Telman qulġyev



Yüklə 2.82 Kb.
Pdf просмотр
səhifə6/10
tarix29.05.2017
ölçüsü2.82 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10

YumĢax  buğda  (Büt.Ģ.)  –  qırmızı,  qılçıqlı,  tüksüz 
sünbülləri olur. Dəni qırmızı və yumĢqadır. 

 
 
 
 
 
131 
Bərk  buğda  (Büt.Ģ.)  –  sünbülləri  ağ,  qılçıqlı,  tük-
süzdür. Dəni ağ və bərk buğdadır. 
Ağ  buğda  (Büt.Ģ.)  –  ağ,  qılçıqlı,  hamar  sünbülə 
malikdir. Dəni ağ və bərk olur. 
Qırmızı  buğda  (Büt.Ģ.)  –  sünbülləri  qırmızı,  qıl-
çıqlı, tüksüzdür. Dəni qırmızıdır. 
 
c) BaĢqa dənli bitkilər 
 
Darı (Büt.Ģ.) – xırda sarı dənə malikdir. Kol Ģəkilli 
bitkidir, sallaq süpürgə Ģəklində olur. 
Çəltix

 (Büt.Ģ.) – sünbülcükləri qılçıqlı, küləĢi sarı, 
dəni ağdır. 
Qaraqılçıx  çəltix

  (Büt.Ģ.)  –  qonurumtul-qırmızı 
qılçıqları olan sarı rəngli sünbülcükləri vardır. 
 
TAXILÇILIQLA ƏLAQƏDAR OLAN  
BAġQA SÖZLƏR 
 
Bafa (Büt.Ģ.)  –  biçinçinin bir əli dolana qədər  biç-
diyi taxıl. Qərb qrupu dialekt və Ģivələrində də eyni mə-
nada iĢlədilir  [22, 199]. 
Bağ (Büt.Ģ.) – 4-5 bafa bir yerdə bağlandıqda. 
Püfə (Büt.Ģ.) – küləĢ tayasının yerində qalmıĢ narın 
saman. 
Kozar (Büt.Ģ.) – taxıl döyülərkən əzilməyən sünbül. 
Çət (Büt.Ģ.) – taxıl qırıntısı. 

 
 
 
 
 
132 
Sürmə (Büt.Ģ.) – taxıl xəstəliyi. Sünbül yetiĢərkən 
dən əvəzinə qara toz əmələ gəlir. 
HeĢan (Büt.Ģ.) – xırmanda yerə yayılmıĢ sünbül. 
Kəpəx

 (Büt.Ģ.) – çəltikdən çıxan zibil. 
Zılıf  (Büt.Ģ.)  –  çəltiyin  içərisində  darıya  oxĢar 
bitki. ġəki dialektində su

luf Ģəklində eyni mənada iĢlə-
dilir  [50]. 
Savrıx (Büt.Ģ.) – taxılı küləyə ataraq təmizləmək. 
Bəlim (Büt.Ģ.) – döyülmüĢ çəltikdən çıxan küləĢ. 
Qeyd: bəndəm,  dərz,  pəncə,  taya,  xirmən/xırman 
sözləri ədəbi dillə müştərəkdir. 
BECƏRMƏ VƏ SUVARMA ĠLƏ ƏLAQƏDAR  
OLAN SÖZ VƏ TERMĠNLƏR 
Arx (Büt.Ģ.) – su arxı. 
Arx  (Əlia.,  Cava.,  Q.,  Sova.)  –  xiyar  əkmək  üçün 
düzəldilən lək (kərdi) – on arx gülbəsərim var (Q.). 
Ağız (Büt.Ģ.) – arxın ağzı, ləkin ağzı. 
Bənd  //  bət  (Büt.Ģ.)  –  su

n  qabağını  kəsəllər,  ona 
bət deyərix

 (C.). 
ġırım  (Büt.Ģ.)  –  səpin  zamanı  sahədə  yaranan ciz-
gilərə deyilir. 
Kərdi (Büt.Ģ.) – kiçik sahələrə ayırılmıĢ əkin yeri. 
Ləx

 (C.) – çəltik əkilən yer. 
Sərəci  (Büt.Ģ.)  –  lək  və  yaxud  kərdilərin  kənarına 
toplanan torpaq. 

 
 
 
 
 
133 
Xərə  (C.,  P.,  Buz.)  –  sahə  Ģumlanan  zaman  arada 
qalan  əkilməmiĢ  yer.  Xərə  Ģəklində  ġahbuz  rayonunda, 
xərəx

  formasında  isə  Qazax    [20,  s.409]  rayonunda 
iĢlədilir. 
XiĢdəx

 (Büt.Ģ.) – üçbucaq yerə deyilir. 
Xalı (Büt.Ģ.) – əkilməmiĢ sahə. 
Oturax yer (C.) – rahat su içən yer. 
YamaĢ (C., P., Buz.) // qaçax (Naza., D., Au., Yu.) 
// yalax (Əks.Ģ.) – su durmayan yer. 
Mora (Büt.Ģ.) – əkini suvarmaq üçün sahədə açılan 
arx. 
BaĢqov mora (C., P., Buz.) – baĢ mora. Böyük sa-
hədə bir-iki belə mora çəkilir. 
Qola

rma  mora  (C.,  P.,  Buz.)  –  baĢ  moralardan 
ayrılan bir neçə kiçik mora. 
Selləmə suvarma (Büt.Ģ.) – suçunun nəzarət etmə-
diyi halda su sahəni basır. Buna selləmə deyilir. 
Torpax  suyu  (Büt.Ģ.)  –  toxum  səpiləndən  sonra 
verilən  su.  Buna  xəkov  suyu  da  deyilir.  Ağcabədi 
rayonu Ģivələrində toxum suyu deyilir  [61]. 
Ləlov  //  dilov  (Büt.Ģ.)  –  ikinci  su.  Ləl  –  qiymətli 
daĢ, dil – ürək deməkdir. Hər iki halda ikinci suyun va-
cibliyi bildirilir. 
Dənov  (Büt.Ģ.)  –  dördüncü  su.  Məhsul  yetiĢən  za-
man verilən su. 
BAĞÇILIQ VƏ ÜZÜMÇÜLÜYƏ AĠD SÖZ VƏ 
TERMĠNLƏR 

 
 
 
 
 
134 
Möv  (Büt.Ģ.)  –  üzüm  kolu,  tənək.  MövəĢə  forma-
sında Cənubi Azərbaycanda da iĢlədilir [20, s.330]. 
Haça (Büt.Ģ.) – tənəyin qaldırıldığı ağac. 
Mövrə  (Nəza.,  D.,  Yu.,  Au.)  –  üzümün  kəsilmiĢ 
çubuqları. Mörə Ģəklində Qubadlı rayonu Ģivələrində də 
eyni mənanı verir  [20, s.330]. 
Kəsməx

 (Au) – quru budama. 
ġiĢəx

  möv  (Büt.Ģ.)  –  ilk  bəhər  gözlənilən  üzüm 
kolu. 
Kudara  (Au.)  –  daldırma.  Üzüm  kolunu  artırmaq 
üçün tənəyin bir qolunu ayırıb yerə basdırmağa deyilir. 
Yarma peyvas (Büt.Ģ.) – calaq növü. 
Üsküx

 peyvas (Büt.Ģ.) – göz calağı. 
Milax  (Büt.Ģ.)  –  salxımı  hündür  yerdən  asıb  qıĢa 
saxlamağa deyilir. 
Üzüm növləri 
Ağ Ģanı (Büt.Ģ.). 
Qara Ģanı (Büt.Ģ.). 
Qızıl üzüm (Büt.Ģ.). 
Hanaqırma (C., P., Buz.) // hənəqırma (Mya., Ca-
va.,  Q.,  Sova.)  payızda  yetiĢən  üzüm  növüdür.  Gilələri 
iri,  göy  rəngdə  olur,  baxanda  tumları  görsənir.  Əsasən 
milaxda  asılaraq  qıĢ  aylarına,  Novruz  bayramına  sax-
lanılır. 
Xəlili  (Büt.Ģ.)  –  tezyetiĢən  dənəsiz  ağ  süfrə  üzü-
müdür. Qabığı zərif olduğundan tez əzilir. 

 
 
 
 
 
135 
KürdəĢi  (Büt.Ģ.)  –  salxımları  sıx  giləli  olur.  Gilə-
ləri ətli və Ģirin olur. 
Nəbi üzümü (C.) – iri və uzunsov gilələri olur. Gi-
ləsi ətli və xoĢ tamlıdır. Bu  üzüm də təzə halda yeyilir, 
həm də qurudulur. 
KiĢmiĢi (Büt.Ģ.). 
Ağ kiĢmiĢi (Büt.Ģ.). 
Kələmpiri  (C.)  –  payızda  yetiĢən  iri  giləli  üzüm 
növüdür. Göy gilələri çətin əzilən və dadsızdır. Cəhridə 
bu üzüm həmçinin dadsız üzüm də adlandırılır. 
Əskəri  (Büt.Ģ.)  –  avqust  ayında  yetiĢir.  Sarı  zərif 
və dənəsiz gilələri ətli və olduqca tamlıdır. 
PiĢiyi  (Büt.Ģ.)  –  salxımları  sıx  kiçik  giləli  olur. 
Sentyabrın  axırında  yetiĢən  piĢiyi  üzümü  həm  yeyilir, 
həm də Ģərab istehsalında istifadə olunur. 
Göaldərə (Büt.Ģ.) – göy aldərə. Ġri salxımları olur. 
Böyük  göy  gilələri  uzunsovdur.  Qabığı  qalın  olduğun-
dan süfrəyə verilmir. Əsasən Ģərabçılıq üçün becərilir. 
Ağaldərə  (Büt.Ģ.)  –  quruluĢca  göy  aldərə  növünə 
oxĢayır, ancaq gilələri ağa çalır. 
Südağ (C., Nəza., D., Yu., Au.)  – gilələri süd rən-
gindədir. 
Keç

iəmcəyi (C.) // inəyəmcəyi (Əks.Ģ.) – uzunsov 
gilələri  olduğu  üçün  belə  adlandırılır.  Süfrə  üzümü  nö-
vünə aiddir. 

 
 
 
 
 
136 
Gülabı (Büt.Ģ.) – salxımı iri və seyrəkdir. Çəhrayı 
gilələri  xeyli  iri,  ətli  və  davamlıdır.  Əsasən  süfrəyə 
verilir. 
Mələyi  (Büt.Ģ.)  –  qaragiləlidir,  Ģərab  üzümüdür. 
Gilələri iri, ətli və suludur. 
ġəfe

i

  (Büt.Ģ.)  –  salxımları  və  gilələri  iridir.  Çəh-
rayı gilələri uzunsov olub, ətli və tamlıdır. Əsasən süfrə 
üçün istifadə edilir. 
Ağ üzüm (Büt.Ģ.). 
Qara üzüm (Büt.Ģ.). 
Alma növləri 
Qırmızı alma (Büt.Ģ.). 


ü

d alması (Büt.Ģ.). 
Cıralma (Büt.Ģ.) – kiçik və turĢ olur. 
Darabas alma (C., P., Buz., Nəza., D., Yu., Au.) – 
böyük, qırmızı-göy alma. 
Kəpəx

  alma  (Büt.Ģ.)  –  balaca,  sarı  rəngli  yumĢaq 
almadır. 
MeyxoĢ alma (Büt.Ģ.) – turĢməzə alma. 
Payız alması (Büt.Ģ.) – payızda yetiĢən alma. 
TurĢ alma (Büt.Ģ.). 
ġirin alma (Büt.Ģ.). 
Ağ alma (Büt.Ģ.). 
Anton alma (Büt.Ģ.). 
Armud növləri 

 
 
 
 
 
137 
Dağ armıdı (C., P., Buz.) – dağda bitən armud. 
Qara  armıd  (C.)  –  Göyçay  Ģivələrində  qaratulux 
armıt deyilir  [21, s.16]. 
Sarı  armıd  (C.)  –  yayın  axırlarında  yetiĢir.  Kiçik 
sarı rəngli meyvə ətli və sulu olur. XoĢ ətirə malik olan 
bu meyvə çox tamlıdır. 
TurĢu armıdı (C., P., Buz., Güla.) – meĢədə bitir, 
kiçik meyvələri olur. Payızda yığıb duza qoyurlar. 
Adamboğan  armıd  (C.)  –  yeyilməyən  meĢə 
armudu. 
Çarxı  armıd  (C.,  P.,  Buz.,  Güla)  //  qızıl  armıd 
(Əks.Ģ.)  –  iri  qırmızı-sarı  rəngli  armuddur.  Ətli,  sulu 
meyvə ətirli və tamlıdır. 
Palçıx armıd (C.) – dadsız armud. 
Əndirgan  armıd  (Büt.Ģ.)  –  böyük  armuddur.  Göy 
rəngli meyvə, xoĢ iyə və yaxĢı tama malikdir. 
Uzunboğaz  armıd  (C.,  Pbuz.,  Güla)  –  Göyçay 
Ģivələrində bardaxboğaz armıd  [21, s.16] adlanır. 
Qoz növləri 
Cəviz (Büt.Ģ.) – qoz. 
Kətənköynəx

 cəviz (Büt.Ģ.) – nazik qabıqlı qoz. 
Kor cəviz (C.) – içi olmayan qoz, puç. 
Kağızı (Büt.Ģ.) – ağ, çox nazik qabıqlı qoz. 
Alça növləri 

 
 
 
 
 
138 
Qırmızı alça (Büt.Ģ.). 
Sarı alça (Büt.Ģ.). 
Göycə  –  ilk  dəfə  yetiĢən  göy  rəngli  Ģirin  alça. 
Əsasən calaq yolu ilə artırılır. 
Vələs alça (Büt.Ģ.) – Ģirin iri alça. 
Payız alçası (Büt.Ģ.) – payızda yetiĢən alça. 
TurĢ alça (Büt.Ģ.). 
Cır alça (Büt.Ģ.). 
ġirin alça (Büt.Ģ.). 
Peyvəs  alça  (C.)  –  baĢqa  alça  növündən  calaq 
edilən, həm tez yetiĢir, həm də Ģirin olur. 
Yapon alça (Büt.Ģ.). 
Mələs alça (C., P., Buz., Nəza.. D., Au., Yu.) – ca-
laq yolu ilə yetiĢdirilir. Böyük, göy rəngli Ģirin alça nö-
vüdür. 
Ərik növləri 
Badam  ərix

  (Büt.Ģ.)  –  badam  dənəsinə  oxĢadığı 
üçün bu ad verilmiĢdir. Böyük ağ-çəhrayı ərikdir. 
CamıĢ  ərix

  (C.,  P.,  Buz.,  Güla.)  –  böyük  yumru 
ərikdir. 
Qığ ərix

 (Büt.Ģ.) – kiçik ərik. 
Ağ ərik

 (Büt.Ģ.) – ağ rəngli iri ərik. 
Naxçıvan əriyi (C.) – tez yetiĢən ağ-çəhrayı ərik. 
Acıdənə (Büt.Ģ.) – tumu acı olan ərik. 
ġalax  ərix

  (Büt.Ģ.)  –  uzunsov  iri  ərikdir.  Sarımtıl 
meyvə ətirli və tamlı olur. 

 
 
 
 
 
139 
Ekiz  ərix

  (Cava  Q.)  –  dənəsinin  içərisində  iki 
tumu olan ərik. 
Abtalıb əriyi (C.) – Abtalıb adlı Ģəxsin yetiĢdirdiyi 
ərik növü. Ağ-çəhrayı böyük ərikdir. 
Haxverdi əriyi (Q., Cava., Sova., Mya.) – Haqver-
dinin yetiĢdirdiyi ərik. Ġri, uzunsov meyvədir. 
Ağqırmızı  ərix

  (C.)  –  ağ-qırmızı  rəngli  yumru 
ərikdir. 
Novrəst ərix

 (N.) – tez yetiĢən ərik növüdür. 
Tut növləri 
BənəvĢə tut (C., P., Buz., Güla.) – ağ-qırmızı tut. 
Bedana tut (Büt.Ģ.) – dənəsiz tut. 
Dana tut (Büt.Ģ.) – dənəli iri tut. 
Peyvas  tut  (Büt.Ģ.)  –  tez  yetiĢən  tut.  Ağ  tut,  qara 
tut, cır tut ədəbi dldə müĢtərək Ģəkildə iĢlənir. 
BaĢqa meyvə növləri 
Nar  –  turĢ  nar,  meyxoĢ  nar,  cır  nar,  Ģirin  nar,  gü-
ləĢə nar (Büt.Ģ.). 
Heyva (Büt.Ģ.). 
Albuxara (Kəza., D., Au., Yu.) – gavalı. Göstərdi-
yimiz  kənd  Ģivələrində  qara  albuxara,  sarı  albuxara 
növləri də var. 
Alı (Q., Cava) – gavalı. 
ġəfdəli (Büt.Ģ.) – Ģaftalı. 

 
 
 
 
 
140 
Hülü (Əks.Ģ.) // hulu (C.). 
Əncir (Büt.Ģ.) – incir//əncir. 
Ġydə – cır iydə, xurma iydə (C.).  
Badam, zoğal, püstə, gilas (ağ gilas, qara gilas, gi-
lənar), Ģampan gilənarı (Büt.Ģ.) kimi meyvə adları ədəbi 
dillə müĢtərək Ģəkildə iĢlənir. 
Üzümdə olan xəstəliklər 
Qara  çor  (Büt.Ģ.)  –  yarpağın  üstü  qəhvəyi-qonur, 
altı isə ağ ləkələrlə örtülür. Xəstəliyə qarĢı göydaĢ məh-
lulu ilə sönmüĢ əhəng məhlulu qarıĢdırılıb çilənir. 
Qırmızı  çor  (Büt.Ģ.)  –  yarpaqlar  qızarıb  quruyur, 
sonra isə tənək zoğları qurumağa baĢlayır. 
Gücü  (Büt.Ģ.)  –  sarı  sarmaĢıq.  Sarı-çəhrayı  rəngli 
yarpaqsız bitkidir. Gövdəyə və yaĢıl zoğlara sarmaĢır və 
zoğun Ģirəsini sorur. ZədələnmiĢ tənəklər zəifləyir, zoğ-
ları pis inkiĢaf edir. 
Göbələx

  xəstəliyi  (Büt.Ģ.)  –  əvvəlcə  tənəklər  so-
luxmağa  baĢlayır,  yarpaqları  bürüĢüb  yığılır.  Beləliklə, 
bütün kol büzüĢür və qısa müddətdə quruyur. 
 

 
 
 
 
 
141 
HEYVANDARLIQ 
YaĢa görə inəyin növləri  
a) diĢilərdə: 
bizov  (C.)  //  (Əks.Ģ.)  –  bir  günlükdən  altı  aylığa 
qədər yaĢı olan inək balası. 
Dana (Büt.Ģ.) – altı aylıqdan bir yaĢa qədər. 
Qısırəmən (Büt.Ģ.) – bir yaĢdan iki yaĢa qədər. 


ə

 (Büt.Ģ.) – iki yaĢdan üç yaĢadək. 
Ġnəx

 (Büt.Ģ.) – üç yaĢda və yuxarı. 
Bu  sözlərin  əsas  qismi  (inək,  buzov,  dana)  ədəbi 
dildə müĢtərəkdir. 
b) erkəklərdə: 
Erkəx

  bizav  (Büt.Ģ.)  –  bir  günlükdən  altı  aya 
qədər. 
Erkəx

 dana (Büt.Ģ.) – altı aydan bir yaĢa qədər. 
Erkəx

  qısırəmən  (Büt.Ģ.)  –  bir  yaĢdan  iki  yaĢa 
qədər.  Bir  ildən  sonra  qısır  qalan  inək  balasına  süd 
verirsə qısırəmən deyilir. 
Cöngə (Büt.Ģ.) – iki yaĢdan sonra. 
Buğa (Büt.Ģ.) – üç yaĢdan sonra törədici erkək mal. 
Öküz // kəl-kal (Büt.Ģ.) – üç yaĢda axtalanmıĢ mal. 
Qeydbunların  bir  qismi  dialekt  xüsusiyyəti 
(bizav, qısırəmən və s.) daşıyır. 

 
 
 
 
 
142 
Rəng və baĢqa əlamətlərinə görə inək növləri 
Alma inəx

 (C.) – tünd qırmızı rəngli. 
Bəzəx

 inəx

 (C.) – dərisi zolaqlı inək. 
Bozov  inəx

  (C.)  //  boz  inəx

  (Büt.Ģ.)  –  boz  rəngli 
inək. pələbıynız (C.) // yapıx bıynız. Buynuzları yanlara 
əyilən  inək.  Qazax  rayonunun  Köçəskər  və  Muğanlı 
kəndlərində pələ sözü eyni mənada iĢlədilir  [19, s.232]. 
Sarı inəx

 (Büt.Ģ.) – sarı rəngli. 
ġeĢbıynız inəx

  (C.)  //  ġeĢəbıynız  inəx

  (Büt.Ģ.)  – 
buynuzları  düz  qalxan  inək.  Göyçay  Ģivələrində  belə 
inəklərə ĢiĢbuynuz deyilir  [21, s.20]. 
YaĢa görə camıĢ növləri 
Balax (Büt.Ģ.) – bir günlükdən bir yaĢa qədər. 
Kəlçə (Büt.Ģ.) – iki yaĢa keçmiĢ erkək bala. 
Avara (Büt.Ģ.) – üç yaĢa keçmiĢ diĢilər belə adlanır. 
Göyçay  Ģivələrində  avara  bir  yaĢlı  camıĢ  balasına 
deyilir    [21,  s.20].  ġəki  dialektində  isə  avara  sözü  eyni 
mənada iĢlədilir  [50, s.195]. 
Kəl (Büt.Ģ.) – üç yaĢdan yuxarı erkək camıĢ. 
CamıĢ (Büt.Ģ.) – üç yaĢ və yuxarı diĢi camıĢ. 
 
 
MAL-QARADAN ALINAN MƏHSULLAR 

 
 
 
 
 
143 
Bunlara aid söz və terminlər 
Ağuz  (Büt.Ģ.)  –  təzə  doğmuĢ  heyvandan  sağılan 
süd.  Qərb  qrupu  dialekt  və  Ģivələrinin  əksəriyyətində 
ağız Ģəklində, Qazax rayonunun Köçəskər kənd Ģivəsin-
də  isə  ağızdıx  formasında  eyni  mənada  iĢlədilir    [22, 
s.196]. 
Kələkey (Büt.Ģ.) – təzə doğmuĢ heyvandan birinci, 
ikinci gün sağılan südün (ağuzun) biĢirilməsindən alınan 
ağartı.  Ordubad  dialektində  kələkey.  Kəlbəcər  və  ġah-
buzda kələkə Ģəklində eyni mənanı verir [20, s.255]. 
Bulama (Büt.Ģ.) – ağuzun südlə qarıĢdırılıb biĢiril-
məsindən alınan ağartı. 
Qara  qatıx  (Büt.Ģ.)  –  yağ  çıxartmaq  üçün  çalınıb 
dəridən hazırlanmıĢ eymədə (tuluqda) saxlanılan qatıq. 
Qurut  (Büt.Ģ.)  –  süzülüb  qurudulmuĢ  ayran.  Qərb 
qrupu  dialekt  və  Ģivələrində  qurut  sözü  eyni  mənada 
iĢlənir [20, s.209]. 
Lor (Büt.Ģ.) – pendir suyundan hazırlanan ağartı. 
Sarı yağ (Büt.Ģ.) – Ģit yağ. 
Sərmə  pənir  (Büt.Ģ.)  –  üzünün  yağı  yığılmıĢ 
süddən alınan pendir. 
Sərmə süd (Büt.Ģ.) – üzü yığılmıĢ süd. 
Süzmə qatıx (Büt.Ģ.) – suyu süzülmüĢ qatıq. 
Üzdü süd (Büt.Ģ.) – yağlı süd. 
Üzdü pənir (Büt.Ģ.) – yağlı pendir. 

 
 
 
 
 
144 
Üzsüz  pənir  (Büt.Ģ.)  //  öküz  pəniri  (Q.,  Cava., 
Mya.,  Sova.,  N.)  –  yağsız  süddən  hazırlanmıĢ  pendir 
(yağsız pendir). 
Üzsüz süd (Büt.Ģ.) – yağı çıxarılmıĢ süd. 
Xama  (Büt.Ģ.)  –  emal  maĢınında  süddən  ayrılmıĢ 
yağ;  südün  üzü.  Eyni  mənada  qərb  qrupu  dialekt  və 
Ģivələrində də iĢlədilir [22, s.244]. 
Çalası  (Büt.Ģ.)  –  qatıq  mayası.  Çalası  sözü  Tovuz 
və Gəncə Ģivələrində də eyni mənanı verir  [20, s.433]. 
Qeyd:  rayon  şivələrində  işlənən  mal-qaradan 
alınan  məhsullara  aid  söz  və  terminlərin 
bir  qismi  ədəbi  dillə  müştərəkdir.  Belə 
sözlərə aşağıdakılar misal ola bilər: ayran, 
qatıq, qaymaq, kərə, pənir (pendir), şor. 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 
145 
YAġA GÖRƏ QOYUN VƏ KEÇĠ NÖVLƏRĠ 
a) Qoyun növləri 
DiĢi quzu (Büt.Ģ.) – bir günlükdən altı aylığa qədər 
olan qoyun balası. 
DiĢi toxlu (Büt.Ģ.) – altı aylıqdan bir yaĢa qədər. 
ġiĢəx

 (Büt.Ģ.) – bir yaĢdan iki yaĢa qədər. 
Kəzyazma (Büt.Ģ.) – bir bala doğandan sonra. ġəki 
dialektində kezazdıran formasında buğaya gəlmə vaxtını 
ötürən mala deyilir  [50, s.195]. 
ÜĢdoğar  (Büt.Ģ.)  –  üç  bala  verəndən  sonra  diĢilər 
belə adlanır. 
Erkəx

  quzu  (Büt.Ģ.)  –  bir  günlükdən  altı  aylığa 
qədər. 
Erkəx

  toxlu  (Büt.Ģ.)  –  altı  aylıqdan  bir  yaĢa 
qədər. 
Erkəx

  (Büt.Ģ.)  –  bir  yaĢdan  iki  yaĢa  qədər  olan 
axtalanmıĢ qoyun. 
Övəc  (C.)  //  övəĢ  (Büt.Ģ.)  –  iki  yaĢdan  sonra  ax-
talanmıĢı. 
Əzman (C.) // dizman (Büt.Ģ.) – üç yaĢdan sonra. 
QaradıĢ (Büt.Ģ.) – beĢ yaĢda erkək qoyun. 
Davar (Büt.Ģ.) – qoyun-keçi. 

 
 
 
 
 
146 
Qeyd:  qoyun  növlərinə  aid  olan  sözlərin  əksəriy-
yəti (gəzyazma, üşdoğar və s.) dialekt xüsu-
siyyəti daşıyır. 
 
Törədici erkəklər: 
ġiĢəx

 qoĢ (Büt.Ģ.) – qoç iki yaĢda. 
ÖvəĢ qoĢ (Büt.Ģ.) – iki yaĢdan sonra. 
ÜĢqarıĢan qoĢ (Büt.Ģ.) – üç dəfə qoyuna qatılan. 
b) Keçi növləri 
Oğlax (Büt.Ģ.) – bir günlükdən altı aya qədər. ġəki  
[195,  s.195]  dialektində  və  Göyçay    [96,  s.20] 
Ģivələrində o

lax // oğlax Ģəklində eyni mənada iĢlədilir. 
Qidix

  //  çəpiĢ  (Büt.Ģ.)  –  altı  aylıqdan  bir  yaĢa  qə-
dər. Qidik Ģəklində Goranboy rayonunda yeni doğulmuĢ 
keçi balasına deyilir [20, s.130]. 
Küvər (Büt.Ģ.) – bir yaĢdan sonra diĢi keçi. 
Keçi (Büt.Ģ.) – iki yaĢdan sonra. 
Dibir  //  dübür  (Büt.Ģ.)  –  bir  yaĢdan  iki  yaĢa  qədər 
erkək  keçi.  Ağcabədi  rayonu  Ģivələrində  diĢilər  də  belə 
adlanır (diĢi dıbır) [61,s.49]. 
Sibir (Büt.Ģ.) – üç yaĢlı erkək. 
Se

i

z (Büt.Ģ.) – dörd yaĢlı erkək. 
Təkə  (Büt.Ģ.)  –  iki  yaĢdan  yuxarı  olan törədici er-
kək keçi. 
Xar  (Büt.Ģ.)  –  üç  yaĢlı  axtalanmıĢ  erkək  keçi.  Xar 
sözü  eyni  mənada  Culfa  rayon  ərazisində  də  iĢlədilir 

 
 
 
 
 
147 
[20,  s.406].  Bakı  dialektində  isə  həmin  mənanı  xərtəkə 
sözü verir [95, s.203]. 
ErkəĢ  (Büt.Ģ.)  –  sürünün  qabağında  gedən  erkək 
keçi.  Erkəç  Ģəklində  Qazax  rayonunda,  ərkəc  formasın-
da  isə  Salyan  rayonunda  həmin  mənada  iĢlədilir  [20, 
s.211]. 
 
QOYUN VƏ KEÇĠNĠN RƏNGLƏRĠ  
VƏ BAġQA ƏLAMƏTLƏRĠ 
a) Rənginə görə qoyun növləri 
Ağ qoyun (Büt.Ģ.). 
AğqarabaĢ qoyun (Büt.Ģ.) – baĢı qara ağ qoyun. 
Ağqaraö

z qoyun (Büt.Ģ.) – qaragöz, ağ qoyun. 
Ağqula

xallı (Büt.Ģ.) – ağ, qulağında xalı olan qoyun. 
Ağqula

qara (Büt.Ģ.) – ağ, qulağı qara qoyun. 
Ağ azıqara (Büt.Ģ.) – ağzı qara ağ qoyun. 
Ağ kərə qoyun (Büt.Ģ.) – qulaqsız ağ qoyun. 
Ağ kürə qoyun (Büt.Ģ.) – yarımqulaq ağ qoyun. 
Ağ sis qoyun (C., P., Buz.) – ağzı sarı ağ qoyun. 
Qara qoyun (Büt.Ģ.) – qara rəngli qoyun. 
Qarala (C., P., Buz.) – qara ağ yunlu qoyun. 
Qara saqqar (C., P., Buz.) – baĢı ağ, qara qoyun. 
Qırmızı qoyun (C., P., Buz.) – qırmızı rəngli qoyun. 
Qırmızıala (Büt.Ģ.) – üstündə ağ yunu olan qırmızı 
qoyun. 
Qırmızı saqqar (C., P., Buz.) – baĢı ağ qırmızı qoyun. 
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©www.azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə