Təsisçi: “Hədəf” nəşrləri Baş redaktor: fil.ü. f d., dos. Şəmil Sadiq Redaktor



Yüklə 32.82 Mb.
Pdf просмотр
səhifə6/16
tarix26.07.2017
ölçüsü32.82 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   16

yaddaşımız üçün
35
USTAD 
dərgisi \ Fevral 2016
34
USTAD 
dərgisi \ Fevral 2016
Təkcə yazıçı deyildi, amma bircə 
“Poçt qutusu” hekayəsi onu yazıçı 
etmişdi.
Təkcə jurnalist deyildi, hərçənd 
Azərbaycan mətbuat tarixində 
“Molla Nəsrəddin” qədər güclü bir 
jurnal heç zaman olmayacaqdı.
Təkcə, müəllim deyildi, amma 
Azərbaycanın ondan böyük müəllimi 
olmayacaqdı.
Təkcə, publisist deyildi, amma 
publisistikamızı da o yaradacaqdı.
Təkcə, şair deyildi, amma 
“Millət necə tarac olur olsun”u o 
yazdıracaqdı.
O, Ustaddır. Ömrü boyu 
minnətdar olacağımız əzizimiz, 
ən böyük yazıçımız, ən 
müqəddəs insanımız... 
Bizi biz edən adam.
Dəli yığıncağından, 
ölülərdən kamança düzəldən 
adam...
Rəssam: 
Ülviyyə Həmzəyeva

həyat dərsi
37
USTAD 
dərgisi \ Fevral 2016
36
USTAD 
dərgisi \ Fevral 2016
M
ənim səksən yaşım var, sizinsə 
iyirmi.  Sizi tanıyanlardan 
haqqınızda çoxsaylı xoş sözlər 
eşitmişəm. Və budur, siz məndən həyatınızı 
necə qurmaq barədə məsləhət istəyir, başqa 
sözlə desək, Balzakın “Vadi zanbaqları”nda, 
yaxud Hötenin “Vilhelm Meyster”ində 
olduğu kimi, “Tərbiyəvi məktub” yazmağımı 
xahiş edirsiniz. Etiraf edim ki, sizin təklifiniz 
çox xoşuma gəldi.  Mən populyarlıq 
axtarmıram və indiki intellektualların 
psevdofəlsəfi danışıq tərzini xoşlamıram. Elə 
düşünürəm ki, gənc nəsillə dil tapmaq üçün 
heç bir şansım yoxdur, axı insan gənc olanda 
zahiri söz oyununu daha çox sevir. Təklifiniz 
isə məni bu xüsusda xeyli ümidləndirmiş 
oldu. Onunçün də gəlin birlikdə araşdırıb, 
baxaq görək bizi əhatə edən dünyanın 
mahiyyəti nədən ibarətdir. 
Lakin əvvəlcə sizdən xahiş edirəm ki,  
bütün müasir gəncliyin beynini zəhərləmiş 
uydurma neoromantik pessimizmi başınızdan 
çıxarıb atasınız. Sizə təlqin edirlər ki, dünya 
başdan-başa absurddur. Bu nə deməkdir?  
Hər hansı bir rəy, fikir absurd ola bilər – əgər 
düşüncə qanunlarına ziddirsə. Hər hansı 
bir qanun absurd ola bilər – əgər sağlam 
düşüncəni təhqir edirsə. Lakin ətrafda 
baş verən hər şeyin absurd olmasını iddia 
etməyin özü, əslində ən böyük absurddur. 
Dünya necə varsa, o cür də olacaq, onu 
olduğu kimi qəbul etmək lazımdır, çünki 
o heç vaxt sağlam düşüncənin, məntiqi 
təfəkkürün qanunlarına tabe olmayıb.  
Dünya düşünən insanlarçün dayaq nöqtəsi 
kimi bir şeydir. Başqa cür ola da bilməz. 
Elə düşünməyin ki, dünya yalnız bizim 
tələbatımızı ödəmək üçün yaranıb. Belə 
olsaydı, bu, möcüzələrin möcüzəsi olardı. 
Dünya neytraldır, bitərəfdir. Dünya insana nə 
dost, nə də düşmən ola bilməz.
Sizə təlqin ediblər ki, insan yalnız 
ölməkçün doğulub və bütün ömürboyu bu 
fikirlərlə iztirab çəkməlidir. Axı niyə? Məgər 
ölüm düşüncə faktıdır?
Monterlan yazırdı: “Ölüm haqqında 
düşüncələrin mənası, onların 
mənasızlığındadır”.
Yaxın adamların ölümü bizi sarsıdır. Bəs 
öz ölümümüz?  Ölümdən qorxmaq ona 
bənzəyir ki, biz dünyanı iki yerə bölürük: 
Andre Moruanın 
anadan olmasının 
130 illiyidir
Yaşamaq 
elmi haqqında
 
gənc dostuma
 
məktub
1965-ci il
(kitabdan fraqment)
ANDRE
MORUA

həyat dərsi
37
USTAD 
dərgisi \ Fevral 2016
36
USTAD 
dərgisi \ Fevral 2016
birində biz varıq, o birində isə yoxuq. Bu iki 
obraz bir yerə sığa bilməz.
Sizə təlqin ediblər ki, biz uçurumun 
kənarında yaşayırıq və ölümcül təhlükə 
hissiyyatı bizim olan-qalan sağlam 
düşüncəmizi də əlimizdən alır. Amma 
insanlar əsrlər boyu uçurumun kənarında 
yaşayıblar, lakin bu, onlara sevməyə, qurub-
yaratmağa, zəhmət çəkməyə – bir sözlə, 
insan kimi yaşamağa mane olmayıb. Bəs 
nəyə görə biz onlar kimi olmayaq? 
Kimlərsə mənə etiraz edib deyəcəklər: 
“O vaxtkı insanlara iman hissi dayaq olurdu. 
Həm də o vaxtlar bəşəriyyətin yaşadığı 
planetlə birlikdə məhv olmaq təhlükəsi yox 
idi”.
Bəs görəsən sizə imanlı olmağa nə mane 
olur? Məgər Tanrı ölüb? Yox, məncə indi 
onu sadəcə bir az başqa cür qəbul etmək 
lazımdır. Heç vaxt unutmayın ki, sizin 
içinizdə özünüzdən də böyük bir əzəmət var. 
Bu əzəmət hər bir insanın içində mövcuddur. 
Axı ən yaramaz Adam da vicdan əzabı çəkir 
və məncə, bizim dayaq nöqtəmiz məhz bu 
olmalıdır. Hamımız birləşsək, əlbəttə ki, 
üstümüzə gələn fəlakətin qarşısını ala bilərik. 
İmkan vermərik ki, yer kürəsi elə onun 
sakinləri tərəfindən məhv edilsin. Qısası, 
yadınızdan çıxartmayın: biz uçurumun 
kənarıyla getsək də, hələ ki, heç kəs bizi 
itələyib ora salmayıb.
Sizə öyrədirlər ki, əvvəlki mənəvi dəyərlər 
artıq keçmişdə qalıb. Yalandır. Əgər siz 
müasir insanlara diqqətlə baxsanız, yenə də 
zahiri effektlərin altında əbədi və əzəli olan 
əsl insan cizgiləri görəcəksiniz. 
Yazıçılar klassik əbədiyyatın sonunun 
çatdığını bəyan edirlər. “Faktlar qaçılmazdır, 
– onlar deyirlər, – məlumdur ki, XX yüzilliklə 
bəşəriyyətin beş min illik inkişaf mərhələsi 
sona çatır və biz yeni eranın astanasında 
dayanmışıq. Bu yeni era  əvvəlkinə zərrə 
qədər də oxşamayacaq. Yeni erada yeni ruh 
və yeni bədən təzahür edəcək”.
ANDRE
MORUA

həyat dərsi
39
USTAD 
dərgisi \ Fevral 2016
38
USTAD 
dərgisi \ Fevral 2016
Yeni bədəndə yeni ruh?  Başdan ayağa 
xülyadır. Şəxsən mən heç bir yeni bədənə 
və ruha inanmıram. Məgər bizim ürəyimiz, 
ciyərlərimiz, böyrəklərimiz, arteriyalarımız  
ibtidai insanlarda oluğundan fərqlidir?  Ruha 
gələndə isə, deyə bilərəm ki, mənəvi-ruhani 
dəyərlər heç də qartımış moralistlərin 
uydurması deyil. Bunlar elə ona görə “dəyər” 
adlanır ki, cəmiyyətin inkişafı, xoşbəxt həyatı 
onlarsız mümkün deyil. Mən sizə dünyanın 
özü qədər qədim olan bir neçə bu cür 
həqiqəti xatırlatmaq istəyirəm. Unutmayın ki, 
bu həqiqətləri nə nihilist fəlsəfə, nə də elmi-
texniki inkişaf dəyişə bilib.
Birincisi, insan yalnız özü üçün yaşaya 
bilməz. Yalnız özü haqqında düşünən insan 
özünü bədbəxt hiss etməkçün hər gün 
yüzlərlə səbəblə üzləşəcək – mən heç vaxt 
istədiyim işləri görmək imkanına malik 
olmamışam; həyatda layiq olduqlarımı əldə 
edə bilməmişəm; hamı tərəfindən sevilməli 
olduğum halda, əsl sevgiyə nadir hallarda 
rast gəlmişəm və s.
Belə insanlar öz keçmişləri barədə 
düşünəndə sonsuz olaraq vicdan əzabı, 
təəssüf hisləri keçirəcəklər. Hərçənd ki bu 
hislərin hər ikisi mənasız, əhəmiyyətsiz bir 
şeydir. 
“Bizim səhvlərimiz unudulmağa 
məhkumdur. Onlar bundan artığına layiq 
deyillər”.
Keçmişin üstündən birdəfəlik xətt çəkmək 
onsuz da mümkün deyil, ondansa indiki 
gününüzü elə qurun ki, gələcəkdə onunla 
fəxr edəsiniz. Özünlə zidiyyətdə olmaq 
bədbəxtliklərin ən böyüyüdür. Öz həyatını 
başqalarına – istər öz ölkəsi olsun, istər 
qadınlar olsun, istər yaradıcılıq olsun, istər 
məzlumlar, haqqı tapdalananlar olsun, fərqi 
yoxdur – belə insanlar həyatın kiçik məişət 
problemlərini unudur, bu cür  problemlərdən 
yuxarıda dayanırlar, ruh düşkünlüyü 
belələrinə yaxın düşə bilmir. “Dünyanın 
zahiri, əslində elə onun daxilidir. Başqa bir 
mahiyyət axtarmağa ehtiyac yoxdur”.
İkincisi – sakit oturmaq məsləhət 
deyil, hərəkət etmək lazımdır. Dünyanın 
absurdluğundan şikayət etməkdənsə, heç 
olmasa öz ətrafımızı düzəltməyə çalışmalıyıq. 
Biz kainatı dəyişə bilmərik, buna heç 
cəhd eləmək də düzgün olmaz. Biz yaxın 
məqsədlərə qulluq etməliyik. Yəni öz 
işimizlə məşğul olmalıyıq, gördüyümüz işin 
keyfiyyətini yüksəltmək barədə düşünməliyik.
Hərənin bir missiyası var; mən kitab 
yazıram, mühəndis öz qurğularını düzəldir, 
mer şəhəri idarə edir, yol polisi maşınlara 
nəzarət edir və s.  Əgər insan hansısa bir 
sənətə kamil şəkildə sahib olubsa, öz işi ona 
hədsiz səadət bəxş edəcək. Öz işində hətta 
kiçik uğurlar da insana böyük sevinclər bəxş 
edə bilər.
Hətta boş vaxtlarında da insanlar 
hərəkətsiz oturmurlar, ilk baxışdan gərəksiz 
olan işlərlə məşğul olurlar, yəni idmana 
gedirlər, müxtəlif oyunlar oynayırlar.
Üçüncü qayda isə iradənin gücünə 
inanmaqdır. Gələcəyin əvvəlcədən təyin 
olunduğuna inanmaq, başqa sözlə desək, 
fatalist olmaq, insanı bədbinliyə, passivliyə 
aparır. Dahi insanlar tarixin gedişini dəyişə 
bilirlər. Əgər insanın buna cəsarəti çatırsa, 
öz gələcəyini dəyişməyə qadirdir. 
Təbii ki, bizim heç birimiz sonsuz 
gücə, hər şeyi dəyişmək qüvvəsinə malik 
deyilik. İnsanın imkanları məhduddur. 
İnsan imkanları ilə arzularının sərhəddində 
yaşayır.  Mən müharibələrin qarşısını almağa 
qadir deyiləm, lakin mənim yazılı və şifahi 
müraciətlərim, milyonlarla başqa insanla 
birgə etiraz səsimi ucaltmağım müharibə 
təhlükəsini azaltmaya bilməz. Mən təkbaşına 
döyüşdə qalib gələ bilmərəm, lakin cəsur 
döyüşçü olaraq öz əsgəri borcumu sonacan 
ləyaqətlə yerinə yetirə bilərəm. Bizim 
imkanlarımız istəklərimizdən asılı olduğuna 
görə, imkanlar nə qədər məhdud olsa, 
həmişə formada olmaq lazımdır. İnsan öz 
bədbinliyinə güzəştə gedəndə tənbəlləşir, 
hərəkətdən qalır, cəsarətdən düşür. Bəlkə də 
iradə ali keyfiyyətlərin ən vacibidir. 
Dördüncü qaydanı da diqqətdən kənarda 
saxlamaq olmaz – heç vaxt sədaqət hissini 
itirmək olmaz. Özünə, kiməsə verdiyin 
sözə, öhdəliyə sədaqət insanı başqalarına 
sevdirən xüsusiyyətdir. Gərək heç vaxt sizə 
etibar edən adamı dar ayaqda qoymayasınız.  
Düzdü, sədaqət ali keyfiyyətlərin ən çətinidir. 

həyat dərsi
39
USTAD 
dərgisi \ Fevral 2016
38
USTAD 
dərgisi \ Fevral 2016
Bəzən insan sadiq olmaqçün çox böyük 
əziyyətlər çəkməli olur. Deyə bilərsiz ki, 
tutalım mən səhv edib, başıboş, səfeh bir 
qıza evlənmişəmsə, indi səhvimi düzəldib öz 
həyatımı yenidən qura bilmərəmmi? Yaxud 
əgər səhv edib bacarmadığım işin qulpundan 
yapışmışamsa, sənətimi dəyişə bilmərəmmi? 
Əgər hansısa təşkilata üzv olandan sonra, 
burdakı insanların ləyaqətsizliyni, alçaqlığını 
görüb buranı tərk edə bilmərəmmi?
Əlbəttə ki, sədaqət kor-koranə olmalı 
deyil. Lakin yadınızdan çıxartmayın: 
sədaqətsizliyin əsasında çox vaxt uğursuz 
seçim yox, sadəcə vasvasılıq dayanır. 
Bu xüsusda Alen yazır: “İstənilən seçim 
uğursuzluğa məhkumdur, əgər insan əl-
qolunu yanına sallayıb oturursa; əksinə, 
istənilən seçimi uğurlu eləmək olar, sadəcə 
bunu həddən artıq istəmək, məqsədə 
çatmaqçün can qoymaq lazımdır”. 
Sənət seçimi bir çox hallarda kor-koranə 
olur.  Axı sənət barədə dolğun məlumatı 
yalnız onu yaxından öyrənəndən sonra 
almaq olar.  Məhəbbət də belədir. Lakin 
istənilən qadını tərbiyələndirib dəyişmək olar. 
İstənilən sahədə də məhsuldar çalışmaqla 
nəyisə dəyişmək mümkündür. Sədaqət özü 
üçün zəmin yaradır”.
Yəqin ki bu həyat qaydaları sizə çox 
çətin və bəlkə də çox ümumi görünəcək.  
Mən bunu başa düşürəm, lakin sizə başqa 
şey təklif edə bilmərəm. İstəmərəm ki, 
ömrünüzü yalnız dözüm, mətanət, əzmkarlıq 
üstündə qurasınız. Bacardıqca özünüzdə 
yumor hissini inkişaf etdirin, özünüzün 
və başqalarının sözlərinə
hərəkətlərinə gülməyi bacarın. 
Əgər mənfi keyfiyyətlərinizlə 
bacarmırsınızsa, onlarla 
barışın, lakin öz gücünüzün 
nədə olduğunu unutmayın.
Əgər cəmiyyətdə insanlar 
yalnız şan-şöhrət, şəxsi 
mənafe barədə düşünürlərsə,  
ədalətsizlik və zorakalıq baş 
verirsə, insanların biri-birinə 
zərrə qədər də inamı, etibarı 
yoxdursa, onlar heç nəyə 
can atmırsa – belə cəmiyyət 
sözsüz ki, məhvə məhkumdur.  Nə qədər ki, 
romalılar qəhrəmanlıq barədə düşünürdülər, 
Roma əzəmətli imperiya idi, günü-gündən 
çiçəklənirdi. Elə ki romalılar onlara dayaq 
olan mənəvi dəyərləri unutdular, yalnız öz 
daxili istəklərini həyata keçirmək barədə 
düşünməyə başladılar, Roma məhv oldu.
Texniki proqres fəaliyyət növlərinin 
formasını dəyişsə də, onların mahiyyəti 
dəyişmir və onlara tələbat da azalmır. Əvvəl 
də belə olub, gələcəkdə də belə olacaq.
Etiraz
Mənim məktubumu oxumağa 
başlayandan sonra, yəqin əmin oldunuz 
ki, yalan danışmıram, həqiqətən də müasir 
insanların dəbə mindirdiyi düşüncə tərzinə 
qarşı laqeydəm. Yəqin mənim düşüncələrimi 
inkar edən, ortaya tamam başqa qaydalar 
qoyan insanlar da tapılacaq.  Onlar deyəcək: 
“Köhnə dəyərləri biryolluq başından çıxart. 
Onlar öz ömrünü yaşayıblar.  Ətrafına 
yaxşı bax. Nə görürsən? Fırıldaqçılar və 
acgözlər cəmiyyətində yaşayırıq. Sənə 
məsləhət görürlər ki, sədaqətli olasan?  
Məgər indi buna riayət edən var? İnsanlar 
öz karyeralarını prinsipsizlik üstündə 
qururlar.  Bütün kütləvi yazıçılar, bütün 
kütləvi filmlər mənəviyyatdan uzaq olan 
dünyapərəstlik üstündə yaranır və bu 
düşüncəni təbliğ edir. Zorakılıq ən dəbdə 
olan hadisədir. Minlərlə qəzet və televiziya 
işçisinin çörəyi bundan çıxır. Sadizm yüzlərlə 
məşhur yazıçının yaradıcılığının dayaq 

həyat dərsi
41
USTAD 
dərgisi \ Fevral 2016
40
USTAD 
dərgisi \ Fevral 2016
nöqtəsidir. Erotika minlərlə tamaşaçını 
qaranlıq kinozallara çəkir.    Pedantizm, 
cahillik, lovğalıq  düşüncə dərinliyi kimi 
qəbul olunur. Sən Balzakı sevirsən? Onda 
bax gör onun kitabında nə yazılıb – “Eyni 
hadisənin iki üzü var,  birində insanların 
bütün hərəkətləri yalnız ali məqsədlərə 
xidmət edir, ikincisində isə  bunun əksinədir, 
məqsəd vasitəyə haqq qazandırır. Qısası, nə 
yolla olursa-olsun,  uğur qazanın, onda sizin 
bütün hərəkətlərinizə haqq qazandıracaqlar. 
Sizin əməllərinizin mahiyyəti heçdir, ən 
əsası ətrafdakıların rəyidir. Zahirən gözəl 
görünməyə çalışın. Votrenin dediyi kimi, 
əsas formadır”. 
Bəli. Balzak bu sözləri öz qəhrəmanı 
Votrenin diliylə deyir. Əlbəttə ki, müəyyən 
mənada şöhrətpərəst adam olduğundan, 
Balzakın özü də hardasa Votrenə bənzəyirdi. 
Lakin Votren quldur idi və bu məsləhətləri 
Lusyen de Ryubampeyə verirdi.  Bəs bu 
məsləhətlərə qulaq asan Ryubamperin 
aqibəti necə oldu? –  Həbsxana kamerasında 
intihar. 
Belə məsləhətlər həyatın sınağından 
çıxmır. Hitler də ümummilli miqyasda 
fəaliyyət göstərən Votren idi. O da, 
hakimiyyətə çatmış quldur kimi əvvəlki 
mənəvi dəyərləri bir kənara atmağı, hədsiz 
zorakılığı, ifrat zülmü təbliğ edirdi.  Hitlerin 
rəyincə əsl faşistlik uşaqları, qadınları 
öldurməkdən, heç kimə rəhm etməməkdən 
ibarət idi.  Bəs Hitlerin axırı necə oldu? 
Reyxskanselyariyada intihar. 
Əlbəttə, pak, təmiz insanlar da bir çox 
hallarda məğlubiyyətlə üzləşiblər, intihar 
ediblər. Əsl mənəvi-ruhani dəyərlərə 
sadiq olmaq sizə sakit həyata zəmanət 
vermir, lakin arxayın olun ki, qəlbiniz 
həmişə rahat olacaq, heç vaxt vicdan əzabı 
çəkməyəcəksiniz.  
Mən tələb etmirəm ki, bütün insanlar 
rəhmdil, adil olsunlar. Buna yalnız səfehlər 
ümid edə bilər. Dünən televizorda gördüm 
ki, quzğun çəmənlikdə azmış dovşanı güdür. 
Quzğun öz vəhşi gözlərini qurbanından 
çəkmirdi, elə bil gözləriylə onu parçalamaq 
istəyirdi. Nəhayət, quzğun şığıdı – iti 
dırnaqlar, fışqıran qan – dəhşətli görüntülər 
idi.  İnsan cəmiyyəti də cəngəlliyə bənzəyir, 
oranın da öz quzğunları var. Fırıldaqçılar qızıl 
dalıyca qaçırlar. Müavinlər öz müdirlərini 
aldadırlar. İnsan alverçiləri qadınları 
oğurlamaqla məşğuldurlar. Sadistlər öz 
qurbanlarına işgəncə verirlər.  Dünyanın 
onlarla yerində əlisilahlı əsgərlər meşələri
kəndləri gəzib güllələməyə adam axtarırlar. 
Neyləməli, bəşəriyyət əvvəldən belə 
olub. Onunçün də gələcəkdə yeni cəmiyyət 
quranda bütün bunları nəzərə almaq lazımdır.
Düzdür, insanın zatında heyvani bir 
vəhşilik var. Lakin buna baxmayaraq, min 
illərdir ki, insanlar daha gözəl cəmiyyət 
yaratmaq barədə düşünürlər. Bəşər 
cəngəlliyində sağlam ağaclar da var. Çox 
keçməz ki, buna əmin olarsınız. Əlbəttə 
ki,  çoxlu əclaf adamlarla rastlaşacaqsınız, 
ən yaxın dostlarınız sizə xəyanət edəcək, 
ətrafınızda mahiyyəti heçə dəyməyən 
başıboş gözəlçələr dolaşacaq, müxtəlif 
şər-böhtanlarla üzbəüz qalacaqsınız. Bəli, 
“sarsaqlığın qarşısında tanrılar da acizdir” – 
Şiller gözəl deyib. 
Mark Avrelinin bu xüsusda kəlamı 
da diqqətəlayiqdir: “Hər səhər yuxudan 
oyananda gərək özünü əvvəlcədən 
sarsaqlarla, maymaqlarla, cahillərlə, 
fırıldaqçılarla görüşə hazırlayasan”. 
Bu sözlərdə böyük həqiqət var.  İnsan 
əvvəlcədən özünü bu cür hazırlayarsa, 
sonradan kimlərdəsə müsbət keyfiyyətlər 
görəndə, sadiq, rəhmdil, xoşniyyətli 
insanlarla rastlaşanda, özünü ən qiymətli 
bir xəzinə tapmış kimi hiss edəcək, 
xoşbəxtliyinin həddi olmayacaq. 
Diqqətlə baxsanız müsbət keyfiyyətlərin 
mənfi xüsusiyyətlərdən çox olduğunu 
görəcəksiniz, əmin olacaqsınız ki, ən alçaq 
saydığınız insanlar da mərhəmətə, sədaqətə, 
səxavətə qadirdirlər. Əsl dostları isə məhz 
çətin vəziyyətə düşəndə tapacaqsınız.
Əgər həmişə tale üzünüzə gülərsə, 
sizin buna layiq olub-olmasanız 
da, düşmənləriniz də yaranacaq. Bu 
nədir? Təbiətin qanunumu? Bəlkə də… 
Hər halda müəyyən insanlar olacaq ki,  
sizin sadəcə mövcudluğunuz da onları 
hədsiz qıcıqlandıracaq.  Hamının xoşuna 

həyat dərsi
41
USTAD 
dərgisi \ Fevral 2016
40
USTAD 
dərgisi \ Fevral 2016
gəlmək mümkün deyil. Qazandığınız uğur 
məhz bu uğura tamarzı qalan insanları 
əleyhinizə qaldıracaq, onlar sizin açıq-
gizli düşmənlərinizə çevriləcəklər. Bundan 
başqa uğur sizin dilinizi də açacaq, 
ətrafdakı insanların mənfi xüsusiyyətləri 
barədə əvvəllər demədiklərinizi üzlərinə 
deyəcəksiniz, bu da təbii ki onların xoşuna 
gəlməyəcək, düşmənlərinizin sayı daha da 
artacaq.
İnsanlar başqalarının onlar barədə 
rəylərinə, fikirlərinə qarşı çox həssasdırlar.  
Azacıq da olsa tənqid onlara pis təsir 
göstərəcək. Ələlxüsus tənqid yaralı yerlərinə 
toxunursa. İnsanlar çoxlarına etibar etmirlər, 
onunçün də kiminləsə yaxınlıq etmək 
istəyirsənsə, ehtiyatla yaxınlaşmalısan. 
Bəziləri yarası qaysaq bağlamış, lakin 
yüngül toxunuşdan qanı açıla bilən yaralılara 
bənzəyirlər. Belələri ən kiçik sözdən belə 
özlərini ölümcül vəziyyətdə hiss edər və təbii 
ki, özünüqoruma instinkti işə düşər. 
Minlərlə insan var ki, başqalarına iztirab 
verməkdən, insanların arasını vurmaqdan 
çox böyük həzz alırlar. Əgər siz hələ özünüzə 
düşmən qazanmamısınızsa, belələri sizə bu 
işdə yardımçı olacaqlar. 
Elələri də ola bilər ki, sizə instinktiv qəsd-
qərəzləri yaransın. 
Spinoza yazırdı: “Qərəz – mahiyyətcə 

43
USTAD 
dərgisi \ Fevral 2016
42
USTAD 
dərgisi \ Fevral 2016
həyat dərsi
43
USTAD 
dərgisi \ Fevral 2016
42
USTAD 
dərgisi \ Fevral 2016
özümüzə düşmən bildiyimiz obyektə qarşı 
qəlbimizin  qiyamıdır”.
Lakin qərəz hələ nifrət demək deyil. 
Onun hələ konkret bir səbəbi yoxdur. İnsan 
sadəcə fikirləri onunla üst-üstə düşməyən 
birisinə nifrət edə bilməz. Başa düşürük ki, 
fikirlərimiz bir-birinə ziddir, amma bu fikirlərə 
hörmətlə yanaşırıq. Lakin bəzən əksinə olur. 
Şəxsən mənim həyatımda elə insanlar var 
ki, onlarla fikirlərimiz üst-üstə düşür, lakin 
buna baxmayaraq, içimdə onlara qarşı heç 
bir sevginin, xoş niyyətin olduğunu hiss 
etmirəm.
Elə vaxt da olur ki, ideyalar yox, 
temperamentlər, naturalar toqquşur. 
Aqressiv, qəzəbli, rəhmsiz insan 
bir çox hallarda, sakit, mərhəmətli, 
həlim həmsöhbətini şoka salır. Bütün 
ətrafındakılara nifrət edən insan, ən çox 
ətrafındakıları sevən insana nifrət edir.  
Fanatiklərin mötədil insanları görən gözü 
olmur. 
Həyatda bir çox insanlarla rastlaşacaqsınız 
ki, onlar barədə belə deyəcəksiniz: “Görəsən 
o nəyə görə mənə nifrət edir? Axı mən ona 
heç nə eləməmişəm”. 
Yox, yanılırsınız. Onun arzuladığı 
məqama çatdığınız üçün, onun mənliyini 
təhqir etmisiniz. O, düşünür ki, siz onun 
yerini zəbt etmisiniz. Mövcudluğunuz onun 
naturasının inkarıdır. 
Bəs belələriylə necə davranmaq lazımdır?  
Nifrətə nifrətlə cavab verməyin. Nifrət 
insanın içini yeyən, narahatlıq gətirən hisdir. 
Əgər kimdəsə sizə qarşı heç nədən bir nifrət, 
qəzəb yaranıbsa, buna aydınlıq gətirməyə 
çalışın, əgər siz də eyni yolu tutsanız, 
yaranan duşmənçiliyin sonu olmayacaq, 
daxili gücünüz, enerjiniz bu düşmənçiliyə sərf 
olunacaq. Qısası, həyatınız zəhərlənəcək. 
Qarşınızda iki yol var. Əgər şər-böhtan 
nəticəsində kiminləsə aranız dəyibsə, ümumi 
dostların köməyiylə məsələyə aydınlıq 
gətirin, kinli olmayın. Mən keçmişdə 
aralarında bir çox anlaşılmazlıqlar, incikliklər  
olmuş, lakin indi həddən artıq möhkəm dost 
olan çoxlu adam tanıyıram. 
Əgər həyat qarşınıza həqiqətin 
gözünün içinə düz baxmağa cəsarəti 
çatmayan   çürük, murdar insanlar çıxarıbsa, 
belələrindən biryolluq uzaqlaşmağınız 
məsləhətdir. Belələrindən təbii ki, heç bir 
xeyir gəlməyəcək.
Yalnız sizi sevən insanlarla ünsiyyətdə 
olmağa çalışın. Bizə nifrət edənlər 
şəxsiyyətimizi alçaltmağa çalışacaqlar. 
Düzdür, əsl həqiqət mübahisədə yaranır. 
Lakin əgər bu mübahisə bir-birinə hörmət 
edən insanlar arasında baş verərsə. 
Əks halda, mübahisə edənlərin hər biri 
sadəcə öz üstünlüyünü sübut etməyə 
çalışacaq, həqiqətdən isə əsər-əlamət də 
olmayacaq. 
“Şöhrətpərəstlik pristupundan azad olmaq 
– qaranlıqdan işığa  çıxmaq kimi bir şeydir”.  
Каталог: sntazmedia -> edbyoxl0


Поделитесь с Вашими друзьями:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   16


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©www.azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə