Sumqayıt Dövlət Universiteti Folklorşönaslıq Elrni-Tədqiqat laboratoriyası Aslan Bayramov



Yüklə 9.98 Mb.
Pdf просмотр
səhifə1/22
tarix25.07.2017
ölçüsü9.98 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   22

Sumqayıt Dövlət Universiteti 
Folklorşönaslıq Elrni-Tədqiqat laboratoriyası
Aslan Bayramov
v
*
Sum qayıt Dövlət  Urıiversitetinin 
Tarix və Coğrafiyafakültəsinin Elmi 
şurasının 03.03.2015-ci il tarixli qəran 
iiə dərs  vəsaiti kim i çap  olunması 
məsləhət görülmüşdür.  (ProtokolN°8)
Sumqayıt 2015

Redaktor: dos. Avdandii Ağbaba, Əməkdar jumalist 
Rəyçibr: prof. Həsən Sadıqov, Əməkdar müəllim
dos. Nazim Mustafa, Dövlət Mükafatı laureatı
Məsləhətçilər: prof. Adil Baxşəliyev, Əməkdar müəilim
prof.  Ramazan Məmmədov. SDU-nun Elm və 
innovasiyalar üzrə prorektoru
Aslan Bayramov, TARİXİ FACİƏLƏRİMİZ: 
DEPORTASİYA, REPRESSİYA VƏ SOYQIRIMI. 
“AM965” MMC-nin mətbəəsi, Bakı 2015, səh. 416.
Kitabda  Azarbaycanşünaslığm  əsas 
tədqiqat  sahələrindan  biri  olan 
deportasiya,  repressiya  və  soyqırımı  tariximiz  əks  olunur.  Burada  Rusiya  dövhtim n 
Cznubi Qafqaz və Anadolu siyasəti,  Irəvan,  Naxçıvan xanhalarının Rusiya tərəfwdən 
işğalı,  25  min  gəlmə  erməninin  olduğu  İrəvan  xanhğı  ərazisində  ermənisiz  "Ermər.i 
vilüysti "nin yaradılmast v ə s .  məsələlər göstərilir.  Bununla belə,  rus,  ingilis və fransvz 
silahı və əsgər form ası ilə təckiz olunan ermənilərin Anadolu və  Cənubi Qafqazda türk 
və  azərbaycanhlara  qarşı  törətdikləri  saysız-hesabsız  qətliamlar,  azərbaycanlılann 
demoqrafik vəziyyəti,  onlarm  məhvinə yönəldilmiş soyqırımları,  köçürmə  və sürgiinbr 
şərh edilir.  X ü su sih  ermənilərm Cənubi Qafqaza haradan  və neçənci iilərdə gəlmələri 
erməni  mənbəiərindən  götürülmüş  sənədlərlə  əsaslandırılır.  Bununia  belə,  Q srbi 
Azərbaycanda  yer yaddaşım n  -  yer-yurd  adlanm n  da  souqınm m a  məruz  qalması 
faktlarla  təqdirn  olunur.  Kitabda  verilan  statistik  cadvəilər  əsərin  nuzm ununu 
tamamlayır.
Kitabdan  bakalavr,  magistr və  dokforantlar,  eləcə  də  müəllimlər dərs  vəsaiti 
kimi faydalana bilərlər.
AZƏRBAYCANLILARIIS SOYQIRIMINA AİD DÖVXƏT
SƏNƏDLƏRİ
Azərbaycan Respublikasi Prezidenti HEYDƏR ƏLİYEV 
cənablarinin 
28 may -  Respublika günü münasibətilə
1997-ci İJ mayin 27-də  keçirilmiş təntənəli yığıncaqdakı
nitqindən
“... Azərbaycan xalqı 70 il sovet sosialist sistemi şəraitində 
yaşamışdır.  Bu,  XX  əsrdə  bizim  xalqımızm həyatmm böyük bir 
hissəsidir.  Biz o vaxt dövlət müstəqilliyindən məhrum olmuşuq, 
ancaq  respublika  kimi  bir  çox  müstəqil  işlər  görmək  imkamna 
malik olmuşuq. Otıa görə də bu dövrü lazımmca qiymətləndirmək 
zəruridir.  Çünki  bu  dövrdə  bizim  xalqımız  yaşamış,  yaratmış, 
qurmuş  və  nəhayət  I991-ci  ildə  Azərbaycan  yenidən  dövlət 
müstəqilliyini elan edərkən Azərbaycan Respublikası artıq böyük 
bir ölkə idi.
Bu  dövrün  Azərbaycan  xalqı  üçün  böyük  itkiləri  də, 
ziyanlan da olmuş, xalqımız əzab-əziyyətiər də çəkmişdir. Ancaq 
eyni  zamanda  bu  dövrdə  xalqımızm  böyük  nailiyyətləri  də 
olmuşdur. Biz nə onlan, nə də o birilərini unutmamalıyıq, 20 -30- 
cu  illərdə  kommunist,  bolşevik  hakimiyyətinin  qurulması, 
möhkəmlənməsi ilə əlaqədar yüzlərlə, minlərlə, on minlərlə insan
3  fh*

ədalətsiz olaraq repressiyalara uğrartıış, yerindən-ymdxmdan uzaq 
ellərə  -  Orta  Asiyaya,  Qazaxıstana  sürgün  edilmiş,  öz 
mülklərindən,  varlanndan məhrum  olmuş,  çox  əzab  əziyyətlərə 
məruz qalmışlar.
1937-1938-ci  illərin  represiyaları  Azərbaycan  xalqına, 
onun mədəniyyətinə,  mənəviyyatma böyük  zəıbələr vurm\jşdur. 
Azərbaycan xalqma bu dövrdə vurulan ən böyiik zərbələrdən biri 
də  1947-1948-ci  illərdə  Azərbaycan  xalqma  qarşı  sovet 
hakimiyyəti tərəfindən edilmiş ən böyük ədalətsizlikdir. Təssüflər 
olsun ki, bizim tarixçilərimiz və  hamımız, nədənsə,  bu hadisəyə 
o  vaxtlar  da  və  indi  də,  xfisusən  dövlət  müstəqilliyimizi  əldə 
edəndən sonra da doğru qiymət verə bilməmişik.
1947-ci 
ilin 
sonunda 
Moskvada 
sovet 
hökuməti 
azərbaycanlılann  əsrlər  boyu  yaşadığı  doğma  yerlərindən,  o 
vaxtkı  Ermənistan  ərazisindən  kütləvi  sürətdə  deportasiya 
edilməsi  haqqmda  qərar  qəbul  etmişdir.  Sonrakı  illərdə  -  1948, 
1949,  1950-ci illərdə bu deportasiya tədbiri həyata keçirilmişdir. 
Biz,  nəinki  biz,  bütün  dünyada  sovet  hakimiyyətinin  tarixi 
haqqında  damşarkən  İkinci  dünya  müharibəyindən  sonra 
Krımdan Knm tatarlanmn deportasiyasından,  Şimalı  Qafqazdan 
çeçenlərin,  inquşlann,  qaraçaylılann,  çəıkəzlərin,  balkarlarm, 
Gürcustandan  Axıska  türklərinin  deportasiya  edilməsindən,  bu 
haqsızlıqlardan  geniş  bəhs  edirik,  buna  geniş  qiymət  veririk  və
rb»
bunlar  mətbuatda,  tarixi  sənədlərdə  öz  əksini  tapmışdır.  Ancaq 
biz  çeçenlərin,  inquşlann,  qaraçaylılann  deportasiyası  barədə 
qəbul  edilmiş  qərar  kimi  qərərla  -   Sovet  İttifaqı  hökumətinin 
qəran  ilə  azərbaycanhlann  öz  yerindən-yurdundan  deportasiya 
olunmasmı  nədənsə,  adi  bir hadisə  kimi  qəbul  etmişik.  Halbuki 
hamımız  yaxşı  bilirik  ki.  o  vaxt  bizim  soydaşlanmız  -  
azərbaycanhlar 

yerlərdən, 
öz 
doğma 
vətənlərindan, 
yurdlanndan  zorla  çıxanlarkən.  deportasiya  edilərkən  nə  qədər 
itkilər verdilər,  çətinliklərə rnəruz qaldılar, nə qədər insan faciəli 
surətdə həlak oldular.

vaxt, yaşayan insanlar və doğma yerlərindən deportasiya 
olunanlar  yaxşı  xatırlayıriar:  Ermənistanm  çox  gözəl  iqlimə  -  
yəni bu torpaqlar vaxtıilə azərbaycan torpaqlan olub -  malik olan 
yaşayış  yerlərindən  insanlan  gətirib  evsiz-eşiksiz  Mil-Muğan 
çöllərinə  salanda,  əlbəttə  ki,  onlar  o  şəraitdə  yaşaya 
bilməyəcəkdilər.  Məlumdur  ki,  o  vaxt  bir  çox  insanlar  qırüdı, 
tələf  oldu,  əzab-əziyyət  çəkdilər.  Hətta  məlumdur  ki,  bəzıləri 
burada  yaşaya  bilmədilər,  gizli  olaraq  qayıdıb  öz  yerlərinə, 
e'iərinə  getdilər.  Nə  qədər  əzab-əziyyət,  çətinliklər  çəkdilər. 
Hesab  edirəm  ki,  bu  da  bizim  xalqımıza  qarşı  edüən  ən  böyük 
ədalətsizlikdir.
Sovet  hakinüyyətı  dövründə,  ümumiyyətlə,  Sovetlər 
İttifaqmm bütün ərazisində — bir yerdə az, bir yerdə çox -  bütün

rif

xalqlara  qarşı  repressiya  olmuşdur.  Ancaq  mərı  bu.  gün  bunu 
xüsusi qeyd emək istəyirəm ki,  1937-1938-ci ilJərdə Azərbaycan 
xalqma  qarşı  edilən  repressiya  başqa  respublikalardakı 
repressiyalardan daha da ağır, çox itkili olmuşdur.  Bu həqiqətdir.
Amma  Azərbaycan  xalqı  1948-1949-cu  ilərdə  və  sonrakı 
illərdə  yenidən  deportasiyaya  məruz  qalmış,  demək,  yenidən 
repressiya  altmda  olmuşdur.  Bu,  bizim  xalqımıza  qarşı  ediiən 
ədalətsizlikdi'r.
Bu  yaxm  günlərdə  mən  xüsusi  sərəncam,  yaxud  fərxnan 
imzalayacağam ki,  o  dövrlə  əlaqədar məsələlər -   Azərbaycana, 
xalqımıza  qarşı  edilmiş  bu  ədalətsizliklə  əlaqodar  məsəlslər  -  
araşdınlsm və tariximizdə bu dövr də öz yerini tutsun.
Beləliklə, 

vaxt 
Ermənistandan 
azərbaycanlıların 
çıxanlması,  etnik təmizləmə  baş  veribdir.  Onlan öz yerlərindsn, 
yurdlanndan,  doğma  torpaqlanndan  o  vaxt  didərgin  salıbiar. 
Təəssüflər  olsun  ki,  biz  tarixin  cürbəcür  mərhəiələrində  belə 
hadisələri lazmıi qədər təhlil edə biimərnişik və xalqımıza edilən 
bu ədalətsizliklərə qarşı öz səsimizi lazımi qədər qaldirmamışıq. 
Məhz  bunlann  nəticəsində  də  1988-ci  ildə  Ermənistan 
Azərbaycana  artıq  təcavüz  ediblər.  O  dövrdə  Ermənistan 
ərazisində 
qalmış 
azərbaycanlılar 
qısa 
bir 
müddətdə 
Ermənistandan zorla çıxanldıiar.
Ermənistan  deyəndə,  o  ərazinin  keçmişdə  kimə  mənsub 
olduğu  məlumdur.  O  ərazinin  çox  hissəsi  azərbaycanlılann 
əsrlərdən-əsrlərə  yaşadıqlan  doğma  diyan  olubdur.  Onlan  öz 
dədə-baba yurdlanndan tədricən çıxanlıblar və bunlar hamısı da 
1988-ci  ildə  Ermənistanm  Azərbaycana artıq hərbi  təcavüzünün 
başlanmasma gətirib çıxanbdır.
Bəli,  həmin  bu  70  il  müddətində  bizim  xalqımızm böyük 
itkiləri olubdur. Biz bunlan bilməliyik, gələcək nəsillər də bunlan 
bilməlidirlər.  Bilməliyik  və  gələcək  nəsillər  də  bilməlidirlər ki, 
Azərbavcana  qarşı  bir  daha  belə  xəyanətlərin,  tədbirlərin,  belə 
təcavüzlərin qarşısı alına bilsin...”
“Azərbaycan” qəzeti, 28 m ay 1997-ci il

1948-1953-cü illərdə azərbaycanlılarm Erraənistatf. SSR 
ərazisindəki tarixi-etnik torpaqiannın kütləvi surətdə 
deportasiy&sı haqqmda Azərbaycan Respublikasımn 
Prezidenti HEYDƏR ƏLIYEVİN 
FƏRMANI
Son iki əsrd.3 Qafqazda azərbaycanlılara qarşı məqsədyönlü 
şəkildə  etnik  təmizləmə  və  soyqmmı  siyasəti  nəticəsində 
xalqımız  ağır  məhrumiyyətlərə,  milli  faciə  və  məşəqqətlərə 
məruz  qahnışdır.  Mərhələ-mərhəiə  gerçəkləşdırilən  belə  geyri 
insani  siyasət  nəticəsində  azərbaycanlılar  indi  Ermənistan 
adlandırılan ərazidə ~ min illər boyu yaşadıqlan öz doğma tarixi 
etnik  torpaqlarmda  didərgin  salmaraq  kütləvi  qətl  və  qırğmlara 
məruz qalmış, xalqımıza məxsus minlərlə tarixi mədəni abidə və 
yaşayış məskəni dağıdılıb viran edilmişdir.
SSRİ Nazirlər  Sovetinin  1947-ci  il  23  dekabr tarixli  4083 
nömrəli  və  1948-ci  iı  10  mart  tarixli  754  nömrəli  qərarlan 
Azərbaycan xalqına qarşı növbəti tarixi cinayət aktı olmuşdur. Bu 
qərarlar  əssamda  1948-1953-cü  illərdə  150  mindən  çox 
azərvbaycanlı 
Ermənistaıı 
SSRİ 
ərazisindəki 
dədə-baba 
yurdlanndan  kütləvi  surətdə  və  zorakıhqla  sürgün  olunmuşdur. 
Adi  hiiquq  noraıalanna  zidd  olan  bu  qərarlann  icrası  zamanı 
avtoritar-totalitar  rejimin  mövc-ud  repressiya  qaydalan  geniş 
tətbiq  edilmiş,  minlərlə  insan,  o  cümlədən  qocalar körpələr  ağsr
8
köçürülmə şəraitinə, kəskin iqlim dəyişikliyinə, fiziki sarsmtılara 
və mənəvi genosidə dözməyərək həlak olmuşlar. Bu işdə erməni 
şovinist  dairələrinin  və  SSRİ  rəhbərliyinin  cinayətkar siyasətilə 
yanaşı,  o  dövrkü  Azərbaycan  rəhbərliyinin  öz  xalqınm  taleyinə 
zidd  mövqeyi  soydaşlanmıza  qarşı  törədilən  cinayətlərin 
təşkilində  və  həyata  keçirilməsində  iştirak  edən  az  rol 
oynamanuşdı.
Təəssüf  ki, 
1948-1953-cü  illərdə  azərbaycanlılann 
Ermənistan SSRİ ərazisində deportasiya olunması faktı ötən 50 il 
ərzində  lazımınca  araşdmlmamış,  bu  hadisələrə  hüquqi-siyasi 
qiymət verilməmişdir.
Yuxanda göstərilənləri nəzərə alaraq qərara alıram:
1.  1948-53-cü  illərdə  azərbaycanlılann  Ermənistan  SSRİ 
ərazisindəki 
tarixi-etnik 
torpaqlanndan 
kütləvi 
surətdə 
deportasiyasmın  hərtərəfli  tədqiq  edilməsi,  Azərbaycan  xalqına 
qarşı  dövlət  səviyyəsində  həyata  keçirilmiş  bu  tarixi  cinayətə 
hüquqi-siyasi qiymət verilməsi  və onun beynəlxalq ictimaiyyətə 
çatdınlması məqsədilə dövlət komissiyası yaradılsın.
2.  Azərbaycan  Respublikasının  Nazirlər  Kabineti  bu 
fərmanın icrası ilə bağlı məsələni həll etsin.
Heydar Əliyev, 
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti 
18 dekabr,  1997-ci il

“Azərbaycanlılarm soyqırımı haqqında” 
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 
FƏRMANI
Azərbaycan  Respublikası  müstəqillik  qazandıqdan  sonra 
xalqımızm  tarixi  keçmişinin  obyektiv  mənzərəsini  yaratmaq 
imkanı əldə edilmişdir. Uzun illər gizli saxlanılan, üzərinə qadağa 
qoyulmuş  həqiqətlər  açılır,  təhrif edilmiş  hadisələr  özünün  əsl 
qiymətini alır.
Azərbaycan  xalqma  qarşı  dəfələrlə  törədilmiş  və  uzun 
illərdən  bəri  öz  siyasi-hüquqi  qiymətini  almamış  soyqınmı  da 
tarixin açılmamış səhifələrindən biridir.
1813-cü  və 
1828-ci 
illərdə  Azərbaycan  xalqmm 
parçalanmasmm,  tarixi  torpaqlanmızm  bölünməsinin  əsasmı 
qoydu. Azərbaycan xalqınm bu milli faciəsinin davamı kimi onun 
torpaqlannm  zəbti  başlandı.  Qxsa  bir  müddətdə  bu  siyasət 
gerçəkləşdirilərək  ermənilərin  kütləvi  surətdə  Azərbaycan 
torpaqlanna köçürülməsi həyata keçirildi.  Soyqınmı Azərbaycan 
torpaqlanmn işğalmm aynlmaz bir hissəsinə çevrildi.
İrəvan,  Naxçıvan  və  Qarabağ  xanlıqlannın  ərazilərində 
məskunlaşdmlan  ermənilər  orada  yaşayan  azərbaycanlılarla 
müqayisədə 
azlıq 
təşkil 
etmələrinə 
baxmayaraq, 
öz 
havadarlannın  himayəsi  altında  “Erməni  vilayəti”  adlandmlan
inzibati  bölgünün  yaradılmasma  nail  oldular.  Belə  süni  ərazi 
bölgüsü  ilə,  əslində,  azərbaycanlılann  öz  torpaqlanndan 
qovulması  və  məhv  edilməsi  siyasətinin  bünövrəsi  qoyuldu. 
“Böyük  Ermənistan”  ideyalan  təbliğ  olunmağa  başlandı.  Bu 
uydurma  dövlətin  Azərbaycan  torpaqlannda  yaradılmasma 
“bəraət  qazandırmaq  məqsədi  ilə”  erməni  xalqmın  tarixinin 
saxtalaşdmlmasma 
yönəlmiş  geniş 
miqyaslı 
proqramlar 
reallaşdmldı. Azərbaycamn və ümumən Qafqazm tarixinin təhrif 
olunması  həmin  proqramlann  mühüm  tərkib  hissəsini  təşkil 
edirdi.
“Böyük  Ermənistan”  yaratmaq  xülyasmdan  ruhlanan 
erməni  qəsbkarlan  1905-1907-ci  illərdə  azərbaycanlılara  qarşı 
açıq  şəkildə  geniş  miqyash  qanlı  aksiyalar  həyata  keçirdilər. 
Ermənilərin Bakıdan başlanan vəhşilikləri Azərbaycanı və indiki 
Ermənistan  ərazisindəki  Azərbaycan  kəndlərini  əhatə  etdi. 
Yüzlərlə yaşayış məntəqəsi dağıdılıb yerlə yeksan edildi, minlərlə 
azərbaycanlı  vəhşicəsinə  qətlə  yetirildi.  Bu  hadisələrin 
təşkilatçılan  məsələnin  mahiyyətinin  açılmasma,  ona  düzgün 
hüquqi-siyasi 
qiymət 
verilməsinə 
maneçilik 
törədərək 
azərbaycanlılann  mənfi  obrazım  yaratmış,  özlərinin  avantürist 
torpaq iddialarini pərdələmişlər.
Birinci  dünya müharibəsi, Rusiyada baş vermiş  1917-ci il 
fevral  və  oktyabr  çevrilişlərindən  məharətlə  istifadə  edən
”6   1 1

ermənilər öz  iddialannı  bolşevik bayrağı  altında reallaşdırmağa 
nail  oldular.  1918-ci  ilin  mart  aymdan  etibarən  əksinqilabçı 
ünsürlərlə  mübarizə  şüarı  altmda  Bakı  Kommunnası  tərəfmdən 
ümumən  Bakı  qubemiyasmı  azərbaycanlılardan  təmizləmək 
məqsədi güdən mənfur plan həyata keçirilməyə başlandı.
Həmin  günlərdə  ermənilərin  törətdikləri  cinayətlər 
Azərbaycan xalqmrn yaddaşma əbədi həkk olunmuşdur. Minlərlə 
dinc  azərbaycänlı  əhali  yalmz  milli  mənsubiyyətinə  görə  məhv 
edilmişdir.  Ermənilər  evlərə  od  vurmuş,  insanlan  diri-diri 
yandırmışlar. Milli memarlıq incilərini, məktəbləri, xəstəxanalan, 
məscid və  digər abidələri  dağıtmış,  Bakının  böyük  bir hissəsini 
xarabalığa çevirmişlər.
Azərbaycanlxlann 
soyqmmı 
Bakı, 
Şamaxı, 
Quba 
qəzalarmda,  Qarabağda,  Zəngəzurda,  Naxçıvanda,  Lənkəranda 
və Azərbaycanm başqa bölgələrində xüsusi qəddarlıqlarla həyata 
keçirilmişdir.  Bu  ərazilərdə  dinc  əhali  kütləvi  surətdə  qətlə 
yetirilmiş,  kəndlər  yandmlmış,  milli  mədəniyyət  abidələri 
dağıdılıb məhv edilmişdir.
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti yarandıqdan sonra  1918-ci 
ilin mart hadisələrinə xüsusi diqqət yetirilmişdir.  Nazirlər Şurası
1918-ci il iyulun 15-də bu faciənin tədqiqi məqsədi ilə Fövqəladə 
İstintaq  Komissiyasının  yaradılması  haqqmda  qərar  qəbul  etdi. 
Komissiya  mart  soyqırımmı,  ilkin  mərhələdə  Şamaxıdakı
12
vəhşilikləri, 
İrəvan 
qubemiyası 
ərazisində 
ermənilərin 
törətdikləri  ağır  cinayətləri  araşdırdı.  Dünya  ictimaiyyətinə  bu 
həqiqətləri çatdırmaq üçün Xarici İşlər Nazirliyi nəzdində xüsusi 
qurum  yaradıldı.  1919  və  1920-ci  ilin  mart  aymm  31-i  iki  dəfə 
Azərbyacan  Xalq  Cümhuriyyəti  tərəfindən  ümummilli  matəm 
günü  kimi  qeyd  edilmişdir.  Əslində  bu,  azərbaycanlılara  qarşı 
yürüdülən  soyqınmı  və  bir  əsrdən  artıq  davam  edən 
torpaqlanmızm işğalı proseslərinə tarixdə  ilk dəfə  siyasi  qiymət 
vermək  cəhdi  idi.  Lakin  Azərbaycan  Xalq  Cümhuriyv'ətinin 
süqutu bu işin başa çatmasına imkan vermədi.
Zaqafqaziyamn  sovetləşməsindən  öz  çirkin  məqsədləri 
üçün  istifadə  edən  ermənilər  1920-ci  ildə  Zəngəzuru  və 
Azərbaycamn  bir  sıra  digər  torpaqlanm  Ermənistan  SSR-in 
ərazisi 
elan 
etdilər. 
Sonrakı 
dövrdə 
bu 
ərazilərdəki 
azərbaycanlılann  deportasiya  edilməsi  siyasətini  daha  da 
genişləndirmək məqsədi ilə yeni vasitələrə əl atdılar. Bunun üçün 
onlar SSRİ Nazirlər Sovetinin 23  dekabr  1947-ci il “Ermənistan 
SSR-dən  kolxozçularm  və  başqa  azərbaycanlı  əhalinin 
Azərbaycan  SSR-in  Kür-Araz  ovahğına  köçürülməsi  haqqında” 
xüsusi  qəranna  və  1948-1953-cü  illərdə  azərbaycanlılann  öz 
tarixi  torpaqlanndan  kütləvi  surətdə  deportasiyasma  dövlət 
səviyyəsində nail oldular.
Erməni  millətçiləri  öz  havadarlannm  köməyi  ilə  50-ci
13

illərdən etibarən Azərbaycan xalqrna qarşı kəskin mənəvi təcavüz 
kampaniyasma  başladılar.  Keçmiş  sovet  məkamnda  müntəzəm 
şəkildə yayılan kitab, jumal və qəzetlərdə milli mədəniyyətimizin, 
klassik 
irsimizin, 
memarlıq 
abidələrəmizin 
ən 
nəfis 
nümımələrinin  erməni  xalqma  mənsub  olduğunu  sübut  etməyə 
çalışırdılar.  Eyni  zamanda  onlar  tərəfindən  bütün  dünyada 
azərbaycanlılann  mənfi  obrazmı  formalaşdırmaq  cəhdləri  də 
güclənirdi.  “Yazıq  və  məzlum  erməni  xalqı”nm  surətini 
yaradaraq əsıin əwəllərində regionda baş verən hadisələr şüurlu 
surətdə təhrif olunur,  azərbaycanlılara qarşı  soyqmm törədənlər 
soyqırım qurbanlan kimi qələmə verilirdi.
Əsrin  əvvəllərində  əksər  əhalisi  azərbaycanlı  olan  İrəvan 
şəhərindən  və 
Ermənistan 
SSR-in 
digər  bölgələrindən 
soydaşlanmız  təqiblərə  məruz  qalaraq  kütləvi  surətdə  qovulur. 
Azərbaycanhlarm  hüquqlan  ermənilər  tərəfındən  kobudcasma 
pozulur, ana dilində təhsil ahnasına əngəllər törədilir, onlara qarşı 
repressiyalar həyata keçirilir. Azərbaycan kəndlərinin tarixi adlan 
dəyişdirilir,  toponumika  tarixində  misli  görünməyən  qədim 
toponimlərin müasir adlarla əvəzolunma prosesi baş verir.
Saxtalaşdınlmış  erməni  tarixi  gənc  ermənilərin  şovinist 
ruhunda  böyüməsinə  zəmin  yaratmaq  üçün  dövlət  siyasəti 
səviyyəsinə  qaldınlır.  Böyük  humanist  ideallara  xidmət  edən 
Azərbaycan ədəbiyyatı və mədəniyyəti ruhunda tərbiyə olunmuş
14 fbr
yeni  nəslimiz  ekstremist  erməni  ideologiyasımn  təqiblərinə 
məruz qalır.
Azərbaycan  xalqınm  mənəviyyatma,  milli  qüruruna  və 
mənliyinə  yönəlmiş  böhtanlar  siyasi  və  hərbi  təcavüz  üçün 
ideoloji  zəmin  yaradırdı.  Xalqımıza  qarşı  apanlan  soyqmm 
siyasəti  özünün  siyasi-hüquqi  qiymətini  tapmadığı  üçün  tarixi 
faktlar  sovet  mətbuatmda  ermənilər  tərəfindən  təhrif olunur  və 
ictimai 
fikir  çaşdmijrdı. 
Ermənilərin  Sovet  rejimindən 
bəhrələnərək həyata keçirdikləri və 80-ci illərin ortalannda daha 
da 
güclənən 
antiazərbaycan 
təbliğatma 
Azərbaycan 
Respublikasmm rəhbərliyi vaxtmda lazımi qiymət vermədi.
1988-ci  ildən  ortaya  atılan  qondarma  Dağlıq  Qarabağ 
konfliktinin ilkin mərhələsində  yüz minlərlə  azərbaycanlınm öz 
tarixi  torpaqlanndan  Qərbi  Azərbaycandan  qovulmasma  da 
respublikada düzgün siyasi qiymət verilmədi.
Azərbaycanın  Dağlıq 
Qarabağ 
Muxtar 
vilayətinin
Ermənistan SSR-in tərkibinə daxil edilməsi haqqmda eımənilərin 
qeyri-konstitusion  qəranm  və  Moskvamn  əslində  bu  vilayəti 
Xüsusi 
İdarəetmə  Komitəsi 
vasitəsi 
ilə 
Azərbaycanm
tabeliyindən  çıxarmasım  xalqımız  ciddi  narazıhqla  qarşıladı  və 
mıihfim siyasi aksiyalara əl atmaq məcburiyyəti qarşısmda qaldı. 
Respublikada  keçirilən  mitinqlər  zamam  torpaqlanmızm  işğalı 
siyasəti  qətiyyətlə  pislənsə  də,  Azərbaycan  rəhbərliyi  öz passiv
15

mövqeyindən əl çəkmədi.  Məhz elə bunun nəticəsi olaraq,  1990- 
cı  ilin yanvar ayında getdikcə  güclənən xalq hərəkatını  boğmaq 
məqsədi  ilə  Bakıya  qoşunlar  yeridildi,  yüzlərlə  azərbaycanh 
məhv  və  şikəst  edildi,  yaralandı,  digər  fiziki  təzyiqlərə  məruz 
qoyuldu.
1992-ci ilin fevralında ermənilər Xocalı şəhərinin əhalisinə 
misli görünməyən divan tutdu. Tariximizə Xocalı soyqmmı kimi 
həkk  olunan  bu  qanlı  faciə  minlərlə  azərbaycanlınm  məhv 
edilməsi, əsir alınması, şəhərin yerlə yeksan edilməsi ilə qurtardı.
Millətçi-separatçı ermənilərin Dağlxq Qarabağda başladığı 
avantürist  hərəkətin  nəticəsi  olaraq  bu  gün  bir milyondan  artıq 
soydaşımız  erməni  qəsbkarlan  tərəfindən  öz  doğma  yurd- 
yuvalanndan  didərgin  salınmış,  çadırlarda  yaşamağa  məhkum 
edilmişdir.  Ərazimizin  20  faizinin  erməni  silahlı  qüwələri 
tərəfindən  işğah  zamanı  minlərlə  vətəndaşımız  şəhid  olmuş, 
xəsarət almışdır.
Azərbaycamn XIX-XX  əsrlərdə  baş  verən  bütün  faciələri 
torpaqlanmn 
zəbti 
ilə 
müşaiyət 
olunaraq, 
ermənilərin 
azərbaycanlılara  qarşı  düşünülmüş,  planlı  surətdə  həyata 
keçirdiyi  soyqınmı  siyasətinin  ayn-ayn  mərhələlərini  təşkil 
etmişdir. Bu hadisələrin yalmz birinə -   1918-ci il mart qırğımna 
siyasi  qiymət  vermək  cəhdi  göstərilmişdir.  Azərbaycan  Xalq 
Cümhuriyyətinin  varisi  kimi  Azərbaycan  Respublikası  bu  gün
16 
ä
*
onun  axıra  qədər  həyata  keçirə  bihnədiyi  qərarlann  məntiqi 
davamı  olaraq  soyqırım  hadisələrinə  siyasi  qiymət  vermək 
borcunu tarixin hökmü kimi qəbul edirdi.
Azərbaycan  xalqına  qarşı  törədilmiş  bütün  soyqınm 
faciələrini qeyd etmək məqsədi ilə qərara alıram:
1.  31 mart Azərbaycanhlann Soyqırımı Günü elan edilsin.
2.  Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinə tövsiyə 
olunsun ki, asərbaycanlılann soyqmmı ilə bağlı 
hadisələrə həsr olunmuş xüsusi sessiyanın keçirilməsi 
məsələsinə baxsın (6).
Heydər Əliyev, 
Azərbaycan Respublikası Prezidenti, 
Bakı şəhəri, 26 m art 1998-ci il

“İndiki 
Ermənistan 
dövləti 
tarixi 
Azərbaycan 
torpağmda  formalaşıbdır.  İrəvan  xanlığı  əzəli  Azərbaycan 
torpağıdır.  Bir  daha  demək  istəyirəm  ki,  ermənilər  bu  bölgəyə 
qonaq  kimi  gəlmişdilər.  Ona  görə  haqq-ədalət,  tarixi  həqiqət, 
beynəlxalq  hüquq,  iqtisadi  imkanlar,  hərbi potensial -  bütün bu 
amillər tərəzinin bir gözündə, Ermənistanm qeyri-konstruktiv və 
heç bir beynəlxalq normalara  sığmayan  siyasəti  tərəzinin başqa 
gözündədir,  Biz  istəyirik  ki,  bizim  torpaqlanmız  dinc  yolla 
işğalçılardan  azad  olunsun  və  Azərbaycan  vətəndaşian  öz 
vətəndaş hüquqlanndan istifadə edə bilsinlər”.
İlham  Əliyev, 
Azərbaycan 
Respublikasımn 
Prezidenti
Erməni milətçiləri  tərəfmdən  xalqımıza  qarşı  apanlan  soyqınmı 
və təcavüz siyasətinin iki yüz ildən artıq tarixi vardır. Bu siyasətin 
məqsədi  azərbaycanlılan  qədim  torpaqlanndan  sıxışdınb 
şıxannaq,  bu  ərazilərdə  erməni  tarixçilərinin  və  ideoloqlanmn 
uydurduğu “Böyük Ermənistan” dövləti yaratmaq idi. Öz mənfur 
və  təhlükəli  siyasətlərini  gerçəkləşdirmək  üçün  onlar  müxtəlif 
üsul  və  vasitələrindən,  tarixin  saxtalaşdınlmasından,  siyasi
"d'v  18
təxribatlardan  istifadə  etmiş,  dövlət  səviyyəsində  davakar 
millətçiliyi,  separatizmi  və  qonşu  xalqlara  qarşı  təcavüzü 
dəstəkləmişlər.  Bu  məqsədlə  Ermənistan  və  ayn-ayn  xarici 
dövlətlər  də  “milli-mədəni”, . dini  siyasi  və  hətta  terrorçu 
təşkilatlar qurmuş,  erməni diasporunun və lobbisinin imkanlannı 
səfərbər etmişlər.
İlham Əliyev, 
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti 
Bakı şəhəri, 30 mart 2004-cü İL



Поделитесь с Вашими друзьями:
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   22


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©www.azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə