

ların müalicə və profilaktikası dərindən araşdırılmışdır. 

İlk dəfə Azərbaycan dilində latın qrafikası ilə çap edilən 

bu kitab 4 fəsildən ibarətdir. 

Müəlliflər  “Parodontun  anatomiya  və  fiziologiya-

sı”  fəslində  parodontun  inkişafı,  onun  quruluşu,  qan 

təchizatı,  ilmfa  sistemi  barədə  oxucularda  müfəssəl 

məlumat  yaratmaqla  yanaşı,  paradontun  funksiyaları-

nın onun anatomo-fizioloji xüsusiyyətləri ilə bağlı  elmi 

təhlilini vermişlər.

“Xəstəliklərin  müayinəsi”  adlı  ikinci  fəsildə  para-

dont  xəstəliklərinin  metodları,  paradontoloji  statusun 

göstəriciləri,  üçüncü fəsildə isə “Parodont xəstəliklərinin 

klinika və diaqnostikası” ilə əlaqədar məlumatların elmi 

şərhi oxucuların diqqətinə çatdırılmışdır.  

Parodontoz-bütün parodont toxumalarını zəhərləyən, 

generalizə olunmuş  distrofik prosesdir. Əsas simptom-

ları alveol sümüyünün horizontal destruksiyası, travma-

tik  okklüziya,  dişlərin  boynunun  açılması,  pazabənzər 

qüsurların  yaranması,  dişlərin  cüzi  laxlaması  prosesi-

dir  ki,  onun  müalicəsi  insan  sağlamlığı  üçün  mühüm 

şərtlərdəndir.  “Parodont  xəstəliklərin  müalicə  və  pro-

filaktikası”  fəslində  bu  haqda  geniş  məlumat  verən 

müəlliflər  bir  sıra  yerli  qıcıqlandırıcı  təsirə  malik  fak-

torların  aradan  qaldırılması  üçün  profilaktik  tədbirlərin 

həyata  keçirilməsinin  vacibliyini  vurğulayan  müəlliflər 

tibb  sahəsində  çalışanların,  tələbələrin  və  qeyri-ixti-

saslı  oxucuların  maraq  dairəsini  nəzərə  alaraq  bütün 

fəsillərin sadə, aydın və oxunaqlı dildə yazılmasına nail 

olmuşlar.



Bütün bunları  nəzərə alaraq deyə bilərik ki, zəngin 

elmi-nəzəri  məlumatlarla  zəngin  olan  “Parodont 

xəstəlikləri”  kitabı  həm  tibb  işçilərinin,  həm  də 

geniş oxucu auditoriyasının böyük marağına səbəb 

olacaqdır.

Mütəllim HƏSƏNoV

 “PARODONT        

     

XƏSTƏLİKLƏRİ”

H

avalar soyuyandan bəri burun-

axma,  öskürək,  qızdırma  və 

baş  ağrısı  ilə  müşayiət  olu-

nan xəstələrin sayı xeyli artıb. 

Bəzən yatağa düşən xəstələrin 

antibiotiklər  qəbul etmələrinə 

baxmayaraq  günlərlə  həra rət-

ləri aşağı düşmür. Bu da istər-

istəməz  xəstələrin  ciddi  na-

rahatlığına  səbəb  olur.  Əhali 

arasında  bəzən  söz-söhbət 

gəzir ki, hazırda insanların yo-

luxduğu qrip “donuz qripi”ndən 

güclüdür.  Bu  səbəbdən  qəbul 

edilən  dərman  preparatları  və 

antibakterial maddələr müsbət 

təsir  göstərmək  gücündə  de-

yil.  Bu  həqiqətənmi  belədir? 

Bu  və  digər  suallara  cavab 

almaq  məqsədilə  Azərbaycan 

Tibb  Universitetinin  yoluxucu 

xəstəliklər kafedrasının dosen-

ti  Cəlal  İsayevə  müraciət  et-

dik. Cəlal müəllim qış fəslində 

daha geniş yayılan xəstəliklərlə 

bağlı  “Təbib”  qəzetinə  maraqlı 

açıqlamalar verdi:

   

Qış  fəslində  adətən  daha 



çox  rast  gəldiyimiz  xəstəlik  yuxarı 

tənəffüs  yollarının  virus  infeksiya-

larıdır.  Yəni  bunun  da  əsas  səbəbi 

virusların  soyuğa  davamlı  olması  

ilə  əlaqədardır.  Elə  bu  davamlılıq 

xəstəliyin  yayılmasını  şərtləndirən 

əsas faktorlardan biridir.  Doğrudur, 

orqanizmin  soyuqla  bağlı  immuni-

tetinin  zəifləməsi  də  xəstələnmə  ilə 

nəticələnə  bilər.    Amma  əsas  şərt 

həmin  virusların  soyuğa  davamlılı-

ğıdır.  Məsələn,  ən  çox  trans  olunan 

bir  xəstəlik    -  qrip  haqqında  söhbət 

açaq.  Məlumdur  ki,  qrip  virusları 

soyuğa  daha  davamlıdır.  Otaq  tem-

peraturunda  adətən  onlar    haradasa 

3-4 saat davam gətirə bilirlərsə, şax-

talı havada  illərlə qala bilirlər. Ona 

görə də ilin soyuq fəsillərində bu tipli 

xəstəliklərin artımı müşahidə olunur.  

Onu  da  qeyd  edək  ki,  qripin, 

ümumiyyətlə,    reseptor  virus  infek-

siyalarının  yayılmasında  müəyyən 

bir  qanunauyğunluq  da  mövcuddur. 

Əvvəllər hər 3-5 ildən bir bu virus-

ların  epidemiya  şəklində  yayılması 

müşahidə olunurdu və  bu epidemi-

yalarda adətən  5-10 milyon insan yo-

luxurdu. İndi bu qanunauyğunluqda 

müəyyən  dəyişmələr  hiss  olunmağa 

başlayıb.  Yəni  epidemiyaların  ya-

yılma  müddəti  qısalıb  və  artıq  hər 

il  kütləvi  şəkildə  yoluxma  halları 

müşahidə  olunur.  Buna  səbəb  kimi 

insanların əlaqələrinin genişlənməsi, 

onlar arasındakı məsafənin yaxınlaş-

ması, ictimai nəqliyyat vasitələrindən 

istifadə,  ticari,  mədəni  əlaqələri 

və.s  misal  çəkmək  olar.  Yuxarıda 

sadaladığım  halların  mövcudluğu 

xəstəliyin  qarşısının  alınması  üçün 

lazımi  tədbirlərin  görülməsinə  im-

kan vermir.  Bu da sonda xəstəliyin 

epidemiya  şəkilində  yayılmasına 

səbəb olur. Son 10 ildə qripin demək 

olar ki, hər il epidemiyası baş verir. 



-  Adi  xəstəlik  kimi  qəbul  et  -

diyi miz qripin təhlükəlilik də rə-

cəsi barədə nə deyərdiniz? 

- Doğurdan da çox vaxt əhali ara -

sında qripə adi xəstəlik kimi baxırlar. 

Amma elə deyil. Məlumdur ki, qrip 

virus tərəfindən törədilən nəfəs yol-

larının kəskin infeksiya xəstəliyidir. 

Əsas simptomları titrəmə, qızdırma, 

boğazda göynəmə, sümük, əzələ ağ-

rıları,  kəskin  baş  ağrısı,  öskürmə, 

zəiflik  və  ümumən  narahatlıqdır. 

Əslində bu, çox təhlükəli xəstəlikdir.  

Tarixdən  məlumdur  ki,  1918-ci  ildə 

yayılan  və  İspan  qripi  adı  ilə  tanı-

nan H1N1 virusu 1 il ərzində davam 

edən pandemiyaya səbəb olub və 20 

milyondan 50 milyona qədər insanın 

ölümü ilə nəticələnib. 

Bu da qripin nə dərəcədə təhlükəli 

olduğunu  düşünməyə  əsas  verir. 

Daha  çox  1-5  yaşlı  uşaqlar,  xroni-

ki  xəstələr,  yaşlı  adamlar,  xüsusən 

də  ağ  ciyər,  ürək-damar  sistemində 

problemləri  olanların  həyatı  üçün 

təhlükə yaradır. 

Hazırda  geniş  yayılan  bu    qrip 

ilk  olaraq  2013-cü  ilin  sentyabrın-

da  ABŞ-da  başladı,  oradan  Avro-

paya,  Avropadan  Türkiyəyə  keçdi 

və  bizə  də  gəlib  çatdı.  Xəstəliyin 

genişlənməməsi  üçün  tədbirlər 

görülsə  də  faydası  olmadı,  yayıldı.  

H3N2  ağır formada keçən bir qrip 

virusudur.    Bu,  reformasiya  olunub 

insanlar  arasında  sürətlə  yayıla  bi-

lir.  Bəzən  onun  əlamətləri  insanları 

çaş-baş  salır  ki,  bu  qripə  oxşamır. 

Xəstəlik  başlayır,  ancaq    xəstədə 

kataral  əlamətlər  meydana  çıxmır, 

xəstəlik toksiki formada keçir ki, bu 

da çox təhlükəlidir. 

Əsasən  mərkəzi  sinir  sisteminə, 

ürək-damar  sisteminə  toksiki  təsir 

göstərir. 

Məlumdur  ki,  qrip  sürətlə  inkişaf 

edən  bir  xəstəlikdir.  Bir  neçə  saat 

ərzində  xəstəni  yatağa  sala  bilir. 

İlk dövr- bir-iki gün ərzində kataral 

əlamətlər  olmur,  toksiki  əlamətlər, 

quru  öskürək  olur,  sonrakı  dövrlər 

kataral  əlamətlər  qoşulur,  öskürək 

yumşalır.  

Qrip  olan  şəxs  mütləq  yataq 

rejimində olmalıdır. Xəstəlik zama-

nı  hərarətin    yüksəlməsi  2-6  gün 

davam  edir  və  bu  müddətdə  xəstə 

yataq  rejimində  olmasa,  ağırlaşma-

ların  baş  vermə  ehtimalı  dəfələrlə 

yüksəlir.  Xəstələrin  xəstəxana  şə-

raitində  müalicə  olunmasına  elə 

də ciddi ehtiyac yoxdur, müalicə ev 

şəraitində də aparıla bilər. Xəstəliyin 

sağalması üçün yüksək effektli təsirə 

malik  spesifik  müalicə  preparatları 

da yoxdur və son zamanlar aparılan 

tədqiqatlar  göstərir  ki,  H3N2  viru-

sunun mövcud antivirus preparatlara 

qarşı rezistentliyi-davamlılığı var.  



-  Bəs  qripə  yoluxanlar  üçün 

hansı  preparatlardan  istifadə 

etməyi məsləhət görərdiniz?

-  Virusa  yoluxanlar  üçün  Ozelta-



mivir (həmçinin Tamiflu da adlanır) 

və Zanamivir (Relenza) dərmanları 

virusun bədənə yayılmasının qarşısı-

nı aldığı üçün müəyyən müsbət təsir 

göstərir.

Əsas  şərtlərdən  biri  orqanizmin  

müqavimətinin 

yüksəldilməsidir. 

Yoxsa  hansısa  xüsusi  bir  preparat 

yoxdur ki, onu qəbul etməklə dərhal 

sağalasan. 

Xəstədə yüksək hərarətin 6 gündən 

artıq davam etməsi  xəstəliyin ağır-

laşmasından  xəbər  verir.  Bu  zaman 

yalnız həkimin məsləhəti ilə antibak-

terial maddələrdən istifadə olunur. 

Qripdən  əsas  qorunmanın  yolu 

profilaktik olaraq peyvəndlərin apa-

rılmasıdır.  Yoluxma  ehtimalı  olan 

qrip virus  ştampının peyvəndi apa-

rılmalıdır. Digər ştamp peyvəndinin 

aparılması istənilən  effekt vermir.  

Göstərmək lazımdır ki, qrip epide-

miyası zamanı karantin tədbirlərinin 

aparılması da önəmli rol oynayır. İn-

sanların  sıx  olduğu  məkanlarda  yo-



luxma ehtimalı dəfələrlə artır.                                           

Ona görə də xəstə insanların 

ictimai  yerlərdə  görünməsi 

məq sədə 

uyğun 

deyil. 

Əgər  ictimai  yerdə  olmağa 

məcburdursa,  onda  həmin 

xəstə  qoruyucu  tənzifdən 

istifadə etməlidir. 

Qabil ABDULLAYEV

C.İSAYEV: “Qrip bir neçə saat 

ərzində xəstəni yatağa sala bilir”

Həkim xəstəliyin sağalması üçün spesifik 

müalicə preparatlarının olmadığını da bildirdi

Kitab rəfi

Müsahibə

15 yanvar 2013-ъц ил

http://www.amu.edu.az

7

K

eçən  əsrin  50-ci  illərindən 

başlayaraq  elektron  mik-

roskopunun 

morfologi-

yada 

tətbiqi 

sahəsində 

əldə  olunmuş  məlumatlar 

bioloji  elmləri    tam  yeni  

səviyyəyə 

qaldırmış-

dır.  Belə  ki,  qısa  zaman 

ərzində  istər  bitki,  istərsə 

də  heyvan  hüceyrələrinin 

əsas 

kompartmentləri 

olan  hüceyrə  zarının,  si-

toplazmanın  (onun  tərkib 

hissələri  olan  orqanellərin, 

sitoskelet  elementlərinin) 

və nüvənin submikroskopik 

səviyyədə  tədqiqi  həyata 

keçirilməyə 

başlanılır. 

Əldə  olunmuş  məlumatlar 

ilk  vaxtlar  dünyanın  ən 

məşhur  elmi  dərgilərində 

məqalələr  şəklində,  son-

ralar  isə  elmi  işçilərin  və 

tələbələrin  stolüstü    ki-

tabları  olan  monoqrafiya-

lar  və  dərsliklər  şəkilində 

dərc  olunurlar.  Son  10  il 

ərzində dərc olunan dərslik 

və  monoqrafiyaların  hamı-

sında müxtəlif tip elektron 

mikroskopları  ilə  çəkilmiş 

şəkillər  üstünlük  təşkil 

edirlər. Hal-hazırda istifadə 

olunan  mikroskopik  texni-

kalar  içərisində  elektron 

mikroskopunun  imkanları-

nı  ABŞ-ın  Kaliforniya  Uni-

versitetinin 

əməkdaşları 

G.A.  Perkins  və  b.  (2009) 

belə 

səciyyələndirirlər: 

“Müasir  flüoressent  kon-

fokal 

mikroskopların 

köməkliyi  ilə  nişanlanmış 

zülalların hüceyrə daxilində 

hərəkətini  belə  izləmək 

mümkün  olsa  da,  böyütmə 

imkanı məhdud olduğundan 

orqanellərin  ultrastruktu-

runu  tədqiq  etmək  imkanı 

vermir. Sonuncu imkan an-

caq  üçölçülü  elektron  mik-

roskopunun  (elektron  to-

moqrafiyası) vasitəsilə tam 

dəqiqliklə  həyata  keçirilə 

bilir”..   

Bioloji  elmlər  sahəsində  müa-

sir  istiqamətlərdən  biri  müxtəlif 

şəraitlərdə  (yaşla  əlaqədar,  ekspe-

rimental  və  patoloji  vəziyyətlərdə) 

hüceyrələrin 

ölüm 

formaları-



nın  müəyyən  edilməsidir.  Bu 

sahədə  çox  həssas  flüressent, 

immunhistokimyəvi  və  s.  metod-

lar  kəşf  olunmasına  baxmayaraq, 

hüceyrələrin  ölüm  formalarının 

aşkar  edilməsinin  “qızıl  standart-

ları”  hələ  də  elektron  mikroskopik 

tədqiqatların  nəticələrinə  əsasən 

müəyyən  edilir  (S.C.Taatjes  et  al., 

2008; A.Tinari et al., 2008). 

Müasir  elektron  mikroskopunun 

əldə  olunmasının  aktuallığının  bi-

rinci  göstəricisi  respublikada  işlək 

vəziyyətda  olan  bu  tip  aparatın  ol-

mamasıdır.  Qeyd  etmək  lazımdır 

ki,  keçən  əsrin  70-80-cı  illərində 

AMEA-nın  bir  çox  institutları  və 

Azərbaycan  Tibb  Universiteti  üçün 

keçmış  SSR-də,  Çexoslovakiya-

da  və  Yaponyada  istehsal  olunmuş 

10-dan  çox  TEM  əldə  edilmiş-

dir.  Hal-hazırda  onlardan  biri  də 

işlək  vəziyyətdə  deyildir.  Bununla 

bərabər  o  dövrlərdə  əldə  edilmiş 

TEM seriyaları müasir tələblərə ca-

vab vermədiyindən və artıq istehsal 

olunmadığından  respublikada  olan-

ların təmirini təşkil etmək  də müm-

kün deyil. 

Respublikada  elektron  mikros-

kopu  vasitəsilə  yerinə  yetirilmış 

işlərin  səthi  analizi  göstərir  ki, 

Sovetlər birliyi dövründə çox sayda 

elmi-tədqiqat idarələrinin TEM əldə 

etməsi heç də özünü dogrultmamış-

dır. Bu mənada respublikada muasir 

tələblərə  cavab  verən  elektron  mik-

roskopik  mərkəzlərin  yaradılması 

daha məqsədəuyğun olar. Misal üçün 

qeyd etmək olar ki, böyük elmi po-

tensiala malik, 295 institut və klini-

kaları özündə birləşdirən, 7 fakültəsi 

olan Surix Universitetində ancaq bir 

“Mikroskopiya  və  təsvirin  analizi 

mərkəzi”  fəaliyyət  göstərir.  Özü  də 

həmin mərkəz TEM-lə yanaşı, butun 

müasir  mikroskop  növləri,  köməkçi 

cihaz  və  materiallarla  tam  təhciz 

olunmuşdur. 

Biologiya  və  tibb  sahəsində  mü-

asir  tələblərə  cavab  verən,  impakt 

faktoru yüksək olan jurnallarda çap 

olunan  elmi-tədqiqat  işlərinin  bö-

yük  əksəriyyəti  müxtəlif  növ  elekt-

ron mikrospik texnikaların vastəsilə 

yerinə  yetirilir.  Respublikada  bu 

tipdə  işlək  vəziyyətdə  olan  cihazın 

olmaması  morfologiya  sahəsində 

texniki  geriqalmaların  dərəcəsini 

günu-gündən  artırırdı.  Azərbaycan 

Respublikasının  Prezidenti  yanında 

Elmin  İnkişafı  Fondu  (EİF)  2011-ci 

ildə  Gənc  alim  və  mutəxəssislərin 

1-ci  musabiqəsində,  qısa  müddət 

ərzində əhəmiyyətli elmi nəticələrin 

alınmasını  stimullaşdırmaq  məq-

sədilə,  “Biologiya,  tibb  və  aqrar 

elmləri”  üzrə  1  000  000  manat 

məbləğində Pilot layihəsi elan etmiş-

di. AMEA Tibb və Biologiya Elmləri 

Bölməsinin  akademik-katibi,  aka-

demik  Əhliman  Əmiraslanovun 

göstəruşi  ilə  Azərbaycan  Tibb  Uni-

versitetinin  “histologiya,  embriolo-

giya  və  sitologiya,  “patanatomiya” 

kafedralarının,  AMEA-nın  Generik 

Ehtiyatlar,  Botanika,  Zoologiya, 

Mikrobiologiya, Fiziologiya institut-

ları əməkdaşlarından ibarət işci qrup 

“Respublikada  biologiya  və  tibb 

sahəsində  ultrastruktur  tədqiqtların 

müasir səviyyədə təşkili üçün Trans-

missiya  Elektron  Mikroskopunun, 

müvafiq cihaz, avadanlıq və material-

ların alınması” pilot layihəsini tərtib 

edib  EİF-ə  təqdim  etdi.  Göstərilən 

pilot  layihəsi  EİF  səhmdarlar  şura-

sının qərarı ilə qalib elan edildikdən 

sonra çox gərgin fəaliyyət, ələlxüsus 

EİF  əməkdaşlarının  operativ  işləri 

nəticəsində  2012-ci  ilin  dekabr 

ayında  Yaponyanın  JEOL  firması-

nın  istehsalı  olan  JEM-1400  trans-

missiya  elektron  mikroskopu  (şəkil 

1),  Almaniyanın  LEİCA  firmasının 

istehsalı  olan  Ultracut  EM  UC7 

markalı  ultramikrotomu,  Leica  EM 

KMR3  markalı  (şəkil  2)  şüşə  bıçaq 

düzəldəni  və  lazımı  reaktivlər  əldə 

olunmuşdur.  Pilot  layihəsinin  icrası 

bizim  universitetə  həvalə  olundu-

ğundan  yuxarıda  sadalanan  apa-

ratura  və  ləvazımatlar  ATU-nun 

4-cü  korpusunun  (fizika-kimya)  bi-

rinci  mərtəbəsində  ayrılmış  xüsusi 

otaqlarda  yerləşdirilmişdir.  Qeyd 

etmək lazımdır ki, 2013-cü ilin fev-

ral ayından elektron mikroskopu və 

əlavə  avadanlıqların  hamısı  işlək 

vəziyyətdədir. Nümunə üçün yuxarı-

da qeyd olunan aparaturalar vasitəsi 

ilə  onurğa  beyninin  ağ  maddəsinin 

işıq mikroskopunda, baş-beyin qişa-

sının, dişli bağın və Ganguleterakis 

dispar  parazitinin  orta  bağırsağının  

isə elektron mikroskopunda çəkilmiş 

şəkilləri nümayiş etdirilir (şəkil 3). 

Tərtib  olunan  layihənin  məqsədi 

göstərilən  sahələrdə  elmi-tədqiqat 

işləri  aparan  əməkdaşların  birgə 

istifadəsi  üçün  Transmission  Elekt-

ron  Mikroskopu  (TEM),  köməkci 

avadanlıq və materialların alınması-

dır. Layihədə nəzərdə tutulmuş TEM-

in alınması, dar ixtisas çərçivəsində 

deyil, respublikada biologiya və tibb 

sahələrində  aparılan  elmi-tədqiqat 

işlərinin əsas istiqamətləri ilə yaxn-

dan  tanış  olan  gənc  mütəxəssislərin 

hazırlanmasına  xidmət  edəcəkdir. 

Bir milyona qədər böyütmə imkanı-

na malik TEM tətbiqi respublikanın 

yerli,  introduksiya  edilmiş  və  süni 

əldə  olunmuş  flora  və  faunasının 

bütün  nümayəndələrinin  struktur 

xüsusiyyətlərini,  onların  pasport-

laşdırılmasını  0,38  nm  dəqiqliklə 

tədqiq etmək imkanına malikdir.

Layihənin 

qarşıya 


qoyulan 

məsələləri:

Viruslardan  başlamış  istər  pro-

karot  (bakteriyalar,  aktinomisetlər, 

göy-yaşıl  yosunlar),  istərsə  də 

euka riotların  (göbələklər,  bitki 

və  heyvani  hüceyrələr)  quruluş 

xüsusiyyətlərinin 

ultrastrukrur 

səviyyədə tədqiqi;

Virus  və  bakteriaya  ştammları-

nın, müxtəlif ibtidai bitki və heyvan 

növlərinin  oxşar  və  fərqli  morfoloji 

xüsusiyyətlərinin  0,2  nm  dəqiqliyi 

ilə aşkarlanması;

Ontogenezin  müxtəlif  mərhə-

lələrində 

bitki 


və 

heyvani 


hüceyrələrin  genom  daşıyıcı  struk-

turlarında  baş  verən  ultrastruk-

tur  dəyişikliklərin  hüceyrə  və  to-

xumalarda  baş  verən  degenerativ 

proseslərin inkişafında mümkün ro-

lunun araşdırılması;

Prokariotların 

eukariotlarla 

simbiozu  nəticəsində  formalaş-

mış  orqanellərin  (xloroplastlar, 

mitoxondrilər)  hüceyrələrin  həyat 

fəaliyyətində və ölümündə iştirakla-

rının molekulyar əsaslarının ultrast-

rutur səviyyədə tədqiqi;

Respublikamızda  neft  məhsulları 

qalıqları  ilə  çirklənmiş  torpaq 

sahələrinin  və  su  hövzələrinin  ya-

rarlı vəziyyətə gətirilməsində iştirak 

edə  biləcək  bakteriyalarin  ultrast-

ruktur  tədqiqi  və  onların    aktivlik 

dərəcələrinin  tənzimi  yollarının 

müəyyən edilməsi;

maddələrinin  bioloji  səddlərin 

mövcud  olduğu  orqanlara  (mərkəzi 

sinir sistemi, xaya və yumurtalıqlar) 

çatdırılma  yollarının  elektron  mik-

roskopik olaraq tədqiqi;

Bəd  xassəli  şişlərin  differensial 

diaqnostikasında,  müalicə  üsulla-

rının  seçilməsində  və    proqnozu-

nun  müəyyən  olunmasinda  TEM-in 

tətbiqi;


Eksperimental  peritonit  zama-

nı  həyat  üçün  vacib  orqanların  da-

mar,  birləşdirici  toxuma  və  işcil 

törəmələrində  baş  verən  ultrastruk-

tur dəyişikliklər və onların korreksi-

ya yollarının araşdırılması;

Kəskin  endotoksemiya  zama-

nı  mərkəzi  və  periferik  sinir  sis-

temlərinin  müxtəlif  törəmələrində 

qişa,  damar  və  sinir  elementlərinin 

histotopoqrafiyalarında  və  mikrost-

rukturlarında  baş  verən  də yişik-

liklərin ultrastruktur xarakteristika-

sı;


Müxtəlif  mənşəli  eksperimental 

ödem şəraitində sinir hüceyrələrinin 

ölüm formalarının elektrton mikros-

kopik olaraq dəqiqləşdirilməsi;

Respublika  alimləri  və  digər 

müəlliflər  tərəfindən  əldə  olunmuş 

nanohissəciklərin canlı orqanimlərdə 

əmələ  gətirdikləri  komplekslərin 

müxtəlif  orqan  və  sistemlərin  mor-

fo-funksional  vəziyyətinə  təsirinin 

müəyyən edilməsi;

Respublikada sintez olunmuş hey-

vani  və  bitki  mənşəli  bioloji  aktiv 

maddələrin  ayrı-ayrı  orqanlara  və 

sistemlərə  təsir  mexanizmlərinin 

dəqiqləşdirilməsi və müalicəvi doza-



ların ultrastruktur əsaslandırılması.

Kataloq: uploads -> xeberler -> tebib q
tebib q -> Azərbaycan Tibb Universiteti üzrə 2013/2014 cü tədris ilində
tebib q -> Beş günlük rezident ol
tebib q -> Tələbələr robotlar üzərində təcrübə keçirlər Azərbaycan Tibb Universiteti rezidentlərinin
tebib q -> Uroloqlar Assosiasiyasının növbəti tədbiri keçirildi Macarıstanın Semmelveis Universiteti ilə anlaşma memorandumu imzalanıb
tebib q -> Uşaqların göz sağlamlığı Ötən il oxuculara nümunəvi xidmət göstərilmişdir
tebib q -> Tibb Universitetində yeni əczaçılıq laboratoriyası açılıb Macarıstanın Azərbaycandakı səfiri Tibb Universitetində olub
tebib q -> İran nümayəndə heyəti atu- da qonaq oldu qiş İmtahan sessiyasina start veriLDİ
tebib q -> Universitetimizin prorektoru Türkiyədə Azərbaycanı təmsil edib Yeni rektor universitetin
tebib q -> Azərbaycan Tibb Universitetində Dünya Böyrək Günü qeyd edilib

Yüklə 9,72 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©www.azkurs.org 2020
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə