Ġshaq Axundov xatġRƏLƏRĠMDƏ


ġIVKUNOVUN TÖRƏTDĠYĠ BĠR FACĠƏ



Yüklə 1.1 Mb.
Pdf просмотр
səhifə2/9
tarix10.06.2017
ölçüsü1.1 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9

ġIVKUNOVUN TÖRƏTDĠYĠ BĠR FACĠƏ 
 
1917-ci  ildə  ġıvkunov  özünü  bolĢevik  kimi  qələmə  verərək  Mir  Əhməd 
xanın birmərtəbəli evlərini özünə qərargah etmiĢdir. Əvvəllərdə yazdığım kimi,  o 
dövrdə  Lənkəran  ətrafında  meĢə  və  kəndlərdə  qaçaq  –  quldur  dəstələri  əmələ 
gəlmiĢdi.  Onlardan  böyük  dəstələr  təĢkil  edənlər  bunlar  idi:  Astaralı  Çer  Hüseyn, 
ġüvülü  Fəttah,  Lerikli  ġahverən,  Pensərli  Ġbrahim  Xəlil  və  Təngərüdlü  Hacı 
Osman. Bunlar Lənkəran ətrafına qədər gəlir, soyğunçuluq edib qayıdırdılar. Hətta 

12 
 
bir  dəfə  Lənkəran  bazarını  ələ  keçirmiĢdilər.  Lənkəran  bolĢevikləri  onlarla 
mübarizə aparırdılar. Qaçaqlar çox vaxt Sutəmurdov kəndinə gəlirdilər. AxĢamlar, 
bəzən də gündüzlər ġıvkunovun dəstəsi Sutəmurdovu atəĢ altında saxlayırdı. Buna 
görə də ara güllədən çoxlu adam ölüb və yaralananlar da olurdu. 
Bir  müddət qaçaqlar Sutəmurdovu tərk etdilər.  Amma ġıvkunovun dəstəsi 
atəĢi  saxlamırdı.  Buna  görə  bir  dəstə  Sutəmurdov  ağsaqqalı  yığıĢıb  ġıvkunovun 
yanına xahiĢə gedib deyirlər ki, daha bu kənddə qaçaq yoxdur, atəĢi saxlayın. Bu 
on üç ağsaqqalı ġıvkunov girov saxlayaraq Sutəmurdova üç nəfər kəĢfiyyatçı əsgər 
göndərir.  Əsgərlər  kəndə  gəlib,  bəzi  nalayiq  iĢ  tutmaq  və  xalqa  hədə  -  qorxu 
gəlmək  istəyirlər  ki,  gözlənilmədən  ġahverənin  dəstəsindən  üç  –  dörd  nəfər  gəlib 
bura çıxır, atıĢma baĢlanır. 
Əsgərlərin birini ġahbağı  yanında, birini  məscidi keçəndən sonra  vururlar, 
biri isə qaçıb ġıvkunova xəbər verir ki, iki əsgəri qaçaqlar öldürdülər. Bunu eĢidən 
ġıvkunov elə həmin axĢam, yəni 1917-ci il iyun ayının 19-da aĢağıda adları qeyd 
olunan on üç nəfər günahsız Sutəmurdov ağsaqqalını qolları bağlı çayın dəhnəsinə 
apararaq,  qılıncla  baĢlarını  kəsir,  bədənlərini  tikə  -  tikə  etdirir.  Onların  hamısını 
dəhnədə  basdırırlar.  Bir  neçə  gündən  sonra  bir  dəstə  itin  meyidlər  ətrafında 
ulaĢmasını  eĢidən  camaat  gəlib  yoxlayır,  bu  qanlı  faciəni  görür.  Sutəmurdovlular 
onların  meyitlərini  çıxarıb  yeĢiklərə  dolduraraq  gətirib  kəndin  məscidi  qabağında 
dəfn edirlər. Həmin ağsaqqallar bunlardır: 1. Alim Fazil axund – molla həmid usta 
Məmmədəli  oğlu,  2.  Hacı  baba  Kəlbəlayı  Məhəmmədqulu  oğlu,  3.  Əli  Nağı 
MəĢədi  Əbdül  Hüseyn  oğlu,  4.  Xəlil  MəĢədiəliqulu  oğlu,  5.  ĠbrahimpaĢa  MəĢədi 
Mikayıl  bəy  oğlu  Kələntərov,  6.  Kəlbəlayi  Əkbər  Məhəmməd  oğlu,  7.  Kəlbəlayi 
Hüseyn Əhməd oğlu, 8.Kəlbəlayi Məlik MəĢədi Bağır oğlu, 9. Mirsadığ Kərbəlayi 
Mir Tahir oğlu, 10. Xəlil Məhəmməd Hüseyn oğlu, 11. Abdulla Məhəmməd oğlu, 
12.  Səfər  Baba  oğlu,  13.  Məhəmməd  Rza  MəĢədi  Əhməd  oğlu  (Bu  siyahını 
Sutəmurdov mollası, 88 yaĢlı Mir Cavadın quranından köçürmüĢəm). 
   
 
 
BALA MƏMMƏD 
 
 
 
Bala Məmməd 1885-ci ildə Zuvandın Mistan kəndində anadan olmuĢdur. 
Bala  Məmməd  çar  dövründə  bir  müddət  qaçaqlıq  etmiĢdir.  Sonra  bu  iĢdən  özü  əl 
çəkib,  Bakıda  olan  böyük  qardaĢı  Ġsrafilin  yanına  gedir,  bir  il  orada  fəhlə 
iĢlədikdən  sonra  yenə  Lənkərana  qayıdır.  Lənkəranda  iki  yerdə  emalatxana  açıb 
primus,  kirasinka,  velosiped  və  baĢqa  Ģeylər  təmir  edirdi.  Birinci  emalatxanası 
MəĢədi Əlinin evinin yanında, ikincisi isə Səmədgilin (Cin Bağır) evinə yaxın, kor 
dərzi  Ġzzətlə  üzbəüz  yerdə  idi.  Orada  Səmədin  çopur  Fatma  adlı  bacısını  aldı  və 
onu saxlamadı, tez boĢadı. 
ADR  dövründə  bolĢeviklərin  tərəfində  olmuĢdu.  Lənkəranda  müsavatın 
qərargahına gələrək Mirzə Səbi ilə sözü tərs gəlir və atıĢma nəticəsində öldürülür.  

13 
 
ĠLK PĠONER EVĠ 
 
1921-ci ildə bizim pioner evi indiki Kommunist küçəsindəki Qulunun evləri 
idi (Kommunist küç.. № 5, indi uĢaq xəstəxanasıdır). 
Bu  binanın  ikinci  mərtəbəsində  raykom  və  komsomol  otağı  yerləĢirdi, 
birinci  mərtəbədə  isə  allahsızlar  ittifaqı  (sədri  qozbel,  keçəl  bir  kiĢi  idi).  Qadınlar 
evi  (Женотдел),  ĢüĢəbənddə  isə  pioner  evi  yerləĢirdi.  Dəstə  rəhbəri  çəkməçi  Rza 
idi (Rus Rza). 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

14 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Görkəmli  
Ģəxsiyyətlər 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

15 
 
TALIġĠNSKĠLƏRDƏN BĠR NƏSĠL
 
 
SEYYĠD  CƏMALƏDDĠN  QARAXAN. 
Kərimxan  Zənd  bir  gün 
Seyyid  Cəmaləddini  çağırıb  bütün  TalıĢ  mahalına  onu  xan  təyin  etmək  istəyir. 
Seyyid Cəmaləddin Ģaha deyir: 
-
 
ġah sağ olsun, biz seyidik, xanlıq bizə düĢməz. 
Kərim xan Seyyid Cəmaləddinin zahiri görkəminə görə, yəni rənginin qara, 
hündürboy, enlikürək olduğu üçün ona ―Qaraxan‖ ləqəbi verərək, 1760 – 1770-ci 
illərdə bütün TalıĢ mahalının idarəsini ona tapĢırmıĢdır. 
Qaraxanın  dörd  oğlu  olmuĢdur:  Mir  Mustafa  xan,  Mir  Əsgər  bəy,  Mir 
Mehdi bəy və Mir Bağır bəy. 
Qaraxan  böyük  oğlu  Mir  Mustafa  xanı  vəliəhd  edib,  onu  TalıĢ  mahalının 
hakimi təyin etmiĢ, beləliklə Mir Mustafa xanın isə yeddi oğlu olmuĢdur. 
Mir  Mustafa  xandan  sonra  onun  oğlu  Hacı  Mir  Abbas  bəy  bütün  Astara 
mahalına xanlıq etməyə baĢlayır. 
HACI  MĠR  ABBAS  BƏY 
Ərəbistan  bazarından  iki  qardaĢı  qul  kimi 
satın alır. Bu qullar qaçmasın deyə onları toxunma səbətdə dəvənin belində gəmiyə 
qədər çatdırır, sonra oradan Odessaya, Odessadan Lənkərana gətirib çıxarır. Birini 
ġahağacda qoyur. Bu qul isə  sonralar azad olaraq ġahağacda evlənir. Ondan olan 
Ərəbov  Mustafanın  oğlu  Ərəbov  Yaqub  hazırda  ġahağacda  yaĢayır  və  müəllim 
iĢləyir.  Hacı  Mir  Abbas  bəy  ikinci  qardaĢı  isə  Nəminə  aparıb  Səlim  Səltənət 
TalıĢxanova göndərir. Lakin qulu axtalatdırır və bu vaxt onu qan aparır və ölür. 
 AĢağıda qeyd olunan Ģəxslər Hacı Abbas bəyin oğlan və qızlarıdır: 
Mir Tağı xan TalıĢinski, Mir Cavadxan TalıĢinski. Mir Ġshaq xan TalıĢinski, 
Mir Musa xan TalıĢinski, Mir Abdulla xan TalıĢinski (buna ―Xanı bəy‖ ləqəbi də 
vermiĢdilər);  qızları:  Mir  Tacıxanım,  Mir  Pitan  xanım,  Mir  Zəhra  xanım,  Mir 
Bilqeys xanım. 
Hacı  Mir  Abbas  bəyin  Lənkəranda  kərpicdən  tikilmiĢ  qırx  otaqlı  evi  Ģura 
höküməti  dövründə  corab  artelinə  çevrilmiĢdir.  Bu  ev  səhləkarlıq  nəticəsində  od 
tutub  yandı  və  yaxud  yandırdılar.  Hazırda  onun  ətrafında  evlər  tikiblər  (Böyük 
bazarda). 
MĠR  TAĞI  XAN 
böyük  qardaĢ  olduğundan  atası  Mir  Abbas  bəydən 
sonra bütün mahal Mir Tağı xan TalıĢinskinin adına keçir. O, əvvəllər Peterburqda 
yaĢayırmıĢ  və  orada  Yevdokiya  adlı  polyak  qadınına  evlənibmiĢ.  Lakin  ondan 
övladı  olmamıĢdır.  Ona  görə  də  Lənkərana  gələndə  qardaĢının  qulluqçularından 
biri ilə evlənir, ondan da bir oğlu olur. Adını Mir Əhməd xan qoyur. Mir Tağı xan 
Peterburqda  ali  təhsil  almıĢdı.  O,  ildə  bir  –  iki  dəfə  Lənkərana  gəlib  burada 
qoyduğu vəkillərdən hesabat  alıb gedərmiĢ. Mir Tağı xan  Petroqradda vəfat edib, 
qəbri tatar qəbiristanlığındadır. 
  

16 
 
MĠR  CAVAD  XAN  Peterburqda  hüquqĢünaslıq  ixtisası  qazanmıĢdır.  O, 
əvvəllər  Qubada  hüquqçu  iĢləyir,  oradan  da  Abbasqulu  Ağa  Bakıxanovlardan  bir 
qızla  evlənir. Mir Mustafa  adlı bir oğlu olur. Mustafa  Fransada  həkimlik oxuyur, 
evlənməmiĢ vərəm xəstəliyindən yeddi günün içində ölür. Qəbri üzərində Qubada 
böyük Sərdaba tikilib, üzərində bu sözlər yazılıbdır: 
―Həkim Mir Mustafa xan Mir Cavad xan oğlu TalıĢinski Lənkəranlı‖. 
Mir Cavad xan Qubadan Bakıya köçərkən arvadı Bakıya gəlməyib, oğlu ilə 
Qubada  qalır,  ona  görə  də  Mir  Cavad  xan  onu  boĢayıb  Lənkərana  gəlir,  burada 
MəĢədi  Mirzə  Məmmədin  qızı  Xanımla  evlənib  onu  Bakıya  aparır.  Özü  Bakıda 
Ģəhər  dumasında  hüquq  məsləhətçisi  iĢləyir.  Onun  xanımdan  üç  övladı  olur:  Mir 
Murtuza,  Mir  Raziyyə  və  Mir  RəĢid.  O,  Lənkəranda  vəfat  etmiĢ,  orada  dəfn 
olunmuĢdur.  
Mir  Zəhra  Xanım  TalıĢinskaya  general  Ġbrahim  bəyin  arvadı  idi.  General 
özü  Böyük  bazarda  məscidin  yanında  təkyə  tikmiĢdi.  Öləndə  vəsiyyətinə  görə 
həmin  təkyənin  altında  dəfn  edilmiĢdi.  Məscid  bu  yaxınlarda  bərpa  edilərkən 
həmin  təkyə  sökülmüĢ,  altından  generalın  sümükləri,  ĢaĢkası,  xəncəri  və  baĢqa 
əĢyaları çıxmıĢdır. 
Mir  Ġshaq  xan  Lənkəranda  yaĢayıb,  mahaldan  gələn  gəlirlə  dolanıbdır. 
Övladları bunlardır: 
Mir  Mövsümxan  TalıĢinski,  Mir  Cahangir  xan  TalıĢinski,  Mir  Abbas  xan 
TalıĢinski, Mir Fatı xanım - əri Davud xan TalıĢxanov – kontor iĢçisi idi; Mir Səbi 
xanım - əri Pərviz bəy TalıĢxanov – bu da kontor iĢçisi və ərizə yazan idi. 
Mir  Musa  xan  TalıĢinski.  Mir  Musa  xan  mahalın  hesabına  dolanıb.  Az 
savadlı idi.  Övladları: Mir Ġsmayıl xan TalıĢinski  –  Mingəçevirdə  iĢləyirdi,  orada 
da vəfat edibdir. Mir Davud xan TalıĢinski – idarələrdə katib iĢləyirdi. 
Mir  Əsgər  xan  Nəmində  (Ġran)  anadan  olmuĢ,  ona  babası  Mir  Mustafa 
xandan irs kimi çatan Lənkəran vilayətinin bir hissəsinə, yəni Lənkəran çayından 
Biləsuvaracan (indiki PuĢkin rayonu) bütün vilayət xanlığına baĢçı olmuĢdur.  
1920-ci ildə bolĢeviklər hakimiyyətə  gələndən sonra Mir Əsgər  xan  götürə 
bildiyi  sərvəti  atlara  yükləyib  arvadı  ilə  birlikdə  faytonla  Nəminə  qaçır.  Onları 
Nəminə  az  qalmıĢ  meĢənin  içində  qaçaqlar  saxlayır,  apardıqları  qiymətli  Ģeyləri, 
hətta arvadının boyunbağını belə alıb aparırlar. Özü arvadla lüt gəlib Nəminə çıxır, 
orada olan dövlətə sahib olur. Bütüb bunlara baxmayaraq, Mir Əsgər xan bu böyük 
müsibətə davam gətirmir, ana yurdda üçüncü gün bağrı çatlayıb ölür. 
Özündən  sonra  onunXanımdan  olan  üç  oğlu  Lənkəranda  qalır,  amma 
hökümət  onlardan  ikisini  –  Əsədxanla  Ġsrafil  xanı  sürgün  edir.  Ġsmayıl  xan  isə 
xəstə  olduğundan  Bakıya  köçür.  Əsgər  xanın  iki  qızı  qalmıĢdır:  Tuğra  və  KiĢvər. 
Tuğra  xanım  –  Mir  Əhməd  xan TalıĢinskiyə, KiĢvər  xanım isə  keĢləli doktor Ġsa 
bəy Əlibəyova ərə gedir. Doktor Ġsa bəyin evində hazırda ġəhər Ġcraiyyə komitəsi 
yerləĢir. 

17 
 
Mir  Əsgər  xanın  kənizdən  olan  oğlu  Cavad  xana  toxunmurlar.  Çünki  onu 
Mir  Əsgər  xan  oğulluqdan  çıxarmıĢdı.  Heç  familiyasını  da  ona  verməmiĢdi.  Ona 
görə də o öz ana babasının adını özünə familiya götürmüĢdü. Sovet dövründə Mir 
Əsgər xanın nömrə  hamamını təmir etdirib Cavad xanı oraya  müdir təyin edirlər. 
Bundan  sonra  Cavad  xanın  oğlanları  TalıĢinski  əvəzinə  Cavadzadə  familiyasını 
daĢıyırlar. Cavad xan savadsız idi. Onun dörd övladı var idi. Özü Lənkəranda vəfat 
etmiĢdir.  
Mir  Əsgər  xanın  mülki  Sovet  höküməti  gələndən  sonra  dövlətə  keçirilir, 
prokurorluq  və  məhkəmə  binası  kimi  istifadə  olunur.  Bina  çiy  kərpicdən 
olduğundan  sonralar  onu  söküb  yerində  yeni,  gözəl  idarə  binası  tikdilər.  Mir 
Abdulla  xan  TalıĢinski.  Mir  Abdulla  xan  az  savadlı  idi,  mahalnan  dolanırmıĢ. 
Övladları: Mir  Abbas  xan,  Mir Qasım  xan da  az  savadlı idilər. Qızları: Mir Tacı 
xanım  TalıĢinskaya  -  əri  Ağa  xandır,  Lənkəranda  Ģəhər  dumasında  iĢləyərdi, 
övladları yox idi, evi indi H. Aslanov küçəsi № 7-dir. 
Mir  Pitan  xanım  əri  Mir  Əsgərxan  TalıĢinskidir.  Buna  bütün  Lənkəran, 
Masallı, Cəlilabad, PuĢkin və Yardımlı mahallarının xanlıqları tabe idi. Dörd oğlu 
və iki qızı vardı. 
Mir  Bilqeyis  xanım  TalıĢinskayanın  əri  Mir  Əbülfət  xandır.  O,  Mir  Əsgər 
xanla  əmi  oğludur.  Övladlarından:  Mir  Mehdixan  TalıĢinski,  Mir  Rza  TalıĢinski. 
Rza xanın övladlarından professor Mir Ağaxan TalıĢinski  və  xanəndə  Mir Cahan 
xanım TalıĢinskaya idi. 
Mir Mustafa xan ġahvəli xanla qardaĢ idi. 
TalıĢinskilərə  Ģah  tərəfindən  xan  rütbəsi  verilib,  amma  TalıĢxanovlara 
verilməyib, ona görə də onlara ―LığarıĢdan bəyləri‖ deyirdilər. 
Bir  əmi  uĢağı  da  Mir  Bağırxan  TalıĢinskidir.  Onun  övladlarından  Mir 
Davudxan, Mir Ġskəndər xan, Mir Qasım xan, doktor; Mir Ġsmayıl kamançaçı; Mir 
Fəttah  xan  TalıĢxanovdur.  Onun  övladlarından  Mir  Pərviz  bəy,  Mir  HaĢım  bəy 
(Xanoğlan),  Mir  Bağır,  doktor  Mir  Həbib.  Mir  Əsgərxan  TalıĢinskinin  övladları: 
Mir  Əsədxan  –  savadlı,  Mir  Ġsrafil  xan  (savadlı,  tar  çalan),  Mir  Ġsmayıl  xan 
(kamançaçı, savadlı), Mir Cavadxan (savadsız, bunlara ögey). 
Mir  Əhməd  xan  atanın  bir  övladı  olduğundan  atasının  vəfatından  sonra 
bütün Astara mahalı onun malikanəsi və bu mahalda olan bütün xanlar, bəylər ona 
tabe  idi.  Xan özü isə  vaxtını  Parisdə, Peterburqda  keçirərdi.  Mir Əhməd xan Mir 
Əsgər xanla əmioğlu olmaqla yanaĢı, onun böyük qızı ilə evlənmiĢdi. 
Mir Əhməd xanın atasının tikdirdiyi birinci ev taxta bina idi, özü tikdirdiyi 
ikinci ev isə indiki Kirov küçəsində yerləĢən birmərtəbəli kərpic evdir. Evlənəndən 
sonra 1913-cü ildə Mir Əhməd xan arvadı Tuğra xanımın təkidi ilə üçmərtəbəli ev 
tikdirməyə baĢlayır. Ev tikilən zaman Tuğra xanım Kislovodskidə idi. Mir Əhməd 
xana gedərkən demiĢdi ki, ―ev nə vaxt hazır olarsa, onda xəbər edərsən gələrəm‖. 
Mir  Əhməd  xan  da  həmin  üçmərtəbəli  evi  üç  ay  yarıma  bir  fransız  mühəndisinə 
tikdirir. Lakin mühəndisi o qədər tələsdirir ki, ev tərsinə tikilir, yəni küçə üstə olan 

18 
 
sağ  tin  sola  düĢür,  sol  tin  isə  sağa.  Binanın  həyət  tərəfdə  olan  ĢüĢəbəndi  isə 
sökülür. Buna görə də bina içəri tərəfdən öz görkəmini itiribdir. Mir Əhməd xanın 
həyətində xüsusi kiçik bir elektrik  stansiyası  var idi. Bu stansiya Sovet dövründə, 
yəni  1926-cı  ilə  kimi  Lənkəranın  bəzi  idarələrinə,  habelə  kinoteatra  iĢıq  verirdi. 
Lənkəranda  yeni  tikilən  elektrik  stansiyasından  sonra  bu  stansiya  balaca 
olduğundan  ondan  istifadə  etmədilər,  baxımsızlıq  üzündən  dağıldı.  Həyətin 
ortasında hörülmüĢ quyu vardı, demək olar həyət tamamilə güllük idi, hətta burada 
tovuzquĢu  da  saxlanılırdı.  Yuxarı  mərtəbələrə  əl  nasosu  ilə  su  vurulurdu.  Mir 
Əhməd xanın arvadı Tuğra xanım 1912-ci ildə Tiflisdə keçirilən gözəllik yarıĢında 
birinci yeri tutmuĢdu. 
ġahağacda  xan od dəyirmanı  tikdirmiĢdi ki,  1927-ci  ilə  kimi iĢləyirdi,  özü 
də altı cür düyü buraxırdı. 
Mir  Əhməd  xan  1916-cı  ildə  zöhrəvi  xəstəlikdən  vəfat  etmiĢdir.  Qəbri 
Sardaxlıdadır. Tuğra xanım Mir Əhməd xandan və özündən ötrü bir yerdə qırmızı 
kərpicdən  gözəl  bir  məqbərə  tikdirmiĢdi.  Bir  gün  rayonun  kommunal  təsərrüfat 
idarəsinə kərpic lazım olur. GöstəriĢ verilir ki, haman məqbərə sökülsün. Məqbərə 
sökülür,  oradan  çıxan  kərpic  isə  ...  istifadə  ediləsi  olmur!  Bu  cür  gözəl  abidə  isə 
yoxa çıxır. O dövrdə keçmiĢimizə belə münasibət adi hal idi. Məsələn, 1927-ci ildə 
bizi  yığıb apardılar GamıĢavana, Molla Fəttahın evinə. Onun  gözəl  əlyazmalarını 
yığıb  ―köhnə  əlifbanı  basdırırıq‖  deyə  aparıb  qəbiristanlıqda  basdırdıq.  Ġndi 
anlayırıq ki, həmən əlyazmaları qızıla bərabər imiĢ. 
Sovet  höküməti  Mir  Əhməd  xanın  evini  alandan  sonra  Tuğra  xanım  ğgey 
qardaĢı Cavad xanın evinə köçür, bir müddət qalandan sonra Bakıda olan mülkünə 
(indiki Tolstoy küçəsi) köçüb ömrünün sonuna kimi orada yaĢayır. 
Müharibə dövründə Tuğra xanım Poluxin küçəsində olan qadın hamamında 
xadimə  iĢləyirdi,  vəfatı  zamanı  bacısı  KiĢvər  xanımın  oğlanları  –  doktor  Ġsabəy 
Əlibəyovun uĢaqları xalalarını  adət - ənənə ilə analarının yanında dəfn ediblər.  
 
 
 
MEHMANDAROVLAR 
 
Sadıq bəy Mehmandarov 
ġuĢa Ģəhərində doğulmuĢdur və əslən ġuĢalı 
idi.  Oxumağa  Peterburqa  gedib, hüquq  fakültəsini qurtarmıĢdı.  Yuxarıda  dediyim 
kimi  o,  Hacı  Mir  Abbas  bəy  TalıĢinski  ilə  tanıĢ  olur,  Hacı  Mir  Abbas  onu 
Lənkərana, öz mülkünə baĢ hüquqçu vəzifəsində iĢləməyə dəvət edir. 
Sadıq  bəy  Mehmandarov  Lənkərana  gəldiyi  ilk  vaxtlarda  ev  kirayə  edib 
yaĢayır.  Bir  neçə  ildən  sonra  ona  evlənmək  təklif  edirlər.  O  deyir  ki,  yad  evində 
yaĢayıb  evlənmək  olmaz.  Elə  bundan  sonra  Sadıq  bəy  həyət  yeri  alıb,  orada  çiy 

19 
 
kərpicdən  iki  otaqlı  sadə  ev  tikdirir.  TalıĢinskilərdən  evlənir.  Birinci  arvaddan  iki 
uĢağı olur: Səməd bəy və Ġbrahim bəy. 
Səməd  bəy  Sadıq  oğlu  Mehmandarov  16  oktyabr  1856-cı  ildə  Lənkəranda 
anadan olub, ilk təhsilini M. Ġ. Qasirin məktəbində almıĢdır. Sonra Peterburqda ali 
hərbi məktəbi bitirmiĢ və 1904-cü ildə general Əliağa ġıxlinski ilə birlikdə Part – 
Artur döyüĢündə (rus – yapon müharibəsi) iĢtirak etmiĢdir. Generaldır. O, 1931-ci 
ildə Bakıda vəfat etmiĢ, Çəmbərəkənd qəbiristanlığında dəfn olunmuĢdur. 
Ġbrahim  bəy  Sadıq  bəy  oğlu  Mehmandarov  da  Peterburqda  həkimlik 
oxumuĢ  (akademik  Pavlovla  bir  sinifdə),  Rusiyada  evlənərək  qırx  il  orada 
yaĢamıĢdır.  Bir  gün  arvadı  söhbət  zamanı  onu  təhqir  edib  deyir  ki,  ―Ġbrahim,  nə 
qədər  özünü  mədəni  həkim  hesab  etsən  də,  qafqazlısan,  sizin  mədəniyyətə 
çatmağınıza çox vaxt lazımdır‖. Bu sözü eĢidən Ġbrahim bəy ayağa qalxıb, arvadı 
boĢamaq  barədə  xəbərdarlıq  edir  və  on  gündən  sonra  yığıĢıb  boynunda  qızıl  xaç 
Lənkərana gəlir, bir neçə ili Lənkəranda həkimlik edir. Deyilənə görə, Ġbrahim bəy 
çox rəhmdil olub, çox adamdan müalicə haqqı almazmıĢ. Elə hallar da olub ki, bəzi 
kasıb xəstələrə özü dərman pulu verib. Ġbrahim bəy Lənkəranda 1934-cü ildə vəfat 
edib.  Ruhanilər  onun  boyunda  xaç  olduğuna  görə  müsəlman  qəbiristanlığında 
basdırılmağına etiraz ediblər. Buna baxmayaraq, qəbri Sardaxlıda öz bacısı gəlini 
Səbi xanımın yanındadır. 
Sadıq  bəy  Mehmandarovun  arvadı  vəfat  edəndən  sonra  o  iki  arvad  almıĢ, 
onlardan Ġshaq bəy, Baba bəy, Yusub bəy, Nağı bəy, Mehparə xanım və Məryəm 
xanım dünyaya gəlmiĢdir. 
Ġshaq  bəy  Sadıq  bəy  oğlu  Mehmandarov  da  Petroqradda  dəmiryol 
mühəndisliyini  qurtarıb.  Orta  Asiya  dəmiryol  çəkiliĢində  iĢtirak  edib,  böyük  bir 
körpünü  tikəndən  sonra  Ġshaq  bəyi  ailəsi  ilə  birlikdə  həmin  körpünün  altında 
saxlayıb,  iki  ağır  qatarı  üstündən  keçirmiĢlər.  Qəbri  Petroqradda  tatar 
qəbiristanlığındadır. 
Baba  bəy  Sadıq  bəy  oğlu  Mehmandarov  vəkillik  edirdi.  O,  Ġranda  gözəl 
vəkillik etdiyinə görə Ġran Ģahı onu Ġranın ―ġiri - XurĢid‖ niĢanı ilə təltif etmiĢdir. 
Yusub  bəy  Sadıq  bəy  oğlu  Mehmandarov  isə  Masallının  Seyfəddin 
kəndindən  Züleyxa  adlı  qızla  evlənir.  O,  həmin  kəndin  mülkədarıymıĢ,  özü  isə 
həmiĢə Lənkəranda olurmuĢ. Evi indi uĢaq bağçasıdır (N. Nərimanov küçəsində). 
Nağı  bəy  Sadıq  bəy  oğlu  Mehmandarov  Lənkəranın  qradonaçalniki  idi 
(Ģəhər  rəisi).  Arvadı  KeĢlə  kəndindən  idi.  Nağı  bəy  atası  Sadıq  bəyin  evində 
yaĢayırdı. Evdə yatdığı yerdə öldürmüĢdülər. Qəbri Lənkərandadır. 
 
 
 
 
 

20 
 
HƏZĠ ASLANOV 
  
Lənkərandan danıĢarkən Həzi Aslanov  haqqında söz deməmək olmaz. Ġgid 
döyüĢçü,  Lənkəran  torpağının  Ģöhrəti,  Sovet  Ġttifaqı  Qəhrəmanı  haqqında  çox 
Ģeylər hamıya bəlli olsa da, bəlli olmayanları da var. 
Onun atası Aslanov Əhədlə biz qonĢuyduq. Atanın gözümüz önündə keçmiĢ 
güzəranı ilə müqayisədə oğulun göstərdiyi qəhrəmanlıq daha parlaq görünür. 
Əhəd  kiĢi  çox  yoxsul  yaĢayırdı.  Onun  müəyyən  sənəti  yox  idi.  Yay 
mövsümündə  kərpic  kürələrində  fəhləlik,  qıĢ  və  payız  aylarında  isə  bazarda 
dəlləklik  edirdi.  Öz  dükanı  olmadığından  bütün  alətlərini  bir  zənbilə  yığıb,  elə 
bazarın ortasındaca bir kətil qoyub, bir dükan qabağında kəndlilərin baĢını qırxardı. 
Bəzən  də  arvadı  NuĢu  xala  təndir  çörəyi  biĢirib  bazarda  satırdı,  çünki  o  zaman 
kərpic  kəsmirdilər.  Həzi  isə  qatıq  satardı,  atası  üçün  satmağa  ev  çörəyi  aparardı. 
Həzi  yaxĢı  aĢıq  –  aĢıq  (hil  -  hil)  oynar,  dənizdə  çox  yaxĢı  üzərdi.  Limana  gəmi 
gələndə sahildən gəmiyədək üzüb yenə qayıdardı. Bir də Həzi çox dalaĢqandı, heç 
bir Ģeyə güzəĢtə getməz, heç nədən qorxmazdı. 
Onların çiy kərpicdən ikigözlü evləri vardı. Evin birində çox böyük ailə ilə 
Həzigil  olardı,  o  birində  isə  əmisi  Səməd  kiĢi.  Onun  da  ailəsi  böyük  idi.Həzigil 
onsuz  da  çox  yoxsul  idilər.  Atası  Əhəd  kiĢi  1923-cü  ildə  vəfat  edəndən  sonra 
ailənin  əziyyətləri  daha  da  artdı.  Həmin  ilin  yayında  Əlibəy  Qasımov  Lənkərana 
istirahətə  gəlmiĢdi.  Özü  də  Hacı  Əmənullanın  evinə  düĢmüĢdü  (həmin  ev  indiki 
Həzi Aslanov küçəsindədir). O, qayıdanda atamdan bir nəfər qulluqçu istədi, atam 
da  Həzinin  kiçik  qardaĢı  Hacıbabanı  onlara  qoĢdu.  Ġki  ildən  sonra  Hacıbaba 
qayıtdı,  ayrı  –  ayrı  iĢlərdə  iĢləyib,  1940-cı  ildə  tibb  texnikumunu  bitirdi.  Kiçik 
qardaĢı  Kərəməli  isə  uĢaqlıq  dövrünü  qonĢuların  qoyun  –  quzularını,  buzovlarını 
Lənkəran  çayının  düzənlərində  otarardı.  Ġbtidai  məktəbi  çox  gec  bitirdi.  Əsgər 
gedəndən  sonra  sərhəd  keĢikçisi  iĢləyirdi.  Böyük  qardaĢı  Abbasqulu  Həzigilnən 
anadan ögey idi. O, əvvəllər dəllək Ģagirdi, sonralar ömrünün axırına kimi dəlləkli 
etmiĢdi.  Bir  dəfə  Abbasqulu  mənə  dedi:  ―Ay  qonĢu,  bu  Aslanovların  hamısı  indi 
özünü bizə qohum edir, amma 1923-cü ildə atam vəfat etmiĢdi. Bizə on kirvənkə 
(4 kq) düyü lazım idi ki, südlü aĢ biĢirib gələn camaata verək. Almağa pul yox idi. 
Məni qaçırtdılar Gərmətukə, atamın əmisi oğlu Hacı Hüseynin yanına. Dedim, əmi, 
atam  rəhmətə  getdi,  10  kirvənkə  düyü  lazımdır,  yaxud  icazə  ver  dingdən  on 
kirvənkə düyü xırdası (çinə) götürüm. Hacı Hüseyn nə özü gəldi, nə də düyü verdi. 
Hacıbaba tutulanda heç bizi tanımadılar, hətta salamımızı da almırdılar. Ġndi həmin 
Hacı  Hüseynin  bütün  nəvə  və  nəticələri  Həziyə  qohum  çıxıblar  və  mənə  ikiqat 
salam verirlər‖. 
 
 
 

21 
 
ĠNQĠLABDAN ƏVVƏL VƏ SONRAKI ĠLLƏRDƏ 
LƏNKƏRANDA GÖRÜB – TANIDIĞIM 
XANƏNDƏ VƏ ÇALĞIÇILAR 
 
Xanəndələr: 
 
Mirislam Sadıqov                         Məmmədəli Kərimov 
HaĢım Kələntərli                           Xanəli Əkbərov 
Cahan TalıĢinskaya                       Gülağa Məmmədov           
Münəvvər Kələntərli                     BəĢir Məmmədov 
           Yusif Ələsgərov                            Ümmileyla Mehti qızı 
Rəsmiyyə Sadıqov                        Canəli Əkbərov 
Heydər Yaqubov                           Dövlət 
Məhəmmədhəsən Salyanlı            Kor Salman  
Həqiqət Rzayeva                           Hüseynəli (Mamustali) 
Yavər Kələntərli 
 


Поделитесь с Вашими друзьями:
1   2   3   4   5   6   7   8   9


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©www.azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə