1 ƏZİZƏ CƏFƏrzadə aləMDƏ SƏSİm var məNİM



Yüklə 5,27 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə6/28
tarix04.06.2017
ölçüsü5,27 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   28

2

  üzündən 

başqa Quranım olmayacaq... 

-Bıy, nəüzənbillah... 

____________ 

1,

 



2

 Quran ayələrindəndir. Ərəbcə mənasına görə şair Sonanın saçlarını geceyə



(leyl), üzünü günəşə (şəms) bənzədir. 

 

 



                                                                                                                                                  

69 


 

-"Vermərəm  könlümü  bir  dilbərə  bundan  sonra"  -arın-arxayın  qal,  Sona!  Hər 

dəfə  rəqsüvə  baxdıqca  sənətinə  səcdə  edəcəyəm,  qaşların  qibləm,  kuyin  Kəbəm 

olacaq.  Sənə  səcdə,  sənin  övsafın  dinim,  imanım  olacaq.  Ömrümün  axırınacan, 

Sona!  Qəsəm  ol  xaliqə  ki,  səni  belə  ecazkar  yaradıb!  Əgər  ondan  sənə

dönmüşəmsə, qoy özündən küssün! 

Qız yenə qorxu içində diksindi. 

-  Səni  ki,  o  özü  yaradıb,  deməli,  istəyib  yaradıb,  bəyənib  yaradıb;  Allah 

istəyənə heç nə olmaz... Qorxub eləmə, Sona! "Bir şəm ki, Həqdən yana, heç bad 

ilə  sönməz!"  Sənin  şəmin  Allahdan  yanıb,  bir  tərəfdən  səndən  aldığının  əvəzinə

sənə elə bir qabiliyyət verib ki, sən insanlara səadət bəxş edirsən, bu, özü də böyük 

səadətdi. 

Qapıda  öskürək  səsi  eşidildi;  yuxusu  ərsə  çəkilmiş,  uzanan  söhbətin  məğzini, 

nəticəsini  bilməyən  Mütrüf    Ədil  həyətdə  var-gəl  edir,  qorxu  içində  ətrafı

dinləyirdi.  Bilmək  istəyirdi  ki,  görəsən  Ağanın  bura  gəlməyindən,  xudanəkərdə, 

xəber-ətər  tutan  olub,  ya  yox?  "Əgər  xəbər  tutublarsa,  öyümüz  yıxıldı.  Bura 

Şamaxı deyərlər, sabah toylarda, qız-yığdılarda, Fatma xanını bağındakı seyrlərdə

xanəndələr, Ağanın macərasına söz qoşub oxuyacaq, təzə şəbədə, şəki dolu mahnı

dilə-ağıza  düşəcək;  bazarda  "yağasər",  "sələb"  satanlar  da  bu  təzə  mahnını

oxuyacaqlar.  Şamaxılılar  təzə  xəbər  aşiqidirlər,  həm  də  bu  təzə  xəbərləri  mütləq 

şeirlə,  mahnı  ilə  yaymaq,  dinləməyi  sevərlər.  Yox,  şükür  Allaha,  deyəsən,  görüb 

eləyən  olmadı",  -  deyə  Mütrüf  Ədil  qapının  çəkməcəsini  keçirib  otağa  qayıtdı. 

Sona üzüqoylu nimdərin üstünə düşüb ağlayırdı. 

BƏST

1

 

Gecədən xeyli keçmişdi. Gözlərindən yuxu tökülən sazandalar evlərinə getmiş, 

otaqda  təkcə  Sona  ilə  Mütrüf  Ədil  qalmışdı.  Onlar  təzə  bir  oyun  havasını  məşq 

etməklə  məşğul  idilər.  Otağın  baş  və  ayaq  tərəfində  yanan  iki  onluq  lampanın 

işığında Sona rəqs edirdi. Mütrüf Ədil əlmdəki dəflə ahəng tutur və artıq qocalsa 

da,  anası  Gülzamanın  çənəsi  kimi  möhkəm  çənəsilə  oyun  havasını  çalırdı.  Sona 

rəqsin yeni yollarını, təzə hərəkətləri dönə-dönə təkrarlamaqdan yorulmurdu... 

' Şərqdə müqəddəs məkanlar, pirlər, məclislər, bəzən hətta xalqın xüsusilə hör-

mət  etdiyi  seyidlərin  evi  bəst-pənah  evi,  sığınacaq  yeri  hesab  edilmiş,  bu 

məkanlara pənah aparan heç kesə toxunulmamış, ° amanda olmuşdur. 

 

 


                                                                                                                                                  

70 


 

Qız  oynadıqca  onun  kölgəsi  divarlara  düşür  və  sanki  Sonanın  dövrəsində

onlarla xəyali rəqqasə firlanır, onun hərəkətlərini təqlidə çalışırdı. Hər ikisinin başı

rəqsə qarışmışdı. Bayır isə zil qaranlıq idi. 

Gecə  qorxunc,  gecə  sağır,  gecə  lal  idi.  Bu  təhlükəli  gecedə  Sonanın  başı

üzərində  koma-koma,  dəstə-dəstə  bulud  toplandığı  bir  zamanda,  onu  tək-tənha 

qoymayaq,  müdaxilə  edə  bilməsək  də,  görək,  tale  donuna  girmiş  xəbis  adamlar 

onun üçün nə qurğu qurub?.. 

Qapı  qəfildən  açıldı.  Dörd  nəfər  silahlı  cavan  otağa  soxuldu;  Ədil  xəncərli, 

tapançalı  bu  cavanlardan  tək  bircəsini  tanıdı.  Bu,  Qabıstan  düzündən  keçən 

karvanlara bəla kəsilmiş qaçaq Alış idi... 

...Hər  ikisi  donub  durdu.  Ədil  diz  üstə,  əlində  dəf  yerindecə  qalmışdı. 

Qorxusundan  gözləri  kəlləsinə  çıxmışdı:  "Evim  yıxıldı,  əlli  ildə  min  töhmətnən 

qazandığım  da,  bu qaniçənə qismət  olacaq.  Allah  sən  saxla,  -  deyə  düşündü, heç 

olmasa, sağ buraxa, deyməyə mənə". 

Sona da qorxmuşdu, amma onun qorxusu itirəcəyi qızılları, bəzək-düzəyi üçün 

deyildi:  "Ah,  özün  kömək  ol,  ya  həzrət  Abbas,  heç  olmasa,  biabır  eləməyələr, 

üzümün  suyunu  tökməyələr,  elə-belə  öldürələr  gedəm,  canım  cəhənnəm.  Ay 

Ağanın cəddi, sən kömək ol mənə". Bir anlığa Seyid Əzimin vida dəqiqələrindəki 

qəmli  siması  gözlərində  canlandı:  "Cəddin  mənə  qənim  oldu,  Ağa!  Nəfəsini 

yaxşılığa  açdınsa  da,  cəddin  üzümə  tüpürdü;  peyğəmbər  övladına  ağ  olmağın 

cəzasını  yaxşı  çəkdim.  Kaş  yesirin  olaydım,  sözünə  baxıb  dalıncan  düşəydim, 

tövbə-istiğfar  edib  kənizin  olaydım,  Ağa".  Sonra  da  Tərlanın  məyus  gözlərini 

xatırladı. Bir an, təkcə bir anda... 

-Hə, necəsən, ay arvad süfət? – deyə Alış, Ədilin üstünə bağırdı. 

-  Qaladan  qayıdanda  yaxşı  əlimə  keçmişdin,  yalvar-yaxar  eləyib,yaxovu 

əlimdən qurtardın... indi necesən, tülənmiş tülkü? 

Ədil kəkələdi: 

-Necə o... o... lacağam... a... ağa... z... dövlətindən. 

Alış güldü: 

-Dövlətim sənə qənim olsun, hələ camaatın oğul-uşağın yoldan çıxartmaqdan əl 

çəkməmisən, a bihəya? Ayə, sən də aduvu kişi qoymusan? Bax, o başıörpəkli çəngi 

səndən min babət yaxşıdır, o heç olmasa arvaddı, Allah onu elə zəlil yaradıb! Bəs 

sən nəsən, hə? Molla sənə deməyib ki, tövbə elə, əl çək bu işdən?.. 

-Ağa... b... başuva dönüm, ç... çörəyim ondan... ç... çıxır... n.... neynəyim... 

Cavanlardan biri əlini xəncərinə atdı: 

 

 


                                                                                                                                                  

71 


 

-Ay səni sağ yeməyəsən o çörəyi, zəhərə dönsün o əppək... binamus... Alış ağa, 

izin ver gəbərdim getsin, Allaha xoş gedər... 

Alış acıqlandı: 

-Yox, ayə... Ağa Səməd, sən ölmə, özüm ölüm, gərək bunu burada bir zurnasız 

oynadam,  qabırğalarını  xəncərin  ucuynan  o  ki  var  qıdıqlayam,  sonra  gəbərdəm. 

Özü də öz əlimnən. Sənə də, bax, o nazəninsənəm, firiştə-küftarı bağışladım, get, 

nə bilirsən elə... 

Ağa Səməd narazı halda əlini şiş bığlarına çəkdi: 

-Mən zənən xaylağına əl qatdırım? 

-Ayə,  o  arvad  nöşün  oldu,  o  çəngidi...  Get  işində  ol...  -  deyə  Alış  yenidən 

Mütrüf Ədilə tərəf döndü: 

-Çox  cavanları  bu  çəngilərin  əliynən  yoldan  çıxartmısan,  Mütrüf  köpək  oğlu! 

Səni  öz  əlimnən  boğub  gəbərdəcəm.  Xəncərimi  sənə  vurub,  bişərəf  qanına 

bulamaram... Dur gəti görüm dür-düyünündə nəyin var, hə!.. Di tərpən... - o uzun 

xəncərin  ucu  ilə  Ədilin  böyrünə  toxundu.  Ədil  əsə-əsə  sandığına  tərəf  süründü, 

sözünə  baxmayan  titrək  əllərilə  ciblərini  axtardı.  Sonra  yadına  düşdü  ki,  açar 

boynundan asılıb, əlini köynəyinin boğazına atıb açarı çıxaranda Alış bir qəhqəhə

sovurdu: 

-Ay  biqeyrət,  açan  ordan  niyə  asmısan?  Hə  də,  arvaddan,  mütrüfdən  nə  baş

verər bundan artıq... 

Ədil sandığı açdı, qıfil incə bir melodiya çaldı və otaqdakı qorxunc sükut içində

qeyri-təbii  səsləndi.  Ədil  sandığın  içinə  əyilib  naxışlı  pul  kisələrini  və  qiymətli 

şeylər toplanmış düyünçələri çıxartdı. Alışa uzatdı: 

-Baş...şına  dönüm,  ağa,  al,  halal  xoşun...n...  o...olsun,  sən  həzrət  Abbas, 

öldürmə məni, məni çövür o cavanların başına, cavan Əliək-bərə bağışla... 

-Kəss... naxələf, nadürüst, səni öldürmək ən böyük savabdı ki, ömrümdə birinci 

dəfə  it  öldürüb  savab  qazanacağam.  Ayə,  Ağa  Əli,  Ağa  Hüseyn,  gəlin  tutun  bu 

çəngibasının əl-ayağını, əl-ayaq çalıb yorar məni, qoymaz işimi görəm... 

Onun arxasında duran cavanlar "vay dədəm vay" deyib qışqıran Ədilin üstünə

cumdular.  Ədil  özünü  Alışın  ayaqları  altına  atıb  palçıqlı  çarıqlarından  öpməyə, 

yalvarmağa başladı: 

-Ağa,  sən  imam,  sən  Allah,  ağa,  bağışla,  qələt  eləmişəm,  əldən  burax  məni, 

çıxım gedim burdan, bir də qələt elərəm, günah iş tutmaram... 

Alış ayağını Ədilin əllərindən dartıb ayrılmağa və boğazından tutmağa çalışırdı, 

əyilmişdi, qan üzünə vurduğundan tərləmişdi, alnı qızarmış, islanmış, gözləri qan 

çanağına dönmüşdü: 

 

 



                                                                                                                                                  

72 


 

-Kəs,  məlun,  sənə  çox  deyiblər,  haçan  qulaq  asmısan?  Molla  sənə  nə  qədər 

nəsihət eləyib, birinə baxmısan? 

Ədilin  əli  hər  yerdən  üzüldü,  Ağa  Əli  ilə  Ağa  Hüseyn  onun  qıçlarını  və

qollarını boğmuşdu; Alışın barmaqları boğazına keçəndə, o ömrünün başa çatdığını

anladı; son nəfəsdə mütrüfə sanki bır anlıq cürət gəldi; bağırdı: 

-Heç sən özün də məndən fərri deyilsən, yolkəsən, qaniçən quldur... Sənə də az 

tövbə verməyiblər... 

Ədil  xırıldadı,  onun  rəngi  boğuldu,  göyərdi,  səsi  kəsildi.  Dili  ağzından  çıxdı. 

Alış isə hələ də onun boğazını sıxmaqda davam edirdi, barmaqları açılmırdı: 

-Ay  əclaf,  arsız.  Mən  sarı  urusun  yolun  kəsib  qaçaq  olmuşam,  din,şəriət 

yolunda güdaza getmişəm, lənətlik... 

...Sonanın  vəziyyəti  Ədilinkindən  yaxşı  deyildi.  O  elə  bil  ayaq  üstündə

ölmüşdü.  Danışa,  yalvara  bilmirdi:  vuruşmaq,  didişmək  bacarmırdı.  Qarşısına 

yeriyən bu qamətli, boy-buxunlu, beli xəncərli, qaraqaş, qarabığ, gözləri qızarmış

cavan, əlinin yüngül bir zərbəsi ilə o zərif məxluqu yıxıb öldürə bilərdi. Sonanın ağ

ipək  köynəyi  altından  tez-tez  qalxıb  enən  köksündə  ürəyi,  bala  serçə  ürəyi  kimi 

çırpınırdı. Cavan qaçaq yaxınlaşdıqca Sona geri çəkilirdi, beləliklə onlar otağın baş

tərəfınə  -  lap  divarın  dibinəcən  getdilər.  Arxası  divara  dəyəndə  Sona  çırpındı, 

qəfəsdəki bülbül kimi həzin-həzin nalə elədi: 

-Qardaş, qurbanın olum, vuran əlüvə qurban olum, öldür, qanım halaldı sənə, 

amma  namussuz  eləmə  məni,  o  dünyada  həzrət  Fatimə  qulluğunda  ətəyindən 

yapışıb şikayətələrəm... 

"Namus"... Çəngi dilindən eşidilən bu söz oğlana gülünc göründüsə də, birdən-

birə  üç  şey  ona  qalib  gəldi:  əvvələn,  o  qızın  gözəlliyinə,  incəliyinə  heyran 

olmuşdu, bu gözəl çiçəyi qırıb atmağa, bu xınalı kəkliyin nəfəsini kəsməyə, körpə

ceyranın  gözlərini  yaşartmağa  əli  gəlmirdi.  Digər  tərəfdən,  Ağa  Səməd  Allahdan 

qorxan  gənc  idi,  qadın  ona  elə  bir  and  vermişdi  ki,  o  bu  anddan  keçsə,  arvad 

xaylağına  əl  qaldırsa,  əbədilik  özünü  günahkar  sayacaqdı.  Üçüncü  tərəfdən,  Ağa 

Səməd namus əsiri bir cavan idi. O yer üzündə namusu hər şeydən üstün tuturdu. 

Qarşısındakı çəngi olsa da, namusu üçün əsir, ölümündən qorxmurdu. Əgər Sona 

diz  üstə  düşüb  Ədil  kimi  onun  ayağından  öpsəydi,  nə  olursa  olsun  sağ

buraxılmasını  xahiş  etsəydi,  Ağa  Səmədin  əli  titrəməz,  dərhal  Sonanı  öldürərdi. 

Halbuki, Sona ölümü namussuzluqdan üstün tutmuşdu. Bu üç səbəbə görə də Ağa 

Səməd Sonanı 

 

 



                                                                                                                                                  

73 


 

öldürmədi, ona əl belə uzatmadı, başı Ədilə qarışan Alışa tərəf ötəri nəzər atıb 

pıçıldadı: 

-Yıxıl yerə, Sona, özünü ölülüyə vur, səhər gizlin şəhərdən itil,yoxsa Alış bilsə

səni sağ qoymuşam, derüvə saman təpər. 

Sona  əvvəlcə  inanmadı,  sonra  gəncin  gözlərinə  baxıb  onun  doğru  danışdığını

anladı, böyrü üstə yerə sərildi, onsuz da güclə ayaq üstə dururdu... 

...Alış  qalxdı.  Artıq  Ədilin  nəfəsi  tamamilə  kəsilmişdi.  O,  əllərini  çuxasının 

ətəklərinə  sildi,  yerə  düşmüş  papağını  Ağa  Hüseyndən  alıb  başına  qoydu,  Ağa 

Səmədə tərəf döndü: 

-Hə... sənin işin nə oldu? 

Ağa Səməd dik onun gözünün içinə baxıb saymazca dedi: 

-Deyəsən, qorxudan ürəyi partlayıb; heç əl vurmanuş o dünyalıq olub... 

Alış ucadan güldü: 

-Baxtun  işləməyib,  neyləmək  olar. Qalsın  gələn  səfərə...  Hə,uşaqlar,  tez  olun, 

əkilək, Hacıya muştuluğa. Biz əhdimizə vefa eləyib fıtnə yuvasını dağıtdıq. 

Onlar tələsik otağı tərk etdilər. 

Qan olmuş, meyit düşmüş bu evdən qanlı bir dəstə çıxırdısa da, yerdə qan izi 

görünmürdü. 

...Sona  yerindən  qalxdı,  taqəti  kəsilmiş  dizlərini  ovuşdurdu:  "Hara  gedim, 

Allah,  kimə  üz  tutum?  Bu  göy  çadır  altında  kimim-kimsəm  yoxdu.  Nə  ata,  nə

qardaş,  nə  ana!  Kimin  qapısını  döyüm,  kimdən  imdad  istəyim",  -  deyə  düşündü, 

əvvəlcə  ağlına  Mahmud  ağa  gəldi:  "Əl  tutar,  qoruyar  məni  bu  bəladan,  ürəyi 

nazikdi, dərdimi deyərəm çarə elər mənə". Sonra fikrini dəyişdi: "Yox, orda hamı

məni tanıyır, hamı bilir ki, mən kiməm, o saat səs hər yerə yayılacaq. Alış xəbər 

tutub biləcək ki, sağam, ölməmişəm. Yerin təkində də məni gizlətsələr, tapıb axı-

rıma çıxacaq. Yox, bu olmaz, gərək heç sağ qalmağım yerli-dibli bilinməsin, yoxsa 

o cavanı da bədbəxt elərəm. O məni binamus eləmədi. Mənə əl vurmadı. Gərək elə

eləyim  ki,  onun  adı  heç  yerdə  çəkilməsin,  izim-tozum  bilinməsin.  Təki  o  sağ

qalsın". Alışın qan sağılmış gözləri yadına düşəndə Sona ağrılarını unutdu, hövlnak 

yerindən  durdu:  "Əvvəl  bu  qan  ocağından  uzaqlaşım,  sonra  de  görüm  başıma  nə

çarə qılıram". 

İlk  xoruz  banı  eşidiləndə,  Sona  cəld  yerindən  qalxıb,  əyninə  köhnə-külə

geyindi. Qız taxçadakı Füzuli divanı arasından içərisinə nə isə qoyulmuş iki vərəq 

kağızı alıb bükdü və cunayısının ucuna bağladı. 

 

 



                                                                                                                                                  

74 


 

Bunlar Seyyidin ona verdiyi suyu çəkilmiş qızılgül və qəzəllər idi. Qız təhlükə

vaxtında da onu unuda, bu qan ocağında qoyub gedə bilmədi: "Sabah bütün bunlar 

tökülüb-töküşdürüləcək. Ağanın yazıları ələ keçər, Allah eləməmiş! Həm də seyid 

yazısıdı, dua kimi şeydi, mənə cəddi kömək olar", - deyə cunanın ucunu qoynuna, 

ürəyinin  üstünə  qoydu  və  qara  nimdaş  çarşaba  sıx-sıx  bürünüb  küçəyə  çıxdı. 

Ətrafda hənirti yox idi. Səs-səmir eşidilmirdi. Sübhün alaca toranında Sona on-on 

iki il ömür sürdüyü, artıq onun üçün doğma olmuş məhəlləni əbədilik tərk etdi. O 

burada  anasını,  son  ümidini  torpağa  basdırmışdı,  o  bu  məhəllədə  musiqinin  nə

olduğunu başa düşmüş, qüdrətinə valeh olmuş, el gözündə lənətli sənət sayılsa da 

rəqsə bağlanmışdı. O bu məhəllədə əbədi olaraq qadın və ana olmaq səadətindən 

məhrum olmuş, çəngi damğasıyla damğalanmışdı. Bu məhəllədə onun sevdiyi bir 

şəxs  yox  idi.  Hörmət  edən  də  yox  idi.  Bu  məhəlləyə  gələn  hər  bir  kişi  ona  nəşə

mənbəyi kimi baxmış, hər bir qadın onu özünə rəqib bilib nifrət etmişdi. Sonanın 

bu yerlərdə heç nəyi qalmırdısa da, nədənsə, bir anlıq ürəyi əzildi. Axı necə olsa 

on-on iki illik ömrü bu yerlərdə keçmişdi. 

Duyduğu hər bir hənirtidən ürkürdü. Sübhün bu erkən çağında kimə rast gəlsə, 

ona şübhə ilə baxacaqdı. Belə tezden küçədə görünən qadın kim ola bilər? Bu hal 

hamıda  maraq  doğurar,  sirri  açılar.  Bacardıqca  bu  yerlərdən  tez  uzaqlaşmaq 

lazımdır. Nə qədər basqın səsi, mütrüfün ölüm xəbəri yayılmayıb, qaçmaq, aradan 

çıxmaq  vacibdir.  Sona  evlərin,  çəpərlərin,  divar  və  hasarların  kölgəsi  düşən 

yerlərlə gedirdi. 

...Ayaqları  onu  elə  bir  yerə  gətirib  çıxartdı  ki,  nə  ağlı,  nə  də  ürəyi  buna  razı

olmazdı. Bu onların qapısı idi! Onun!.. "Aman Allah, mən onun da başım bəlaya 

sallam!  Mən  bura  nə  üçün  gəlmişəm?  Bəs  hara  gedim?  Hara?  Ay  yeri-göyü 

yaradan Allah! Kimə üz tutum?" 

Hava  aralanmışdı.  Evdən  azacıq  aralı  Qalabazar  məscidinin  minarəsindən 

azançının səsi ucaldı... Bu Şamaxı məhəllə məscidləri içərisində, Şamaxı azançıları

arasında  gözəl  səsi  ilə  tanınmış  Kəblə  Mürvət  idi.  Onun  çəkdiyi  azan  ürəklərə

işləyirdi.  Kəblə  Mürvətin  azanı  başqa  məhəllə  möminlərinin  qibtəsinə  səbəb 

olurdu. "Əşhədü ənna la ilahə illəllah"... Kəblə Mürvət sanki ağlayır, dibsiz göylərə

minlərin,  milyonların  naləsini,  fəryadını  çatdırmağa  cəhd  edirdi.  "Əşhədü  ənna 

Mühəmmədən rəsulullah" - Sona bu səsi eşidənde titrədi, ürəyində anlaşılmaz bir 

ümid  doğdu:  "Bəlkə  məscidə  gedim,  bəstə  girim,  aman  istəyim,  Allahın  evində

mənə heç nə eləməzlər", deyə məscidə, "Ia ilahə" səsi ucalan səmtə tərəf bir addım 

atdı. Lakin dərhal fıkrindən 

 

 


                                                                                                                                                  

75 


 

döndü:."Yox, onda bəs Ağa Səməd? Bəs Alış bilən kimi ona divan tutmazmı? 

Yox, o mənə inandı, şəhərdən yox ol, Alış bilməsin", dedi. Sona fikrini toplayıb nə

edəcəyini,  hara  üz  tutacağını  qərarlaşdırmağa  macal  tapmamış,  qarşıdakı  alçaq 

qapıdan  əli  boğçalı  bir  kişi  çıxdı.  Şiş  uzun  papaq  qoymuş,  qara  əbalı,  ayağı

nəleyinli  kişi  "lahövlə  vəla  qüvvətə  ilk  billahi  əliyül  əzim"  -  deyə  əqiq  üzüklü 

barmağını bığlarını, sonra da saqqalına çəkib maraqla Seyid Məhəmmədin hasarına 

sığınmış zənən xaylağına baxdı: "Bu kim ola? Pay yığana oxşamır, bir də bu vaxt 

pay  yığan  qapıya  gəlməz.  Minasoltan  da  deyil,  təhrindən  cavan  adamdı.  Yəqin 

naxoşu-zadı  var,  ağanın  canamazın,  ya  da  Quranın  aparmağa  gəlib  onuyçun",  - 

deyə  kişi  qonşu  evinə  gələn  naməhrəm  arvada  diqqət  etməyi  ədəbdən  kənar  iş

hesab  elədi  və  qələmkar  boğçasını  qoltuğuna  sıxıb  hamama  tərəf  yollandı.  Bu, 

Məşədi  Qənbər  idi,  o  adəti  üzrə  "təkbir"  deyə-deyə  tələsik  gedirdi;  axı  sübh 

namazımın vaxtı keçirdi, qüsl etməli, dəstəmaz almalı idi. 

Əgər  Sona,  kişinin  nə  fikrə  gəldiyini  duya  bilsəydi,  bəlkə  də  əlini  qapının 

çaxçaxına atmazdı, sübh namazı üçün dəstəmaza çıxan Mina-soltan da, qapını açıb 

heyrət və təəccüblə donub durmazdı. 

Şirvanda yaştı adamlara kiçiklər tərəfindən bir "hörmət adı" qoymaq dəbdi. Evə

gəlin  gələn gündən  kiçiklər  gəlini:  gəlin  soltan,  qönçeyi-can,  gəlin də  qayınlarını

mirzə  dadaş,  ağa  dadaş,  baldızlarını  yaşına  və  mövqeyinə  görə  Minasoltan, 

işvercan, noğulbacı, bircəbacı adlandırırdı. Seyid Əzimin anasının əsil adı kiçginə

xanım idi, amma bütün əqrəba Şirvan qaydasında ona Minasoltan deyirdi. Biz də 

gəlin onu elə bu adla adlandıraq. 

Minasoltan dedi: 

-Keç içəri qızım, nə istəyirsən? 

Sona  cəld  içəri  soxuldu;  qapı  arxasınca  bağlandıqda,  bu  evə  fəlakət  gətirə 

biləcəyindən narahat olsa da asudə nəfəs dərdi. 

-Sənə pənah gətirmişəm, xala, göydə Allah, yerde sənə... Məni Ağanın başına 

çevir, - deyə yerə çökdü, arvadın ayağına sərildi. 

Namaz,  dəstəmaz  Minasoltanın  yadından  çıxdı,  o  danışmağa  soz  tapmırdı; 

kimdir  bu  gəlin,  bu  naməlum  arvad?  Kimdən  qaçıb,  nəçidi?  Ərinin  yumruğu 

altından qaçıb ona pənah gətirən qohum-qonşu arvadı da deyil, tanımır onu... 

-Axı kimsən, ay bala, dur ayağa, özünü yerə sürtmə. Mən növzənbillah, imam-

övliyə döyüləm, Allaha xoş getməz, ayağıma neyşə yıxılırsan? 

 

 


                                                                                                                                                  

76 


 

-Göydə  Allahı,  yerdə  səni  deyib  gəlmişəm,  -  o  ağlayırdı.  –  Mən  hec  içəri 

girmək istəmirdim. Qapınızda durmuşdum, yer üzündə üz çevirəcək yerim yoxdu. 

Tutacağım yoxdu; yad kişi gördüm, qorxudan döydüm qapınızı. Qoy azacıq keçsin, 

özüm çıxıb gedərəm, indilik qovma məni... 

Arvadın heyrəti, bununla belə təşvişi də artırdı. Sonanın qorxusu, həyəcanı ona 

da sirayət etmişdi. Bununla belə gəlini sakitləşdirmək üçün dedi: 

-Kimdi səni qovan axı, niyə elə deyirsən, heç Allah qonağım qovarlar? Hələ bu 

qapıdan bir şəxs naümid qayıtmayıb... 

Əgər  o,  qadının  kim  olduğunu  bilsəydi,  bəlkə  də  bu  sözləri  deməz,  Sonanın 

üzünə heç qapı açmazdı... 

Həyətdəki  hənirti  Seyid  Əzimi  heyrətə  saldı.  Azan  qurtarmışdı;  anası  çoxdan 

dəstəmaz  alıb  qayıtmalı,  namaza  başlamalı  idi.  Sübh  namazını  ömründə

gecikdirdiyi olmamışdı. Həm də həyətdə kiminləsə danışır, deyəsən. Gənc geyinib 

həyətə  çıxdı.  Çadrası  çiyninə  düşmüş,  saçları  pərişan  halda  kürəyinə,  döşünə

dağılmış, üzü ağlamaqdan, taqətsizlikdən və qorxudan solmuş Sonanı görüncə nə

isə bir bədbəxtlik üz verdiyini başa düşdü: 

-Sona!.. Nə olub, sən burda nə gəzirsən? 

-Sona?..  -  Minasoltan  karıxdı:  "Bıy,  başıma  xeyir,  Ağa  bunu  hardan  tanıyır, 

bəlkə  istəklisidi,  bəlkə  atası  evindən  qaçıb?  Allah  sən  saxla"...  Arvadın  gözləri 

böyüdü. - Ay bala, sən bunu tanıyırsan? 

Seyid  Əzim  anladı  ki,  anası  hələ  qarşısında  ağlayan  qadının  kimliyini  bilmir. 

izahatı sonraya qoydu. Sükunətlə soruşdu: 

-Ana, dəstəmaz almısan? 

-Hə, bala!.. 

-Onda  sən  namazını  keçirmə,  mən  sonra  özüm  sənə  hamısını  danışaram,  keç, 

görüm nə olub? Gəl, gəl, içəri, Sona. 

Kimliyini  Minasoltana  ilk  anda  bildirmək  əzabından  onu  xilas  etdiyi  üçün, 

Sona, gənc şairə minnətdar idi. 

Minasoltan  təşviş  keçirsə  də,  namaza  getdi,  oğlunun  bu  naməhrəmlə  nə

danışacağını  bilməsə  də,  ana  qəlbi  öz  balası  üçün  narahat  idi,  həmd-surə  arası

ondan asılı olmayaraq ürəyi pıçıldayırdı: "Allah, sən mənim balamı qada-baladan, 

yerin-göyün afətindən öz pənahında saxla". 

...Seyid Əzim Sonanı bala otağa gətirdi. "Bəlkə, mən çıxıb gedim, Ağa, sizi də

qana salmayım" sözlərinə əhəmiyyət vermədi: 

-Sən heç yerə getməyəcəksən, Sona, ağır ayaqda məni yadına saldığın üçün sağ

ol. Hə, otur, indi de görum, nə olub? 

 

 


1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   28




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©www.azkurs.org 2020
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə