Təsisçi: “Hədəf” nəşrləri Baş redaktor: fil.ü. f d., dos. Şəmil Sadiq Redaktor



Yüklə 32.82 Mb.
Pdf просмотр
səhifə5/16
tarix26.07.2017
ölçüsü32.82 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   16

yazıçı sözü
29
USTAD 
dərgisi \ Fevral 2016
28
USTAD 
dərgisi \ Fevral 2016
yerindən tərpədib, amma nə baş veribsə 
lingi, beli orda ataraq geri qaçıb. Necə 
qorxubsa, özünü ancaq qəbiristanlığın 
qapısına qədər çatdıra bilib, orda isə bağrı 
çatlayıb ölüb. Hər şey ona aydın oldu: 
dostu qəbiri qazıb qızın meyitini çıxarmaq 
istəyirmiş, ancaq birdən necə olubsa, 
qızın şəklinə baxıb və qız da yəqin ki, ona 
gülümsəyib. O da qorxub qaçıb, amma 
ürəyi dözməyib, gecəyarısı qəbiristanlıqda 
belə mənzərə ilə rastlaşmaq hər bir adamı 
vahiməyə salardı. Adam dəliymiş, vəssəlam; 
sənin gecə qəbiristanlıqda nə işin vardı, qızın 
meyitini çıxarıb neyləmək istəyirdin?
Xəstə olduğunu bəhanə gətirib dostunun 
dəfninə getmədi, böyük qardaşı deyəndə ki 
belə omaz, gedək, qonşuluq borcunu verək, 
etiraz elədi. “Sən get, ver borcunu, mən 
isə vermək istəmirəm, qonşuluq borcunu 
vermək mənə baha başa gəlir”, – dedi. 
Bir şey başa düşməyən qardaşı da başını 
yırğalayaraq getdi.
İki-üç gündən sonra təzədən maşına 
oturub qəbiristanlığa sürdü, giriş qapısının 
ağzında saxlayıb düşdü, həmin başdaşının 
yanına getdi. Qız şəkildən yenə də  kinayə ilə 
gülümsəyirdi, açıq-aşkar, bu boyda illüziya, 
qarabasma ola bilməzdi. Yaxınlaşıb bir 
daha başdaşının üzərindəki yazıları oxudu. 
“Ağayeva Gülarə Çapar qızı”. Aşağıdan  
olum-ölüm tarixləri də yazılmışdı. “13/lV-
1989, 18/lV-2007”. Düşünmədən birbaşa 
qəbiristanlıq müdiriyyətinin yanına getdi, 
müdir yerində idi. Onu yaxşı qarşıladı, 
suallarına da həvəslə cavab verdi. Müdir 
qızın dəfn gününü olduğu kimi xatırlayırdı, 
çünki qızı zorlayıb öldürmüşdülər, qohumları, 
qonşular hirsliymişlər, ata-anası isə 
özlərini  öldürürmüşlər. Müdir bununla 
da kifayətlənmədi, qızın ünvanını da ona 
verdi, burda basdırılanların ünvanlarını da 
yazırmışlar.
Müdirin yanından çıxanda bir az da 
heyrətlənmişdi, demək, qız öz əcəliylə 
ölməyibmiş, zorlayıb, işgəncə ilə 
öldürmüşdülər. Elə isə faciəli taleyi olan bu 
qız şəkildən ona niyə gülümsəyirdi? Niyə 
məhz ona?
Maşına oturandan sonra motoru işə 
salıb, bir müddət fikirli halda qaldı.  Hədsiz 
yorulmuşdu, başı ağrıyır, gicgahları 
zoqquldayırdı. Maşını yerindən tərpədib 
müdirin verdiyi ünvanı axtarmağa yollandı. 
Verilən ünvanı tapmaq çətin olmadı. Qız 
yaxınlıqdakı qəsəbədə olurmuş. Maşını xaki 
rəngli qoşa lay qapının ağzında saxlayıb 
düşdü. Qapının zəngini basanda həyəcandan 
əlləri titrəyirdi, yaxşı, atası, ya da anası 
çıxdı, nə deyəcəkdi? Deməyəcəkdilərmi 
sənə nə lazımdı? Olmaya onlara deyəcəkdi
bəs üç ay bundan əvvəl ölmüş qızınızın 
başdaşındakı şəkli mənə niyə gülümsəyir? 
Azından soruşacaqdılar ki, sənə nə lazımdı, 
nə istəyirsən, niyə gəlibsən?
Nəhayət, qapı açıldı və başında tükləri 
biz-biz durdu. Qapını açan həmən qız idi, 
başdaşının üzərində şəkli olan, dizdən 
cins şalvar, nazik qırmızı parçadan 
kofta geymişdi, gur saçları çiyinlərinə 
səpələnmişdi. 
– Gülarə? – heyrətlə soruşdu.
– Hə, – qız başı ilə təsdiq elədi.
– Ağayeva?
– Aha!
– Siz sağsız?
– Necə yəni? – qız qaşlarını çatdı.
– Ölübsüz axı!
– Başın xarabdı?
Qız dedi və onun nə deyəcəyini 
gözləmədən qapını çəkib bağladı. Qapının 
ağzındaca donub qalmışdı, özünü ələ ala 
bilmirdi. Nələr baş verirdi, bu yuxuydu, ya 
reallıqdı? Qızın qəbri qəbiristanlıqdaydı, 
ölmüşdü. Özü də müdirin dediyinə görə, 
onu faciəli surətdə, zorlayıb öldürmüşdülər. 
Bu günsə özü qapını onun üzünə açdı. 
Maraq hər şeyə üstün gəldi, təzədən qapının 
düyməsini basdı, bu dəfə də qapını qız açdı,  
hirsliydi.
– Yenə nə lazımdı?
– Bağışlayın, inanmayacaqsız, amma 
qəbiristanlıqda sizin qəbriniz var. Başdaşının 
üzərində  öldüyünüz yazılıb. Ünvanınızı 
müdirdən alıb bura gəlmişəm.
– Nağıl danışırsan? – qız ona inanmırdı.
– İnanmırsan?
– Sən olsan inanarsan?

yazıçı sözü
31
USTAD 
dərgisi \ Fevral 2016
30
USTAD 
dərgisi \ Fevral 2016
– İnanmırsan,  gedək baxaq. Burdan on 
dəqiqəlik yoldu.
– Gedək, – heç gözləmədiyi halda qız  
razılıq verdi. 
Qız onun maşınına əyləşdi,  bu təklifi 
qəbul eləməyəcəyini gözləyirdi, qızın isə 
indiyə kimi tanımadığı, bilmədiyi birinin 
maşınına fikirləşmədən minməsi onu çaşdırsa 
da, sevindirdi. Bəlkə elə qız öz qəbirinə 
baxandan sonra hər şey aydınlaşacaqdı. Hər 
halda, bu sirrə qəbir sahibindən daha yaxşı 
aydınlıq gətirəcək birisini tapmaq olmazdı. 
Qəbiristanlığa kimi dinib danışmadılar, qız 
fikirli idi, pəncərədən çölə baxır, heç nə 
soruşmurdu.
Yalnız öz qəbirinin qarşısında qız 
canlandı, əvvəlcə gülürdü, ancaq yaxınlaşıb 
başdaşına baxandan sonra həyəcanlandı, 
nəsə demək istəyir, ancaq dili söz tutmurdu. 
Birdən dönüb ona baxdı və sapsarı saraldı, 
tir-tir əsirdi, gözləri alacalanmışdı.  
– Sənə bir şeymi oldu? – qızın qolundan 
yapışmaq istədi.
– Yaxın gəlmə! – qız qışqırıb geri çəkildi.
– Nə olub axı?
  – Qatil! Əclaf! 
Qızın qolundan yapışdı, heç nə başa düşə 
bilmirdi, birdən-birə buna nə oldu? Niyə 
ona qatil deyirdi, qızın çiyinlərindən yapışıb 
silkələyir, ancaq qız özünə gələ bilmirdi. Tora 
düşmüş quş kimi titrəyir, əlindən qurtarmaq 
istəyir, çabalayırdı. Qızı bir təhər dilə tutub 
maşına gətirdi, soyuducudan su şüşəsini 
götürüb üz-gözünə soyuq su çilədi.  Qız 
özünə gəlsə də, dili söz tutmurdu, nəhayət 
özünü ələ alıb danışmağa başladı. “Mən 
başdaşına, sonra da sənə baxan kimi hər şeyi 
xatırladım. Yağışlı bir axşam ad günündən 
çıxmışdım, küçənin işıqları sönmüşdü, 
avtobus da yox idi. Bir maşının gəldiyini 
görüb, taksi olduğunu zənn eləyərək əl 
elədim, maşın saxladı və mən də mindim. 
Həmin bu maşın idi, səndən başqa iki nəfər 
də var idi.  Biri uzun, arıq, daz, o birisi də 
ortaboylu idi, gözləri işıldayırdı. Düşmək 
istədim, qolumdan yapışıb qoymadınız, 
qışqırmayım deyə ağzımı tutdunuz. Sən 
deyirdin, buraxaq getsin, orda bəs qədər 
qız var, dostların isə razılaşmırdılar, – 
“Nə danışırsan, birinci dəfədi belə gözəl 
qız görürük. Öz xoşuyla minib, zorla 
mindirməmişik ki?” – deyirdilər. Nə qədər 
çalışdım, çabaladımsa, onların əlindən 
qurtara bilmədim, məni bir kafeyə gətirib, 
orda  növbə ilə zorladız”.
Lənət şeytana, qız doğrudan da dostlarını 
görübmüş kimi danışırdı, dediyi əlamətlər 
eynən dostlarına uyğun gəlirdi. Onun 
təkidi ilə qız yenidən danışmağa başladı: 
“Uzun dedi ki, bunu belə buraxmaq olmaz, 
yerimizi-yurdumuzu bildi, bizi tanıdı, gedib 
satacaq. Öldürməkdən başqa çarəmiz 
yoxdu. Ortaboylu oğlanla sən  məni boğub  
öldürdüz. Uzun sənə dedi ki, basdırmaq qaldı 
sənin boynunda, aparıb xarabalıq bir yerdə 
basdırarsan”.
“Sən bunları yuxuda görübsən, – qızı 
inandırmağa cəhd eləyirdi, – yaxşı, biz 
səni zorlayıb öldürmüşüksə, sən necə sağ-
salamat ola bilərsən? Olmaya öləndən sonra 
dirildin? Ölmüşdünsə, bizim danışdıqlarımızı 
necə eşidirdin? Amma bu qəbir məsələsi 
məni də çaşdırır, ölməyinə ölməyibsən, bəs 
bu qəbir kimindi? Kim səninlə belə zarafat 
eləmək fikrinə düşüb? Nəyə görə başdaşının 
üzərindəki şəklin mənə gülümsəyirdi? Bu 
suallara cavab tapmaq istəyirdim, tapa 
bilmədim, kələf bir az da dolaşdı”. 
Bir qədər  özünə gələn qız da çaşıb 
qalmışdı, sağ-salamatdısa, demək, kimsə 
onu öldürməmişdi, bayaq danışdıqlarını da 
yuxuda görmüşdü. Yuxuda niyə məhz onları 
görməsi, həm də olduğu kimi, qızın özünə də 
qəribə gəlirdi.
“Gedək səni aparım evinizdə qoyum, – 
qıza dedi, – unudaq bütün bunları. Bu dolaşıq 
işlərdən onsuz da bir şey başa düşmədim”.
Qızı qapılarının qabağında düşürtdü.
– Yenə görüşəkmi? – qızdan soruşdu, 
əslində isə bir daha bu qızla görüşmək 
istəmirdi.
– Yox! – qız hirslə deyib, qapını açaraq 
içəri keçdi, arxaya belə baxmadan çəkib 
bağladı. 
Bir müddət də dayanıb gözlədi, heç nə 
başa düşə bilmirdi. Soyuducudan soyuq su 
götürüb içdi, qərara aldı ki, işlərini qaydaya 
salıb, ucqar bir yerə çıxıb getsin, paytaxtın 

yazıçı sözü
31
USTAD 
dərgisi \ Fevral 2016
30
USTAD 
dərgisi \ Fevral 2016
səs-küyündən uzaq bir yerdə heç olmaya 
beş-on gün dincəlsin. Əsəbləri qaydasında 
deyildi, bu son hadisə isə onu büsbütün 
yordu, əldən saldı. 
***
Bu hadisədən bir həftə keçmişdi, artıq 
işlərini qaydaya salmışdı, istirahətə yola 
düşmək üçün hazırlıq görürdü. İşdən qayıdıb 
evə gedəndə maşınını polislər saxladı, 
özünə gəlməyə imkan vermədən qollarını 
qandallayıb şöbəyə apardılar. Onu burda 
dindirən müstəntiq dedi ki, Ağayeva Gülarə 
Çapar qızı bir həftə bundan əvvəl yoxa 
çıxıb. Onu son dəfə sənin  maşınına minən 
görüblər, gedib və bir daha qayıtmayıb. 
– Qayıdıb! – inamla dedi.
– Hara?
– Evlərinə. Mən onu gətirib qapılarının 
ağzında maşından düşürtmüşəm.
– Bəs sən onu hara aparmışdın?
– Qəbristanlığa.
– Ora niyə? – müstəntiq inamsızlıqla 
səsləndi.
– Qəbrini göstərməyə.
– Göstərdinmi? – müstəntiq istehza ilə 
gülümsəyirdi.
– Göstərdim! 
Başına gələnlərin hamısını, o cümlədən 
qızın ona dediklərini də müstəntiqə danışır, 
müstəntiq isə inamsızlıqla qulaq asırdı. Qızın 
hansı qəbiristanlıqda dəfn edildiyini öyrənib 
getdi və axşam təzədən onu yanına çağırdı. 
“Sən danışanda mən inanmamışdım, amma 
doğrudan da qəbiristanlıqda qızın qəbri 
var idi. Birinci dəfəydi hansısa manyakın 
zorlayıb öldürdüyü qızı belə təntənə ilə dəfn 
eləməsinin şahidi oluruq. Qəbiri açdıq. 
Qızın meyiti ordaydı,  ilkin ekspertiza təsdiq 
elədi ki, qız doğrudan da zorlanıb, sonra 
da boğularaq öldürülüb. Dostlarını da həbs 
elədik, bu qızı tanımadıqlarını, indiyə kimi 
haqqında belə eşitmədiklərini deyirlər, 
amma ortalıqda təkzibedilməz fakt var. 
Yeri gəlmişkən, dostların bu qızdan əlavə 
də xeyli qızı aldadıb, yoldan çıxararaq öz 
kafelərinə aparıb, orda zorlayıb, sonra da 
digər müştərilərə xidmət göstərməyə məcbur 
eləyirmişlər. Onları polislə hədələyən iki qızı  
öldürüb  yarımçıq bir tikintinin həyətində 
basdırıblar. Meyitləri də çıxarmışıq, şahidlər 
bu faktı təsdiq eləyiblər, ən qəribəsi isə 
dostların hər şeyi boyunlarına alsalar da, bu 
qızı tanımadıqlarını, öldürmədiklərini inadla 
deyirlər. Halbuki bir meyitin az, ya çox 
olması onların vəziyyətini dəyişdirməz. Bu 
işdə başqa qəribəliklər də çoxdu. Ekspertiza 
qızın üç ay bundan əvvəl öldüyünü deyir, 
qəbiristanlığın müdiriyyəti də bu faktı təsdiq 
eləyir. Di gəl qızın valideynləri qızlarının 
bu üç ayı onlarla birgə yaşadığını, bir həftə 
bundan əvvəl yoxa çıxdığını deyirlər. Qızlarını 
basdırmadıqlarını, bu məqsədlə qəbiristanlığa 
getmədiklərini desələr də, gözətçi də, 
qəbiristanlığın müdiri də üzləşmədə dəfnə 
gələnlərin çoxunu tanıdı. Biz bu gün axtarıb 
başdaşının hansı emalatxanada hazırlandığını 
öyrənmişik, üzləşmə keçirəcəyik, əgər daşı 
sifariş verənlərin qızın atası, qohumları 
olduğu təsdiq olunarsa, sənə kömək 
eləyəcəyəm”. 
– Demək, qız qəbirdəydi? – heyrətlə 
soruşdu.
– Hə.
– Həm də üç ay bundan əvvəl öldürülüb?
– Elədi.
– Onda mənimlə bir həftə bundan əvvəl 
qəbiristanlığa gedən qız kim imiş? 
– Səninlə qəbiristanlığa gedən elə həmən 
qız imiş. Bir həftə bundan əvvəl onu sənin 
maşınına minən görüblər.
– Bəs onda üç ay bundan əvvəl öldürülən 
qız kimdi? İndi bu qızların hansının ölümünü 
mənə sırıyırsız? 
– Bu qızların yox, bir qızın. Sadəcə, nəyə 
görəsə şahidlər, xüsusi ilə də qızın ata-anası 
tarixlərdə dolaşıqlığa yol verirlər.
Müstəntiq dediyi kimi də elədi, bir 
azdan onu geniş bir otağa apardılar, ondan 
başqa da burda on beş-iyirmi adam var 
idi. Müstəntiq daşyonanın gətirilməsinə 
göstəriş verdi. Qapqara şəvə saqqalı olan, 
sağlambədənli cavan oğlan içəri girəndə 
sanki çiyinlərindən yük götürüldü. Bu oğlanı 
tanımırdı, ilk dəfəydi görürdü, demək, oğlan 
da onu tanıya bilməzdi. Oğlan isə içəri girib 
adamları nəzərdən keçirən kimi gəlib onun 
qarşısında dayandı.

33
USTAD 
dərgisi \ Fevral 2016
32
USTAD 
dərgisi \ Fevral 2016
yazıçı sözü
33
USTAD 
dərgisi \ Fevral 2016
32
USTAD 
dərgisi \ Fevral 2016
– Buydu! – inamla dedi.
– Səhv eləmirsən ki?
– Yox, – oğlan başını yırğaladı, – pulumu  
qabaqcadan verdi, başdaşını da gəlib 
vaxtında apardı. Təzə model “BMW”-si var 
idi.
Polislər onu güclə qızın qohumlarının 
əlindən ala bildilər, qəzəblənmiş adamlar 
onu didib-parçalamaq, öldürmək istəyirdilər. 
Saçını yolur, paltarlarını cırıb dağıdır, harası 
gəldi təpik-yumruq ilişdirirdilər. Kameraya 
gətiriləndən sonra belə bir müddət özünə 
gələ bilmədi, bu adamlar ondan nə 
istəyirdilər, axı bu cinayətdən  xəbəri yox idi. 
Di gəl buna kimisə inandıra bilmir, yanıb- 
yaxılırdı.
Onu qəbirin üstünü götürən usta, orda 
işləyən fəhlələrlə də üzləşdirdilər, hamısı 
birağızdan işi onun gördürdüyünü deyirdilər. 
Hətta usta bir xeyli də razılıq elədi, guya 
haqlarını artıqlaması ilə veribmiş, elə buna 
görə də istəsə belə, onu unuda bilməzmiş. 
O isə bu adamları həyatında ilk dəfəydi 
görürdü. 
Sonra onu xəstəxanaya tibbi müayinəyə 
göndərdilər, müstəntiq ağlının, şüurunun 
qaydada olmadığı qənaətinə gəlmişdi. 
Həkimlər isə hərtərəfli müayinədən sonra 
tamamilə sağlam, normal adam olduğunu 
dedilər. Həkimlər haqlı idilər, indiyə kimi 
xəstələnməmiş, nə vaxtsa həkimə müraciət 
eləməmişdi.
Müstəntiq onu yanına çağırdı, – “Sənə  
köməyim dəyməyəcək, – dedi. – Fakt 
ortalıqdadı, deyək ki, qızı sən öldürməyibsən, 
bəs öldürmədiyin qız üçün niyə başdaşı sifariş 
verirdin? Nəyə görə tanımadığın, bilmədiyin 
qızı dəfn eləməliydin? Qaldı tarixlərdəki 
dolaşıqlığa, qəbri satan işçilərin dedikləri 
ilə qızın qohumlarının, qonum-qonşularının 
dediklərinin üst-üstə düşməməsinə, belə 
düşünürəm, biz bu məsələləri heç vaxt sona 
qədər aydınlaşdıra bilməyəcəyik, onu da 
düşünürəm ki, heç lazım da deyil. Ortalıqda 
cinayət və qatillər var, cinayət açılıb, qatillər 
həbs olunub. Bunları aydınlaşdırmışıq 
kifayətdir. Sənə yalnız bir köməyim dəyə 
bilər, tapşıraram, nə lazımsa, versinlər”.
Müstəntiq  gedəndən sonra acı-acı 
düşünürdü: “Mənə nə lazım olacaq, 
verələr, ya verməyələr. İşləmədiyim bir 
cinayətdən ötrü ittiham olunuram, məni 
öldürmək istəyirlər. Yaxşısı həmən gün 
dəfnə getməmək idi, getməsəydim, qızın 
şəklini görməsəydim, ağılsızlıq eləyib qızı 
axtarmasaydım, indi burda deyildim”.
Böyük qardaşı onunla görüşə gəldi, ona 
bir bağlama  verdi. 
– Çörəyin arasında lezva var, – pıçıltı ilə 
dedi.
– Nə? – inamsızlıqla soruşdu.
– Lezva.
– Nəyimə lazımdı, olmaya boğazımı 
kəsməliyəm?
– Boğazını yox, ay qoyun, venanı!
– Niyə, nədən ötrü?
– Niyəsini bilmirsən? 
– Bilmirəm! – səsi gəldikcə qışqırırdı.
Qardaşı nifrətlə başını yırğalayırdı: 
– Camaatın qızını zorlayırsan, öldürüb 
basdırırsan, amma niyəsini bilmirsən, hələ 
bir böyürürsən də. Bu maddə ilə türməyə 
düşəndə bilirsənmi neyləyəcəklər? Alçaldıb, 
işgəncə verə-verə öldürəcəklər. Orda 
yatanların anaları, bacıları, qızları çöldədi, 
sənin kimi manyakı bağışlamazlar. Sağ olsun 
müstəntiq, bizi ikinci rüsvayçılıqan qurtardı. 
Qardaşına qulaq asır, başa düşürdü ki, 
taleyi artıq həll olunub, kimsənin ona köməyi 
dəyə bilməz. Yer üzündə onu qurtaracaq, 
xilas eləyəcək qüvvə yoxdu. Əslində qardaşı 
ağıllı təklif eləyirdi.
– Sənə bir şey lazım olacaq? – qardaşı 
soruşdu.
– Hə, – dedi.
– Nə?
– Araq və yovşan.
– Gətirərəm, – qardaşı söz verdi.
– Qəbiristanlıq yovşanı olmasın, – 
arxadan qışqırdı, amma deyəsən,  qardaşı 
onu eşitmədi.

yaddaşımız üçün
33
USTAD 
dərgisi \ Fevral 2016
32
USTAD 
dərgisi \ Fevral 2016
33
USTAD 
dərgisi \ Fevral 2016
32
USTAD 
dərgisi \ Fevral 2016
istədi. Başa düşdü ki, özü zirvədədir, xalqı 
dərədə. İt boğuşduran xalqa povest yazırdı. 
Axundovun teatrı olmayan xalqa dram 
yazması kimi... Jurnal buraxırdı. Oxucularını 
özü yaradırdı. 
Jurnalının şöhrəti ölkələri aşdı. İllər 
keçirdi, o, doldurduğu bir anketə peşəsini 
“jurnalist” kimi qeyd etdi. Yazıçı yox. 
Ömrünü ədəbiyyatdan çox oxuculara həsr 
etdi. Bircə onu deyim ki, yazısıyla Təbrizdə 
fahişəxana bağlatdırdı. Yazıçısı fahişəxana 
bağlatdıran başqa xalq varmı bu dünyada?!
Mirzə Cəlil insan kimi heç də inqilabi 
keyfiyyətlərə malik deyildi. Ünsiyyətə 
girməyi sevmirdi. Əleyhinə çoxlu yazılar 
yazılırdı. Dostu, demək olar ki, yox idi. 
Başının üstünə yazıb yapışdırmışdı ki, 
salamlaşanda əl verməyin. Bu qədər xəstəhal 
bir vasvasılığı vardı. Tanısaydınız, insan 
kimi çox sevməzdiniz bəlkə. Amma xalqı 
yolunda yanan və bunu bircə dəfə də dilinə 
gətirməyən bir ocaq idi. Bu ocaqdan çox 
ürəklərə qığılcım düşəcəkdi. O ocaqla əsrlər 
qızınacaqdı. 
Bu adam Azərbaycan jurnalistikasını 
yaradacaqdı. Axundovdan sonra 
ölgünləşən Azərbaycan dramaturgiyasını 
dirildəcəkdi. Sabiri yetişdirəcəkdi. Üzeyir 
bəyi yetişdirəcəkdi. Amma heç kimlə əllə 
görüşmək istəməyəcəkdi.
İndi yuxarı başa çıxartdığınız o Bakı 
milyonçuları var ha, onlar muzdlu qatil tutub 
Tiflisə göndərəcəkdilər. O qatili təsadüfən 
Tiflis polisi həbs edəcəkdi. Üstündə də iki 
tapança. Etiraf edəcəkdi ki, muzdlu qatildir, 
Mirzəni vurmağa gəlib. Mirzə revolver 
alacaqdı, üstündə gəzdirəcəkdi. O silah yüz il 
sonra açılıb Rafiq Tağını öldürəcəkdi. 
Üç dəfə evlənəcəkdi. İki arvadı da 
öləcəkdi. İlk arvadı öldükdən sonra qızına 
baxa bilməyəcək, bir gün susmadan ağlayan 
qızını aparıb quyuya atmaq istəyəcək, yoldan 
qayıdacaqdı. Qızının qatili olmayacaqdı, 
minlərlə qızın gözünü açacaq, onları maarif 
nuruna boyayacaqdı. Müəllim kimi evlərə 
gedib qız uşaqlarını məktəbə gətirtmək üçün 
yalvaracaqdı. 
Evləndiyi ikinci arvadı əsəb xəstəsi 
olacaqdı. Dözəcəkdi ona. Deyinmələrinə, 
Qan Turalı
Ustad
U
stad deyəndə mənim 
gözüm qarşısında 
Mirzə Cəlil canlanır. 
Mən bu dünyada Mirzə 
Cəlildən usta yazıçı tanımıram. 
Onu zəmanə özü yaratmışdı, 
təbiət özü yaratmışdı. Lakin 
bütün dahilər kimi Mirzə 
Cəlil anlaşılmaq dərdi ilə 
üzləşdi. Mistika kimi çıxmasın, 
başımıza gələn bütün bəlaların 
kökündə də Mirzə Cəlili 
anlamamaq dayanır.
“Zira o hər şeydən əvvəl inqilabçı idi”. 
Engels bu sözü Marks haqqında deyib. Biz də 
Mirzə Cəlil haqqında deyək. Bəli, o, inqilabçı 
idi. Amma onun inqilabçılığı zorən idi. 
1894-cü ildə, cəmi 28 yaşında Azərbaycan 
ədəbiyyatının ən ali əsərini yaratmışdı. 
“Danabaş kəndinin əhvalatları”nı deyirəm. 
Nobel verilmədiyi zamanlardır. Amma bu 
cür şedevrə imza atan adam nə deyirdi? 
“Yazaram, amma inanmıram ki, oxuyalar”. 
Və o şedevri qırağa qoyub yazdığını oxutmaq 

yaddaşımız üçün
35
USTAD 
dərgisi \ Fevral 2016
34
USTAD 
dərgisi \ Fevral 2016
tikanlı sözlərinə. Pristav olmaq istəyəcəkdi 
bu illərdə. Alınmayacaqdı. Tiflisə gedəcəkdi. 
Arvadı orda öləcəkdi. Jurnalist olacaqdı. 
Hər gün Zeynəb ağanın qəbrinin üstünə gül 
qoyacaqdı. Əsəb xəstəliyindən ölən arvadını 
heç zaman unutmayacaqdı.
Bu şəxsi problemlər məngənəsindən 
boğulan qaradinməz, tündməcaz adam 
Sabirin ölümü ilə dərin depressiyaya 
düşəcəkdi. Bir müddət yazmayacaqdı. Hətta 
jurnalı bağlamaq haqqında düşünəcəkdi. 
Amma etməyəcəkdi. Dostunun intiqamını 
sonuna qədər alacaqdı. O intiqam savaşı hələ 
də davam edir.
Qəribəsi odur ki, həm Cənubi 
Azərbaycandakı Azadistan hökumətindən, 
həm də Azərbaycandakı Şura hökumətindən 
maarif naziri postu təklifini alacaqdı. Amma 
rədd edəcəkdi. Təbrizdən Bakıya gələcək və 
bütün Azərbaycan ziyalıları Mirzə Cəlilin 
mənəvi övladlarıdır. İspan ziyalısını Servantes 
yaratmayıb. İngilisi Şekspir. Amerikanı 
Mark Tven. Rusu Tolstoy. Fransızı Hüqo. 
Amma Mirzə Cəlil təkcə müasirlərinin deyil, 
özündən sonrakı bütün ziyalıların ürəyinə işıq 
salacaqdı.
 
Mirzə Cəlil özündən sonrakı bütün 
ziyalı nəslinin yaradıcısı olacaqdı. Çünki 
Mirzə Cəlili Azərbaycan özü yaratmışdı, 
zəmanə özü yaratmışdı.
Bir yuxu görmüşdü ömrünün son 
illərində. Dar bir otağa salırlar Mirzəni. 
Bircə yer var işıq düşən. Oranı da kərpiclə 
hörürlər. Yalvarır, “məni işığa həsrət 
qoymayın”, – deyir. Amma aman yoxdur, 
kərpicləri hörürlər. Bax, o, Mirzə deyil 
əslində. O, bizik, bizim bəlalı xalqımızdır. 
O işıq da Mirzənin işidir, o işıq Mirzədir, o 
pəncərə Mirzədir.
CƏLİL
MƏMMƏDQULUZADƏ
jurnalı buraxmağa davam 
edəcəkdi.
Jurnala  “Allahsız” 
adı qoyacaqdılar. Məktəb 
yaşlarından Allahsız olan 
Mirzə bunu özünə dərd 
edəcəkdi. Çünki onun qayəsi 
başqaydı. O, ürəklərə maarif 
nuru səpmək istəyirdi. Amma 
adı “kiçik burjua yazıçısı” 
kimi damğalanacaqdı. 
Kasıblığa tərk ediləcəkdi. 
Qızınmaq üçün əlyazmalarını 
yandıracaqdı. Yanvar ayının 
ilk günlərində gözünü 
dünyaya yumacaq, son 
sözü isə “Mithət gəlmədi?” 
olacaqdı. 
Hə, Mithət... Mirzədən altı 
ay sonra gənc yaşında vərəm 
olan Mithət... Quyuya atmaq 
istədiyi qızı Münəvvərin 
zürriyyəti olmayacaqdı. 
Digər oğlu Əhməd isə II 
Dünya Müharibəsi illərində 
İrana gedəcək və geri 
qayıtmayacaqdı. Mirzənin 
bu torpaqlarda heç bir izi 
qalmayacaqdı. Amma bunlar 
bioloji məsələlərdir. Çünki 

Каталог: sntazmedia -> edbyoxl0


Поделитесь с Вашими друзьями:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   16


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©www.azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə