R Ö V ş Ə n n 0 V r u z o ğ L u



Yüklə 10.09 Mb.
Pdf просмотр
səhifə7/23
tarix23.06.2017
ölçüsü10.09 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   23

M Ə X F İ   A R A Y I Ş
E rm ənistan  Milli  Tehliikəsizlik  Nazirliyinin  mətbuat 
xidmətiniıı  başçısı,  polkovnik  A rm aik  M am u ky an   iddia 
edir  ki,  X an k ən d id ə ,  ü m u m ən   D ağlıq  Q arabağ  ərazisində, 
e lə c ə   d ə   Y erev and a  heç  bir  azə rbaycanh  əsir  yoxdur.
2000-ci  ilin  dekabr  aym ın  16-da  ısə  Rusiya Federasiyasımn 
B aş  K əşfıy y at  İdarəsinin  polkovniki,  cənab  Vladimir  Ro- 
m anoviç  Savelyevin  B irləşm iş  M illətlər Təşkilatm a  ünvan- 
lanm ış  m əktubunda  isə  Erm ənistan  ərazisindəki  əsirlərin 
sayından,  d ü şərg ə  zonalarından  bəhs  olunur.
«Jmanak»  qəzeti  (Türkiyə  erm ə n i  diasporunun  qəzeti) 
1992-ci  ilin  fevral  hadisələrini,  qanlı  qırğmı  şərb  edərək 
yazır.  « ...B iz   v ə c d ə   gəldik.  E rm ən ilə rə  öz  dədə-baba  tor- 
paqları  uğ ru nd a  v u n jşm aq   üçün  güc  v ə   q ü v v ət  verilmişdi. 
Bu  işdə  Allahın  razdığm ı  göriirdük.  V ə   vuruşurduq.  Azər- 
baycanlılar  isə  bizim  q e d ə r   torpaq  is tə y ə  bilmədi.  M əhəb- 
bət  v ə   V ə tə n   sevgisi  olduğu  üçün  b iz  qalib  g əld ik ...  Bakı- 
dan  da  xəbərdarıq.  O rada  torpaq  u ğ m n d a   yox,  sülalə  və 
v əzifə,  s ə ltən ət  v ə   şöhrət  uğrunda  d ah a  çox  güc  s ə rf  olu­
nur.  Çiinki  B akıda  da  bilirdilər  ki,  bu  torpaqlar  bizimdir, 
bizim  d əd o -b ab a larm d ır...  Bu  b a r ə d ə   rus  zabiti  Vladimir 
Savelyev  adlı  birisi  m eyd an d a  atılan  toplarm  yanında  biz- 
don  sorğu  etdi.  O,  bizim   m ü x b ird ən   tə lə b   edirdi  ki,  bu  yer- 
lərdən çıxıb  g e ts in ...»   (1992-ci  il,  24  fevral).
Vladimir  Savelyev  366-cı  alayda  yerləşon  02270  nöm- 
rəli  (Dağlıq  Q arabağda)  hərbi  hissənin  ək s-k əşfiyy at  şöbə- 
sinin  rəisi  olub.  X ocalı  faciəsinin  ilk  m elum atlarını  topla- 
yan,  lıadisələrin  şahidi  olan  polkovnik  1992-ci  il  noyabr 
ayınm   26-da,  1994-cü  il  m art  ayının  19-da,  1998-ci  il  av- 
qust  ayının  2 2 -d ə  v ə  nəh ayət,  2000-ci  ilin  iyul  və  dekabr 
ayb'innd:!  B M T -y ə,  A vropa  Şurasına...  sonda  Baş  Kəşfıy-

80
Rövşən  Novnızoğ/u
yat  İdarəsm ə  «M əxfı  arayış»ını  təqdim   edir.  O,  son  arayış- 
larını  «zabil:  Puqaçov»  im zası  ılə göndərib.
Polkovnık  erməni  terror  təşkilatları  ilə  Rusiya  qoşun 
birləşm ələrinin  Dağlıq  Q arabağda  keçirdikləri  hərbi  ə m ə - 
liyyatları  iz lə y ə rə k   fakt  v ə  s ə n əd lə rd ə,  «A gentura»  gücii 
ilə  ə ld ə   et'diyi  inform asiyalarda  bütün  olub  keçənlərin  şər- 
hini  verib  etiraf edir:  « . .. M ə n   bütün  bunlan  yazm aya  bıl- 
m ərəm .  H ər  şey  gözlərim   ö n ü n d e  baş  verib.  İnsanların, 
uşaq  v ə  qadmlarm,  ham ilə  g əlin lərin   güllədəıı  keçm iş  b ə- 
d ənlərini  unuda  bilmirəm.  Q o y   azərbaycanlılar monı  bağış- 
lasınlar  ki, b ü tün  bu  qanlı  v ə   am an sız  sonhığu  olan  hadisə- 
lərde  əlim dən  h eç  nə  g əlm əd i.  T ə k c ə   on  doqquz  səhifəlik 
məxfı  arayışı  lıə m   K rem lə,  h ə m   d ə   M N -ə,  BKİ-ıım  gene- 
rallanna  göndərdim .  O x u yu n   -   dedim.  Biz  rusların  zabit 
şərəfı  görürı  ııecə  lə k ə lə n d i...  M ən   Bakıdakı  hadisəlori  d ə 
izləyirdim.  Hiss  olunurdu  ki,  Prezident  Ayaz  Niyazoviçi  al- 
dadıb  tora  salıblar,  O,  k əiəfin   ucunu  itirmiş,  h ə r  şeyi  nəza- 
rətdən  çıxarmış,  qarşıdurm anın  n ıə rk ə zin d ə  dayanmış,  ııü- 
fuzunu  itirmiş  Ali  Baş  K o m a n d a n d ır ...  A zərbaycan  hərbi 
əks-kəşfiyyatm a  g ə l m c ə ...  b e lə   bir  qurum   iflic  olub.  Aldı- 
ğımız  m ə lu m ata  görə,  bu  qurum un  əm əkdaşları  orduda 
k arto f  kisələrinin,  soğan  v ə   ə t in .,.  oğurlanıb-oğurlaııma- 
ması  ilə  maraqlanır,  əsas  m ə s o lo lə r ə   giıişə  bilmirdilər. 
Prezident  Xocalıda  nəyin  baş  verm əsini  d əık   etmirdi. 
A zərbaycan  ordusunun  f3Q-də  hamı  öziinii  qərargah  rəisi 
kimi  aparırdı.  Dördüncü  üm um ordu  qoşun  birləşınolərində 
isə  gərginlik  g en işlən irdi...  Bu  qoşun  b irləşm ələ rin d ə  hor 
şey  A zərbaycatı  əleylıinə  idi.  V ozıyyot  nəzarotdon  çıxmış- 
dı.  Z ab itlər başlam ıı  itirmişdilər.
M əlu m at  aldıq  ki,  A zo rb ay cand a  Prezident  A paratında 
v ə güc  nazirliklərində  ikitirolik  var.  M əq səd   vo  fikiılər bir- 
birini  tam am lam ırdı.  H amı  siyasi  m əq səd ləri  (içün  «M üha- 
ribə  kaıtm dan»  yapışmışdı.  Bu  kaılt  paylayanlara  gəlıncə,
Qarabağ:  «Eçmiəclzin»in maxji qrifi altında
81
onlarm  bir  qismi  A zərbaycamn  Ali  Baş  Komandanının,  bir 
qismi  də  m üxalifətin  v ə  nəyə  xidm ət  etdiklərini  anlamayan 
savadsız v ə  küt  generalların  yanını  k əsd irm işd ilər...» .
Fransada  çıxan  «Frans  katolik-ekklezia»  -   aylıq jurna- 
lında  «H ü cu m d an   öncə»  yazısını  çap  etdirən  erməni ju m a -  
listi  B erain  Siracyan  yazır:  « ...X o ca h n ı  gözləriınlə  gör- 
d üm .  D öyüşən,  hər qarış  torpaq  uğrunda  vuruşan  artsaxhla- 
rtn  igidlikləri  məni  valeh  etdi.  A m m a  m ən   torpaq  uğrunda 
g e d ə n   vuruşm anın  bu  tərzdə  aparılmasımn  tərəfdarı  deyil- 
d i m . . .   I lə r   yerdən  qan  iyi  gəlirdi.  Q ar  üstündə  qalaqlanmış 
k im sə siz,  sahibsiz  cəsədlərdəıı  q o rx d u m .,,  Q orxdum   ki,  bu 
q an  üçıin  heç  vaxt  A zorbaycan  tərəfı,  sabahkı  nəsillər  sus- 
m a sın ...  Bu  gün  ruslar  bizimlədir.  B əs  s a b a h ? . .,  Biz  tənha 
qaia  bilorik...  D igər  tərəfdən,  Xocalıda  vuruşanların,  er- 
m oni  qardaşlarımm  gözlərindəki  alovun  sö n m əy əc əy in ə 
do  şübhom   yoxdur.  Bu  alov  votən  torpağı  üçün  yandırılınış 
oeağın  alovlarıdır.  Belə  alovlar  isə  heç  vaxt  sönm iir...» 
(1992-ci  il,  12  mart).
Halbuki.  1992-ci  ilin  yanvar  ayında  Paris  yaxm hğında 
qeyri-Ieqal  moxfl  tolim  diişərgəsi  yaratm ış  «A SA LA »  er- 
moni  terrorçu  təşkilatınm  bir  qnjp  ü zv ü   -   26  nəfəriik  dəs- 
tə,  m ayor  Aşin  Simonyanın  başçılığı  ilo  X ankəndiyo  toşrif' 
gotinnışdi.  O nlar  başlı-başına  buraxılmış  366-cı  alayın  iço- 
risindv)  asanlıqla  öz  dayaqlarmı  qura  bildilor.  Polkovnik 
Yevgeni  Zaıviqarova  nağd  36  min  A BŞ  dollarını  tanışlıq 
iiçün  «hodiyyo»  etdilor.  M əlu m ata  göro,  23-cü  diviziyanııı 
komandiri,  general-m ayor  Boris  Budeykin  polkovnik  Zar- 
vıqarovu  buna  görə  ittiham  da  edib.  D ördüncü  Ordu  ko- 
mandanlığı  qarşısm da  oııun  «zabit  şərəfin ə  x əy an əti»   üs- 
tü n d ə  azad  olunmasını,  qovulmasını  təlob  edib,
Lakin  bütün  bu  ittilıam  və  tələb lo rə  b axan  yox  ıdi. 
Çiinki  qanunlar  artıq  işləmiıdi.

82
Rövşən  Novruzoğlıı
Polkovnik  V .Savelyev  yazır:  « ...Ə s li n d ə   m illətlorarası 
m ünaqişəyə  cəlb   olunm uş  366-cı  alay  ətrafında  h ə m m  
probleralər d ah a  qabarıq  n ə z ə rə   çarpır.  Hərbı  ə m e liy y a tla r-  
da  alayın  e rm ə n ilə r tə rə f m ə   keçib  azərbaycanlıları  q ırm ası, 
hərbi  texnika  və  silahlan  e rm ə n ilə rə  verm əsi  m ə sə lə s i  ar- 
tıq siyasi  e h ə m iy y ə t  daşıyırdı...».
Polkovnik  1992-ci  ilin  aprel  ay ım n  12-də  M N-o  g ö n -  
dərdiyi  m ə k tu b d a  isə  bunu  yazır:  «Ö ldürülm üş,  m ə h v   ed il- 
miş  ad am larm   bir  qisminin  şəxsiyyətlərini  loyin  e d ə n  
sə n ə d lə rd ə n   46-sm ı  nöm rələyib  A zərb ay ca m n   M N - in ə , 
Prezident  A paratm a  göndərdim .  M ə n ə   cavab  gəldi  ki,  biz 
həm in  sən əd lə ri  araşdırırıq.  Onda  m ə n   Tbilisidə  idim  v ə  
m əktubu  da  oradan  yola  salm ışdım.  A m m a  dərk  ed ə  bvl- 
mirdim  ki,  A zərbaycan hərbi  kəşfiyyatı  nəyi  araşdırır.  .».
1992-ci  il  fevral  ayının  19-da  isə  İrəvanın  Teatr  n ıe y - 
danında  Firdos  Ə rəbyan  adlı  bir  errnəni  emissarı  ( L iv a n ) 
Dünya  erm ə m lə rin in   «iqtisadi  gəlir  m ən b o y i»   kimi  ad  çı- 
x annış  «Q aragin»  en n ən i  m ə rk ə z in d ə   on  üç  n ə f ə r   varlı  er- 
m əninin  imzaladığı  m əktu b u   oxudu:  « ...O y a n m ış   x alq a 
eşq  olsun!  Müdrikliyini,  a ğ d   və  idrakını  dərk  edətı,  b ab ala- 
rımızm,  əcdad larım ızm   külünü  tə z ə d ə n   alışdırun  e r m ə n i 
qəhrəm anlarını  alqışlamaqla  yanaşı,  onlara  dünya  e rm o n i- 
lərinin  salamlarını  yetirirəm.  P arisdə,  K ö ln d ə,  R o m a d a , 
Vaşinqtonda,  K üveytdə,  Londonda,  M oskva  v ə   A n k arad a, 
Tehran  v ə  Latin  A m erık a sın d a ...a y a ğ a   qalxan  e r m o n ilə r  
s iz in lə d ir..,  B iz  sizə h ər cür yardım a  h a z ır ıq .. .».
İki  milləti  qarşı-qarşıya  qoyan  bu  «millot  q o h ro m a n - 
ları»  bir  m ə sə lə n i  dərk  etmirdilər,  D ərk   etm ird ilər  ki,  lıeç 
kəsin  qam   yerdə  qalmır.  Edilən  cın a y ə tlə r  üçün,  tö k ü lə n  
qanlar  üçün  cavabdehlik  v ə   m o su liy y ət  nə  V aşinqtonun,  n ə  
L o ndonun...  üstü n d ə  qalırdı.  Bütün  b u   v əh şilik lərin  c a v a b -  
dehliyi  İrəvanm   üstündə  id i...  Bunu  ise,  sadəco,  d ərk   et- 
m ək  lazım  idi.  N ecə  ki,  koşfiyyatçı  V .S avelyev  bunları  g<>- 
rür ve  dərk  edirdi
Qarabağ:  «Eçmiədzin»in  maxfı qrifı altında
83
Polkovnik  Z arviqarov  və  başqa  vəzifəlı  şəxslər  isə 
alaya  atəş  açan  döyüş  nöqtələrınin  ləğvi  h aq d a ordu v ə  dai- 
rə  kom andanlığm m   rəsm i  icazəsilə  Xocalı  istiqamətində 
gedən  əm əliy y atlard a  erm ənilərlə  birləşdi.  N əticəd ə  bir 
giin  ərzində  49   n ə fo r  azərbaycanlı  m eydanlara  yığılıb  gül* 
lə lən d i...  Q ə r a ıg a h   rəisi,  podpolkovnik  Sergey  Kraulenin 
verdiyi  tapşırığa  əsasən,  birinci  motoatıcı  batalyonun  ko- 
m andiri,  p o lk o v nik   A rkadi  Moiseyev,  2-ci  batalyonun  ko- 
mandiri  m a y o r  Serj  Ohanyan,  3-cü  batalyonun  komandiri 
m ayor  Qavril  N abokix,  kapitan  İshaq  L ix o d ey ...  Xankən- 
dini  a tə ş ə   tutm aqla  yanaşı,  ayrıseçkilik  edir,  dinc  əhalini 
zonalarından  uzaqlaşdırarkən  erm ən ilərlə  daha  çox  məşğul 
olurdular.  K ö ç ü n n ə   zam am   (bu  yarımçıq  qaldı)  58  n əfər 
azərbaycanlı  ö ld ü rü ld ü ...
Ö ld ü rü lən  azərbaycanlılar isə  adəti ü zrə  d əfn   olunmuş- 
dular.  O n lan   yarım   metr  qazılmış  çalalara  atıb,  üstünü  tor- 
paqlayırddar.  Polkovnikin  qeydlərinə  görə,  axşam lar  belə 
çalaların  ətrafından  «itlərin  və  çaqqallarm   səs-küyündən, 
dartışm alarından»  qulaq  tutulurdu,  adam   vahimələnirdi. 
Hər y erd ən   laxtalanm ış  q an  və c əsəd   iyi  gəlirdi.
Bu  arada  L iv an d a  fəaliyyət  g ö stə rə n   e n ııə n i  diasporu 
tərəfındən  radikal  m övqeyi  ilə  seçilən  «R am kavar»  parti- 
yasının  liderlərindon  olan  Rafael  M essayan  (Qrıqoryan) 
Beyrutda  çıxan  «Zartunk»  («O yanm a»)  q ə ze tin d ə  «Bir  er- 
məni  yardım ı»  yazısında  q eyd  edir:  « ...X o c a lı  uğrunda  vu- 
ruşan,  d öyüşə  atılanları  unutm aq,  yaddan  ç ıx a n n a q   biz  er- 
m ənilərə  yaraşan  iş  deyil.  Onlara  -   о  igidlərə  yardım  edin. 
M əlum atım ız  v ar ki,  dünyam n  24  ö lkəsində  varlı  və  zəngin 
en n o n i  iş  adam ları  «Artsax  yardım  fondu»  təsis  ediblər.  О 
f’ond  hom  d ə  b izim   g ə lə c ə k   nəsillərin  taleyi  ü çün d ü r.,. 
f.ondonda  erm əni  iş  adamı  satdığı  villasınm  dəy ərin i,  Va- 
şinqtonda  ermoni  biznesm eni  Araz  Süleym an  ö z   ticarət 
m o rk əz in d ən  golon  illik  g ə liri...  Parisdə  « E rm ən i  ana  dili»

84
Rövşan Novrıızoğlıı
cəm iyyətinin  üzvləri  topladıqları  ia n ələri...  Xocalı  qohro- 
manları  üçün  ay ırd ılar...»   (1992-ci  il,  24  mart).
Bakıda  isə  boş  qalmış  kreslolar  üstündə  adamlar  dosto- 
lərə  bölünür,  qmplarda  cəmləşır,  hakimiyyətə  can  atırdılar. 
Ali  Baş  Komandanın  buraxdığı  strateji  sohvlori  isə  no  siyasi 
mühitdən  ayrı  düşmüş,  başım  itirmiş  millet,  n ə  do  ay n -ayn  
siyasi  liderlər  d ərk   etmirdilər.  Düşdükləri  burulğandan  çıx- 
maq üçün heç kəs  bir-birinə əl  uzatmırdı, yardım etmiı dı.  Xo- 
calı  isə  qan  içində  can  verirdi.  Ordudakı  xəyanəllə  Prezident 
Aparatındakı  xəyanətlər  üst-üstə  düşdüyündən  hann  çaşıb 
qalmışdı...  Biitiin  bu çaşqınlıqları  araşdıran  kəşfiyyatçı  V,Sa­
velyev  Kremlə,  B akıya...  üst-üstə  18  eyni  məzmunlu  teleq- 
ram  göndərir.  A m m a  heç  k ə s   onun  teleqramlarını  oxumur- 
d u . . .
1992-ci  ilin  fevral  aym m   4-də  isə  Roma  Papası  II  İoha- 
nın  Dağlıq  Q arabağ özünüm üdafıə  dəstələrinə  (!)  v ə  ıus  qo- 
şun  birləşm ələrinin  generallarına  məxfı  məktııbu  daxil  olur. 
Roma  Papası  erm ə n i  m üdafıə  d əstələrinə  «AUahdan  aldığı 
gücü»  (?)  göndərirdi.  Ruslara  isə  b u   vuruşmanın  «dini  bir 
vııruşma»  olduğunu  xatırladır,  onlara  dua  edəcəyim  açıqla- 
yırdı.  Roma  Papası  Dağlıq  Qarabağ  uğrunda  vuruşmam 
«Dini  vu ru şm a...  Din  uğrunda  vuruşma»  kimi  qiymotləndi- 
rib,  yazır:  « ...İm k a n   olarsa,  Xocalıya  golib  orada  holak  olan 
erməni qardaşlarımın  vuruş vo  döyüş m okanlannda baş  əyə~ 
c ə m . ..»  (2003-cü  ilin  sentyabnn  21-de  Roma  Papası  Ermo- 
nistana gəlir.  Qarabağın  işğalı  zamanı  öldürülon  enn em lo rm  
məzarlarmı  yad edir).
Polkovnik  V .Savelyev  daha  sonra  yazır:  « ...X o ca h m n  
işğalında,  ölüm  və  kiitlovi  qırğın  hadisolorindo  azərbaycanlı 
zabitləri  d ə   günahlandırıb  ittiham  cd iro ın ...  Bu  nece  Veten- 
dir?  Bu  песо  o rdudur?.,.  Bütün  bunları  anlaya  bilmirəm.  Bu 
oyunlara  rus  zabitlorini  qoşmaqla  onları  alçaltdılar,  şarofino 
lənot damğasmı  vurdular
Qarabağ:  «Eçmiədzin»in maxfı c/rifi altında
85
Man  on  ad dım lığım da  güllə  y arasm dan  can  verən  sək- 
kiz-doqquz  yaşlı  qızcığaza  heç  cür  k ö m ə k   əlim i  uzada  bil- 
mədim.  Allahm  moııə  lə n ət  edəcəyı  gündən  q o rx u ram ...»  
Lənətlənrniş  günlor  vso  bir-birini  ə v ə z   edirdi.  H əm in  ərə- 
fədə  Fransadan  gəlm ış  «Operator-Il»  özəl  studiyasının  er- 
məni  ə m ə k d a ş la n   isə  (Jiil  Barelyan,  Şerin  Sitaryan)  Xocalı 
otrafm da  qalaqlanm ış  meyitlərin y an d m lm asm ı  Ientə  köçü- 
rürdülər.  R usiyanın  2-ci  batalyonunda  vuruşan  zabit  İvan 
K arabelnikovun  verdiyi  m əlum ata  görə  bu  y er  «...X ocalı- 
nın  şimal-şorq  h issəsind ə  kiçik  təp əcik ləri  olan  bir  yer 
i d i . . .»
Xocalı  faciosini  «işıqlandırmaq»  (erm ə n ilə r  buna  qoh- 
rəm anlıq  deyirlor)  üçün  X ankəndinə  dü n y am n  32  ölkəsin- 
d e n   47  n əfər  erm eni  jurnalistı  gəlmişdi.  Onların  bir  qismi 
polkovnik  Y .Zarviqarovun  ayırdığı  zirehli  maşmların  göz- 
lüklorindon,  qorargah  m ərk ə zlərın d ən   hadisələri  izloyir, 
q ey d lər  götiirür,  bozıləri  də  opeıativ  çək ilişlər  aparırdı. 
Dağılnıış,  viranə  qalmış  yerlətı  dünyaya  göstorir  və  acı  bir 
to ə ss ü lle   qeyd  edirdilor:  « ...A z ə rb a y c a n h la r  günahsız  er- 
m ən iləri  q ırırla r.. .»
Bizim  təbliğat  maşınımız  ise  Prezident  Aparatmdan 
konara  çıxmırdı.  Bakıdakı  adicə  diplom atik  korpusların  nü- 
m ay en d ele rin e  həqiqeti  d em ək d ə  çotinlik  çekirdik.  Sus- 
mağımız  iso  erıneni  tobliğatı  üçün  qol-qanad  verirdi... 
1-rmonilor  Xocalı  ilo  bağlı  Azərbaycanı  «qan  tökmokdo 
giinahlandıran»  bir  materialı,  əllərino  keçon  hər  hansı  bir 
faktı  ve  yaxud  soııodi  təkrar-təkrar  çap  edirdiler.  Tutalım 
«Azorbaycanlılar  Xocalmı  y andınb,  g etd ilə r...»   foto-repor- 
lajım  ermənilor  4 9   dofə  diinya  mətbuatında  çap  etdiriblor 
(Bu  bizim  toqribı  hesablamalarımızdır).
Xocalınm  işğal  edilməsi  planımn  strateji  tərəflərini  er- 
m o n d o rle   yanaşı,  ruslar  da  «.  .çox  düşünüblər».  Nəticodə 
birinci  batalyonun  qerargah  rəisi,  m ayor  A bram  Çitçiyan

86
Rövşən Novruzoğlu
mayor Q .N abokix  v ə  kapitan  İ.Lixodey  hərbi  əm əliyyatlar- 
da  bilavasitə  vuruşublar.  Zabıt  İ.Karabelnikovun  m əlum a- 
tma  görə,  A.Ç itçiyan  13  nəfərlik  «Babayevlor  ailosini... 
güllədən  k eçirib ...» .  O na  1993-cü  ildə  Fransa  Ermənı  Dı- 
asporu  tə rə f m d ə n   150  min  ABŞ  dolları  mükafat  v ə  ən  bö- 
yük  «K ilsə  m ükafatı»  verilib.  A.Çitçiyan  1994-cü  ılin  sent- 
yabr ayının  2 -d ə  Fransaya m ühacirət  edib  ve o rad a yaşayır.
366-cı  alayın  sıravi  qulluqçusu,  rabitəçi  Afik  İsbeliye- 
vin  m ə lu m atın a  görə  isə,  o,  fevralm  24-də  (1992)  kapitan 
İ.Lixodeyin  kom andasında  topçu  dəstəsində  vuruşub  v ə 
Xocalm m  işğalm da  iştirak  edib.
-   Siz necə  vuruşurdunuz? -  sualına  belə  cavab  verib:
— Biz həırı  d ə   qorxurduq.  Ö lü m d ə n   qorxurduq,  Ə lim izə 
keçənləri  m əh v   edirdik.  B ozon  küləkdon  tə rp ə n ə n   ağaclar, 
xışüdayan  y a ф a q l a r   da  bizi  qorxuya  s ah rd ı...  M ən   bilm i- 
rəm,  A zərb ay can   xalqı  məni  b ağışlayarm ı?...  A nam   azər- 
baycanhlara  qarşı  erm ə n ilə rlə  əlbir  olub  vuruşduğum  üçün 
m ə n d ən   im tina  edib ...  M ən   artıq  e v ə  gedə  bilmirəm,  hamı 
m ə n d ə n   üz  döndərib.  A m m a  məni  m əcbur  etdilər.  Ə m r 
verdilər.  Biz  isə  ə m rə   tabe  idik...  M ənı  artıq  heç  kəs  ba- 
ğ ı ş l a m ı r , ( « B i r   erm əni  məzarı»  -   Müəllif:  Əbdiil  Fateh. 
«Beyrut»  nəşri.  1994-cü  il).
A.İsbeliyev  bunu  da  deyır  ki,  erm ə n ilə r  ruslara  m əxsus 
lıərbi  texnikam  satm   alm ışddar.  Bir  «K alaşnikov»  avtom a- 
tına  1500 ABŞ  dolları  v e rilird i...
., .Fevral  ayının 25-dən  26-sına  keçon  gecə  Xocalı  yan- 
dırddı,  ışğal  edildi.  Qoşun  isə  sakitləşmək  bdmirdi.  Pol­
kovnik  V .Savelyev  «M əxfi  arayışında»  qeyd  cdir:
« Ü çüncü  batalyon  Xocalı  işğal  olunan  gecə  mülıaribə 
zonasından  çıxarıldı,  am m a  oranı  təık   etmədi.  366-cı  alay 
isə  əra z id ə n   çıxarılmadı,  Ordu  tərksilah  olundu.  Zabitlor 
satqmlıq  etdilər,  Silahlara  golinco,  işlənm om iş  siiahian  er- 
m ənilər  öçün  ayırdılar  Q arara  almdı  ki  ermonilovd  '
Qarabağ:  «Eçmiədzin»in məxfi qrifı altında
87
nun  m üqabilində  pul  v ə   zinət  şeyləri  alınsın.  «Böyük  Er- 
mənistan»  adlı  b o d n am   v ə   rüsvayçı  plan  u ğ m n d a   vuruşaıı- 
lara gəlincə,  bu,  h ə lə lik   açıq qalmış  bir m əsələdir».
1992-ci  ilin  m art  ayının  19-da  (m ü səlm an   təqvım ində 
bu  gün  N ovruz  günü,  balıar  bayramı  idi)  X o cahd a  öldürül- 
müş  azərb ay can h lar  üçün  kiçik  bir  qəbiristanlıq  salındı. 
Orada  əlli  d ö ıd   n ə fə r  öldürülmüş  günahsız  azərbaycanlı 
d əfn   edildi.  E rm ən ilərin   Fransa  Diasporunda  telekanal 
müollifı  Surik  Şaqenyan  bu  m ə n zərən i  elə  həmin  günün 
axşam ı  İranm,  Türkiyənin,  Moskvanm,  Yerevanın,  Vaşinq- 
tonun,  L ondonun,  Parisin,  Bonnun  telekanallarma  çıxartdı. 
E rm ən ilərin  öldürülm üş  azerbaycanlılarm  meyitlərinə  et- 
dikləri  « h ö rm ət  v ə  ehtiram d a n .. .»  (?),  təşkil  olunmuş  dəfn 
m ərasim in d ən   damşdı.
Bakıda  isə  əslin d ə  hələ  heç  kəs  hadisələrin,  Xocalıda 
baş  vermiş  faciənin  səbəblərini  araşdıra  bilmirdilər,  Yara- 
dılm ış  deputat  komissiyasından  tutmuş.  m üxalifət  partiya- 
larınadok  ham ı  iflic  vəziyyetində  idi,  h akim iyyət  çat  ver- 
mişdi.  Təh lü k əsizlik  orqanlan  öz  inform asiya  mənboləri- 
nin  əsas  dayaqlarını  itirmişdi.  Təh lü k əsizlik  sisteminin  bö- 
yük  bir  qrupu  m üxalifotlə,  necə  d eyərlər,  «əhd-peym an» 
bağlamışdılar.  A .M iitəllibov  hakim iyyəti  c əm iy y ətd ə  və 
dö v lətdə  siyasi  gücünü  artıq  itirmişdi.  O,  öz  ehtiraslarının, 
komandasındakı  funo-fəsadın  qurbam  otmuşdu.
llo m in   o r o f ə d ə   rus  kəşfıyyatçısı  V .Savelyev  Azorbay- 
can  hakim iyyətini  təsvir  edib,  yazırdı:  « ...X o c a lm m   ışğa- 
lından  sonra  A .M ü təllib o v   hakimiyyəti  öz  yaşam aq  hüqu- 
qunu  itirdi...  N azirior  ise  Baş  nazirin  ətrafında  dövlot  daxi- 
lindo  dövlət  y a ra tım ş d ıla r...»
Alayın  çıx ard m asın d a,  həıbi  sursatların  erm ə n ilə rə   ve- 
rilm əsindo  bilavasitə  iştirak  edən lərə  baxın:
-   G eneral-polkovnik  Qromov.

88
Rövşən  Novnızoğht
-  General-leytenant  Qrekov.
-  General-leytenant Ohanyan.
-   İ. A n d ro n o v  -  deputat.
-   Polkovnik Y.Zarviqarov  (sonra  general oldu).
-   Poikovnik  O .K raule...
D örd ü n cü   Ordu  23-cii  motoatıcı  Divıziya  n ü m ayo n d ə- 
lərinin  Xocalı  əm əliyy atın d a  iştirak  etmələri  iiçün  şorait 
yaratdı.  23-cii  m otoatıcı  D iviziyanm   kom andan  müavinı 
A .Babukov  v ə  K .Y erm olayev  isə  erməni  yaraqhlarm a  ve- 
rilmiş  hərbı  texnikanın  geri  qaytarılmasını  təlob  edirdi.  Qn- 
ları  isə  kim  ıdi  eşidən?!»
RF  hərbi  ək s kəşfıyyatm ın rəisi  işlomiş polkovnik  V .Sa­
velyev  m ə sələlə ri  şərh  edərək,  qeyd  edir:  « ...1992-ci  ilin 
fevral  aymın  2 3 -də  hərbi  şəhərcik  «Qrad»  qurğulanndan 
atəşə  tutulduqdan  sonra  polkovnik  Y.Zarviqarov  alayın  dai- 
mi  dislokasiya  m ə n təq esin d ə n   ehtiyat  bölgəyo  keçirilmosi 
haqqında  q ərar  verib.  Q ərar  isə  erməni  silahh  d ə s tə lə n n in  
heç  bir  m üqavim əti  olmadan  həyata  keçirilib.  Dislokasıya 
yerinın  dəyişdirilm əsi  heç  d ə   zorurətdən  irəli  g əlm əyib  Bu 
zaman  bir  sıra  bölm ələrin  döyüş  texnıkaları  çıxarılmayıb. 
Həmin  günlərdə  X ankəndi  şəhorinə  gələn   general-leytenant 
İ.Ohanyan  (m ayor  Ohanyanla  qanşdırm ayın)  tokid  edib  ki, 
artilleriya  diviziyası,  zenit  artilleriya  diviziyası,  tank  rotası, 
texnikası  saxlamlsın  N ə tic ə d ə   en n ə n ilo r  heç  bir  maneo  ilə 
rastlaşmadan  23  ə d əd   «P D M »,  3  ə d ə d   «ZSU-23-4»,  8  odod 
«D-30»  və  xeyli  digər döyüş  texnikası  ələ  keçirdilər,.,»,
H ə m in   gün  erm ən ılərin   öziinümüdafıə  dostəsi  adı  də 
vuruşan,  əslin d ə  «A S A L A »   terror  təşkilatının  X ankəndido 
yaradılınış  özəyinin  başçısı  kimi  tanınan  İllarion  Allaveıxli- 
yan  24  n ə fə r  rus  zabıtinə  vo  osgərino  pul  mıikafatlarım 
elan  etdi.  M əsolon,  dəstən in   öııündə  çıxarılmış  rus  zabiti 
Yevgeni  Q o lubevo  üstündo  «A S A L A »   yazılmış  25  qram h q  
qıznldan  tökülmiiş  orden  vu  hoş  min  ABŞ
Qarabağ:  «Eçmiədzin»in nıəxfı qrifi altında
89
nəli  surətdə  təqdim   etdi.  Və  yaxud  h əm in   gün  sıravi  Anas­
tas  S.İvanova  10  m in  ABŞ  dolları  təqd im   etm əklə  yanaşj 
İrəvanda  onu  g özloyən  «Hunday»  markalı  avtomobilin  sə- 
nədlərini  verdi.
N ə tic ə d ə   erməni  silahh  dəstələrılə  rus  zabitləri  arasm- 
da  şəxsi  bağ laşm alar  «Döyüş  m ü q av ilələri» d ə  ımzalanırdı.
A zərbaycanda  isə  əsgərlərım iz  üçiin,  ordum uz  üçün 
k ən d lə rd ə n ,  ş ə h ərlə rd ən ,  a y n - a y n   iş  adamlaxmdan  göndə- 
rilən  m addi  yardımların  nə  dəftəri  var  ıdi,  n ə   də  hesabı. 
S ə n ə d l ə ıə   gəlincə,  о  artıq  yox  idi,  bir  qismi  yandırılmışdı, 
bir  qismi  do  it-bata  salmmışdı.  Aldığımız  m əlu m ata  görə, 
tokco  X ocah  işğalı  günlorində  ordunun  x əzin əsin d ən   (yar- 
dım lar)  793  ınin  A B Ş  dollan  oğurlandı.  Adam lardan  yar- 
dım   üçiin  yığılan  368  milyon  manatın  aqibəti  bilinmədi. 
C onubi  Azorbaycandakı  qardaşlarımızm  göndərdikləri  46 
milyon  436  min  rial  iso,  necə  deyərlər,  q ey b ə  ç ə k i ld i...  Er- 
m ənilorlo  rus  zabitlərinin  m üqavilələri  isə  getdıkcə  şaxə- 
lonirdi.  .
Yadınıza  salım  ki,  bütün  bunlar,  yəni  erm ə n ilə rlə  rus- 
lar arasmda  olan  bu  hərbi  bağlaşm aların  bir  qismi  şifahi  so- 
rəncanılarla  edilirdi.  B unun  üçün  hor  sərəncam m ,  general 
sözünün  öz  qiym əti  v ar  idi.  M ə s ə lə n ,  Xankondi  şohərin- 
doki  463-cü  Ə lahiddo  K im yəvi  M ühafızə  Batalyonu  vo 
909-cu  Əlahiddo  K oşfıyyat  Batalyonunun  döyüş  planları
ilo  bağlı,  erm ə n ilo r  torofdən  vunjşm ası  barodoki  omrin 
qiymoti  1 8  min  A B Ş  dolları  idi.
Polkovnik  V .Savelyev  bütiin  bunlara  toxıınaraq  yazır: 
« . . . Birinci  batalyon  ehtiyat  b ö lg ə y ə  keçirilən  zam an  p o l­
kovnik  İvan  M oiseyev  texnikanı  və  şəxsi  heyoti  dağlar  ara- 
sındakı  Çapar  d o ro sind ə  saxlayıb,  g ö zləm o  ınövqeyi  tutub. 
Sonra  onun  batalyonu  Çixani  yaşayış  m ə n tə q ə s in o   daxil 
olub.  Ennonilorin  m ü h asirəsin ə  düşüb.  N o tic əd a  batalyon 
köni.H!ü  si'rnldo  öz  döyiiş  texnikasını  erm ə n ilo r  iiçiin  qo-

90
Rövşən Novruzoğlu
yub.  İvan  M oiseyevə  v ə  şəxsi  h e y ə tə   pul  tə k lif  ed ilərək , 
birlikdə  vurıışmağa  çağırılıblar...»
Q ey d   edim   ki,  X ocalınm   ə t r a f   yaşayış  m ə n tə q ə lə r im  
də  dağıdan,  külünü  göyə  sovuran  elə  İvan  M oiseyevin  b a ­
talyonu  olub.  V e   bu  batalyon da  erm ə n ılə r arasm da  « İv an m  
vəhşi  batalyonu»  kımi  tanmıb.
A raşdırm alarım ıza  görə,  366-cı  alaydakı  hərbi  texnika 
və  silahların  85% -i  ermənilorin  əlinə  keçib.  Üstəlik,  Fran- 
sadan  g ö n d ərilən   142  ə d ə d   avtomat,  7  min  600  ə d ə d   g ü llə, 
460  ə d ə d   bronijilet,  11  ton  konservləşdirilm iş  yemok,  m in  
iki  yüz  cüt  ayaqqabı  (altı  cür  ölçüdə),  146  o d ə d   ta p a n ç a ... 
e n n ən ilərin   istifadəsinə  verildi.  A m erikada  istehsal  olun- 
muş  149  ə d ə d  ratsiya d a erm ə n ilə rə  paylanıldı.
Fransa  senatı  isə  Xocalı  ilə  bağlı  lıeç  bir  rnəlum atm   o l- 
m am asın d an   gileyləndi  və  bütün  günahları  A z ə rb a y c a n m  
Fransadakı  diplom atik  korpusunda  gördü.  V ə  2001 -ci  ilin 
fevral  ayının  14-də  bu  da  m ə lu m   oklu  ki,  Frarısada  «X ocalı 
faciəsini»  erməniloriıı  faciəsi  kimi  təbliğ  edib  tanıdıblar. 
Bizim  səfarətx an aya  gəlincə,  onları  sadəcə,  geri  çağırıb 
ittiham  e tm ə k d ə n   başqa  ...  ayrı  b eç  n ə   qalmırdı.  D ig ə r 
tərəfd ən ,  enrıəni  diplomatı  O .Ter-Qriqoryan  1992-ci  ilin 
aprel  ayında  İrəvanm   Teatr  m eydanm dakı  çıxışında  deyir- 
di:  « . .. E n n ə n i   təbliğatı  Bakınm   diplomatik  m ə rk o z lo rin d ə  
artıq  ö z ü n ə   istənilən  mövqeyi  tu tu b ...»   (?)  B unun  ısə  ə tra - 
fında  d ü şü n m ək   lazım  idi.
D iplom at  çıxışınm  bir  yerində  isə  xatırladır  ki.  erm ə n i- 
lorlə  ruslarm  dostluğunun  sm m ay an   sütunları  var.  D ip lo ­
mat  Ter-Q riqoryan  deyir:  « ...H o l ə   300  il  bundan  qabaq  er- 
m ə n ilə r  I  Pyotrdan  xahiş  edirlər  ki,  yadeüi  işğalçılara  qarşı 
vuruşanda  onlardaıı  da  istifado  etsin lər...  Ə g ə r   M o sk v a d a 
(tək c ə  şəh ərin   öziində)  1959-cu  ildə  18,4  min  n ə f ə r   erm oni 
var  idisə,  indi  bu  roqəm   47  min  n ə fə rd ir...  RF-ın  xaricdəki 
diplom atik  korpuslarında  çahşan  crtnənilərin  say*  142  n ə -  
fərdir.  O nların  59  nofəri jurnalist kim i  fəaliyyət  g ö sto rir...
Qarabağ:  «Eçmiədzin»in  məxft qrifı altında
91
Sıravi  ə s g ə r   Qriqori  V oroşilovun  m əlum atına  görə, 
Xocalı  ilə  bağlı  erm ənilərin  ruslarla  əlaq ələrin ə  dair  sə- 
nədlərin  bir  qism i  1992-ci  il  m art  ayının  1-də  Zaqafqaziya 
H ərbi  D airəsinin  aviasiya  kom andam   general-mayor  S.Lu- 
kaşovun  ə m rilə   yandırıldı.  polkovnik  V.Savelyev  xatırla- 
dır:  « . ..E r m ə n i lə r   ruslara  m əxsus  «02-19 - M M »   nömrəli 
«K A M A Z » la  ərazidəki  azərbaycanlı  meyitləri  yığıb  Xoca- 
lıda  tonqal  qurdular...  İnsanın  insana  olan  nifrəti  burada 
hoddini  aşmışdı.  Kim  yaratmışdı  bunu,  dərk  edə  bilmir- 
d i m .. .   M ə n   Sizə  erm ənilərə  qoşularaq  əsir  alınmış  azər- 
baycanlıları  sıraya  d ü zərək  tək -tək   m ə h v   edən  və  bundan 
h ə z z   alan  rütbə  sahiblərini  tanıtmaq  istəyirəm:
1.  Polkovnik  B .B aym ukov -  arxa  c ə b h ə   iizrə  alay koman- 
dirinin müavini.
2.  Polkovnik  İ.V.M oiseyev  -   birinci  batalyonun  koman- 
diri.
3.  M ayor S.İ.O hanyan -   ikinci  batalyonun  komandiri.
4.  M ayor E.A .N abokix  -  üçiincü  batalyonun  komandiri.
5.  M ayor V.İ.Çitçiyan -  birinci  batalyonun  qərargah  rəisi.
6.  M ayor  V .Q .H ayriyan -a la y ın   k əşfıy yat  rəisi.
7.  Baş  leytenant O .V .M irzaxayzarov -  rota  komandiri.
8.  Baş  leytenant  S .V .X rin x ua -kəşfıy y at  bölmosinin  rəisi.
9.  Baş  leytenant  V .N .Q arm aş -  tank  rotası  komandiri.
10. Baş  leytenant N .T .H akopyan — ro ta komandiri.

1.  Baş  leytenant  V.İ.Valilovski -  rota  komandiri.
12.  Baş  leytenant  А .В .Lisenko -   b ö lm ə   komandiri.
13.  Baş  leytenant  V .A .A zarov ~ batereya  komandiri.
14.  Baş  leytenant  İ.S.Abraimov  -   tank  əley h ino   batereya 
komandiri.
15.  Leytenant  O .V .B alezni  -   üçüncü  tank  rotasmin  k o m a n ­
diri.
16.  Leytenant  A .V .S m a k in  -  tank  b ölm əsinin  komandiri.
17.  Leytenant  S.İ.R açkovski  -   m ü hən d is-isteh k am   rotası
korrıandiri.

92
Rövşən Novnızoğlu
18.  Leytenant  V.İ.Bondaryev  -  kəşfiyyat rəisinin  müavini.
19.  Leytenant  A.İ.Kulov -  radiokimyəvi  bölm ənin  roisi. 
(elə cə  d ə  41  nəfər  milliyyətcə  erməni  olaıı  kıçik  rüt-
bəli  ş ə x s l ə r ) . . .»
1992-ci  il  fevral  aymm  24-də  saat  21.15  d əq ıq ə d ə   g e ­
neral  rütbəsi  almı-ş  Y.Zarviqarov  zabitlər  önündə  belə  b ir 
çıxış  edir  ki.  regiondakı  m üharibə  torpaq  müharibəsi  yox. 
islamm  xristianlığa  qarşı  m üharibəsidir.  O,  çıxışmda  gösto- 
riıdi:  « ...D ü n y a m n   islam  ölkələrinin  ııümayondəlori,  hərbi 
müşavirlər  Bakıya  (?)  yığışıblar  ki,  bizim  xaçı  necə  smdı- 
rıb,  əzsin lər...  Xristianlığa  qarşı  bir  yürüş  var,  Bıı  yürüşdə 
ya  dinimizi,  şərəfim izi  qorumalıyıq,  ya  da  şərəfsizliyi  q ə- 
bul  edib  tabe olmalıyıq».
V.Savelyevin  -   vicdanlı  rus  kəşfiyyatçısının  «Moxfı 
arayışı»  səriştəli,  haqsızlıqlarla  barışm ayan  b ir  zabitiıı  ə n  
böyük  etirafıdır.
Qarobağ:  «Eçnıiədzin»in  maxfi qrijl  altınıia
93


Поделитесь с Вашими друзьями:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   23


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©www.azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə