Telman qulġyev



Yüklə 2.82 Kb.
Pdf просмотр
səhifə8/10
tarix29.05.2017
ölçüsü2.82 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10

Qızdırma-titrətmə  (Büt.Ģ.)  –  istilik  artır,  adam 
titrədir, iĢtaha pozulur. Ovmaqla (masaj etməklə), banka 
salmaqla tərləmə yolu ilə sağaldılır. 
Qızılca (Büt.Ģ.) – əsasən uĢaqlarda baĢ verir. Ġstilik 
artır,  bədəndə  qırmızı  tumurcuqlar  əmələ  gəlir.  Belə 
xəstələri  soyuqdan  qoruyurlar.  Qorxulu  xəstəlik  oldu-
ğundan el arasında belə deyilir: “Qızılca al elər, hərdən 
bir xial (xəyal) elər”. Qızılcaya tutulan adama eĢĢək sü-
dü  içirirlər.  Qazax,  Tovuz  Ģivələrində  qızılcıx,  Salyan 
Ģivəsində isə qızılcıq adlanır [20, s.133]. 
DaĢyaman (Büt.Ģ.) – yaman ĢiĢ. 
DaĢçibanı (Büt.Ģ.) – diĢin dibi ĢiĢir, ağrı verir. Mə-
məli üzərliyi qaynadıb suyu ilə ağzı yaxalayır, diĢin üs-
tünə gəvən yağı qoyurlar. 
Doqquzdonu (Büt.Ģ.) – böyük irinli yaradır. Bağa-
yarpağı qoymaqla, zəyərək bitkisini südlə qaynadıb yax-
maqla  sağaldılır.  Ə

nou

  Ģəklində  Bakının  Novxanı  və 
ġağan  kənd  leksikasında  da  eyni  mənada  iĢlədilir  [95, 
s.202]. 
Ənov  (N., Q., Cava.)  –  qarın xəstəliyi. Kal meyvə 
yemək  nəticəsində  əmələ  gəlir.  Ənovu  müalicə  etmək 
üçün  ciyitkan  (gicitkən)  və  ya  qaraxor  //  xətmi 
otlarından dəmləyib içirlər. 
Ġlancıx (Büt.Ģ.) – sümük vərəmi. 
Korçiban  (Büt.Ģ.)  –  irinli  yaradır.  Bağayarpağı 
qoymaqla,  zəyərək  bitkisini  süddə  qaynadıb  məlhəmi 
qoymaqla sağaldılır. 

 
 
 
 
 
166 
Girgi (Q., Cava.) – yığıntı; qəbz. 
Göyöskürəx

  (Büt.Ģ.)  –  bronxların  iltihabı  nəticə-
sində arasıkəsilmədən öskürmək. 
Savda yeli (Büt.Ģ.) – dəri xəstəliyi. Xəstəliyə tutu-
lan hissə qızarır, ĢiĢir və su verir. Xəstəliyə tutulan ada-
ma Ģətərə və piĢpiĢə arağı içirdilir. ġətərə otunun qurusu 
ilə xına isladılıb yaranın üstünə çəkilir. 
Sarıyara  (Büt.Ģ.)  –  dəri  xəstəliyi.  Yara  su  verib 
quruduqda  sarı  rəng  alır.  Buna  görə  də  sarıyara  adlanır. 
Yaranı sağaltmaq üçün cırtanquĢ otunu və yaxud qarpız 
qabığını  yandırıb  külünü  yağla  qarıĢdırıb,  alınan  məl-
həmi yaraya bir neçə dəfə sürtmək lazımdır. 
ÜĢgünnüx

 (Q., Cava.)  – (üçgünlük) ağız boĢluğu-
nun iltihabı. Zəylə çay sodası ilə müalicə edilir. 
Xənəzir (Q., Cava.) – zob, çinədan, boğaz uru. 
Xəfənəx

 (Büt.Ģ.) – bronxit astma. 
Xoruzbeçə  (Q.,  Cava.)  –  qadın  xəstəliyi;  ana  bət-
nində uĢağı tələf edən xəstəlik. Kəkrə otunun toxumu və 
darı döyülüb yeyilir. Lənkəran Ģivəsi leksikasında beçə-
xor həmin mənanı ifadə edir [20, s.65]. 
Heyzə  //  he

zə  (Büt.Ģ.)  –  Bir  neçə  növ  yeməyi, 
Ģirniyyat  və  çərəzi  həddən  artıq  yeməklə  yaranan  nara-
hatçılıq. Bəzən zəhərlənmə diaqnozu da qoyulur. Gülab 
içirdilir. Zirəni qaynadıb suyunu verirlər. 
Çiban  (Büt.Ģ.)  –  dəri  xəstəliyi.  Korçibanın  müali-
cəsi kimi sağaldırlar. 

 
 
 
 
 
167 
Çırtıx // sızax (Büt.Ģ.) – səpki. Ġnsan bədənində ki-
çik qırmızı səpkilər əmələ gəlir, sonra irinləyir. Müalicə 
olunmaq  üçün  Sirab,  Vayxır,  Darıdağ,  Parağa  mineral 
sularında 10-15 dəfə yuyunmaq məsləhət görülür. 
ġirinyara (Büt.Ģ.) – irinli dəri xəstəliyidir. Dərinin 
rəngi qızarır, bərk ağrı verir. Çörək qaynatması qoyulur. 
Acıxəmrə (xəmir mayası), qətxəmrə (Ģəkərlə hazırlanan 
xəmir) ilə müalicə olunur. 
ġoba (Büt.Ģ.) – qrip. 
 
b) Heyvan xəstəlikləri 
 
QaĢqa yara (Büt.Ģ.) – mal-qarada olan yara adı. 
QuĢkeçər  (Büt.Ģ.)  –  qoyunun  dal  qıçlarının 
tutulması. 
Dabax  (Büt.Ģ.)  –  dabax  mal-heyvanın  dırnağında, 
ağzında  olar  (C.).  Davax  Ģəklində  Tovuz  rayonunun  Ģi-
vələrində  də  eyni  mənada  iĢlədilir  [20,  s.162].  Ağızdan 
dabax  olan  heyvan  yem  yeyə  bilmir,  ağzından  su  gəlir. 
Dırnaqdan  dabaq  olan  heyvanlar  yeriyə  bilmir.  Qatran, 
ağ neft sürtməklə müalicə edilir. 
Dalax  (C.)  –  su  vaxtını  keçirən  heyvanlarda  olur. 
Qazax  rayonu  Ģivələrində  də  eyni  mənanı  verir  [20, 
s.167]. 
DaĢırqamax (C., P., Buz.) – mal-qaranın ayaqları-
nın daĢlı yerdə zədələnməsi. 
DilbaĢ  (Büt.Ģ.)  –  qaramalın  dilinin  üstündə  əmələ 
gələn  səpki  xəstəliyi.  “Gənə  inəx

  dilbaĢ  olub,  yemə 

 
 
 
 
 
168 
baxmır”  (C.).  DilbaĢ  olan  malın  dilinin  üstündəki  səp-
kilərin bir neçəsini iynə ilə deĢib qanadır, yaraları duzla 
masaj  edirlər.  DilbaĢ  //  dilxırtma  ġamaxı  rayonu  leksi-
kasında da həmin mənada da iĢlədilir [20, 162]. 
Yanıqara (C., P., Buz.) // qarayara (Əks.Ģ.) – mal-
qarada olan  yaranın bir növü. “Yanıqara heyvana düĢsə 
salamat buraxmaz, öldürər” (C.). 
ġirnəx

 // sadırramax (C., P., Buz.) – qoyunun quy-
ruğunun altında əmələ gələn səpki. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 
169 
TOXUCULUĞA AĠD SÖZ VƏ TERMĠNLƏR 
a) Toxuculuqda lazım olan materiallar 
Yun növlərinə aid sözlər: 
Alayun (Büt.Ģ.) – qara, qırmız və ağ yunun qarıĢığı. 
Qarayun (Büt.Ģ.) – qara rəngli yun. 
Qəzil  (Büt.Ģ.)  –  keçi  tükü.  Salyan,  Yardımlı,  Zən-
gilan,  Cəbrayıl  rayonları  Ģivələrində  də  eyni  mənada 
iĢlədilir [20, s.126]. 
Qılan  yun  (C.,  P.,  Buz.,  Nəza.,  D.,  Yu.,  Au., 
Güla.) – cod yun. 
Qırmızı yun (Büt.Ģ.) – qırmızı rəngli yun. 
Qlox  (C.,  P.,  Buz.,  Güla.)  //  qırın-qırtı  (Əks.Ģ.)  – 
qırxım yerindən yığılan yun. 
Yapağı  yun  (Büt.Ģ.)  –  yazda  qoyundan  qırxılan 
yun;  zərif  yun.  Yapağ  //  yapağı  [22,  s.218]  Ģəklində 
Quba 
rayonunda 
və  yapağı  formasında  Qazax 
rayonunun DaĢ Salahlı, Borçalının Sabirkənd [20, s.241] 
Ģivələrində eyni mənada iĢlədilir. 
Yolma yun (Büt.Ģ.) – əl ilə yolunan yun. 
Yun  (Büt.Ģ.)  –  bir  yaĢdan  sonra  qoyundan  yazda 
qırxılan yun. 
Güzəm (Büt.Ģ.) – payızda qırxılan yun. Sabirabad, 
ġirkan,  Bakı,  Quba,  Yardımlı  dialekt  və  Ģivələrində  də 

 
 
 
 
 
170 
eyni mənanı verir [22, s.218]. Güz əski türkçədə “payız” 
deməkdir. 
Südgülyun (C., P., Buz., Güla.) – ağ, qırmızı qarı-
Ģıq yun. 
Tiftix  (Büt.Ģ.)  –  keçi  qəzilinin  dibində  olan 
yumĢaq tük. 
Qeyddemək olar ki, bu sözlərin əksəriyyəti dialekt 
xüsusiyyəti daşıyır. 
 
BaĢqa materiallara aid sözlər: 
Arqaç  (Büt.Ģ.)  –  hananın  eninə  toxumaq  üçün  ha-
zırlanan ip. Bu söz ġəki və Ağdam Ģivələrində eynilə iĢ-
lədilir.  Arğac  Ģəklində  Qazax,  Salyan,  Cəbrayıl  dialekt 
və Ģivələrində eyni mənanı bildirir [20, s.39]. 
Əlçim (Büt.Ģ.) – ip əyirmək üçün təmiz daranmıĢ əl 
böyüklükdə  yun.  Salyan,  Göyçay  Ģivələrində  də  həmin 
mənada iĢlədilir [20, s.216].  
ƏriĢ (Büt.Ģ.) – hananın uzununa uzadılmıĢ – Ģaquli 
iplər.  Qazax  rayonunda  DaĢ  Salahlı  kəndində  [22, 
s.215], Göyçay Ģivələrində [96, s.12] eyni mənanı verir. 
Düx

 (Büt.Ģ.) – cəhrənin iyinə sarılmıĢ konus Ģə-
killi  ip.  ġəmkir,  Tovuz  rayonlarında  düxcə.  ġamaxıda 
dükcə Ģəklində eyni mənanı verir [20, s.209]. 
Yumax (Büt.Ģ.) – yumru top kimi sarınmıĢ ip. 
Mənix

  (C.)  //  kələf  (Büt.Ģ.)  –  oturmuĢ  vəziyyətdə 
bardaĢ  quraraq  iki  dizə  xaç  Ģəkilli  sarınmıĢ  ip.  Kələçi 

 
 
 
 
 
171 
sözü  Qazax  dialektində  kiçik  kələf,  kələfin  bir  hissəsi 
mənasını bildirir [20, s.256]. 
Xam ip (Büt.Ģ.) – əyrilib boyanmamıĢ ip. 
Hilmə  (C.)  //  ilmə  (Büt.Ģ.)  –  gəbəni  toxuyarkən 
əriĢ-arğacın arasından ipin bir dəfə keçirilməsi. 
Xırxovlamax  (C.)  // kırtızlamax (Əks.Ģ.)  –  ipi ha-
zırlamaq;  naziltmək.  Kırtızlamax  sözü  Cəbrayıl  rayonu 
Ģivələrində  kirtiĢləmək  Ģəklində  eyni  mənanı  verir  [20, 
s.263]. 
Ə

i

rməx

 (Büt.Ģ.) – ip əyirmək, üĢələməx

 (Büt.Ģ.). 
Ġki  yumağı  qoĢalayıb  yenidən  əyirmək.  Borçalı 
mahalının Qaçağan kənd Ģivəsində də eyni mənanı verir 
[22, s.243]. 
 
b) Toxuculuqda istifadə edilən əĢya və  
alət adları 
 
Darax (Büt.Ģ.) – yun daranan alət. 
Kirkit  (Büt.Ģ.)  –  dəmirdən  hazırlanmıĢ  toxuculuq 
aləti.  Bu  söz  eyni  mənada  qərb  qrupu  dialekt  və  Ģivə-
lərində iĢlənir [22, s.222]. 
Kırtız (Büt.Ģ.) // xırxov (C.) – ipi hamarlamaq, na-
ziltmək  üçün  iĢlədilən  alət.  Kırtız  sözünün  ifadə  etdiyi 
mənanı  Cəbrayıl  rayonunda  kirtiĢ  sözü  ifadə  edir  [20, 
s.263]. 
TeĢi (Büt.Ģ.) – ip əyirmək üçün ağacdan hazırlanan 
alət; əl iyi. Qubadlı, Cəbrayıl, ġuĢa bölgələrində da eyni 
mənada iĢlənir [20, s.376]. 

 
 
 
 
 
172 
Həvə  (Büt.Ģ.)  –  ilmələri  bərkitmək  üçün  iĢlədilən 
alət. Bu söz Tovuz rayonunda həvə Ģəklində, Qazax ra-
yonunda  hüə  Ģəklində,  [22,  s.247]  Bakı,  [95,  s.198]  və 
Gəncədə  həvə  Ģəklində,  Gədəbəydə  höə  Ģəklində  [20, 
s.429] iĢlənməkdədir. 
Hana (Büt.Ģ.) – toxuculuq dəzgahı. “Bizdə  yer ha-
nası, göy hanası olur” (C.). 
Cəhrə (Büt.Ģ.) – ip əyirən dəzgah. 
 
Cəhrənin hissələri: 
Qol (Büt.Ģ.) – cəhrənin qolu. 
Qulaxcıx (Büt.Ģ.) – cəhrənin iyini hərəkətə gətirən 
göndən hazırlanmıĢ qayıĢ. ġəkidə qulax, Gəncədə qulax 
// qulaxca sözləri qulaxcıx mənasında iĢlənir [20, s.153]. 
Ġy (Büt.Ģ.) – ip sarınan polad məftil. Göyçay rayo-
nunun  Qarayazı  kənd  Ģivəsində  də  eyni  mənanı  verir 
[96, s.47]. 
Yastıq (Büt.Ģ.) – cəhrənin yerə oturan hissəsi. 
KiriĢ (Büt.Ģ.) – cəhrəni iĢlədən ip. Tovuz, Cəbrayıl 
rayonlarında da eyni mənada iĢlədilir [20, s.263]. 
Tağalax (Büt.Ģ.) – cəhrənin iyinə salınan dairə Ģə-
killi  fanerka.  Ağdam,  Culfa,  ġuĢa  rayonlarında  da  eyni 
mənada iĢlədilir [20, s.370]. 
Top (Büt.Ģ.) – qolla birlikdə cəhrəni hərəkətə gəti-
rən hissə. 
 
Göy hanasının hissələri: 

 
 
 
 
 
173 
Hana  ağacı  (Büt.Ģ.)  –  iki  böyük  ağacdır  və  yerə 
basdırılır. 
Ox (Büt.Ģ.) – hanada iki dənə ox olur (Au.). 
Çüy // pahaz (Büt.Ģ.) – oxları bərkitmək üçün iĢlə-
dilən taxta mıx. 
Kücü  ağacı  (Büt.Ģ.)  –  hananın  qabaq  tərəfindən 
eninə uzadılan ağac. 
Kücü sümbəsi (Büt.Ģ.) – kücü ipi sarımtıl çubuq. 
Ağız sümbəsi (Büt.Ģ.) – ağızlıqdakı çubuq. 
Dal payası (Büt.Ģ.) – kücü ağacının arxa tərəfindən 
hananın eninə uzadılan yoğun ağac. 
Qoltux ağaĢları (Büt.Ģ.) – oxu saxlamaq üçün yer-
dən iki tərəfdən qaldırılan ağaclar. 
 
Yer hanasının hissələri: 
Mıx  (Büt.Ģ.)  –  evin  içərisində  dörd  yerə  çalınan 
mismar. 
Paya  (Büt.Ģ.)  –  əriĢ-arğacı  bərkitmək  üçün  yoğun 
ağac. 
QılıĢ  (Büt.Ģ.)  –  yer  hanasında  iĢlədilən  taxtadan 
olan alət. 
Çatma  (Büt.Ģ.)  –  hananı  saxlamaq  üçün  üç 
ağacdan ibarət olub, baĢ-baĢa hananın ortasında çatılır. 
 
Keçə hazırlamaqda iĢlədilən sözlər: 
Atıcı  (Büt.Ģ.)  //  həllac  (Büt.Ģ.)  –  keçə  salan  adam. 
Atıcı  sözü  qərb  qrupu  dialekt  və  Ģivlərində  [22,  s.232], 

 
 
 
 
 
174 
hallac  Ģəklində  də  ġamaxıda,  hallaĢ  Ģəklində  Laçında 
eyni mənada iĢlədilir [20, s.418]. 
Yay (Büt.Ģ.) – yunu atan alət. 
Toxmax  (Büt.Ģ.)  –  yayı  iĢlətmək  üçün  taxta  alət. 
hər ikisinə yay – toxmaq deyilir. 
Karxana  (Büt.Ģ.)  –  keçəçilikdə  üstünə  yun 
döĢəmək üçün iĢlədilən material. 
PiĢməx

 (Büt.Ģ.) – keçənin hasil olması. 
Culfa (Q., Cava., Qi.) – keçə salan adam. 
 
Toxuculuq məhsulları: 
Palaz (Büt.Ģ.). 
Karbıt  (Büt.Ģ.)  //  garbit  –  palazadan  qalın  və 
üstündə müxtəlif naxıĢları olur. 
Kilim (Büt.Ģ.) – garbıtın bir növü. 
Gəbə (Büt.Ģ.). 
Cecim (Büt.Ģ.). 
Corab (Büt.Ģ.). 
Kəndir (Büt.Ģ.) – ip. 
Çatı (Büt.Ģ.) – keçi qəzilindən hörülən ip. 
Örkən (Büt.Ģ.) – keçi qəzilindən hörülən yoğun və 
uzun ip. 
Sicim (Büt.Ģ.) – yundan, qəzildən hazırlanan uzun ip. 
Qolbağ  (C.)  –  çobanların  qoyunu  qollarına  bağla-
dıqları yundan hazırlanan nazik ip. 
Xurcun  (Büt.Ģ.)  –  minik  heyvanlarının  üstünə 
atılır. Ġki gözdən ibarətdir. Bu gözlərə yük yığılır. 

 
 
 
 
 
175 
Həyvə (C.) // heybə (Büt.Ģ.) – yundan toxunan, bir 
adamın çiynində daĢıdığı çanta. 
Çul  (Büt.Ģ.)  –  yəhərin  altına  salmaq  üçün  yundan 
toxunur. 
 
Toxuculuq  məhsullarına  salınan  gül  və  ya 
naxıĢ adları: 
Ağız yeləni (Büt.Ģ.) – ilk baĢlanğıc. 
Mıncıx  (Büt.Ģ.)  –  gəbənin  dörd  tərəfi  boyunca 
muncuq kimi düzülən naxıĢ. 
Dəvəboynu  (C.,  P.,  Buz.,  Güla.,  Au.)  –  dəvənin 
boynunun təsviri. 
BuĢqu  (Büt.Ģ.)  –  gəbəyə,  karbıt  və  kilimə  salınan 
bıçqı diĢlərinin təsviri. 
SiçandiĢi  mıncıx  (C.)  –  siçan  diĢləri  kimi  incə 
naxıĢ. 
BuĢqu yelən (C.) – gəbənin ilk baĢlanğıcında  salı-
nan diĢ-diĢ naxıĢ. 
Ġtəyağı (Büt.Ģ.) – it ayağının təsviri. 
Qətdan gülü (Büt.Ģ.) – qənddanın təsviri. 
Toyuxəyağı (Büt.Ģ.) – toyuq ayağının təsviri. 
DöĢəmə (C.) – gəbənin yeri. 
Alma gülü (Büt.Ģ.) – alma təsviri. 
Gül (Büt.Ģ.) – gəbəyə, kilimə salınan gül. 
AğaĢ gülü (Büt.Ģ.) – ağac təsviri. 
Ulduz gülü (Büt.Ģ.) – ulduz təsviri. 

 
 
 
 
 
176 
Tısbağa naxıĢı (Au.) – tısbağa çanağının üstündəki 
naxıĢın təsviri. 
Badnus gülü (Büt.Ģ.) – padnos təsviri. 
Mövyarpağı  naxıĢı  (Büt.Ģ.)  –  üzüm  yarpağının 
təsviri. 
Piala (Au.) – piyalə təsviri. 
ÇeĢni  (Büt.Ģ.)  –  surət.  Yeni  toxunan  xalçaya  sal-
maq üçün baĢqa xalçadan seçilən naxıĢ. 
 
 
 

 
 
 
 
 
177 
 
VƏHġĠ HEYVAN, QUġ VƏ HƏġƏRAT ADLARI 
a) VəhĢi heyvan adları
 
Av (Büt.Ģ.) – dağ keçisi. 
Qızqapan  (Q.,  Cava.,  T.,  N.,  Ç.)  –  kərtənkələdən 
kiçik  olur.  Kiçik,  inkiĢaf  etməmiĢ  ayaqları  ilə  cəld  hə-
rəkət  edir.  Boğazının  altı  ağ,  qalan  hissələri  çil-çildir. 
Quraqlıq yerdə yaĢayır. 
Çöl piĢiyi (Büt.Ģ.) – yazı piĢiyi. 
DaĢ kərtənkələsi (Büt.Ģ.) – varan. 
Qeyd: Naxçıvan şivələrində vəhşi heyvan adlarının 
əksəriyyəti ədəbi dildə olduğu kimi işlənir. 
b) VəhĢi quĢ adları 
Qara sığırçın (Büt.Ģ.) – sığırçının bir növü. 
QəmiĢ quĢu (Q., Cava.) – qamıĢlıqda yaĢayan quĢ. 
Qurbağa quĢu (Q., Cava.) – qurbağa səsi çıxardan 
quĢdur və su kənarında yaĢayır. 
Qəcələ  (Büt.Ģ.)  –  sağsağan.  Culfa  və  Ordubad  ra-
yonlarında da eyni mənada iĢlədilir [20, s.130]. 
Qəcir (C.) – qaraquĢ. 
Qurule

ləx

 (Büt.Ģ.) – iri arı quĢu. 
Çölgöyü (Büt.Ģ.) – çöl göyərçini. 

 
 
 
 
 
178 
ġanapipix

  (Büt.Ģ.)  //  hibob  (Q.,  Cava.)  //  bubob 
(C.). 
Qeyd:  rayon  ərazisində  yaşayan  quşların  əksəriy-
yətinin adı ədəbi dillə müştərəkdir. 
c) HəĢərat adları 
Acı  milçəx

  (Büt.Ģ.)  –  qara  milçəkdir,  ağcaqanad 
kimi qan sorur. 
Ananqız (Büt.Ģ.) – parabüzən. 
AlmaquĢu (C.) – alma ağacında olan qanadlı həĢərat. 
Biçinçi (Büt.Ģ.) – məzarçı böcək. 
Bızbıza (Q., Cava.) – may böcəyi, pıspısa. 
Qara  büvə  (Büt.Ģ.)  –  iri  qara  rəngli  zəhərli  hö-
rümçək. 
Qanadlı qarıĢqa (Büt.Ģ.) – qanadları olan qarıĢqa. 
Qara qarıĢqa (C.) – adi qarıĢqa. 
Sarı qarıĢqa (Büt.Ģ.) – kiçik sarı rəngli qarıĢqa. 
Qara əxrəb (Büt.Ģ.) – qara əqrəb. 
Sarı büvə (Büt.Ģ.) – sarı rəngli zəhərli iri hörümçək. 
Qızıl milçəx

 (Q., Cava.) – göy iĢıldayan milçək. 
QılıĢlı səquqa (Q., Cava.) – iri boz rəngli çəyirtkə. 
Danaburnu (Əks.Ģ.) // bizoburnu (C.) – danadiĢi. 
YaĢıl  səquqa  (Büt.Ģ.)  –  çəmənlikdə  yaĢayan  ot 
rəngli çəyirtkə. 
Yeriti (Büt.Ģ.) – yer qarıĢqası. Torpaq rəngli qarıĢ-
qaya  oxĢar  həĢəratdır.  Torpağın  altında  yaĢayır.  Yuvası 

 
 
 
 
 
179 
oymaq  Ģəkilli  olur,  ora  baĢqa  həĢərat  düĢdükdə  onları 
çəkib torpağın altına aparıb qidalanır. 
Kor milçəx

 (Büt.Ģ.) – kiçik milçəkdir. Əsasən ba-
taqlıq  yerdə  olur.  Topa  Ģəklində  uçurlar,  adamın  və  ya 
heyvanların  gözünə  girirlər,  buna  görə  də  kor  milçək 
adlanır. 
Gecə bızbızası (Büt.Ģ.) – otlaq gənəsi. 
Gecə kəpənəyi (sova.) – gündüz tovuzgözlüsü. 
Gənə  (Büt.Ģ.)  –  mal-qarada  olan  kiçik  qırmızı 
rəngli həĢərat. 
Suqurdu (Büt.Ģ.) – çirkli sularda olan qırmızı qurd. 
Səquqa  (Büt.Ģ.)  –  iri  yastı  boz  rəngli  həĢəratdır. 
Mal-qaranın yelininə yapıĢaraq qidalanır. 
Mal zəlisi (Büt.Ģ.) – yaĢıl zəli. 
Mici  (C.)  –  kiçik  qırmızı  rəngli  yastı  həĢəratdır, 
mal-qaranın dərisinə yapıĢaraq qidalanır. 
Mığmığ (Büt.Ģ.) – ağcaqanad. 
Qeyd:  bəzi  həşərat  adları  –  kəpənək,  taxtabiti, 
xallı  kəpənək,  hörümçək  və  s.  adları  ədəbi 
dillə müştərəkdir. 
 
 
 

 
 
 
 
 
180 
 
MƏĠġƏT LEKSĠKASINA AĠD SÖZLƏR 
 
Binaların, evlərin hissələri və  
tikinti materialları 
 
Buxarı (Büt.Ģ.) – divarda olan soba. 
QapıbaĢı  (Büt.Ģ.)  –  qapı  və  ya  pəncərənin  üstünə 
atılan Ģalban və yaxud beton dirək. 
Qəfxana // qəfəxana (Q., Cava., N., Ç., Güz., T.) – 
dəhliz;  koridor.  Ordubad  dialektində  çayxana  Ģəklində 
eyni mənada iĢlədilir [20, s.123]. 
Əldamı (Q., Cava.) // qaradam (C.P.Buz.) – anbar. 
Zirzəmi  (Q.,  Cava.,  N.,  Güz.,  T.)  //  badval 
(Əks.Ģ.). 
YaĢmax  (Büt.Ģ.)  –  qapı  və  pəncərənin  örtülən 
hissəsinə vurulan nazik taxta (reyka). 
Kürsü  (Büt.Ģ.)  –  qıĢda  evi  qızdırmaq  üçün  təndir 
düzəldilir,  onun  üstünə  isə  taxtadan  böyük  taxt  düzəl-
dilib qoyulur. 
Mor (Büt.Ģ.) – damın üstünə tökülən nəm torpaq. 
Möhrə (Büt.Ģ.) – divar tikmək üçün hazırlanan pal-
çıq.  Palçıq  divar,  palçıq  bina  mənasında  da  iĢlədilir. 
Göyçay Ģivələrində də eyni mənanı verir [96, s.23]. 
Pərdi (Büt.Ģ.) – tavan. 
PuĢqax (Büt.Ģ.) – evin bucağı, küncü. 
Səki  (Büt.Ģ.)  –  binanın  qarĢısında  xüsusi  düzəl-
dilən,  üzərinə  beton  tökülən,  yaxud  daĢ  düzülən  gediĢ-
gəliĢ, dincəlmək üçün nəzərdə tutulan sahə. 

 
 
 
 
 
181 
Sərmöhrə (Büt.Ģ.) – binanın sonuncu hörgüsü. 
Təndirəsər (Büt.Ģ.) – çörək biĢirilən yer: təndir damı. 
Tir  //  ağaĢ  (Əks.Ģ.)  //  atma  (C.)  –  binanın  üstünə 
atılan dirək. 
Him (Büt.Ģ.) – binanın özülü. 
Çilix

 (C., P., Buz. ) – binanın üstünə döĢənən taxta. 
 
Ev avadanlıqlarının adları 
 
Yasdığ,  balıĢ,  döĢəx

,  yorğan,  döĢəx

cə,  yorğança, 
mələfə (döĢəkağı), dəsdərxan (xırda çörək süfrəsi), sıfra 
(xamır  süfrəsi),  istəkan  dəsmalı  kimi  ev  avadanlıqları 
bütün Ģivələrdə müĢtərək Ģəkildə iĢlədilir. 
 
MəiĢətdə iĢlədilən qab-qacaq adları 
 
Həvəx

dəstə,  çömçə,  çilosüzən  (aĢsüzən),  irəfətə  (la-
vaĢ  biĢirərkən  iĢlədilən  əĢya),  duvax  (C.)  //  daĢ  (Büt.Ģ.)  – 
kündəyayan,  axlov  (oxlov),  istəkan,  zir  (nəlbəki),  çaydan, 
çaynix

, qəfədan, süddan, sac, tava, teĢt, cam və s. 
 
 
 
 
Dulusçuluq məmulatı 
 
Bardax  (kiçik  su  qabı),  qədələ  küvə  (kiçik  küpə), 
qılplı  küpə,  kərə  küpə  (qulpsuz  küpə),  əkənəx

  (xəmir 

 
 
 
 
 
182 
qabı),  küp,  xum,  qüçüxyatan  (banka),  lüləyin,  nehrə, 
se

i

n, səhəng, parĢ, çölməx


 
Dulusçuluğa aid sözlər 
 
At kürə – alt kürə 
Üs kürə – üst kürə. Hər iki kürədə qəlibdən çıxmıĢ 
əĢyalar biĢirilir. 
Çarx  –  kürənin  içərisində  yerləĢir  və  çiy  əĢyalar 
biĢirilmək üçün onun üstünə düzülür. 
ġiĢ – kürədən əĢyaları çıxartmaq üçün iĢlənən alət. 
Qabdüzəldən – dulusçu. 
Kürəçi – kürəni yandıran adam. 
Qeyd:  dulusçuluqla  rayonun  Təzəkənd  kəndində 
məşğul  olmuşlar.  Ona  görə  də  burada 
verilən sözlər həmin kənd şivəsinə aiddir. 
 
MəiĢətdə iĢlədilən alətlər 


Поделитесь с Вашими друзьями:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©www.azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə