Water problems: science and technology



Yüklə 7.6 Kb.
Pdf просмотр
səhifə5/14
tarix06.07.2017
ölçüsü7.6 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   14

Ключевые слова: коэффициент корреляции, алгоритме GNM, расход воды,
алгоритмы МГУА, графоаналитический способ.

ность отбираемых моделей, а также использование геделевской нумерации для
запоминания структур моделей, позволяет на каждой итерации полностью раз-
ворачивать модели и оценивать их параметры по методу наименьших квадра-
тов. Это позволяет избежать вычислительной ошибки многорядности. И в
связи с этим модели, получаемые по алгоритму GNM, имеют параметры, яв-
ляющиеся МНК - оценками, тогда как для моделей, полученных по другим
итерационным полиномиальным алгоритмам МУГА, это не всегда так.
Пусть Y – некоторый выходной вектор наблюдений размерности  nX1, Х-
детерминированная матрица входных переменных размерности (nXm), s- не-
которые натуральное число, s < n.
Предположим, что зависимость выходной величины от входных имеет сле-
дующий вид:  
(1)
Где ó
i
– i -e измерение величины Y, x
ij
– i-е измерение j-й входной перемен-
ной, j=1, m; 
jk
(k=1,s ) – некоторое натуральное число, 
1
– некоторая случай-
ная величина с нулевым средним и конечной дисперсией, i1,n.
Для восстановления зависимостей вида (I) и предназначен алгоритм GNM.
Вкратце опишем его.
Согласно [4], итерационный алгоритм МГУА можно определить, задав 1)
матрицу начального приближения G
0
2)оператор R, ставящий в соответствие
приближению r-й итерации G
r
приближение (r+1) –й итерации G
r+1
3) правило
остановки.
Как указывалось, в алгоритме GNM имеются ограничения на сложность от-
бираемых моделей. Одно из них состоит в том, что степень полинома (1) не
должна превышать некоторые заданное до начала работы алгоритма натураль-
ное число α. Другое ограничение накладывается на число параметров аппрок-
симирующей модели: оно не должно превышать некоторые фиксированного
числа s. Для каждого c=1, 2, . итерационная процедура производится от-
дельно. Число с называют номером этапа алгоритма. В связи с этим, матрицы
начальных  приближений G,  как  и  в [2],  помечаются  двумя  индексами: G
r,с
(и с – номера итерации и этапа соответственно). Таким образом, матрица G
0,0
имеет вид:
Где Х
i
(i= 1m) – вектора входных переменных, 0-нулевой вектор, 1-единич-
ный вектор. Матрица G
0,0
имеет размерность p, p – некоторое натуральное
число, называемое свободой выбора. [1]
Матрица начального приближения (c+1)- го этапа имеет вид:
Фатдаев Г.,Бабаева Г.,Гумбатова Л.,Мусаханова Л.
Об одном способе построения регрессионных...
SU PROBLEMLƏRİ: ELM VƏ TEXNOLOGİYALAR
SU EHTİYATLARININ TƏDQİQİ VƏ İNTEQRASİYALI
İDARƏETMƏ PROBLEMLƏRİ
4/2016
37

Где  (i=1F)матрицы  структур,  полученные  на  предыдущем  с-м  этапе,
имеющие размерность n x k, где k ≤ с.
Для определения оператора R зададим структуру g:
Отметим, что в алгоритме GNM, в отличие от других итерационных алго-
ритмов МГУА (кроме (4)), коэффициенты моделей на следующую итерацию
не передаются, а передаются только матрицы структур Z, столбцами которых
являются вектора исходных переменных и их всевозможных ковариаций.
Пусть f   – модель, соответствующая структурной матрице Z CR(f   )- зна -
чения внешнего критерия для модели и пусть f
- лучшая по критерию мо-
дель  r-й  итерации  с-го  этапа.  Остановка  итерационной  процедуры  осу -
ществляется при выполнении неравенства
(3)
где 
1
˃0 – некоторая малая величина,  
2
˃0, задания до начала работы алго-
ритма, происходит остановка алгоритма и в качестве окончательной выбира-
ется модель  
,         где МНК- оценка  
Как указывалось, для запоминания моделей используется геделевская ну-
мерация [2], состоящая в том, что каждой переменной 
ставится в
соответствие некоторое простое число pi и таким образом, каждому члену мо-
дели (1) вида   ставится в соответствии число                           называемое ге-
делевским номером одночлена.
Использование геделевской нумерации позволяет также вводить ограниче-
ния на степень полинома (1). Для этого фиксируется некоторое число t (до на-
чала работы алгоритма) и рассматриваются только те модели, для которых
q
i
≤t,  Использование GNM для решения практических задач показало высокую
точность алгоритма.
Так  же  отметим,  что  использование  в  алгоритме  GNM  ограничений  на
сложность моделей дает возможность учитывать априорную информацию о
моделируемом объекте. При этом область перебора сужается, вследствие чего
возрастает вероятность нахождения истинной модели.
Обзор исследований
Применение алгоритма GNM для моделирования зависимости расхода
взвешенных наносов от расхода воды. Если учесть значительный контраст
физико-географический [3,5,6] условий отдельных групп речных бассейнов,
SU PROBLEMLƏRİ: ELM VƏ TEXNOLOGİYALAR
Фатдаев Г.,Бабаева Г.,Гумбатова Л.,Мусаханова Л.
Об одном способе построения регрессионных...
SU EHTİYATLARININ TƏDQİQİ VƏ İNTEQRASİYALI
İDARƏETMƏ PROBLEMLƏRİ
4/2016
38
(i)
r
i
c
(i)
r
i
c
(i)
r
i
c
(i)
r
i
c
(i)
r
i
c
(1)
r
i
c

тогда ограниченное количество пунктов с продолжительностью наблюдения
не более 11-19 лет не дает возможности правильного суждения об изменчиво-
сти годового стока, взвешенных наносов.
Поэтому для более детального исследования по пунктам, где продолжи-
тельность параллельных годов наблюдений над годовым стоком взвешенных
наносов (C
(VR)
) и воды (C
(VQ)
) свыше 25 лет, нами подсчитаны коэффициенты
вариации методом моментов, графоаналитическим способом и наибольшего
правдоподобия. Исследованиями (Блохинов, 1974; Мамедов, 1989) доказано,
что при больших значениях коэффициентов вариации годового стока метод
моментов дает смещенное значение C
(VR)
. Такое положение подтверждается и
анализом изменчивости расходов взвешенных наносов горных рек. Поэтому
результаты вычисления C
(VR)
графоаналитическим способам в работе приняты
за основу. Исследование проводилось для естественного режима стока, не из-
мененного влияниям водохранилищ и гидротехнических сооружений. Веро-
ятные ошибки коэффициентов вариации определены по формуле:
Вероятная ошибка коэффициента вариации годового стока взвешенных на-
носов (C
(VR)
) не превышает ±18,18%, что для горных рек можно признать до-
пустимым (указания по расчету стока наносов ВСН 01-73 Л. Гидрометеоиздат,
1974 – 28 с.).
На рисунок 1 показана зависимость расхода взвешенных наносов (R) от рас-
хода воды (Q), а аналитический связь было представлена следуюшим уравне-
нием:
R=0,0025e
1,765Q
,кг/c.
Рисунок 1. Зависимость расхода взвешенных наносов (R) от расхода воды (Q).
Фатдаев Г.,Бабаева Г.,Гумбатова Л.,Мусаханова Л.
Об одном способе построения регрессионных...
4/2016'>SU PROBLEMLƏRİ: ELM VƏ TEXNOLOGİYALAR
SU EHTİYATLARI VƏ ONLARIN İNTEQRASİYALI 
İDARƏ EDİLMƏSİ PROBLEMLƏRİ
4/2016
39

Выводы
В работе показано, что применение предложенного нами итерационного ал-
горитма построения регрессионных моделей на базе МГУА позволяет на ос-
новании  сравнительно  ограниченной  длительности  рядов  наблюдений
экстраполировать пределы колебаний на более продолжительные периоды.
Определена отчетливая связь между среднемноголетними расходами воды и
взвешенными наносами (коэффициент корреляции 0,62), а так же установлена
зависимость среднегодового стока взвешенных наносов от среднегодового
стока воды.
Список литературы
1. Ивахненко А.Г. Долгосрочное прогнозирование и управление сложными
системами. Киев: Техника, 1975, -213 с.
2. Ивахненко  А.Г.,  Степашко  В.С.  Помехоустойяивость  моделирования.  –
Киев: Наук.думка, 1985. – 215 с.
3. Рустамов С.Г. Куликов Г.И. Взвешенные наносы рек бассейна Куры (без
Аракса). Изд. АН Азерб. ССР, №12, 1965, с. 29-38.
4. С.А.Ахундов.  Сток  наносов  горных  рек  Азербайджанской  ССР.  «ЭЛМ»
Баку-1978. 97 с.
5. Светальский Б.К., Ковальчук П.И. Многорядный алгоритм МГУА с селек-
цией первычныхаргументов. - Автоматика, 1979, № 4, с. 31-35
6. Юрачковский Ю.П. Восстановление полиномиальных зависимостей на ос-
нове самоорганизации. – Автоматика, 1981, № 4, с. 20-26
SU PROBLEMLƏRİ: ELM VƏ TEXNOLOGİYALAR
Фатдаев Г.,Бабаева Г.,Гумбатова Л.,Мусаханова Л.
Об одном способе построения регрессионных...
SU EHTİYATLARININ TƏDQİQİ VƏ İNTEQRASİYALI
İDARƏETMƏ PROBLEMLƏRİ
4/2016
40

UOT 556.3:382:574.51
SU PROBLEMLƏRİ: ELM VƏ TEXNOLOGİYALAR
SU EHTİYATLARI VƏ ONLARIN İNTEQRASİYALI 
İDARƏ EDİLMƏSİ PROBLEMLƏRİ
4/2016
41
Giriş
Kür  çökəkliyin  inkişafının  Kaynazoy  erasındakı  altıncı  -  axırıncı  mərhələsi
Antropogenə məxsusdur. Bu dövr ərzində Kür çökəkliyində iri miqyaslı geotektonik
dəyişiklik baş vermişdir. Məhz bu dövrdə Hərami-Salyan antiklinalı əsaslı surətdə
qərarlaşmış və ondan şimali-şərqdə Cənub-Şərqi Şirvan düzü formalaşmışdır. Qısa
müddətli geoloji prosesdən sonra isə Xəzər dənizi bütünlüklə bu ərazilərdən çəkil -
mişdir.  Kür-Araz  düzənliyinin  mərkəzini  Qızılağac  körfəzi  ilə  birləşdirən  bu
ərazilərdə çöküntü toplanma prosesi müasir dövrə qədər davam etmişdir. Burada
Antropogen dövr çöküntülərinin qalınlığı 100 m-ə çatır. Bu dövr çöküntülərinin
qalınlığı Cənub-Şərqi Şirvan düzündə 500-600 m-ə çatır. Son zamanlar Mingəçevir
və digər su hövzələrinin tikintisi ilə əlaqədar olaraq Kür-Araz düzənliyinə verilən
suvarma suyunun miqdarı çoxalmışdır [1]. 
Tədqiqatın materialları və şərhi
Xəzər  dənizinin  səviyyəsinin  qalxmasının  suvarma  meliorasiyasına  mənfi
təsirinin aradan qaldırılmasının həlli günün ən vacib problemlərindən biridir. Belə
ki,  Kür-Araz düzənliyindəki bütün irriqasiya suvarma sistemləri Xəzər dənizinin
(-28,5 m) səviyyəsinə uyğun layihələndirilmişdir. Hal-hazırda bu səviyyə -26,85 m-
ə  çatmışdır.  Kür-Araz  düzənliyində  yer  səthinin  minimal  mailliyi  və  dəniz
səviyyəsinin 1,7 m-ə qədər qalxması nəticəsində dəniz sahilində olan təbii yeraltı
(Səh. 41-46)
KÜRBOYU ƏRAZİLƏRIN 
(SALYAN VƏ NEFTÇALA RAYONLARININ)
HİDROGEOLOJİ VƏ GEOEKOLOJİ 
ŞƏRAİTİNİN NİZAMLANMA YOLLARI
İsmayılov F.X.
Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universiteti, 
masters_degrees@mail.ru
Abstract. Rising of the level of the Caspian Sea has sharpened (the) socio-eco-
nomic and ecological situation (state) of the Caspian states last years. So, part of the
fit land where/which have/has become salty to (the) agriculture and swamp, objects
of greenness, settlements, industry, historical monuments have stayed (remained) in
the water under.
Açar sözlər: nəmlik ehtiyatı, kollektor-drenaj sistemi, irriqasiya kanalı, suvarma
norması, aerasiya zonası.

SU PROBLEMLƏRİ: ELM VƏ TEXNOLOGİYALAR
İsmayılov F.X. Kürboyu ərazilərin (Salyan və Neftçala
rayonlarının) hidrogeoloji və geoekoloji şəraitinin...
SU EHTİYATLARININ TƏDQİQİ VƏ İNTEQRASİYALI
İDARƏETMƏ PROBLEMLƏRİ
4/2016
42
boşluqlarının (təbii drenajın) yeraltı suları qəbul etmə həcmi kəskin azalmışdır və
yeraltı suların boşalma sərhəddi dəniz sahilindən əkin sahələrinə doğru irəliləmişdir.
Səviyyənin qalxmasının və onun ətraf ərazilərin hidrogeoloji-meliorativ vəziyyə -
tinə təsirinin təcrid edilməsi hələlik iki vasitə ilə mümkündür [2].
- İlk olaraq idarə olunan drenaj sistemi - burada istənilən zaman torpaqda su və
duz rejmini tənzimləmək mümkündür;
- İkinci növbədə isə növbəli əkin sisteminin düzgün tətbiqi - zamanı isə az suya
təlabatı  olan  kənd  təsərrüfatı  bitkilərindən  istifadə  etməklə  qrunt  sularının
səviyyəsini böhran vəziyyətindən aşağıda saxlamaq mümkündür.
İşin yerinə yetirilməsində müqayisə-korrelyasiya metodundan istifadə edilmişdir.
Tədqiqatların şərhi
Suvarma zamanı qarşıya qoyulan əsas tələb bitkilərin normal inkişaf etməsi üçün
torpaqda lazım olan nəmlik ehtiyatı yaradılmaqdan ibarətdir. Bu isə müəyyən zaman
intervalında torpağa müəyyən miqdarda suvarma suyunun verilməsi ilə tənzimlənir.
Suvarmaların sayı və müddəti hər şeydən əvvəl vegetasiya müddətində torpağın
aktiv qatındakı nəmlik ehtiyatından asılıdır. Əgər torpağın aktiv qatındakı nəmlik
ehtiyatını  uzun  müddət  saxlamaq  mümkün  olarsa  suvarmanın  sayının,  eləcə  də
ümumi suvarma normalarının miqdarının azalmasına şərait yarada bilər. Qeyd et-
diyimiz təklifin həyata keçirilməsi intensiv fəaliyyət göstərən və iş rejmi tənzim-
lənməsi  mümkün  olan  drenaj  sistemi  fonunda  mümkündür.  Belə  drenaj
sistemlərindən biri sifonlu drenaj sistemidir.
Sifonlu drenaj sistemini adi üfüqi qapalı drenaj sistemindən fərqləndirən ən əsas
cəhətlərdən biri ondan ibarətdir ki, belə drenaj sistemi idarə olunandır. Drenaj sis-
teminə daxil olan nasosların işinə nəzarət etməklə belə sistemin fonunda torpaqda
optimal nəmlik və meliorativ rejim yaratmaq mümkündür. Belə ki, nasoslar üçün
müəyyən iş rejimi yaratmaqla drenaj ilə axıdılan qrunt sularının miqdarını süni
surətdə artırıb-azaltmaq olar, son nəticədə isə qrunt suyunun yer səthindən istənilən
səviyyədə saxlamaq mümkündür.
Minerallaşma dərəcəsi bitkilərin inkişafı üçün ciddi təhlükə törətməyən qrunt su-
larını müəyyən səviyyəyə kimi qaldırmaqla torpağın aktiv qatında müəyyən nəmlik
ehtiyatı yaratmaq mümkündür. Yuxarıda qeyd etdiyimiz kimi belə nəmlik ehtiyatı
suvarma normalarının azaldılmasına imkan verir. Bu istiqamətdə müəyyən tədqiqat
işləri aparılmışdır.
Cədvəl 1-dən göründüyü kimi 1930-cu ilə kimi qrunt sularının formalaşması təbii
amillərin təsiri altında getmişdir. 1950-ci illərdən irriqasiya kanallarının əsaslı ti -
kintisi, yeni nasos stansiyalarının tikintisi, kollektor-drenaj sistemlərinin ilk obyekt -
lərinin  təhvil  verilməsi  və  əsaslı  surətdə  kollektor-drenaj  sistemlərinin  (KDS)
tikintisinə başlaması dövrü ilə əlaqədar olaraq süni amillərin intensiv təsir dövrü ol-

muşdur. Bu vaxtdan başlayaraq ərazidə qrunt suyunun formalaşması süni amillərin
təsiri altında baş verir. Bu zaman irriqasiya kanallarından süzülən sulardan başqa
qrunt sularının qidalanmasında təzyiqli sular və atmosfer çöküntüləri də mühüm rol
oynayır [3].
Cədvəl 1. Ərazidə qrunt sularının yatma dərinliyi
Qrunt sularının yatma dərinliyindən, onun minerallaşma dərəcəsindən, eləcə də
torpağın fiziki-mexaniki tərkibindən asılı olaraq bitkilər tərəfindən istifadə edilən
qrunt sularınun miqdarı aşağıdakı düstur ilə hesablanır:
Q = E (1- H
q
/H
k
)
n
Burada: - torpağın hesabat qatına qrunt suyu tərəfindən daxil olan suyun miq-
darı, m
3
/ha;
- bitkilərin ümumi su təlabatı, m
3
/ha.
H
q
- qrunt sularının orta hündürlük səviyyəsi, m;
H
k
- kapilyar qatın dərinliyi, m;
- torpağın kapilyarlıq xüsusiyyətindən asılı olan göstəricidir.
F.M.Rəhimbəyovanın tədqiqatları göstərmişdir ki, bitkilər tərəfindən zəif mine -
rallaşma dərəcəsinə malik olan qrunt sularından istifadə edildikdə suvarma suyuna
1,4-2,0 orta minerallaşma dərəcəsinə malik olan qrunt sularından istifadə edildikdə
isə suvarma suyuna 2,0-2,9 dəfə qənaət etmək mümkündür.
Məlum olduğu kimi Muğan-Salyan zonasında əkilən əsas kənd təsərrüfatı bitki -
ləri pambıq, yonca və taxıldır.
43
4/2016
SU EHTİYATLARININ TƏDQİQİ VƏ İNTEQRASİYALI
İDARƏETMƏ PROBLEMLƏRİ
SU PROBLEMLƏRİ: ELM VƏ TEXNOLOGİYALAR
İsmayılov F.X. Kürboyu ərazilərin (Salyan və Neftçala
rayonlarının) hidrogeoloji və geoekoloji şəraitinin...
İllər
Ərazinin qrunt suyunun səviyyəsinə əsasən
paylanması %-ilə, m.
Qrunt suyunun
illik orta
səviyyəsi., m
1
1-2
2-3
3-4
4-5
5-10
10
1930
4,8
24,8
25,8
14,2
13,4
17,0
-
3,45
1950
10,0
20,0
32,9
21,9
15,7
-
-
2,78
1960
15,2
24,5
35,2
15,2
6,1
-
-
2,23
1970
27,6
28,3
29,0
12,4
2,7
-
-
1,98
1980
34,6
32,4
2,20
9,4
1,6
-
-
1,79
1990
37,6
35,9
20,2
5,2
1,1
-
-
1,64
1995
42,0
38,8
16,5
2,2
0,5
-
-
1,57
2000
44,5
4,47
10,2
0,5
0,2
-
-
1,39
2005
47,1
51,3
1,3
0,2
0,1
-
-
1,28
2010
49,2
49,7
1,0
0,2
0,1
-
-
1,08

44
4/2016
SU EHTİYATLARININ TƏDQİQİ VƏ İNTEQRASİYALI
İDARƏETMƏ PROBLEMLƏRİ
İsmayılov F.X. Kürboyu ərazilərin (Salyan və Neftçala
rayonlarının) hidrogeoloji və geoekoloji şəraitinin...
SU PROBLEMLƏRİ: ELM VƏ TEXNOLOGİYALAR
Muğan-Salyan zonasında əkinçilik üçün ən çox istifadə edilən bitki pambıqdır.
Cədvəl 2-dən göründüyü kimi həmin zona üçün pambıq bitkisinin suvarma norması
7400 m
3
/ha, su tələbatı isə 8900 m
3
/ha təşkil edir. Qeyd etdiyimiz kimi sifonlu drenaj
sistemi idarə olunandır. Belə ki, sistemə daxil olan nasosları saxlamaqla qrunt su-
larının drenaj vasitəsi ilə kənar edilməsinin qarşısını almaq olar. Bu isə nəticədə su-
varma  prosesində  qrunt  suyunun  səviyyəsinin  qalxmasına  şərait  yaratmaqla,
torpağın aktiv qatında nəmliyin artmasına imkan verir.
Təcrübə sahəsinin torpaqları mexaniki tərkibinə görə orta gilcəli torpaqlardır.
Qrunt sularının böhran dərinliyi h
b
=1,75 m-dir. Yuxarıdakı düsturdan istifadə et-
məklə qrunt suyunun müxtəlif səviyyələrdə torpağın aktiv qatına daxil ola biləcək
qrunt suyunun miqdarı hesablanmışdır.
Hesabatlar göstərir ki, qrunt suyunun səviyyəsini 1,5-2,0 m dərinlikdə saxladıqda
qrunt suları tərəfindən aktiv qata daxil ola biləcək suyun miqdarı 120+1047 m
3
/ha
təşkil edir. Belə şəraitdə pambıq bitkisi üçün suvarma normasına 15%-ə kimi qənaət
etmək olar. Belə ki, pambıq bitkisi üçün suvarma norması 7400 m
3
/ha olduğu üçün
qrunt  suyundan  istifadə  etməklə  bu  normanı  6350  m
3
/ha-ya  kimi  aşağı  salmaq
mümkündür.
Pambıq  bitkisi  üçün  nəmlik  yaradıcı  suvarma  suyunun  miqdarı  1500  m
3
/ha
olduğu üçün, vegetasiya suvarma norması 4850 m
3
/ha olacaqdır.
Beləliklə, deyilənləri nəzərə almaqla suvarma rejmində nizamlama aparmaq olar.
Bizə elə gəlir ki, Xəzər dənizinin problemi ilə əlaqədar meydana çıxmış xoşagəlməz
hadisələrin müəyyən dərəcədə qarşısının alınmasında sifonlu drenaj sistemindən
mümkün qədər daha çox ərazilərdə istifadə edilməsi öz müsbət nəticəsini göstərə
bilər. Lakin, bazar iqtisadiyyatı şəraitində bu tədbirin həyata keçirilməsi heç də
həmişə mümkün olmur. Ona görə də, Xəzəryanı ərazilərdə qrunt suyunun səviy -
yəsinin qalxmasının ətraf ərazilərə təsirinin qarşısını almaq üçün yuxarıda qeyd et-
diyimiz  tədbirlərdən  başqa  digər  tədbirlər  sistemi  də  araşdırılmalıdır.  Əvvəldə
deyildiyi kimi tədqiqat ərazisində əkin üçün ən çox istifadə olunan bitkilər pambıq,
taxıl və yoncadır. Bu bitkilərdən ən çox suvarma norması olan (11050 m
3
/ha) və
pambıq (7400 m
3
/ha) bitkiləridir. Taxılın suvarma norması isə 3400 m
3
/ha-dır. Etiraf
etmək  lazımdır  ki,  respublikamızda  suvarma  mədəniyyəti  heç  də  tələb  olunan
Cədvəl 2. Muğan-Salyan zonasında kənd təsərrüfatı bitkiləri üçün su tələbatı
və suvarma normaları
Bitkilərin
adı
Suvarma norması, m
3
/ha
Su təlabatı,
m
3
/ha
Ümumi
Vegetasiya suvarması Nəmlik yaradan suvarma
pambıq
7400
5900
1500
8900
taxıl
3400
3400
650
4050
yonca
11050
11050
2200
13250

45
4/2016
SU EHTİYATLARININ TƏDQİQİ VƏ İNTEQRASİYALI
İDARƏETMƏ PROBLEMLƏRİ
SU PROBLEMLƏRİ: ELM VƏ TEXNOLOGİYALAR
İsmayılov F.X. Kürboyu ərazilərin (Salyan və Neftçala
rayonlarının) hidrogeoloji və geoekoloji şəraitinin...
səviyyədə deyildir. Belə ki, çox vaxt suvarma rejimlərinə düzgün riayət edilmir, su-
varma suyu sahəyə nəzərdə tutulduğundan  çox verilir, suvarma sularının müəyyən
hissəsi istifadəsiz olaraq kollektor-drenaj sisteminə axıdılır. Bu da öz növbəsində
qrunt  suyunun  qalxmasına,  son  nəticədə  isə  ekoloji  vəziyyətə  öz  mənfi  təsirini
göstərir.  Ona görə də  əkin sahələrinin suvarılmasında hər şeydən əvvəl suvarma
rejimlərinə ciddi əməl edilməlidir. Xəzəryanı ərazilərdə meydana çıxan ekoloji prob-
lemlərlə əlaqədar olaraq daha az su tələb edən kənd təsərrüfatı bitkisinin əkilməsi
daha məqsədə uyğundur [4].
Qeyd olunanları nəzərə alaraq, gələcəkdə bu ərazidə yaranmış vəziyyəti aradan
qaldırmaq üçün dəniz tərəfdən çaylarda, magistral kollektorlarda, kanallarda yaran-
mış basqının süni mexaniki vasitələr ilə ləğv edilməsi, aqrar-sənaye fonunda dəniz
səviyyəsinin qalxma sürətinin ətraf mühütə, o cümlədən xalq təsərrüfatına vurduğu
zərəri  proqnozlaşdırmaq  üçün  stabil  müşahidə  şəbəkələrinin  yaradılması  zəruri
hesab edilir.


Поделитесь с Вашими друзьями:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   14


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©www.azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə