1 ƏZİZƏ CƏFƏrzadə aləMDƏ SƏSİm var məNİM



Yüklə 5,27 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə9/28
tarix04.06.2017
ölçüsü5,27 Mb.
1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   ...   28
YENƏ ŞAMAXIDA 

Yollar götürüb aparanda ayrılmışdıq şairimizdən. İl keçdi, ay dolandı, onu yenə

yollar  qaytarıb  gətirdi.  Vətən  torpağında  bir-iki  il  dost-aşna,  qohum-əqrəba  və

istəkli  balası  ilə  birlikdə  nəfəs  almamış,  yollar  onu  yerindən  alıb  apardı: 

"Ərəbistan,  İran,  Türkiyə  səyahətləri,  qəribə-qəribə  ölkələr,  maraqlı  insanlar... 

Seyyid o qədər maraqlı təəssüratla qayıtdı ki, sanki bu bir-iki il ərzində bir-iki yaş

deyil, on-on beş il böyüdü; on-on beş illik təhsil aldı. Qayıdanda Seyyidi görənlər 

ondakı  təmkinə,  ondakı  siqlətə  heyran  idi,  təəccüblə  baxır,  bir  insanın  bir-iki  il 

ərzində  bu qədər  təbəddülata uğrayıb, dərinləşməsinə  qibtəe  qarışıq  bir heyrət  və

maraqla  baxırdılar.  Seyyidin  oturuş  və  duruşunda  təmkin  əmələ  gəldiyi  kimi, 

danışığı,  səsi  də  yumşalmış,  onlarda  gəncliyə  xas  olan  coşqunluq,  müdrik  bir 

insanın  həlimliyi  ilə  əvəz  olunmuşdu.  İndi  onun  müsahibələrini  curları,  yaşıdları

hörmət qarışıq xəfif bir qorxu ilə, özündən böyüklər isə diqqət dolu bir maraq və

ehtiramla dinləyirdilər. Söhbətlərin məzmunu, məğzi dəyişməsə də söhbət eləyənin 

özünə  inamı  artmış,  gətirdiyi  sübut  və  dəlillər  etiraza  yer  buraxmır,  şübhəyə  yer 

qoymurdu. 

Seyid Əzim Mahmud ağagilə yaxınlaşanda onu qarşılayan musiqi səsi oldu. Bu 

rəng  idi,  yəqin  ki,  muğam  arası  rənglərdən  birində  kim  isə  rəqs  eləyir;  çünki 

içəridən şırıqqa səsi gəlirdi... Bu səslər, bu nidalar onun ətrafındakı dağıntılı aləmlə

o qədər də tutuşmurdu. Zəlzələnin nəticələri hələ göz qabağında idi... Hələ evlər o 

qədər  də  ucalmamış,  adamlar  müvəqqəti  tikililərdən  çıxıb  təzə  evlərə,  əsaslı

binalara  köçməmişdi.  1859-cu  ilin  amansız  zəlzələsi,  qubernatoru  təşvişə  salıb 

qubemiya idarəsini Şamaxıdan Bakıya köçürən zəlzəle... nə qədər günahsız qanlara 

bais  olan  zəlzələ...  amma  şəhərdə  canlanma  artmış,  üzlərdən  qorxunun  zəfəran 

rəngini  götürmüşdü.  Dodaqlara  təbəssüm  qonmağa,  bağlardan,  seyrəngahlardan 

nəğmə  və  musiqi  səsləri  ucalmağa  başlayırdı...  Ölənlərin  ili  çıxmış,  il  qarası

əyinlərdən çıxarılmış, şəhərdə əlvan libas geyənlərin sayı çoxalmışdı... 

İndi  Seyid,  Mahmud  ağanın  evinə  yaxınlaşdıqca  bütün  bunları  fıkirləşirdi.  O, 

rahatlıq  gətirən  bir  şəkildə  köksünü  ötürüb  düşünməyə  başladı:  insan  doğulur, 

insan ölür... həyat isə baqi və daimidir, qoy molla Qurbanqulular fəna haqqında nə

çərənləyir  çərənləsinlər...  Həyat  əbədidir...  orada  mən  yoxam,  sən  yoxsan...  nə

olarki, ataları oğullar, oğulları nəvələr əvəz edir... Torpaq daimi, yer, su, hava... ab-

atəş-xak-bad-dan  yaranan  nə  varsa,  o  daimidir...  cismi,  canı  olan  nə  varsa  o 

daimidir... 

 

 


                                                                                                                                                  

117 


 

ölmür... nə olar: mən olmaram... sən olmazsan... bununla bu əngin göylərdən, 

bu  əlvan  kainatdan,  bu  musiqili  və  gülümsər  dodaqlardan,  üzlərdən  heç  nə

əsgilməz... 

Darvazaya  çatanda  şırıqqa  və  musiqi,  "afərin,  maşallah,  fətabarəkəllah..." 

səsləri  daha da  ucaldı...  Bu musiqi  onun qolunun qanadından  yapışıb  içəri  çəkdi. 

Dilmanlı gədəsi baş əyib üzünə gülümsəyir, o, "Ağa, xoş gəldin"ə cavab verirdisə

də, gözünün önündə başqa bir aləm, özgə bir mənzərə canlanırdı: "İçəridə oynayan 

Sonadırmı?  Əlbəttə,  Sonadır...  Sonasız  bu  evin,  bu  məclisin  nə  yaraşığı...  Məgər 

Sonasız  rəqs,  musiqi  olar?  İndi  mən  içəri  girəcəyəm,  Sonanın  badamı  gözlərini, 

burma  birçəklərini,  uzun  hörüklərini,  əlvan  şətəl  geymiş  balaca  ayaqlanın,  belinə

vurduğu  incə  əllərini  görəcəyəm...  Sonanın  gərdəni  çevrəsində  cığalı  qıvrım 

birçəklər,  ilan  kimi  qıvrılan  hörüklər  səksəkəli  quş  təki  çırpınacaq,  gözləri  gah 

sağa, gah da əlinin ahəngilə sola süzüləcək, məstü xərab olacağam, ilahi..." 

O, bir anlıq Sonanın başına gələn fəlakətləri unutdu, şerinin qanadı, ilhamının 

pərisi,  könlünün  soltanı  olan  gəlin-qızın  eşqilə  yenidən  çırpınan  kimi  oldu  və  bu 

eşqlə  də  içəri  qoşdu...  Burada,  doğrudan  da,  rəqs  gedirdi.  Şair  ortada  oynayanı

dərhal  tanıdı.  Bu,  Sonanın  şagirdi  və  indi  Şamaxı  çəngiləri  içərisində  yeganə

rəqqasə idi ki, Sonanı əvəz edə bilirdi. Nisənin xırdaca çənəli, yaraşıqlı simasında 

balaca ağız-burnu, nazik qələmi qaşları və xüsusilə uzun, çin-çin burma birçəkləri 

dərhal  nəzərə  çarpırdı.  Bu  birçəklər  altından  dördqat  piyalə  sırğalar  qızın 

çiyinlərinə düşür, rəqsin ahənginə uyğun cing-cing cingildəyirdi. 

Şair  nazik  vücudlu,  cəld  hərəkətli  rəqqasəni  böyük  bir  maraq  və  məftunluqla 

seyr  etməyə  başladı,  göstərilən  mövqedə  oturmağa  tələsmədi,  yanına  dəvət 

edənlərə  el  hərəkəti  ilə  qaş-gözlə  sükut  işarəsi  verib,  rəqsin  qurtarmasını  qapının 

ağzında durmaqla gözlədi. 

...Nisə yerinə keçəndə Mahmud ağa məsnədidən diz üstə qalxdı: 

- Bura, bura, buyur, Ağa! Ya cədda, orda yox, burda, yanımda... 

Mahmud ağa məst idi, məstanə idi, xumar aləmində idi, nədəndi bu məstanəlik? 

Bir aləm, bir dünya sevdiyi musiqidənmi? İncə rəqsilə oturanları valeh etmiş, hətta 

Ağaya belə bir anlığa Sonanın ecazkar rəqslərmi unutdurmuş Nisənin rəqsimi, ya 

təzə  Şuşalı  xanəndənin  səsindəki  məlahət,  Mahmud  ağa  düzəlişləri  ilə  oxunan 

sarəncmidi? 

Nəydi Mahmud ağanın məstanəliyinə səbəb?Şair kef, nəşə, musiqi məclisində, 

çəngi  məclisində  olduğunu  unudub  dərin-dərin  xəyallara  dalmışdı.  Sona  kimi, 

ondan yalnız cəldliyi ilə seçilən Nisə incə-incə, 

 

 


                                                                                                                                                  

118 


 

xırda-xırda  ona  baxır  və  gülümsəyirdi...  bu  təbəssümlər  arasından  Sonanın 

hicran, cəfa, ələm dolu sonuncu baxışları bəlirir; "Şairim, sənmisən burda? Nə tez 

unutdun  əməllərini?  Nə  tez  unutdun  arzularını?  Hər  bir  incə  mələk  sənə  pərilər 

soltanımı olur, şairim? Sən əməl dalın-camı gəldin, kef, nəşə dalıncamı? Elə bilə

bilərsən ki, səni özümdən cavan, özümdən atəşin bir gözələ qısqanıram. Amma bu 

içimdə  olsa  da,  sənin  əməllərini  qısqanıram,  yenidən  badənuş  olub,  tərəb  eşqilə

arzulara vida etməyindən ehtiyat edirəm..." 

Şairin  xəyalında  yenə  də  aləm  bir-birinə  qarışdı,  yenə  də  bilmədi  ki,  bu  səs 

kimindir?  Sonanınmı,  Ceyranınmı,  anasınınmı,  könlünün-müdür?  "Yox,  yox, 

unutmadım;  amma  pərilər  soltanı,  bir  gör  hara,  kimin  qulluğuna  gəlmişəm...  Bir 

gör zavallı Şirvanın gözüaçıq ziyalı cavanlarının başına nələr gəlir, necə dərbədər, 

necə diyarbədiyar, necə cövqə-cövqə olub dağılırlar? Şamaxının yetişdirdiyi gözəl 

alim,  şair  və  qüdrətli  şəxslərin  heç  birisinin  Vətəndə  bir  gündürrüyü  olmayıb, 

hamısı  diyar-diyar  düşüb,  Xaqani  Təbrizdə,  Nəsimi  Hələbdə,  Nişat  Salyanda... 

kimi  deyim?  Mühit  qaçırıb,  didərgin  salıb  onların  hamısını,  Şirvan,  sənin  ziyalı

gənclərinə  zəmanə  neyləyir?  Yollar  onları  hara  aparır?  Bir  qismi  Tərlan  kimi 

diyarbədiyardır... onların da yarısı dərviş olub, məhv olur... yarısı gücünü, qüvvə

və  bacarığını  başqa  ellərə  sərf  edir,  amma  yenə  də  nə  isə  xeyirli  bir  iş  görür, 

tamamilə  məhv  olmurlar  –  Tərlan  kimi...  İkinci  qismi  beləcə  Vətəndə  olsa  da... 

çifayda "özü üçün yaşayır..." arabir ona, buna bəd ayaqda əl tutsa da, (daha çox) 

xeyri  zərər  verməməsindədir.  Kef,  nəşə  onları  xalqın  əlindən  alıb...  Maarifin 

cibindən  qoparıb...  Üçünçülər,  təhsil,  elin  dalınca  gedir...  bunlar  da  bir  neçə

cürədir, bəzisi urusyetə, Avropaya gedir, bir az işto-mişto bilən kimi dinin dəyişir, 

xristiyan  olur,  qınından  çıxıb  daxi  qınını  bəyənmir...  ata  ocağı  sönür,  əksəriyyəti 

isə  yeni  fıkirlərlə  vətənə  qayıdır...  millət  nə  fayda  görsə  bunlardan  görəcək... 

mollaqu-laqtar qoysa!.. Şərqə mollalığa gedənlər də qayıdır. Onların dabir qismi ya 

bir  fal  kitabı  ilə,  ya  da  mənim  kimi,  ruhaniliyin,  dinin  əsil  məğz  və  mahiyyətini 

dərk  edərək  qayıdır...  Urusyetdən,  Avropadan  qayıdanlarla  birləşir...  Bunların 

nəsibi nədir? Lənət, nifrin... təqib, tənə... üsrət, ianə... qərəz... Şirvan cavanlarının 

qəribə taleyi var..." 

-Ya cədda, sədəqən olum, nə xəyala dalmısan? 

-Heç,  elə  keçmişdən  bəzi  şeylər  xəyalımı  məşğul  elədi...  Mahmud  ağanın 

gözlərindəki şəfəq bir anlığa kədər pərdəsilə örtüldü: 

elə bil onun gözlərində də Sonanın unudulmaz şəkil və şəmayili canlandı: 

 

 



                                                                                                                                                  

119 


 

-Elə mən də eləyəm! Hər Nisəyə tamaşa eləyəndə bədbəxt Sona yadıma düşür... 

Cavanlığımızın  sütül  vaxtları  gəlib  durur  gözlərimin  qabağında.  İstəməsəm  də 

dərdlənirəm... 

-Səndəmi, cənab Mahmud ağa? Mahmud ağa gülümsədi: 

-Mən də, Ağa! Yoxsa elə güman edirsiz ki, qəm-qüssə bizə yaddu"? Seyyidin 

gözlərində nadinclik qığılcımları parladı: 

-La  ilahə  illəllah...  -  o,  məclisə  göz  gəzdirdi.  -  Bu  büsatın  sahibi  də  qəm-

qüssənin nə olduğunu bilirsə, onda vay bizim halımıza!.. Adəmi cənnətdən eləyən 

bir buğda üçün dərgah qalmayıb ki, əl açmayaq... nə tərəb yada düşür, nə şeir, nə

musiqi... nə gözəllik... 

Açıq deyilməsə də Mahmud ağa şairin vəziyyətini başa düşürdü: "Evində yenə

də yəqin ki, dəyirmanlığı yoxdur. Külfəti çətinlik çəkir, bəlkə elə bunun üçün də

gəlib, amma üzü gəlməz ki, desin. Nə qədər tapşırıb, xahiş eləyirəm ki, vaxtaşırı

yadıma  salsın,  başım  gəlib-gedənə  qarışıq  olur,  yadımdan  çıxır,  o  da  ildə  bir  yol 

heç olmasa belə bir işarə də vermir... Nə isə lənət şeytana..." 

-Ağa, yoxsa külfətin çətindədi? 

Seyyidin  dodaqlarında  incə,  güclə  duyula  bilən  kinayəli  təbəssüm  sezitdi: 

"Səndə  nə  günah  var?  Və  niyə  də  təəccüb  edəsən?  Əkənim  yox,  biçənim  yox..." 

Sonra birdən-birə şuxluğa salıb, vəziyyəti məclisdəkilər duymasın deyə, dilləndi: 

-O  da  var,  başqası  da...  Yanına  başqa  bir  iş  üçün  gəlmişdim...  Elə  bir  fərəh 

məclisinə düşdüm ki... 

-Müsəlmanzadəliyi unudub, bütpərəst oldun yenə, eləmi? Eh, Ağa, hayıf ki, bir 

az  gec  gəlmisən.  Cavan  bir  şuşalı  balası  xanəndə  gəlib  bizə,  Əhməd  ağanın 

ərvahına and olsun ki, onun kimi ürəyəyatan səsli xanəndə höləm bizim məclisdə

oxumuyub.  Əgəm  bunu  mən  özüm  dilimə  gətirib  deyirəmsə,  inan  mənə,  Ağa! 

Səndən bir az irəli dincəlməyə təşrif aparıb. Xörəkdən sonra inşallah qulaq asarsan. 

Özü  də  sənin  bir  qəzəlini  mənim  təzə  tərtibimlə  sarənc  üstündə  bir  oxuyur  ki! 

Vallahi elə bil bir bülbül gütdən ötrü, siz şairlər demişkən, cəh-cəh vurur... Özün 

görərsən...  Çox  da  ağıllı  cavandı...  Sabah  yox,  o  birisi  gün  Dərgahqulu  bəyin 

oğlunun  toyudu,  yazıb  məndən  çəngi  dəstəsini  xahiş  eləyib,  gedərik;  gedəndə

şusalı balasını da aparrıq. Qoy ona da, bizə də töhfə olsun... Nadir nəfəsi var... 

Seyyid sükut içində yenidən hər şeyi unudub öz musiqi və tərəb aləminə dalan 

Mahmud ağam dinləyirdi, nəhayət, dedi: 

 

 


                                                                                                                                                  

120 


 

 -Onda sizi və bütün musiqi dostlarını bu nadir səs və nəfəslə təbrik edirəm... 

Amma məni əfv buyurun, xahişim özgədir sizdən... 

Mahmud  ağa  heç  bir  çətinlik  qarşısında  durmayan  və  heç  bir  ağır,  ciddi  işlə

özünü yormaq istəməyən adamlar kimi əlini cəld gözünün üstünə qoydu: 

-Nə işin olsa, mənim, bax, bu gözlərim üstə... 

-Gözlərin var olsun. 

-Amma  mən  ölüm,  nə  deyirsən  eləyim...  ancaq  çox  dərinə  çəkmə,  qəmlə-

kədərlə danışma. Yaxşımı? 

Onun  gözlərində  elə  bir  ifadə  var  idi  ki,  Seyyidi  gülümsətdi;  əlini  dostunun 

çiyninə qoydu: 

-O da mənim gözlərim üstə... 

-Ay  sənin  gözlərin  var  olsun.  -  Hər  ikisi  bu  tələsik  deyilmiş  təkrarlara 

güldülər... 

Şair qəlbində: "Neyləmək olar, sənin də yaradılışın belədir, musiqidən başqa nə

varsa,  mənə  haram  olsun  -  deyənlərdənsən!  Musiqi  sənin  Leylin,  sən  musiqinin 

Məcnunusan.  Və  ondan  başqa,  yəni  Leylimdən  özgə  nə  varsa,  mənə  haramdır 

demisən..." 

Plovlar  da  yeyildi,  ovşarlar  da  içildi...  Mahmud  ağanın  "Şuşa  balası" 

adlandırdığı  cavan  xanəndə  oxumağa  başladı.  Bu  nazik  vücudlu,  uca-boylu,  top 

birçəkli, əsmərüzlü bir cavan idi, əynində qara çuxa, çit köynək, başında ağ quzu 

dərisindən papaq vardı. Dəfı dizlərinin üstünə qoyub, sağ qolunun dirsəyi ilə dəfə

dayaq  vermiş,  qumral  gözlərini  yumub  oxuyurdu...  Musiqini  bu  cavan  təkcə  ifa 

eləmir, ona bütün varlığı ilə dalırdı... Seyyid əvvəlcə seyr edirdi. Az sonra gəncin 

səsindəki  qəribə,  çox  həzin  və  dərin  kədər  dolu  sızıltı  onun  varlığına  işləməyə

başladı,  elə  bil  ürəyini  yerindən  çıxarıb,  bu  səslə  birlikdə  harasa  incə  nəvalar, 

iniltilər  ucalan  bir  aləmə  apardılar...  Bu  yerdə  insanların,  bütün  məzlum  bəşərin 

göz  yaşları,  ah  və  əninləri  toplanmışdı...  Bu  yerdə  bütün  yazıq,  əzilən  adamların 

yalnız ürək dərdlərini, arzu və istəklərini deyil, məhz faciəli talelərini səhifə-səhifə, 

vərəq-vərəq  çevirib  oxuyurdular...  Şair  heyrət  etməyə  belə  macal  tapmayıb  bu 

dərdlərin tərcümanı olan səsin ecazına vuruldu... Özünü unutdu... Ona elə gəldi ki, 

kədər, ələm yaşları gözlərindən içəri, qəlbinə gilələnməyə başlayıb, axır, hey axır. 

Birdən  musiqidəki  nidalar,  ahənglər  dəyişdi,  "Şuşalı  balası"nın  səsində  indi 

kədər, hicran deyil, bu qəmləri törədənlərə, bu faciələri yaradanlara qarşı bir üsyan, 

bir  etiraz  ucalırdı.  Bu  səs  getdikcə  qüvvətlənir,  güclənir,  axan  bir  şəlalənin, 

təlatümə gələn bir ümmanın coşqun 

 

 


                                                                                                                                                  

121 


 

uğultusuna  çevrilməyə  başlayırdı.  Onunla  birlikdə  şairin  də  ürəyinə  ümidlər 

dolmağa,  göz  yaşları  qurumağa,  azadlığa,  ucalara,  əngin  səmalara  uçmağa, 

ucalmağa  başlayırdı...  Qəribə  idi...  elə  bil  bir  az  bundan  əvvəl  onun  qəlbinin 

içərisinə, köz üstündəki kababın yağı təki gilələnən göz yaşları heç yox imiş... O 

elə azadlıq dolu, həyat dolu, şəlalə, ümman bir aləm imiş... Yavaş-yavaş şairin üzü 

gülməyə,  qəlbinə  ümid  və  fərəh  enməyə  başladı...  Sarəncin  yeni  xalları  hamını

valeh etmişdi. "Afərin, əhsən" səsləri məclisi titrətdi, musiqi həvəskarları, musiqi 

biliciləri  yığılan  bu  məclisdə  Mahmud  ağanın  sarəncdə  etdiyi  yeniliklərə  xüsusi 

qiymət  verib,  onun  muğama  gətirdiyi  təzə,  tər  xalları,  tərtibi  böyük  bir  fərəh  və

iftixar hissilə, sevinclə qarşıladılar. 

-Afərin, cənab Mahmud ağa, sizin bu tərtib xoş və ürəyəyatandır... 

Mahmud ağa təvazökar və utancaq bir sima ilə dilləndi: 

-Mənim  xidmətimi  o  qədər  də  yüksəltməyin,  iş  onu  tarda  səsləndirən 

barmaqlarda və nəva ilə oxuyan bu cənabların bacarığındadır... 

- deyə çalğıçılardan tarzəni və "Şuşalı balasını" göstərdi. 

Tarzən dizi üstünə qalxıb dedi: 

-Cənab  Mahmud  ağa,  məni  əfv  buyurun,  mən  ifaçıyam,  amma  birincilik  bu 

sarəncdə sizə məxsusdur. Əgər mənim də musiqidə anlayacağım bir şey varsa, o da 

budur  ki,  sizin  bu  muğama  əlavələr,  onu  elə  dəyişib  ki,  elə  bil  əvvəlki  sarənci 

çalmıram; o daha xoş, daha həzin və ürəyə yatan olub, mənə elə gəlir ki, qadirdən 

musiqi  sevənlər  bu  muğamı  bundan  sonra  "Mahmud  ağa  sarənci"  adlandırsınlar 

gərək... 

Məclisdən yeni bir nida "əlbəttə, afərin" səsləri qopdu... 

Mahmud  ağa  daimi  qaydasınca  bardaş  qurub  oturduğu  halda,  əlinin  altındakı 

tarı  sığallayır  və  balaca  oğlu  Cavad  bəyə  baxırdı:  "Gorəsən,  o  da  muğamı  mən 

istəyən kimi oxuya biləcəkmi? Səsi pis deyil, babətdir... Amma hələ uşaqdır, həya 

ilə  gizlin-gizlin  oxusa  da,  arabir  eşidirəm...  Xanəndə  olmayacaq,  amma  musiqini 

əməlli-başlı xoşlasa bəsimdir..." 

Şair  isə  bir  az  öncə  qəlbinə  əvvəl  kədər,  sonra  ümid  dolu  bir  fərəh  dolduran 

muğamın təsirilə artıq özünü ələm dünyasında deyil, mey, sevinc, fərəh dünyasında 

hiss edirdi... "Yaxşı ki, artıq "Ümmü!-xə-baisə" vida elemişik, yoxsa bu saatda yeri 

idi deyəsən ki: 

Nə bu gün bağda yarım, nə meyim var mənim?  

Seyri-gülzardə bihudə neyim var mənim? 

Sizi tari, yetirin piri-xərabata məni  

Ki, bu gün saqi əlindən gileyim var mənim. 

 

 



                                                                                                                                                  

122 


 

Mənə məcuni-meyi-ləli dəvadır, saqi  

ki, qəmi-hicr ilə cismimdə keyim var mənim. 

Can sənin, cism sənin, əmr sənin, fel sənin,  

Cümlə sənsən, bu arada nə şeyim var mənim. 

Məni Seyyid təki çək guşeyi-meyxanələrə,  

Artırır qəm dəxi məsciddə neyim var mənim?! 

O, əlini geyməsinin altından qoltuq cibinə uzatdı, bayazını çıxaran təki elə bil 

sehrkarın  işarəti  ilə  əlinin  altında  Şirazi  qələmdan  hazır oldu.  Şair  məclisə  çəkən 

qəfil  sükutdan  da  bixəbər  idi.  O  gülümsəmiş  dodaqları,  maraq  və  həvəslə  baxan 

gözləri, sükut işarəsilə dodaqlara qoyulan barmaqları, ehtiyatla məclisdən stəkan-

nəlbəki yığışdıran nökərləri görmürdü... 

0  yazırdı...  Yazdıqca  da  gözlərinin  önündə  əziz  cizgiləri  silinməkdə  olsa  da 

doğma, çox doğma bir sima canlanır, mələk kimi başı üzərində qanad çalır, əllərini 

gah onun çiyinlərinə, gah yazıya tərəf enmiş gözlərinin qapaqlarına təmas etdirərək 

deyirdi:  "Bəli,  belə  yaxşıdu-,  şairim,  qoy  sənin  tərəb,  eyş-nuş  həvəsin,  cismani 

tələbdən çox ruhani tələbə çevrilsin, qoy sənin cismani "ümmül-xəbais" arzuların 

Məhz  qəzəllərində  tərənnüm  olunsun!  Nəfsini  isə  qoru!  Xalqın,  millətin,  onların 

xırdaca  balaları,  bədbəxt  həmvətənlərinin  gələcəyi  olan övladi-vətən üçün qoru!.. 

Hərənin alınma bir şey yazıldığı doğrudursa,sənin də alnına bu yazılıb! Qoy adın 

bu  qəzəllər  üçün  nə  yamanlığa  çəkilir-çəkilsin,  təki,  şürb  dilinə  dəyib,  məcazını

korlamasın  və  saf  arzu  -əməllərinə  mane  olmasın...  Şairim,  yaz,  yaz!"  Pərilər 

soltanının incə barmaqları alnına toxunar kimi oldu, xəfıf nəfəsi, sübhün incə mehi, 

nəsimi kimi dodaqlarında, gicgahlarında, yanaqlarında gəzdi... 

Şair son məqtə' bəndini də yazıya keçirən təki, yuxudan ayılanlara məxsus bir 

xumarlıqla gözlərini ətrafına dolandırdı... 

-Hə, mübarəkdir, Ağa, verin, lütfən görək nə yazdınız? Mahmud ağa Rza bəyin 

bu xahişinə qarşı əlini havaya qaldırdı: 

-Yox, yox, bu qəzəldi. Qəzəldimi, Ağa, səhv eləmirəm ki? Artıq özünə gəlmiş

şair təvazökarlıqla gülümsəyərək dilləndi: -Bali... qəzəldi... 

 

 


                                                                                                                                                  

123 


 

-Hə, bu qəzəli, cənab Ağa, bizim şuşalı qonağın, cavan xanəndəmizin səsindən 

ruhlanaraq yazıbdır. Mən belə bilirəm ki, həmin qəzəli birinci dəfə oxumaq şərəfi 

də ona verilməlidir. 

Hamı "doğrudur, doğrudur", deyə təsdiq elədikdə cavan xanəndə həya təri tökə-

tökə yerindən qalxdı, Mahmud ağanın işarə və təhriki ilə Seyyidə yaxınlaşdı. Uzaq 

ellərdə  qəzəllərini  xanəndələrdən  eşidib  əzbərlədiyi,  məftunu  olduğu  şairi  birinci 

dəfə  görürdü,  həm  də  bu  "Seyyidi-ali  nəsəb"  haqqında  o,  vətəninin  şair  və

musiqişünaslarından  –  Asidən,  Nəvvabdan  nələr  eşitməmişdi...  Qəlbindəki 

titrəyişlə sevdiyi şairin qarşısında diz çökdü, əyilib qəzəli ona uzadan əlindən öpdü 

və  qalxıb  yerinə  keçdi.,,  Tarzənə  nə  çalmalı  olduğunu  pıçıldadı...  Musiqi  dəştiyə

keçəndə "Şuşalı balası" şairin ona təqdim elədiyi yeni qəzəli oxumağa başladı. 

...Məclis  dağılmış,  onlar  otaqda  cəmi  bir  neçə  nəfər  qalmışdılar.  Bu  gün  şair 

Hacı Seyid Əzim Şirvani öz dostu və həmsöhbəti Mahmud ağa, əməl yoldaşı Rza 

bəy,  Cavad  və  bir  neçə  başqa  ziyalı  cavanlarla  açmaq  istədiyi  yeni  məktəb 

haqqında  ciddi  söhbət  etməli,  hərənin  bu  yolda  öz  öhdəsinə  nə  götürəcəyini 

bölüşdürməli, nə vaxt, harda işə başlayacağını qərarlaşdırmalı idi... Məclis əhlinə

nəzər saldıqda şairin gözləri dumanlandı, elə bil ki, birinci hadisədən altı-yeddi il 

deyil, illər, qərinələr keçmişdi. Bu, Tərlanla birlikdə Rza bəyin evinə toplandıqları

günü şairin yadına saldı. Bəli, o da elə beləcə bir gün idi. Onlar cavan idilər. Hələ

yaxşı-yaman bilmirdilər. İsti-soyuq görməmişdilər. Hələ başlarına nə gələcəyindən 

bixəbərdilər...  Zəmanənin  atdığı  daşlar  onların  cərgəsini  pərən-pərən  salmışdı, 

Tərlan  cərgələrində  yox  idi,  Rza  bəy  məktəbi  dağılmışdı...  Amma  bununla  belə

onlar  mənən  çox  möhkəmlənmiş,  həyatın  ağrı  və  acıları  onları  bərkitmiş, 

mübarizəyə  daha  da  davamlı  eləmişdi...  Bu  gün  onlar  artıq  bir  Qapaqlının  hədə-

qorxusu iiə pərən-pərən düşən cürə cavanlar dəstəsi deyildi. Onlara indi təkətəkdə

heç bir Qapaqlının gücü çata bilməzdi. Bunu artıq həm qapaqlılar, həm də cavan 

ziyalıların özləri dərk edirdi. İndi onlar qismən olsa da, üzə çrxmış, açıq meydan 

idilər.  Düşmən  isə  öz  işini  qaranlığa,  alt  qatlara  keçirmişdi,  altdan  iş  görməyə

məcbur olmuşdu. Zəmanə qüvvələrin nisbətini dəyişmiş, yerlərini dəyişmişdi. Bu 

düşüncələr  altında  şair,  ürəyinə  soxulan  qəmli  fıkirləri  qovdu,  silkindi  və  ağır 

təmkinli səsilə sözə başladı: 

-Sözüm uşqola barədədi, ağalar... 

 

 


1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   ...   28




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©www.azkurs.org 2020
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə