ZĠyadxan nəBĠBƏYLĠ



Yüklə 2.76 Mb.
Pdf просмотр
səhifə4/30
tarix22.05.2017
ölçüsü2.76 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   30

V FƏSĠL 
 
RESPUBLĠKAMIZDA MĠLLĠ EKOLOJĠ  
PROQRAM 
 
Azərbaycanın ekoloji siyasətini həyata keçirmək üçün mü-
vafıq milli proqramlanın hazırlanması və nəzərdə tutulmuş tədbir-
lərin  həyata  keçirilməsi  vacib  məsələlərdədir.  Bununla  əlaqədar 
Milli Proqram Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2003-cü il 
18 fevral tarixli 1152 saylı Sərəncamı ilə təsdiq edilmişdir. 
Ölkənin ümumi inkişaf istiqamətinin ayrılmaz hissəsi olan 
Milli Proqram ətraf mühitin qorunması sahəsində fəaliyyətin ko-
ordinasiyasının gücləndirilməsi ilə milli, bölgə və beynəlxalq sə-
viyyələrdə təbii ehtiyatların mühafizəsi, elmə əsaslanan inkişafın 
tətbiqi, indiki və gələcək nəsillərin maraqlarını təmin edən iqti-
sadi  inkişafına  yönəlməlidir.  Bu  mənada  ekoloji  baxımdan  da-
yanıqlı sosial-iqtisadi inkişaf üzrə milli proqramın həyata keçiril-
məsi  üçün  əlaqədar  dövlət  qurumlanrının  və  qeyri  dövlət  təşki-
latlarının fəaliyyətinin koordinasiyası vacib şərtlərdəndir. 
Milli  proqram  təbii  və  iqtisadi  ehtiyatların  idarə  edilmə-
sində  istənilən  iqtisadi  layihələr  həyata  keçirilərkən  neqativ 
ekoloji fəsadların yaranma imkanının istisna olunmasına yönəl-
mişdir. Ətraf mühit və iqtisadi potensialın idarəetmə sahəsində 
hər hansı bir amilin kifayət qədər nəzərə alınmaması məsələnin 
həllində arzuolunmaz ekoloji , iqtisadi və sosial fəsadlara gəti-
rib çıxara bilər. Ümumilikdə, milli proqramın həyata keçirilmə-
si, təbii ehtiyatlardan istifadə və təsərrüfat fəaliyyətinin xarak-
terlərinin  dəyişilməsi  ilə  ekoloji  tələbatlara  cavab  verən  yeni 
texnoloqiyaların  tətbiqi,  sənaye  və  kənd  təsərrüfatı  məhsul-
larının istehsalının yüksəldilməsinə yönəldilməklə havanın, su-
yun, torpağın keyfiyyətinin yaxşılaşdırılmasına və təbii ehtiyat-
lardan səmərəli istifadə edilməsinə xidmət deməkdir. 
Milli  Proqram  dayanıqlı  inkişafın  əsas  istiqamətlərini 
müəyyənləşdirməklə, davamlı inkişafı təmin edən bir sıra təd-
birlər  sistemini  əhatə  edir.  Proqramın  həyata  keçirilməsi  üçün 

 
46 
müxtəlif  sahələr  üzrə  dayanıqlı  inkişaf  prinsiplərinə  əsaslanan 
fəaliyyət vacibdir. 
Belə  Proqram  bir  tərəfdən  dayanıqlı  inkişaf  sahəsində 
dünyada  toplanmış  ən  müasir  bilikləri  nəzərə  alır,  digər  tərəf-
dən isə zamanın sınağından çıxmış və ekoloji qaydalara əsasla-
nan elmi fikirlərə, milli mədəniyyətə və təcrübəyə əsaslanması 
gərəkdir. 
Milli  Proqram  uzunmüddətli  sənəd  olmaqla,  yeni  təşəb-
büslər və müxtəlif əlavə fəaliyyət sahələri üçün də açıqdır. Bu 
sənədin  əsasında  müxtəlif  sahələr  üzrə  dayanıqlı  inkişaf  prin-
siplərinə cavab verən fəaliyyət qaydaları tərtib edilə bilər. 
Milli  Proqram  Azərbaycan  Respublikası  üçün  mövcud 
problemlərin həllinin ilkin mərhələsi olaraq, 2003-2010-cu illə-
ri əhatə edən tədbirlər sistemi təşkil edir. Burada nəzərdə tutul-
muş  tədbirlərin  bir  qismi  artıq  həyata  keçirilmiş  və  bu  istiqa-
mətdə tədbirlər yaxşı davam etdirilir. 
Milli Proqramın vacib istiqamətlərindən biri də Respubli-
kada meşələrin bərpa edilməsi və artırılması məsələsidir. 
Azərbaycan  özünün  təbii  zənginliyinə  görə  dünyanın 
qabaqacıl  sıralarındadır.Respublikamızın  ərazisində  450-dən 
çox ağac və kol bitkilərinə rast gəlinir ki, bunlardan da bir çoxu 
nadir  və  endemik  bitkilərə  aiddir.  Meşələrimizin  respublika-
mızın həyatındakı əhəmiyyətin nə qədər böyük olması, onların 
iqlimin,  havanın,  su  balansının  təbii  nizamlanmasında,  tarla-
ların  quru  küləklərdən  qorunmasında,  torpaq  sürüşmələrinin, 
fövqəladə halların qarşısının alınmasında çox vacib əhəmiyyət 
kəsb edir. 
Son  illər  aparılan  tədbirlər  nəticəsində  meşələrin  ar-
tırılması və bərpa olunması istiqamətində nəzərə çarpacaq işlər 
həyata keçirilmişdir.  Lakin,  buna baxmayaraq respublikamızın 
müəyyən yerlərində meşə sahələrinin azalması, onların cins tər-
kibinin pisləşməyə doğru dəyişməsi, mövcud meşələrin seyrək-
ləşməsi  halları  mövcuddur.  Bu  proseslərin  qarşısı  vaxtında 
alınmasa respublikamız ağır ekoloji fəlakətlər, eroziya proses-
lərinin, səhralaşmanın, dağlıq ərazilərdə sel və sürüşmə, qar uç-

 
47 
qunları,  bulaqların  və  çayların  quruması  təhlükəsi  ilə  üz-üzə 
qala  bilər.  Odur  ki,  meşə  təsərrüfatının  problemləri  və  onlann 
həllinə diqqəti artırmaq gərəkdır. Bunlardan əlavə, Respublika-
mızın ərazilərində, xüsusilə də az meşəli aran bölgələrində me-
şəbərpa və qoruyucu meşəyetişdirmə işlərinin həcmini bir-neçə 
dəfə artırmaq mühümdür. 
Meşə  ilə  bağlı  mövcud  çatışmamazlıqların  həll  edilməsi 
məqsədi ilə Respublika Prezidentinin 1152 saylı 2003-cü il 18 
fevral tarixli Sərəncamı "Azərbaycan Respublikasında Meşələ-
rin  bərpa  edilməsi  və  artırılmasına  dair  Milli  Proqram"  təsdiq 
olunmuşdur.  Milli  Proqramda  nəzərdə  tutulmuş  tədbirlərə  uy-
ğun olaraq respublikanın düzən, dağ və dağətəyi bölgələrində, 
arid  zona  bozqırlarında  yeni  meəşələrin  və  yaşıllıqların 
salınması  üçün  3  yeni  meşəsalma  müəssisələri  (Cənqi,  Qiləzi 
və  Qaradağ)  və  qiymətli  ağac  və  kol  cinslərindən  ibarət  əkin 
materialları  yetişdirmək  üçün  Lənkəran,  Quba  və  Abşeronda 
yeni fidanlıqlar (tinglik) yaradılmışdır. Bu mənada son dövrlər 
Azərbaycanda meşəsalma işləri geniş vüsət almışdır. Arzumuz 
bu işlərin uzunmüddətli olmasıdır. 
Milli  Meşəsalma  Proqramı  ilə  yanaşı  respublikamızda 
yay- qış  otlaqlarının,  biçənəklərinin  səmərəli istifadəsi  proqra-
mı Respublika Prezidentinin 22.04.2004-cü il tarixli, 222 saylı 
Sərəncamı  ilə  təsdiq  olunmuş  "Azərbaycan  Respublikasında 
yay-qış  otlaqlarının,  biçənəklərinin  səmərəli  istifadə  olunması 
və  səhralaşmanın  qarşısının  alınmasına  dair  Dövlət  Proqra-
mı"nda  yay-qış  otlaqlarının,  biçənəklərin  səmərəli  istifadə 
olunması  və  səhralaşmanın  qarşısının  alınması  üzrə  tədbirlər 
insan  fəaliyyəti  nəticəsində  yaranan  mənfi  fəsadların  azaldıl-
masında  bütün  mövcud  imkanları  səfərbər  etməyi  nəzərdə  tu-
tur. Buraya daxildir: 
- kənd təsərrüfatı istehsal  sahəsinə Dövlətin himayəsi  və 
nəzarəti; 
-  sahələrin  hüquqi,  struktur,  iqtisadi,  texniki,  aqrotexno-
loji,  kadr,  maarifləndirmə  və  digər  məsələlərin  tənzimlənməsi 
və təkmilləşdirilməsi. 

 
48 
Deyilən tədbirlərin məqsədyönlü maliyyə təminatı olma-
sa da ötən dövr ərzində müəyyən işlər görülmüş, bir sıra nailiy-
yətlər əldə edilmiş və görüləsi işlər də yetərincədir. 
Qeyd edək ki, burada yay otlaqaltı torpaqların, biçənəklə-
rin səmərəli istifadə olunması və deqradasiya proseslərinin qar-
şısının alınması məqsədilə həmin ərazilərdəki torpaq-bitki örtü-
yünün ekoloji qiymətləndirilməsi üzrə tədqiqat işlərinə başlan-
mış və bu istiqamətdə axtarış işləri davam etdirilməkdədir. 
Heyvandarlıq  və  əkinçiliyin  inkişafi  ilə  əlaqədar  ekosis-
temlərin  və  təbii  landşaftların  qorunması  tədbirləri  ilə  həyata 
keçirilir. Buraya təbii bitki örtüyü və heyvanat aləminə vurulan 
ziyanı azaltmaq və onların yayılma sahələrinin stabilləşdirməsi, 
mühafizə olunan  ərazilər sisteminin genişləndirilməsi, suqoru-
yucu, sahəqoruyucu, yolkənarı və s. meşələrin salınması, yaba-
nı  bitki  növlərinin  yığılmasının  və  heyvanların  ovlanmasının 
ciddi tənzimlənməsi, müxtəlif bitki növlərinin mal-qaranın ota-
rılmasının  nizamlanması,  müvafıq  hüquqi  sənədlərin  yaradıl-
ması, əkinçilik və heyvandarlıqla məşqul olan sahibkar və fer-
merlərin maarifləndirilməsi daxildir. 
Dövlət  Proqramında  nəzərdə  tutulmuş  tədbirlərə  uyğun 
olaraq  Bölgə  ekologiya  şöbələrinin  mütəxəssisləri  tərəfindən 
mütəmadi heyvandarlıqla məşqul olan fermerlərlə görüşlər ke-
çirərək  torpaqların  münbitliyinin  qorunması,  səhralaşma  və 
eroziya  proseslərinin  yaranmasında  mal-qaranın  rolu  haqqında 
müzakirələr aparmaq, eroziyanın zəifləndirilməsi və qarşısının 
alınması üzrə müvafiq tədbirlərin (mal-qaranın hissə-hissə, küz 
sistemi  ilə  otarılması,  vahid  otlaq  sahəsinə  düşən  mal-qaranın 
sayını ciddi surətdə nizamlamaq və optimal qaydalara riayət et-
mək,  otlaq  sahələrinin  bir  hissəsini  dincə  qoyaraq  onun  təbii 
bərpasına  şərait  yaratmaq,  otlaqlardan  istifadəni  mal-qaranın 
növünə  uyğunlaşdırmaq,  otlaqlardan  istifadə  müddətinə  ciddi 
əməl etmək və s.) həyata keçirilməsi tövsiyyə edilir. 
Kənd təsərrüfatı bitkilərinin genofondunun qorunmasının 
təmin edilməsi bu sahədə aparılan işlər yerli və beynəlxalq təc-
rübə nəzərə alınmaqla genişləndirilməlidir. 

 
49 
VI FƏSĠL 
 
ƏTRAF MÜHĠT HAQQINDA BEYNƏLXALQ 
SAZĠġLƏR VƏ DÖVLƏTLƏARASI ƏLAQƏ 
 
6.1. Beynəlxalq saziĢlər və dövlətlərarası əlaqə 
 
Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi yarandıqdan sonra 
ətraf  mühitin  mühafizəsi,  biomüxtəliflik,  hidrometeorologiya, 
geologiya,  balıqartırma  və  sair  sahələrdə  beynəlxalq  və  höku-
mətlərarası sazişlərin imzalanması mümkünlüyü yarandı. 
09 iyul 2004-cü il tarixində "Ətraf mühitin mühafizəsi sa-
həsində  Azərbaycan  Respublikası  Höküməti  və  Türkiyə  Res-
publikası Höküməti arasında Razılaşma", 05 avqust 2004-cü il 
tarixində "Azərbaycan Respublikası Ekologiya və Təbii Sərvət-
lər Nazirliyi və İran İslam Respublikasının Ətraf Mühit Depar-
tamenti arasında Anlaşma Memorandumu", 08 dekabr 2004-cü 
il tarixində "BMT-nin İqlim Dəyişmələri üzrə Çərçivə Konven-
siyasının  Kioto  Protokolunun  həyata  keçirilməsi  sahəsində 
əməkdaşlıq  haqqında  Azərbaycan  Respublikası  Höküməti  və 
Danimarka  Krallığı  Höküməti  arasında  Anlaşma  Memorandu-
mu" imzalanmışdır. 
25 oktyabr 2004-cü il tarixində "Azərbaycan Respublika-
sının Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi ilə Almaniya Ma-
liyyə  Əməkdaşlığı  (KFW)  təşkilatı  arasında  "Cənubi  Qafqaz 
üçün Ekoregional Təbiəti Mühafızə Proqramı"nın hazırlanması 
üzrə Anlaşma Memorandumu" və 03 dekabr 2004-cü il tarixin-
də Avropa Şurası  ilə  "Zümrüd şəbəkəsi" potensialının  yaradıl-
masına dair Saziş layihəsi imzalanmışdır. 
Ölkənin  bölgələrində  yayılması  məqsədi  ilə  tükənməyən 
enerji mənbələrindən istifadə sahəsində Kanada Beynəlxalq İn-
kişaf  Agentliyinin  dəstəyi  ilə  Pirallahı  Meteoroloji  Stansi-
yasında 2 külək və 2 günəş qurğusu quraşdırılmışdır və Türki-
yə  Respublikasının  özəl  şirkətləri  tərəfindən  respublikamızda 
bioqazın  istehsalı  ilə  əlaqədar  pilot  layihələr  həyata  keçirilmiş 

 
50 
və  artıq  bir  çox  bölgələrdə  bioqaz  qurğuları  quraşdırılmışdır. 
Bir  sıra  region  dövlətləri,  inkişaf  etmiş  dövlət  və  beynəlxalq 
təşkilatlarla olduqca mühüm sazişlər imzalanmışdır. 
Belə  ki,  2006-cı  ilin  sentyabr  ayında  Ukrayna  Respubli-
kası  və  Azərbaycan  Respublikası  arasında  Ətraf  təbii  mühitin 
mühafızəsi sahəsində əməkdaşlıq üzrə Saziş imzalanmışdır. 
Almaniyanın  Cənubi  Qafqaz  üçün  Ekoregional  Təbiəti 
Mühafizə  Proqramı  çərçivəsində  "Samur-Yalama  Milli 
Parkının yaradılması" layihəsi üzrə Maliyyələşdirmə və Xüsusi 
müqavilələr imzalanmışdır. 
2007-ci ilin fevral ayında Moldova Respublikası və Azər-
baycan  Respublikası  arasında  Ətraf  mühitin  mühafizəsi  sahə-
sində əməkdaşlıq üzrə Saziş, aprel ayında Azərbaycan Respub-
likasının  Ekologiya  və  Təbii  Sərvətlər  Nazirliyi  ilə  Koreya 
Respublikasının  Ehtiyatlar  Korporasiyası  və  Koreya  Respubli-
kasının Mineral Ehtiyatlar Geoelmlər İnstitutu arasında mineral 
ehtiyatların işlənməsi sahəsində qarşılıqlı əməkdaşlığa dair An-
laşma  Memorandumu,  may  ayında  Azərbaycan  Respubli-
kasının  Ekologiya  və  Təbii  Sərvətlər  Nazirliyi  və  Misir  Ərəb 
Respublikasının  Misir  Mineral  Ehtiyatlar  Qurumu  arasında 
Texniki  Əməkdaşlığa  dair  Protokol,  oktyabr  ayında  Azərbay-
can Respublikası Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi ilə Ko-
reya Respublikası Tikinti və Nəqliyyat Nazirliyi arasında Yeni 
İnzibati Şəhərin Salınması sahəsində Əməkdaşlığa dair Anlaş-
ma Memorandumu və Almaniya Federativ Respublikasının Ət-
raf  Mühit,  Təbiətin  Mühafızəsi  və  Nüvə  Təhlükəsizliyi  üzrə 
Federal Nazirliyi və Azərbaycan Respublikasının Ekologiya və 
Təbii  Sərvətlər  Nazirliyi  arasında  təmiz  inkişaf  mexanizmi  la-
yihələrinin  həyata  keçirilməsi  üzrə  əməkdaşlığa  dair  Anlaşma 
Memorandumu imzalanmışdır.  
2008-ci  ilin  11  sentyabr  tarixində  Azərbaycan  Respubli-
kası Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi ilə Özbəkistan Res-
publikası  Təbiətin  Mühafızəsi  üzrə  Dövlət  Komitəsi  arasında 
Ətraf Mühitin mühafizəsi sahəsində əməkdaşlığa dair Saziş im-
zalanmışdır. 

 
51 
Türkiyə  Respublikası  və  Azərbaycan  Respublikası 
arasında Ətraf mühitin mühafizəsi sahəsində imzalanmış Saziş 
çərçivəsində təcrübə mübadiləsi aparılır və bu sahədə fəaliyyət 
davam etdirilməkdədir. 
2007-ci ilin may ayında Bakıda Xəzər dənizinin su mühi-
tinin  qorunması  üzrə  çərçivə  konvensiyasının  Tərəflərin  1-ci 
konfransı  və  4-5  oktyabr  2007-ci  il  tarixlərində  Almaniya  Fe-
derativ Respublikasının dəstəyi ilə Bakıda keçirilən "Xəzər də-
nizinin  davamlı  inkişafı  üçün  strategiyalar"  mövzusunda  bey-
nəlxalq konfrans olmuşdur və bu işlər hazırda da uğurla həyata 
keçirilir. 
 
6.2. Ətraf mühit haqqında beynəlxalq konvensiyalar 
Buraya: 
-"Ətraf  mühit ilə  bağlı məsələlərdə  məlumatın  əldə  edil-
məsi,  ictimaiyyətin  qərar  qəbul  edilməsində  iştirakı  və  ədalət 
məhkəməsinin açıq keçirilməsi haqqında" Orhus Konvensiyası; 
-BMT-nin  "Təhlükəli  tullantıların  sərhədlərarası  daşın-
masına  və  kənarlaşdırılmasına  nəzarət  haqqında"  Bazel  Kon-
vensiyası; 
-"Kökünün kəsilməsi təhlükəsi olan vəhşi fauna və yaba-
nı flora növlərinin beynəlxalq ticarəti haqqında" Konvensiyası; 
-"Ozon qatının qorunması haqqında" Vyana Konvensiyası; 
-"Ozon qatını dağıdan maddələr üzrə Monreal Protokolu" 
-BMT-nin İqlim dəyişmələri üzrə çərçivə Konvensiyası; 
-Texnologiyaların ötürülməsi; 
-"Sənaye  qəzalarının  transsərhəd  təsiri  haqqında"  Kon-
vensiya; 
-Sərhəddən  keçən  su  axınlarının  və  beynəlxalq  göllərin 
mühafizəsi və istifadəsi üzrə Konvensiya
-Biomüxtəliflik üzrə Konvensiya; 
-"Davamlı  Üzvi  Çirkləndiricilər  haqqında"  Stokholm 
Konvensiyası; 
-BMT-nin Səhralaşmaya Qarşı Mübarizə Konvensiyası;  
 

 
52 
6.3. Respublikamızda milli proqram 
 
Azərbaycanın  ekoloji  siyasətini  həyata  keçirmək  üçün 
müvafiq  milli  proqramların  hazırlanması  və  nəzərdə  tutulmuş 
tədbirlərin  həyata  keçirilməsi  vacib  məsələlərdəndir.  Bununla 
əlaqədar Milli Proqram Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 
2003-cü  il  18  fevral  tarixli  1152  saylı  Sərəncamı  ilə  təsdiq 
edilmişdir. 
Ölkənin  ümumi  inkişaf  istiqamətinin  ayrılmaz  hissəsi 
olan  Milli  Proqram  ətraf  mühitin  qorunması  sahəsində  fəaliy-
yətin koordinasiyasının gücləndirilməsi ilə milli, bölgə və bey-
nəlxalq  səviyyələrdə  təbii  ehtiyatların  mühafizəsi,  elmə  əsas-
lanan inkişafın tətbiqi, indiki və gələcək nəsillərin maraqlarını 
təmin  edən  iqtisadi  inkişafa  yönəlməlidir.  Bu  mənada  ekoloji 
baxımdan dayanıqlı sosial-iqtisadi inkişaf üzrə milli proqramın 
həyata keçirilməsi üçün əlaqədar dövlət qurumlarının və qeyri-
dövlət  təşkilatlarının  fəaliyyətinin  koordinasiyası  vacib 
şərtlərdəndir. 
Milli  proqram  təbii  və iqtisadi  ehtiyatların idarə edilmə-
sində  istənilən  iqtisadi  layihələr  həyata  keçirilərkən  neqativ 
ekoloji fəsadların yaranma imkanının istisna olunmasına yönəl-
mişdir. Ətraf mühit və iqtisadi potensialın idarəetmə sahəsində 
hər hansı bir amilin kifayət qədər nəzərə alınmaması məsələnin 
həllində arzuolunmaz ekoloji,  iqtisadi və sosial  fəsadlara gəti-
rib çıxara bilər. Ümumilikdə, milli proqramın həyata keçirilmə-
si,  təbii  ehtiyatlardan  istifadə  və  təsərrüfat  fəaliyyətinin  xa-
rakterlərinin dəyişilməsi ilə ekoloji tələbatlara cavab verən yeni 
texnologiyaların  tətbiqi,  sənaye  və  kənd  təsərrüfatı  məh-
sullarının  istehsalının  yüksəldilməsinə  yönəldilməklə  havanın, 
suyun,  torpağın  yaxşılaşdırılmasına  və  təbii  ehtiyatlardan  sə-
mərəli istifadə edilməsinə xidmət deməkdir. 
Milli  Proqram  dayanıqlı  inkişafın  əsas  istiqamətlərini 
müəyyənləşdirməklə, davamlı inkişafı təmin edən bir sıra təd-
birlər  sistemini  əhatə  edir.  Proqramın  həyata  keçirilməsi  üçün 

 
53 
müxtəlif  sahələr  üzrə  dayanıqlı  inkişaf  prinsiplərinə  əsaslanan 
fəaliyyət vacibdir. 
Belə  Proqram  bir  tərəfdən  dayanıqlı  inkişaf  sahəsində 
dünyada  toplanmış  ən  müasir  bilikləri  nəzərə  alır,  digər  tərəf-
dən  isə  zamanın  sınağından  çıxmış  və  ekoloji  qaydalara  əsas-
lanan  elmi  fikirlərə,  milli  mədəniyyətə  və  təcrübəyə  əsas-
lanması gərəkdir. 
Milli  Proqram  uzunmüddətli  sənəd  olmaqla,  yeni  təşəb-
büslər və müxtəlif əlavə fəaliyyət sahələri üçün də açıqdır. Bu 
sənədin  əsasında  müxtəlif  sahələr  üzrə  dayanıqlı  inkişaf 
prinsiplərinə cavab verən fəaliyyət qaydaları tərtib edə bilər. 
Milli  Proqram  Azərbaycan  Respublikası  üçün  mövcud 
problemlərin  həllinin  ilkin  mərhələsi  olaraq,  2003-2010-cu 
illəri əhatə edən tədbirlər sistemini təşkil edir. Burada nəzərdə 
tutulmuş  tədbirlərin  bir  qismi  artıq  həyata  keçirilmiş  və  bu 
istiqamətdə yaxşı istiqamətdə davam etdirilir. 
 
 
6.4.Milli Proqramın vacib istiqamətlərindən biri də 
respublika meĢələrin bərpa edilməsi və artırılması 
məsələsidir.  
 
Azərbaycan özünün təbii zənginliyinə görə dünyanın qa-
baqcıl  sıralarındadır.  Respublikamızın  ərazisində  450-dən  çox 
ağac və kol bitkilərinə rast gəlinir ki, bunlardan bir çoxu nadir 
və  endemik  bitgilərə  aiddir.  Meşələrimizin  respublikamızın 
həyatındakı  rolunun  nə  qədər  böyük  olması,  onların  iqlimin, 
havanın,  su  balansının  təbii  nizamlanmasında,  tarlaların  quru 
küləklərdən  qorunmasında,  torpaq  sürüşmələrinin,  fövqəladə 
halların qarşısının alınmasında çox vacib əhəmiyyət kəsb edir. 
Son  illər  aparılan  tədbirlər  nəticəsində  meşələrin  artırıl-
ması və bərpa olunması istiqamətində nəzərə çarpacaq işlər hə-
yata  keçirilmişdir.  Lakin,  buna  baxmayaraq  respublikamızın 
müəyyən  yerlərində  meşə  sahələrinin  azalması,  onların  cins 

 
54 
tərkibinin pisləşməyə doğru dəyişməsi, mövcud meşələrin sey-
rəkləşməsi  halları  mövcuddur.  Bu  proseslərin  qarşısı  vaxtında 
alınmasa respublikamız ağır ekoloji fəlakətlər, eroziya proses-
lərinin, səhralaşmanın, dağlıq ərazilərdə sel və sürüşmə, qar uç-
qunları,  bulaqların  və  çayların  quruması  təhlükəsi  ilə  üz-üzə 
qala  bilər.  Odur  ki,  meşə  təsərrüfatının  problemləri  və  onların 
həllinə diqqəti artırmaq gərəkdir. Bunlardan əlavə, Respublika-
mızın  ərazilərində,  xüsusilə  də  az  meşəli  aran  bölgələrində 
meşəbərpa  və  qoruyucu  meşəyetişdirmə  işlərinin  həcmini  bir 
neçə dəfə artırmaq mühümdür. 
Meşə  ilə  bağlı  mövcud  çatışmamazlıqların  həll  edilməsi 
məqsədilə  Respublika  Prezidentinin  1152  saylı  2003-cü  il  18 
fevral  tarixli  Sərəncamı  “Azərbaycan  Respublikasında  Meşə-
lərin bərpa edilməsi və artırılmasına dair Milli Proqram” təsdiq 
olunmuşdur.  Milli  Proqramda  nəzərdə  tutulmuş  tədbirlərə  uy-
ğun olaraq respublikanın düzən, dağ və dağətəyi bölgələrində, 
arid  zona  bozqırlarında  yeni  meşələrin  və  yaşıllıqların  salın-
ması üçün 3 yeni meşəsalma müəssisələri (Jənqi, Qiləzi və Qa-
radağ)  və  qiymətli  ağac  və  kol  cinslərindən  ibarət  əkin  mate-
rialları yetişdirmək üçün Lənkəran, Quba və Abşeronda yeni fi-
danlıqlar (tinglik) yaradılmışdır. 
Bu  mənada  son  dövrlər  Azərbaycanda  meşəsalma  işləri 
geniş  vüsət  almışdır.  Arzumuz  bu  işlərin  uzunmüddətli 
olmasıdır. 
 
6.5. Milli MeĢəsalma Proqramı ilə yanaĢı respublikamızda 
yay-qıĢ otlaqlarının, biçənəklərinin səmərəli istifadəsi 
proqramıdır. 
 
Respublika  Prezidentinin  22.04.2004-cü  il  tarixli,  222 
saylı sərəncamı ilə təsdiq olunmuş “Azərbaycan Respublikasın-
da  yay-qış  otlaqlarının,  biçənəklərinin  səmərəli  istifadə  olun-
ması və şəhərsalmanın qarşısının alınmasına dair Dövlət Proq-
ramı”nda  yay-qış  otlaqlarının,  biçənəklərin  səmərəli  istifadə 

 
55 
olunması  və  şəhərsalmanın  qarşısının  alınması  üzrə  tədbirlər 
insan  fəaliyyəti  nəticəsində  yaranan  mənfi  fəsadların  azaldıl-
masında  bütün  mövcud  imkanları  səfərbər  etməyi  nəzərdə  tu-
tur. Buraya daxildir: 

 
kənd  təsərrüfatı  istehsal  sahəsinə  Dövlətin  himayəsi  və 
nəzarəti; 

 
sahələrin hüquqi, struktur, iqtisadi, texniki, aqrotexnoloji, 
kadr, maarifləndirmə və digər məsələlərin tənzimlənməsi 
və təkmilləşdirilməsi; 
Deyilən  tədbirlərin  məqsədyönlü  maliyyə  təminatı 
olmasa da ötən dövr ərzində müəyyən işlər  görülmüş, bir sıra 
nailiyyətlər əldə edilmiş və görüləsi işlər də yetərincədir. 
Qeyd edək ki, burada  

 
Yay  otlaqaltı  torpaqların,  biçənəklərin  səmərəli  istifadə 
olunması və deqradasiya proseslərinin qarşısının alınması 
məqsədilə həmin ərazilərdəki torpaq-bitki örtüyünün eko-
loji  qiymətləndirilməsi  üzrə  tədqiqat  işlərinə  başlanmış 
və bu istiqamətdə axtarış işləri davam etdirilməkdədir. 
Heyvandarlıq  və  əkinçiliyin  inkişafı  ilə  əlaqədar  eko-
sistemlərin  və  təbii  landşaftların  qorunması  tədbirləri  həyata 
keçirilir.  Buraya  təbii  bitki  örtüyü  və  heyvanlar  aləminə  vuru-
lan ziyanı azaltmaq və onların  yayılma sahələrinin stabilləşdi-
rilməsi,  mühafizə  olunan  ərazilər  sisteminin  genişləndirilməsi, 
suqoruyucu, sahəqoruyucu, yolkənarı və s. meşələrin salınması, 
yabanı  bitki  növlərinin  yığılmasının  və  heyvanların  ovlanma-
sının  ciddi  tənzimlənməsi,  müxtəlif  bitgi  növlərinin  mal-qa-
ranın  otarılmasının  nizamlanması,  müvafiq  hüquqi  sənədlərin 
yaradılması,  əkinçilik  və  heyvandarlıqla  məşğul  olan  sahibkar 
və fermerlərin maarifləndirilməsi daxildir. 
Dövlət  Proqramında  nəzərdə  tutulmuş  tədbirlərə  uyğun 
olaraq  bölgə  ekologiya  şöbələrinin  mütəxəssisləri  tərəfindən 
mütəmadi  heyvandarlıqla  məşğul  olan  fermerlərlə  görüşlər 
keçirərək  torpaqların  münbitliyinin  qorunması,  səhralaşma  və 
eroziya proseslərinin  yaranmasında mal-qaranın rolu haqqında 

 
56 
müzakirələr aparmaq, eroziyanın zəifləndirilməsi və qarşısının 
alınması üzrə müvafiq tədbirlərin (mal-qaranın hissə-hissə, küz 
sistemi  ilə  otarılması,  vahid  otlaq  sahəsinə  düşən  mal-qaranın 
sayını  ciddi  surətdə  nizamlamaq  və  qaydalara  riayət  etmək, 
otlaq  sahələrinin  bir  hissəsini  dincə  qoyaraq  onun  təbii  bər-
pasına  şərait  yaratmaq,  otlaqlardan  istifadəni  mal-qaranın  nö-
vünə  uyğunlaşdırmaq,  otlaqlardan  istifadə  müddətinə  ciddi 
əməl etmək və s.) həyata keçirilməsi tövsiyyə edilir. 
Kənd təsərrüfatı bitkilərinin qenofondunun qorunmasının 
təmin  edilməsi  bu  sahədə  aparılan  işlər  yerli  və  beynəlxalq 
təcrübə nəzərə alınmaqla genişləndirilməlidir.   
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   30


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©www.azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə