1 geleneksel hali sanatinda kullanilan mot fler ve anlamlari 2 a



Yüklə 1,07 Mb.
Pdf görüntüsü
tarix29.05.2017
ölçüsü1,07 Mb.

  !" #

  !" #


  !" #

  !" #


"

$

%



"

$

%



"

$

%



"

$

%



&'"

(

&'"



(

&'"


(

&'"


(

  )" * ( #

  )" * ( #

  )" * ( #

  )" * ( #

++++ ,,,, ''''

-

-

-



-

.

.



.

.  &


  &

  &


  &

-

-



-

-

/ 0 11



/ 0 11

/ 0 11


/ 0 11

Ç NDEK LER 

 

1)  GELENEKSEL HALI SANATINDA KULLANILAN MOT FLER VE ANLAMLARI  2 

 

 

A)  GELENEKSEL HALI SANATI   



 

 

 



 

 

2,3 



 

 

2)  HALI VE K L MLERDE KULLANILAN BA LICA MOT FLER 

 

 



 

 

A)  EL BEL NDE MOT F  

 

 

 



 

 

 



 



B)  KOÇBOYNUZU   

 

 

 



 

 

 



 



C)  BEREKET  

 

 

 



 

 

 



 

 



D)  NSAN 

 

 



 

 

 



 

 

 



 



E)  SAÇBA I  

 

 

 



 

 

 



 

 

8,9 



F)  KÜPE 

 

 



 

 

 



 

 

 



 



G)  BUKA I   

 

 

 



 

 

 



 

 

10 



H)  SUYOLU   

 

 



 

 

 



 

 

 



10,11 

)  PITRAK   

 

 



 

 

 



 

 

           11,12  



J)  EL, PARMAK, TARAK   

 

 



 

 

 



 

12 


K)  MUSKA VE NAZARLIK   

 

 



 

 

 



 

13 


L)  GÖZ 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

13,14 


M)  YILAN 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

14,15 


N)  EJDER   

 

 



 

 

 



 

 

 



15 

O)  AKREP   

 

 



 

 

 



 

 

 



15,16 

P)  KURTA ZI, KURT  Z , CANAVAR AYA I 

 

 



 

 

16,17 



Q)  HAYAT A ACI   

 

 



 

 

 



 

 

17,18 



R)  DAMGA  M 

 

 



 

 

 



 

 

 



18,19 

S)  KU  

 

 



 

 

 



 

 

 



 

19,20 


 

3)  ÖZET   

 

 



 

 

 



 

 

 



 

20,21 


 

 

4)  RES M KAYNAKÇASI 

 

 

 



 

 

 



 

22 


 

 

5)  KAYNAKÇA   

 

 

 



 

 

 



 

 

22 



 

 

 



 

GELENEKSEL HALI SANATINDA KULLANILAN MOT FLER VE 

ANLAMLARI 

 

GELENEKSEL HALI SANATI 

 

Günümüzde gerçek bir sanat yaratısı haline dönü mü  olan halının tarihi binlerce yıl öncenin 

çadır  ya antısına  kadar  gider.  Göçebe  kavimler  arasında  do up,  geli mi   olan  halı  sanat 

kültürü,  daha  sonra  yerle ik  medeniyetler  tarafından  da  benimsenmi tir.  Bilinen  ilk  halı 

parçaları Orta Asya’da Pazırık’ta, eski bir mezarda bulunmu tur. Günümüzden ikibin be  yüz 

yıl öncesine ait olan bu halı parçaları uzun tüylü olup, üst desenleri zamanın yıpratıcılı ına 

dayanamayarak yok olup gitmi tir. Halı yapımcılı ı bize, atalardan kalma bir sanat ve kültür 

kimli i  olarak  yansımı tır.  Tarihin  derinliklerinde,  Orta  Asya  kültüründe  ortaya  çıkan  ve 

dünyaya  yayılan  halı  esteti i,  hem fonksiyonel  ve  hem  de  estetik  olması  dolayısıyla  ayrıca 

öneme ve de ere sahiptir.  

 

Halı sanatı 11.Yüzyıldan ba layarak özellikle Büyük Selçuklu Türkleri’yle birlikte Batı Asya’ya 



ve  ran’a  gelmi tir;  ama  ne  yazık  ki  o  dönemden  bizlere  hiçbir  eser  kalmamı tır.  Ama 

Anadolu  Selçuklu  döneminde  yapılan  halılardan  müzelerimizde  eserler  mevcuttur.  Arap 

istilaları  ve  Haçlı  Seferleri  yoluyla  halı  sanatı  Avrupa’ya  geçmi tir.  Avrupalılar,  Anadolu 

tezgâhlarına sipari ler vermi lerdir. 14. Yüzyılda Avrupalı ressamların yaptı ı bazı tablolarda 

bu sipari  halılar dikkati çekecek  ekilde yer almı tır.  

 

Türk  halıları  içinde  özellikle  Bergama  halısı,  U ak  halısı,  Gördes,  Hereke,  Kula  ve  Ladik 



halısı  çok  önemlidir.  Ayrıca  Anadolu  Yörük  halıları  veya  a iret  halıları  denen  geometrik 

motiflerle  ve  yıldız  motifleriyle  süslü  halılar  da  vardır.  ran  halıları,  Kafkas  halıları,  Buhara, 

Ka gar, Semerkant halıları da kendilerine özgü motifleri ve bordürleriyle tanınırlar.  

 

 



Bir  halı  binlerce  dü üm  gerçekli iyle  varlık  kazanır.  Dü ümler  bir  zincir  haline  üst  üste 

sıralanarak desenler meydana getirirler. Halının  genellikle pamuklu olan zemini bir dokuma 

tezgâhına dikine gerilmi  ve birbirine paralel çözgü ipleriyle, enine geçirilmi  atkı iplerinden 

olu ur. Çözgü iplerinin çevresine dü ümlenen iplik parçaları halının yüzünü, yani havlı yanını 

meydana getirir; bu iplikler ço u zaman yün, bazen de daha de erli halılarda ipektir. Dü üm 

biçimleri bölgelere göre de i ir; en önemlisi Gördes veya Türk dü ümleridir, sonra Senneh 

veya  ran dü ümleri gelir.  

 

Halı 



ve 

kilimler 

ba langıçlarından 

itibaren 

sadece 

insanların 



fiziksel  

ihtiyaçlarını 

de il, 

aynı 


zamanda 

psikolojik 

beklentilerini 

de 


kar ılamak  

için  yapıldı.  Dini  inançlar  ve  dinsel  ya am  filozofik  dü ünceleri,  insan  

ruhunu 

zenginle tirdi 



ve 

geli tirdi. 

Bu, 

sanatçı 


ve 

onun 


i ini 

çe itli  

yollardan  etkiler.  Sadece  halılar  ve  kilimlerdeki  motiflere,  kompozisyonlara  

bakmak bile bunu a ikâr kılar. 

 

 

Tüm bölgelerin kendi motifleri ve dokuma teknikleri vardır. Halıların motiflerinde hikâyelerin 



olu umu  ve  bu  motiflerdeki  anlam,  Anadolu’da  dokunan  ilk  halıya  kadar  dayanır.  Halıyı 

dokuyan  ki i,  halıya  duygularını  ve  dü üncelerini  yansıtır.  Bu  duygu  ve  dü ünceleri  halıya 

aktarmak için kodlar ve semboller üretir. Motiflerin do u u ve anlamları böyle olu mu tur. 

 

 



HALI VE K L MLERDE KULLANILAN BA LICA MOT FLER 

 

 

 



 

EL BEL NDE  MOT F  

 

 

 

 

 

Di ili in  simgesidir.  Sadece  analık  ve  do urganlı ı  de il,  ayni  zamanda  u ur,  bereket, 

kısmet, mutluluk ve ne eyi de sembolize eder.  

     


lk  insanlar  ana  tanrıçalara  tapıyorlardı.  Erke in  üremedeki  biyolojik  rolü  anla ılmadı ı  için, 

sadece di ilerin insan yavruladı ını görüyorlardı. Hepsi bereket ve ço alma sembolü olarak 

gördü ü  ana  tanrıçayı,  Afrodit,  Hera,  Kibele,  Atena,  Leto,  tar,  Artemis,  Hepa(Havva),  sis 

gibi çe itli adlarla kendi dillerinde isimlendirmi tir. 

  

Bilimsel  saptamalar,  do uran  güçlü  kadına  tapınmanın  ilk  kez   .Ö.  70008000  yıllarında. 



Mezopotamya’da ba ladı ına i aret etmektedir. 

  

Batı  Anadolu’da   Beycesultan,  Çatalhöyük,  Hacılar  gibi  yerle imlerde  Anadolu  tarihinin 



Mezopotamya  ile  ça da   oldu u,  yapılan  kazılarla  ortaya  çıkmı tır.  Anadolu  topraklarında, 

tarım kültürünü bilen ve yerle ik nitelikte uygar  ehirlerin ortaya çıkı   tarihi olarak  .Ö. 5500 

yılları  belirlenmi tir.  Bugünkü  dokumalarda  kullanılan,  ana  tanrıça  kültünün  devamı 

niteli indeki  eli  belinde  motifi,  ana  tanrıça  ile  ilgili  inancın  kültürel  miras  olarak  günümüze 

geldi i gerçe inin kanıtıdır. 


KOÇBOYNUZU 

 

 

 



 

 

Bereket, kahramanlık, güç, erkeklik sembolü olan koçboynuzu motifi, Anadolu kültüründe ana 



tanrıça’dan  sonra,   ya  da  onunla  birlikte  kullanılan  bir  motiftir.   Boynuz  sembolü  insanlık 

tarihinde her zaman güç kuvvet timsali olan erkekle özde le tirilmi tir.  

 

Boynuz  formunun  yer  aldı ı  motiflere,  dokumacı  kadınlar  tarafından,  boynuzlu  yanı ,  koçlu 



yanı , gözlü koç, koçba ı gibi isimler verilmi tir. Koçboynuzu motifi koçun önden, yandan ve 

tepeden görünü ü spiral, hilal gibi  ekillerle stilize edilerek dokumalara aktarılmı tır. 

 

Güç ve kuvvet, erkeklik simgesi olan koçboynuzu motifi, erkek tanrı simgesi olarak, Sümer’de 



ana tanrıça  nanna’nın e i Dumuzi, Akad’da  tar’ın e i Tammuz, Mısır’da  sis’in e i Osiris, 

Hitit’te Hapt’in e i Telepinu, Frig’de Kibele’nin e i Attis, Helen’de Afrodit’in e i Adonis olarak 

kar ımıza çıkar.       

    


Türk süsleme sanatındaki hayvan stilizelerinin en güzel örnekleri, koç, koyun veya da  keçisi 

heykellerinden olu an mezar ta larında görülmektedir. Anadolu da koçboynuzu motifli halı ve 

kilimler  günümüzde  de  yaygındır.  Bu  motif,  dokumaların  genellikle  göbek  ve  bordür 

kısımlarında kullanılır.  



BEREKET 

 

 

 



 

 

1.Grup:  Dut,  karpuz,  kavun,  nar,  incir,üzüm,bitki  ve   yılan,ejder,koç,  bo a,  geyik,  kelebek, 



balık gibi, hayvanlardan olu an formda bereket motifleri sonsuz mutlulu u ifade eder.  

        


2.Grup:  A aç,  çiçek,  yaprak  motiflerinden  olu ur.        LOTUS   Tanrıçalara  u ur  ve  bereket 

sa layan çiçek.  Hayat a acı.   Bereket ve bolluk simgesi.  Nar  Bereket sembolü.  

Persophene’nin  insanların  iyili i  için  çaldı ı  Enthoman  ate inin  kıvılcımlarını  sembolize 

etmektedir. Ate in yeryüzüne dönü ü do uda, bereket demektir.    

       

3.Grup: Cansız kayalar, sular, da lar ve bazı do a varlıklarından olu ur. 



Dokumalar; evrenin yapısını  ve hareketini simgeler. Ege Dionisos törenleri bunu sembolize 

eder. Dionisos: do ar, ölür ve yeniden do ar. Ölüm dirim döngülü bereket sembolüdür.          

Kurban Bayramlarındaki kurban da bu törenlerin devamıdır.  


NSAN 

 

 

 



Anadolu’da ölüm do um döngülü törenlerin ruhun beden de i tirmesi gibi inançların  aman 

kültürünün  bir  devamı  oldu u  bilinmektedir.   Anadolu  motiflerinde  sık  sık  rastlanan  insan 

figürü daha çok erkek ve kız çocu u olarak betimlenmi tir. 

   


 

Bu  figürler  dokuyan  ki inin  erkek  çocuk  beklentisini  veya  gurbetteki  sevgiliyi  anlatır.   Bu 

motifler çalı manın ve yaratıcı aklın sembolüdür. Objeleri bir süs gibi görebilen göçebelerin 

stilize  etmeleridir.  Do al  yetenekleri  olan  bu  ki iler,  duru  kafa  ve  ruh  yapıları  ile  yalın 

ya amlardaki arınmı lıktan kaynaklanan bir yaratıcılı a sahiptirler. 

 

SAÇBA I 



 

 

 



 

Evlilik  iste i  göstergesidir.  Do um  ve  ço almayı  sembolize  eder.   Evlenmek  isteyen  genç 

kızlar zülüf keserler, tek örgü yaparlar.  

         

Yeni evli genç kadınlar saçlarını çift örerler. Uçlarına renkli ipliklerle süslerler.  

 

KÜPE 

 

 

 

 

 

Anadolu'da küpeler evlilik hediyesi olarak vazgeçilmezdir. Bu motifi kullanan bir kız, ailesine 



evlenmek iste ini dolaylı olarak belli etmeye çalı ır.  

 

Çatalhöyük’te  bulunan  örneklerde  genç  kızın  evlilik  iste ini  belirtmek  maksadıyla  takıldı ı 



tespit  edilmi tir.  Erkekler  de  küpe  takmı lar.  Ahiler  (tüccarlar)  sa   kula a  mesleklerinin 

zirvesinde olduklarını sembolize eden küpe takmı lar. Padi ah ve Dervi ler ve de Zenneler 

küpe takmı lar.  


BUKA I 

 

 

 



 

 

Atların  ön  iki  aya ına  takılan  otlaktan  uzakla malarını  engelleyen    zincirin  adıdır.  Ailenin 



devamını  simgeler.  A k  ve  birle imi  sembolize  eder.  Ni an  yüzüklerinin  kırmızı  kurdeleyle 

ba lanması da bu sembollerden biridir.  

 

Buka ı; aile birlikteli inin devamına, â ıkların dü künlü üne ve birlikte olma umuduna i aret 



eder.  

 

SUYOLU 



 

 


 

 

Su,  yeniden  do u un,  bedensel  ve  ruhsal  yenilenmenin,  ya amın  süreklili inin,  bereket, 



soyluluk,  bilgelik,  saflık  ve  erdemin  sembolüdür.  En  etkin  arınma  sembolüdür.  O  hem 

ya amın  hem  de  ölümün  kayna ıdır.  Anadolu'da  su  ya amın  kendisidir.  Anadolu  kadınının 

bütün  gün  iç  içe  ya adı ı  su  dokumalara  motif  olmu tur.   Su  ya amı  simgeler.  Pi mi  

topraktan  yapılmı   çanak  çömleklerde  zigzag  veya  meander  diye  adlandırılan  su  yolu 

motifleri uygulanmı tır.  

 

Meander motifi ejder ile simgesel bir anlam bütünlü ü içindedir.  smini Ege denizine dökülen 



Menderes (Meandrosmenader) Nehir'inden almı tır. 

 

 PITRAK 



 

 

 



 

Pıtrak  tarlalarda  bulunan,  dikenleriyle  insanlara  ve  hayvanlara  yapı an  bir  bitkidir.  Pıtra ın 

üzerindeki  dikenlerin  kötü  gözü  uzakla tırdı ına  inanan  Anadolu   insanı  onu  nazarlık  motifi 

olarak  kullanmı tır.  "Pıtrak  gibi"  deyimi  a açlardaki  meyve  bollu unu  ifade  etmektedir,  bu 

yüzden de un çuvallarında, tandır örtülerinde pi mi  toprak kapların üzerinde kullanılmı tır.

 

 

EL, PARMAK, TARAK 



 

 

 



 

 

Yaratıcı gücün  sembolü olan "El" insanı hayvandan ayıran en önemli organdır.  Neolitik ve 



Paleotik  dönem  ma ara  resimlerinde  el  ve  parmak  figürleri  resmedilmi tir.  El  ekillerinin, 

ma ara  duvarlarında  dinsel  bir  yakla ımla  tekrarlandı ı   tespit  edilmi tir.   Tunç  devrinde 

büyük  el  ve  ayak  izleri  resmedilmi tir.  Eller kuvvet, kudret  ve  hükmetme  gücünü simgeler.  

Anadolu'da  "el  motifi"   dokumalarda  hem  gerçekçi,  bir  üslupla  hem  de  stilize  edilerek  be  

çubuk  ve  be   nokta  eklinde  yorumlanmı tır.   Parmak  ve  ona  benzeyen  tarak  motifleri, 

geometrik olarak üçlü, be li, yedili sayılar kullanılarak dokunur. Bir gövdeye ba lanan çe itli 

çubuk formlarından olu ur ve duruma göre el, parmak, veya tarak isimlerini alır.  


MUSKA VE NAZARLIK 

 

 

 



 

 

Nazar,  belli  özeliklere  sahip  kimselerde  bulundu una  inanılan;   özellikle  savunmasız   göz 



alıcı  insanlara,  evcil  hayvanlara,  eve,  mala  mülke  hatta  cansız  nesnelere  zarar  veren, 

bakı lardan  fırlayan  çarpıcı  ve  öldürücü  bir  kuvvet  tanımlanabilir.  Kıskançlık  ve  haset  gibi 

psikolojik  duyguların  yarattı ı  vurucu  kuvvetin,  ruhun  dı a  açılan  iki  noktasından,  yani 

gözlerden fı kırarak kurbanına isabet  etti i inancı vardır.  Göze  gözle kar ı koymak, gözden 

çıkı  yolu bulan bu vurucu kuvvetin  zararından korunmanın tek çaresi olarak dü ünülmü tür. 

Bu nedenle rengi ve biçimi gözü andıran her nesne, ya oldu u gibi ya da bazı ek ö elerle 

birlikte nazarı uzakla tırıcı muska olarak  kullanılmı tır.  

 

Geometrik  üçgen  motifi,  en  basite    indirgenmi   stilize  edilmi   göz  biçimidir.   Anadolu 



dokumalarında göz motifleri  üçgenin yanında kare, e kenar dörtgen,  dikdörtgen, haç, yıldız 

ekillerinin  geometrik uygulamalarıdır.  

 

GÖZ 

 

 


 

 

Fizyolojik i levi görsel algı organı olmak olan göz, aynı zamanda entelektüel algının sembolü 



olarak da anılmaktadır.  nsan gözü iyi niyetli bakı lar ta ıyabilece i gibi, zaman zaman kötü 

niyetlerin  aktarıldı ı  bir  araç  olarak  da  kullanılabilmektedir.  Kötü  niyetli  nazarlar  ta ıyan 

gözün kendisi oldu u kabul edilmektedir. Çünkü bedenin dı a açılan bir organı olan gözün, 

ı ı ı  alma  yetisi  nedeniyle  derin  bir  anlamı  ve  etki  gücü  vardır  Budizm’in  ünlü  eklerinden 

Shiva’nın alnındaki “üçüncü göz”, ruhsal aydınlı ın alıcısıdır. Halk arasında, gözün simgesel 

anlamlarını  vurgulayan  i itme  gözü,  gönül  gözü  gibi  deyimler  çok  yaygındır.  Nazar 

önlemlerinden birisi olan göz motifi, dokumalarda özelikle koçboynuzu, eli belinde ve bereket 

motiflerinin etrafında ya da içinde görülmektedir. 

 

YILAN 

 

 

 

 

 

 



 

Yılan  en  eski  tanrılardandır.   Hayatın  güçlerinin  efendisidir.   Hayatı  yaratmı   ve  devam 

ettirmi tir.   nsanın  ruhunu  temsil  eder.   Deri  de i tirmesinden  dolayı  “ölmezlik”1  fikrini 

sembolleyen yılan birçok efsanenin ve büyünün temel ö esi olmu tur.  Yılan toprak altında, 

ma aralarda  ya adı ından  ve  ölenlerin  ruhlarının  da  buralarda  ya adı ı  kabul  edildi inden 

dolayı yılanın atalarla sıkı bir ili kisi oldu u söylenir.  

 

Yılan çe itli sanat eserlerinde kuvveti, ölümsüzlü ü ve dünyanın yaradılı ını sembolize eden 



önemli bir motif olarak görülür.  Anadolu dokumalarında yılan motifi zigzag (meander), bulut 

ve ejder  eklinde yorumlanmı tır. 



Yılan  ilk  ça lardan  beri  Anadolu’da  kutsal  bir  varlık  sayılır;  ona  kar ı  korku  ile  karı ık  bir 

saygı  beslenir.     Hekimli in  sembolü  olan  çift  ba lı  yılan  zehir/panzehir  birli ini  tanımlar.  

Alevi toplumlarda kutsal sayılan sopa, yılanla özde tir. 

 

EJDER 



 

 

 



Genelde aslan pençeli,  kuyru u yılanı anımsatan kanatlı bir hayvan olarak stilize edilen  ve 

büyük bir yılan olarak kabul edilen ejder, hazinelerin ve gizli  eylerin bekçisidir.  Ejder hava 

ve suların hâkimidir.  Ejder ile Zümrütü Anka’nın kavgası bereketli ya murlar getirir.   

 

Ejder  Anadolu  uygarlıklarında  bulut  olarak  resmedilir.   Selçuklu  kervansarayları  ve 



çe melerinde ejder ebedi hayat, sonsuzluk ve mutluluk sembolü olmu tur. 

 

 AKREP 



 

                                      

 


Akrep  motifi  korunma  amaçlı  motiflerden  biridir.   Bu  motif  eytanın  ruhunu  temsil  eder.  

Efsaneye  göre  akrep  öyle  der:  Ben  ne  do al  bir  ruhum  ne  de  eytan.   Bana  dokunan 

herkese  ölüm  getiririm.   ki  boynuzum  bir  kuyru um  var.   Boynuzlarımın  adı  acımasızlık  ve 

nefret; kuyru um ise hançerdir.  Ben sadece bir kez do ururum.  Di er yaratıklarda bereket 

i areti olan do um benim için bir ölüm i aretidir.”  

 

Her  an  pusuda  öldürmek  üzere  bekleyen  akrep,  körü  niyetin  ve  nedensiz  kavganın  bir 

simgesidir. 

   


Anadolu  insanı  evlerinde  akrebin  yürümesinin  zor  oldu u  dokuma  kilimler  kullanır.   Nasıl 

kendisini nazardan korumak için göz i aretli nazarlıklar kullanıyorsa, zararlı mahlûkata kar ı 

da  kilimlerinde,  dokumalarında  akrep  motifini  kullanmaktadır.   Akrep motifi   zeminde  ve  dı  

bordür süslemelerinde kullanılmaktadır.   

 

KURTA ZI, KURT  Z , CANAVAR AYA I 

 

 


Bu motif stilize edilmi  kurt aya ı ve kurt a zı  eklindedir.  yimserli in ve korunmanın simgesi 

olan  kurt  karanlıkta  görebilme  yetene ine  sahip  oldu u  için  ı ı ı  ve  güne i  sembolize 

etmektedir. 

   


Hititlere göre kurt tanrıların yolda ıdır.  Anadolu’ya yerle en halklar koyun ve keçi sürülerine 

saldıran  kurda  kar ı  bir  köpek  türünün  kurtla  birle tirerek  kangal  türünü  elde  etmi lerdir.  

Göçebeler  douda  “canavar”  adını  verdikleri  kangallarını  yanlarından  ayırmazlar.    Kangal 

kurdu bo azlayabilen tek hayvandır.   

 

Anadolu  dokumalarında  kurt  izi,  kurta zı,  canavar  aya ı  koruma  amaçlı  motiflerdir.   Nasıl 



modern  psikolojide  bir  eyden  kaçmak  de il  de  üzerine  gitmek  esassa  ilkel  insan  da  bu 

yöntemi  kullanarak  kurt,  akrep  yılan  gibi  hayvanlardan  birer  parça  üzerinde  ta ıma  yolunu 

seçmi tir.  Kurt di i, akrep kuyru u, yılan derisi gibi parçaları üzerinde ta ıdı ında kendisini 

koruyaca ını dü ünmü tür.   

 

Kilim  seccadelerde  tarak,   parmak,  canavar  aya ı  motifleri  mihrap  kısmını  çevreleyen 



bordürlerde  görülür.   Bordürle  zemin  arasına  yerle tirilen  bu  motifler,  zeminler  arası  renk 

farklılıklarında dekoratif ve estetik bir nitelik kazandırır.  

 

HAYAT A ACI   

 

 



Hayat A acı sürekli geli en, cennete yükselen hayatın dikey sembolizmini olu turur.  Geni  

anlamda  sürekli  geli im  ve  de i im  içinde  ya ayan  evreni  sembolize  eder.  Evrenin  üç 

elementini: topra ın derinli ine inen kökleriyle yeraltını, alt dalları ve gövdesiyle gökyüzünü, 

ı ı a yükselen üst dallarıyla cenneti birle tirir.  Yeryüzü ve cennet arasındaki ileti imi sa lar.   

        

Servi,  sedir,  incir  zeytin,  asma,  hurma,  palmiye,  kayın,  nar,  me e,vb  a açları  toplumlarda 

hayat a acının sembolüdür.  Hayat a acının üzerindeki ku lar, zamanı gelince uçacak olan 

can ku larıdır.   

 

Hayat  a acı  motiflerinde  en  çok  kullanılan  servi  devamlı  ye il  renk,  uzun  ömürlülük, 



dayanıklılık,  güzel  ekil  ve  boyluluk  gibi  nitelikler  serviyi  iyilik  ve  güzellik  sembolü  haline 

getirmi tir. 

 

A açlar, belirli bir bölgede köklenip yerle meleri ve göçememelerinden dolayı yerle ikli i ve 



kök salmayı sembolize ederler.   Hayat,   güzellik,   ebedilik  ile evrenin ölümsüzlü ünü ve 

yerkürenin ekseninin simgeler. 

 

 

Hayat  A acı  formu,  çe itli  stilize  motiflerle   ta ,  tahta,  çömlek,  çini  i leme,  dokuma,  cam, 



tezhip, minyatür, edebiyat ve müzikte yer almı tır.  

 

DAMGA  M   



 

 

Türkler  tarih  boyunca  aile,  oba,  oymak,  boy,  devlet  gibi  kavramları  ifade  etmek  için  belirli 

figürleri,  damga=im  kullanmı lardır.   m/damgalar  o  ki inin,  o  toplunun  varolu unun 

simgesidir.  Bu uygulama, hem soy ve aile adının sürdürülmesini, hem de aileye ait de erli 

e yaların  yitirilmemesini  sa lamaktadır.   Hatta  üretilen  her  dokumanın,  her  araç  gerecin 

hangi toplumun kültürü oldu unun gelecek nesiller tarafından bilinmesini sa lamı tır. 

 

Bugün kullanılan piktogramlar,  irket logoları, hatta rumuzlar bu gelene in bir uzantısıdır.   m 



motifi de hayat a acı motifi gibi ölümsüzlük ve neslin sürdürülmesi ile ilgili motifler arasında 

yerini almaktadır. 

 

z bırakma tutkusunun ulusal bir yanı yoktur.  Toplumların varlıklarını devam ettirme güdüsü 



evrenseldir.   Binlerce  yıl  altı  yüzden  fazla  uygarlı a  be ik  olan  Anadolu,  çe itli  kültürlerin 

akı ını  sa layan  bir  köprü  görevi  yapmı tır.   Denilebilir  ki  Anadolu  bu  medeniyetin 

kalıntılarının muhte em bir terasıdır.   

 

KU  



 

 


Anadolu insanı ku  ile hasbıhalini, bazen ejderle kavgasını halıya koyarak, bazen çift kafalı 

ku   yapıp  tapına ın  giri ine  yerle tirerek,  bazen  kafasına  tüy  takarak  her  vesile  ile 

sergilemi tir.   Kartal  kemi inden  müzik  aleti,  serçe  gözünden  nazarlık  yapmı ,  Hezarfen 

örne indeki  gibi  ku kanadı  takıp  Galata  Kulesinden  kendini  a a ı  salmı ;  ku un  gagası, 

kanadı,  pençesi  ayrı  ayrı  stilize  edilerek  Anadolu  insanının  günlük  ya amının  bir  parçası 

olmu tur.  Anadolu sembolizminde ku  pek çok anlama gelmektedir.          Ku  bazen sevgi, 

sevgili bazen ölen ki inin ruhudur.  Ku  kadın ile özde le mi tir.  Kutsaldır.  Özlemdir.  Haber 

beklentisidir.  Kuvvet ve kudreti temsil eder.  



 

Örne in  kartal  Anadolu’da  kurulmu   medeniyetlerin  pek  ço unun  sembolü  olmu tur.  

Gökyüzünü  temsil  eden,  gelecekten  haber  veren,  ruhları  öbür  dünyaya  götüren  kutsal  bir 

hayvan olarak kabul edilir.   

         

Ku   tarihler  boyunca  ola anüstü  bir  yaratık  olarak  algılanmı   ve  adeta  tanrıla tırılmı tır.  

Orhun kitabelerinde, Orta Asya Yakut Türklerinin, her insanın ku   eklinde bir ruhu oldu una, 

ölen  ki inin  ruhunun  gö e  yükselip  ku   gibi  uçtu una  inandıklarından  söz  edilir.   Kartal  ve 

aslan  motifleri  13.  yüzyılda  Selçuklu  Devleti  tarafından  arma  olarak kullanılmı tır.   Selçuklu 

kartalı  daha  sonra  1435’de  mparator  Sigismund  tarafından  Alman  Bayra ına  arma  olarak 

alınmı tır.   

 

Osmanlı kadifelerinde, kuma larında, çinilerinde, mezar ta larında stilize edilmi  tavu  ku u, 



hayat  a acı  etrafında  çift  ku ,  horoz,  bülbül,  kaz  gibi  hayvanların  i lendi i  görülmektedir.  

Mendil,  uçkur,  pe kir,  yatak  örtüsü,  minder  örtüsü,  namaz  örtüsü  olarak  kullanılan  çeyizlik 

örnekler günümüze kadar gelen e siz örneklerdir.   

         

Elazı   yöresi  i ne  oyalarında  ku   motifi  vardır.   Ege  halk  oyunlarından  zeybek’te  ba   efe 

kollarını  havaya  kaldırıp  ellerini  pençe  gibi  yapar  ve  pelerinini  kanat  gibi  yanlarına  açarak 

dans  eder.   Do u  Anadolu’da  “Kartalı  yakalama”  oyunu  vardır.   Bunlar  Orta  Asya  aman 

kültürünün devamı niteli indedir.   

 

ÖZET 

 

Halı bitmeyen  ve  ya ayan bir kültürdür; bir sanatsal de ere, kültürel imgeye ve co rafyaya 



sahiptir.  Olabildi ince  bize  has  kimli e  oturan  halı  sanatı,  kendine  özgü  dinamik  yapısı  ve 

bütünlü üyle  günümüzde,  özellikle  sanat  boyutunda  ancak  bazı  seçkin  sanatçılar  eliyle 

gelece e ta ınmaya çalı ılmaktadır. 

 


Ya adıklarına tanık olan insanımız müthi  bir yaratıcılıkla halıda, kilimde, nakı ta, çizgide dile 

getirmi tir  ya amı,  do umu,  ölümsüzlü ü,  soyunu,  bereketi,  bollu u...  Çatalhöyük’ten 

günümüze  kadar  gelen  bu  Anadolu  motiflerini  bizim  Picasso’larımız  olarak  de erlendirmek 

mümkündür.  

 

te bu yüzden kültür mirasımızın ana kaynaklarından olan bezeme motiflerimizi anlamları ile 



tanımak, bu mirasımızın gelecek ku aklara aktarılmasında yardımcı olacaktır.   

 

 



RES M KAYNAKÇASI 

 

  www.google.com  

 

  http://dipnotkitap.net  



 

  www.odekkoyu.org.tr  

 

  ERBEK Mine, Çatalhöyük’ten Bugüne Anadolu Motifleri, Dösim Yayınları. 



 

 

 



 

 

KAYNAKÇA 



 

  D R K Kazım, Türk Halıcılı ı ve Cihan Halı Tipleri Panoraması, Alaaddin Kıral Basımevi, 



stanbul – 1938. 

 

  ERDMANN Kurt (Çev: H. Taner), 15. Asır Türk Halısı, .Ü. Edb. Fak. Yay. No. 715, 1966. 



 

  ERBEK Mine, Çatalhöyük’ten Bugüne Anadolu Motifleri, Dösim Yayınları. 

 

  GÜLCEMAL, Abdullah. Halı ve Desen Teknolojisi.  



 

  YETK N  erare, Türk Halı Sanatı, Ça layan Basımevi,  stanbul 1974. 

 

  www.google.com  



 

 

 

 



 

 

 



 

 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 

 



 

 

 



 

Document Outline

  • HALI_SANATI.pdf
  • 2.pdf


Yüklə 1,07 Mb.

Dostları ilə paylaş:




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©www.azkurs.org 2020
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə