R Ö V ş Ə n n 0 V r u z o ğ L u



Yüklə 10.09 Mb.
Pdf просмотр
səhifə1/23
tarix23.06.2017
ölçüsü10.09 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   23
21582

R Ö V Ş Ə N   N 0  V R U Z O Ğ L U
QARABAĞ: 
«EÇMİƏDZİN»İN 
MƏXFİ QRİFİ  ALTINDA
'   ) Щ Ь   -
B a k ı   -   « Ç ı r a q »   ~   2 W 2

Kitabın nəşr edilınəsində göstərcliyi köımkliyə görə 
Azərbaycan Respublikası Dağlıq Qarabağ bölgəsinin 
A&rbayeanlı İcmasınm İdarə  heyztinin saılri, İcmanıtı 
rəhbəri,  Şuşa şəlıər İcra hakimiyyətinin başçısı 
Bayram Səforov cənablarma taşztkkür edirik
M ə s l ə   hə t ç i l ə r :
C.Ə.Bdhranıov  t.ii.fd., professor.
L.I.Krasnov.  General-mayor  (keçmiş  Zaqafqaziya  Hərbi 
Dairəsi)
U.Muxamedcanov  (366-cı alayın  leytenantı.  Özbəkistan) 
X.Saburov  (366-cı alayın kiçik leytenantı.  Tacikistan) 
M.Umudyarov  (366-cı alayın  leytenantı.  Qırğızıstan) 
L.Pokrovski (366-cı alayın  rabitəçisi.  Rusiya  Federasirası)
E l m i   r e d a   k t o r u :  
Əliağa  Cəfərov
Beynəbcalq Ekologiva  və  Təbiətdən 
Istifadə Akademiyasının akademiki
R ö \ ş ə n   N o v r u z o ğ l u .
Qarabağ:  «Eçmhdzin»in m əxfi qrifi altmda.  B a k ı, « Ç ııa q » ,
2012,  352  səh.
„   0503020907-01  Л П |  ,  
067 
2 0 1 2
© «Çıraq»  nəşriyyatı, 
2012
Qarabağ:  «Eçmiədzin»in  məxfı  qrifı  aitmda
3
Haqq  am  gəlib  çatmışdır.  Terroriznıi  birbaşa  və  у  a 
dolayısı  ilə  dəstəkləyən  hər  bir  ölkə  və  ya  təşkilat  bey- 
nəlxalq  birlik  tərəfindən  m əsuliyyətə  cəlb  olunmalıdır. 
Azərbaycan  teırorizmdən  çox  əziyyətlər  çəkmişdir.  Er- 
mənistanm  təcaviizü  başlcındığı  andan  erməni  terrorçu 
qruplan  tərəfındən  Azərbaycana  qarşı  32  terror  aktı  tö- 
rədilmişdir.  Erm əni  terrorçularmın  Azərbaycan  xalqına 
qarsı törətdiyi terror aktları  Ermənistan silahlı  qüvvələri- 
nin  Azərbaycana  genişmiqyaslı  təcavüzünün  əsas  d e ­
mentia tindən  biridır.  Bit  terrorizrnin  nəticəsi  kimi  on 
minlərlə  azərbaycanlı  öldümlmüş,  bir milyon  cıdam  qaç- 
qm  vəziyyətinə  diişmüş,  Azərbaycan  ərazisinin  20 faizi 
Ermənistan  tərəfindən  işğul olunmuşdur.
İlharn  Ə L İ Y E V
Azarbaycan Respublikasının prezidenti

Qarabağ:  «Eçmıədzinmn məxfı qrijı altında
5
İŞĞAL  O L U N M U Ş   A Z Ə R B A Y C A N  Ə R A Z İL Ə R İ
1813-1828-ci  illərə q ədər A zərb a yca n   dövlətiııin  sa h əsi 
təxm inən  410 min  kv.km  o lu h
1813-1 82 8 -ci  illərdə  işğ a l  edilm iş  Azərbcıycan  ərazi- 
ləri:  Iran  əsarəti a ltın d a h   C ən u b i A zərbaycan  - - sa h əsi  təx- 
m inən  280 m in kv.km .
Rusiycı  əsarəti  altm dakı  Ş im a li  A zərb aycan   -   sahəsi 
təxm inən  130 m in  1'cv.km.
1918-ci  ildə  R usiyanın  təzyiqi  ılə  erm ənilərə  veribniş 
Irəvan xa n b ğ ı  -  sa h əsi  9 m in  kv.km.
Rusiya  əsarəti a /tm a   alınan  D ərb ən d  xanlığı  -  sah əsi  7 
miıı  kv.km.
1918-1920-ci  illərdə Azərbaycarı  D em o kra tik R espubli-
kasıııın  m alik  olduğu  ə r a z ih r i  —  sahəsi  təxm inən  114  min 
kv.km.
1920-ci  ildə  A zərbaycan  D em o kra tik  R espu blika sım n  
ə r a z ih r in i  işğal edən  n ts  im periyasının  bölü şd ü rd üyü  A zər- 
bctycmı  əraziləri:  Zəngəzur,  Göyçə,  Şərur,  D ərələyəz,  D ili- 
ccm  E rm ənistan  S o vet S o sialist R espublikasım n,  B orçalı  isə 
Giirci'ıstan  Sovet  Sosialist  R esp u b lika sım n   n əzarətinə  veril- 
di.  Birlikdə sahəsi  təxm inən  27,4  nıin  kv.  km.
1920-1991-cı  ilb r d ə   S S R İ  əsa rəti  a ltm d a   q a b m ş  A zər- 
baycan  Sovet  S osialist  R espublikasının  ərazisi  -   86,6  min 
kv.  krn.

6
Rövşən Novruzoğlu
A zərbaycanın  1988-1994-cü  illərdə  e rm ə n ilə r  tərofin- 
dən  işğal  edilmiş  əraziləri  -   cəm i  17.610  kv.km.:  Dağlıq 
Qarabağ  M uxtar  Vılayətı  (Şuşa,  X ankəndi,  Xocalı,  Ə sg ə- 
ran,  X ocavənd,  A ğ d ərə,  Hadrut)  işğal  tarixi  -  1988-1994- 
cü  illər.  Ü m um i  sahəsi -  440 0  kv.  km.
L A Ç IN  -   18  may  1992-ci  il  -   1835  kv.  km.
1923-cü  ildə  yaradılıb.  İnzibati  rayon  kimi  1930-cu  ıl- 
dən  təşkil  edilib.  1992-ci  il  m ayın  18-do  işğal  edilib.
K Ə L B Ə C Ə R -  3-4  aprel  1993-cii  ıl  -   1936  kv.  km. 
İnzibati  rayon  kimi  1930-cıı  ildə  təşkil  edilib.  1993-cü 
il  aprelin  3-4-də  işğal  edilib.
A Ğ D A M   -  23  iyul  1993-cü  il  -   1094  kv.  km.
1828-ci  ildə  yaradılıb.  İıızıbatı  rayon  kirni  1930-cu  ıldə 
təşkil  edilib.  1993-cü  il  iy ulu n   2 3 -d ə  işğal  edilib.
C Ə B R A Y IL  -   23  avqu st  1993-eü  il  -   1050  kv.  km. 
1873-cü  ildə  Y elizavetpol  quberniyasının  tərkibində 
Cəbrayıl  qəzası  kimi  yaradılıb.  inzibati  rayon  kim i  1930-cu 
ildə  təşkil  edilib.  1993-cü  il  avqustun  23-də  işğal  edilib.
FÜZULİ  -   23  avqust  1993-cü  ıl  -   1386  kv.  km 
İıxzibati  rayon  kimi  1930-cu  ildə  təşkıl  edilıb.  1959-cıı 
ilə  kimi  Qaryagin  adlanıb.  1993-eü  il  avqustun  23-də  ışğal 
edilib,
Qarctbağ:  «Eçmiədzin»in məxfı qrifi altında
7
Q U B A D L I -   31  avqust  1993-cü  il -   802  kv.  k m  
inzibati  rayon  kimi  1933-cü  ildə  yaradılıb.  1963-cii  il- 
d ə  ləğv  ed ilərək   ərazisi  Z əngilan  rayonu  ilə  birləşdirilib. 
1964-cü  ıldə  isə  y enidən  aynlıb.  1993-cü  il  avqustun  31-də 
ışğal  edilib.
Z Ə N G İ L A N  -   30  oktyabr  1993-cü  il -  707  kv.  km.  i n ­
zibati  rayon  kimi  1930-cu  ildə  təşkil  edilib.  1957-ci  ilədək 
Piıçivan  adlanıb.  1993-cü  il  oktyabrın  30-da  işğal  edilib.
Son  iki  əsrd ə  tarixi  torpaqlarım ızm  işğalı  v ə   ilhaqı  xal- 
qımıza  qarşı  vaxtaşırı  soyqırımı  ilə  m üşayiət  o lu n m u ş  və 
bu  zaman  iki  m ilyondan çox  soydaşım ız qətlə  yetirilmişdir.

8
Rövşən Novrnzoğlm
A Z Ə R B A Y C A N L I L A R I N   S O Y Q I R I M I  
H A Q Q I N D A   A Z Ə R B A Y C A N   R E S P U B L İ K A S I  
P R E Z İ D E N T İ N İ N   F Ə R M A N l
A zərbaycan  Respublikası  müstəqillik  qazandıqdan  son- 
ra  xalqımızm  tarixi  keçmişinin  obyektiv  m ən zərəsin i  yarat- 
maq  imkanı  ə ld ə   edılmişdir.  Uzun  illər  gizli  saxlamlan, 
üzerinə  qadağa  qoyulm uş  h əq iq ətlə r  açılır,  tə h rif   edilmış 
h adısələr özünün  əsl  qiym etini  ahr.
A zərbaycan  xalqına  qarşı  d ə fə lə rlə   törədilm iş  və  uzun 
illərdən  bəri  öz  siyasi-hüquqi  qiym ətini  alm am ış  soyqırımı 
da  tarixin  açılm am ış  səh ifələrin d ən   biridir.
1813-cü  və  1828-ci  illərdə  im zalanan  G ülüstan  və 
Türkm ənçay  m üqavilələri  Azərbaycan  xalqm ın  parçalan- 
masının,  tarixi  torpaqlarım ızın  bölünm əsinin  əsasın ı  qoydu. 
Azərbaycan  xalqm m   bu  milli  faciəsinin  davamı  kimi  orıun 
torpaqlarınm  zəbti  başlandı,  Qısa  bir  m ü d d ə td ə   bu  siyasət 
gerçəkləşdirilərək, e rm ə n ilə rin   kütlevi  su rətd ə  A zəı baycan 
torpaqlarına  köçürülm əsi  h əy ata  keçirildi.  Soyqırım ı  A zər- 
baycan  to ф a q la п n ın   işğalm ın  a y n lm a z   bir  h isso sin ə  çevril- 
di.
İrəvan,  N axçivan  və  Q a ıa b a ğ  x an lıq lan n ın   ərazilərin d ə 
m əskunlaşdırılan  e rm ə n ilə r  o ıa d a  yaşayan  azəıbaycanlılar- 
la  m ü q a y isəd ə  azlıq  təşkil  e tm ə lə rın ə   baxm ayaraq,  öz  ha- 
vadarlarm m   him ayəsi  altm da  «ermoni  vilayəti»  adlandırı- 
lan  inzibati  bölgünün  yaradılm asına  nail  oldular.  Belə  süni 
ərazi  bölgüsü  ilə,  əslində,  azərbaycanlıların  öz  torpaqlarm - 
dan  qovulm ası  və  m əh v   edilmosi  siyasətınin  b ü n ö v rəsı 
qoyuldu.  « B ö y ü k   Erm ənistan»  ideyaları  tə b liğ   o lunm ağa 
başlandı.  Bu  u y d u rm a  dövlotin  A zərbaycan  torpaqlarm da 
y aradılm asm a  «bəraət  qazandırm aq  m ə q s ə d ilə »   erm om  
xalqımn  tarixinin  saxtalaşdırılmasına  yon o lm iş  gemşrnia-
Qarabağ:  «Eçmiədzin»in məxfı qrifi altında
9
yaslı  proqramlar  reallaşdırıldı.  Azərbaycanm,  iimumən 
Qafqazm  tarixinin  tə h rif olunm ası  h əm in   proqramların  mü- 
hüm tərkib  hissəsini  təşkil  edirdi.
«Böyük  Ermənistan»  yaratmaq xülyasından  m hlanan er- 
məni  qəsbkaıiarı  1905-1907-ci  illərdə  azərbaycanlılara qarşı 
açıq  şəkildə  genişmiqyaslı  qanlı  aksiyalar  həyata  keçirdilər. 
Ermənilərin  Bakıdan  başlanan  vəhşilikləri  Azərbaycam  və 
indiki  Ermənistan  ərazisiııdəki  A zərbaycan  kəndlərini  əhatə 
etdi.  Y üzlərlə  yaşayış  m əntəqəsi  dağıdılıb  yerlə  yeksən 
edildi,  minlərlə  Azərbaycanlı  v əh şicəsin ə  qətlə  yetirildi.  Bu 
hadisəlorin  təşkilatçıları  m ə sələn in   mahiy\;ətinin  açılma- 
sma,  ona  düzgün  hüquqi-siyasi  qıym ət  verilməsinə  maneçı- 
lik  tö rəd ə ıək   azərbaycanlılarm  mənfi  obrazmı  yaratmış,  öz- 
ləıinin avantürist torpaq  iddialarım  pərdələmişlər.
Birinci  diinya  m üharibəsindən  və  Rusiyada  baş  vermiş
1917-ci  il  fevral  vo  oktyabr  çevrilişiərindən  m əlıarətlə  isti- 
fadə  edon  erm ənilər  öz  iddialarmı  bolşevik  bayrağı  altında 
reallaşdınnağa  nail  oldular.  1918-ci  ilin  mart aym dan  etiba- 
rən  əksinqilabçı  ünsürlərlə  m ü b arizə  şüarı  altında  Bakı 
Kommunası  tə rəfind ən   ü m unıen  Bakı  qubenıiyasını  azər- 
baycanlılardan  təm izləm ə k   m ə q sə d i  giidən  m ə n fu r  plan 
həyata  keçirilm əyə  başlandı.  H əm in  günlərdə  erm ənilərin 
törətdikləri  cinayotlər  A zərbaycan  xalqınm  yaddaşına  əbə- 
di  həkk  olunmuşdur.  M inlərlə  dirıc  Azərbaycanlı  əhali  yal- 
nız  milli  m ən su b iy y ətin ə  görə  m əh v   edilmişdir.  Erm ənilər 
evlora  od  vurnıuş,  insanları  diri-diri yandırm ışlar.  Milli  mc- 
maıiıq  ıncilorini.  m əktəbləri,  xəstəxanalaıı,  m əscid   və 
digor  abidolori  dağıtmış,  B ak m m   böyük  bir  hissəsini  xara- 
balığa  çevirmişlər.
A zərbaycanlılarm   soyqırımı  Bakı,  Şamaxı,  Q u b a  qəza- 
larında,  Z əngozurda,  Naxçıvanda,  Lənkoranda  və  Azər- 
baycamn  başqa  b ö lg ələrin d ə  xüsusi  qəddaılıqlarla  həyata 
keçirilmişdir.  Bu  əraz ilərd ə  dinc  əhali  kütləvi  sıırətdo  qət-

10
Rövşən Novruzoğlu
lə  yetirilmiş,  k ə n d lə r  yandırılmış,  milli  m ə d ə n iy y ə t  abidə- 
ləri  dağıdılıb  m ə h v  edilmişdir.
Azərbaycan  Xalq  C ü m hu riy y əti  yarandıqdan  soııra
1918-ci  ilin  m art  had isələrin ə  xüsusi  diqqət  yetirmişdir. 
N azirlər  Şurası  1918-ci  il  iyulun  15-də  bu  faciənin  tədqıqi 
m ə q səd ilə-  fövqəladə  istintaq  kom issiyasım n  yaradılması 
haqqında  qərar  qəbul  etdi.  K o m issiy a  mart  s o y q m m m ı,  il- 
kin  m ə rh ə lə d ə   Şamaxıdakı  vəhşilikləri,  İrəvan  qubenıiyası 
ərazisində  erm ənilərin  törətdikləri  ağır  cinayətləri  araşdır- 
dı.  D ü n y a  ictimaiyyətinə  bu  h e q iq ə tlə ri  çatdırm aq  ü çün 
Xarici  İşlər  Nazirliyi  n ə z d in d ə   xüsusi  q uıum   yaradıldı. 
19]9  v ə   1920-ci  ilin  mart  ay ın m   31-i  iki  d ə fə   A zərb ay ca n  
Xalq  C üm h u riy y əti  te rə fin d ə n   üm um m illi  m a təm   günii 
kimi  q eyd  edilmişdir.  Ə slin d ə   bu,  azərbaycanlılara  qarşı 
yürüdülen  soyqırım ı  v ə  b ir  ə s rd ə n   artıq  davarn  ed ən   tor- 
paqlarım ızm   işğalı  p ro seslərin ə  tarix d ə  ilk  d ə f ə   siyasi  qiy- 
m ə t  v erm ək  cəh di  idi.  Lakin  A z ə rb a y c a n   Xalq  C üm huriy- 
yətinin  süqutu b u   işin  başa  ça tm a s m a   im kan verm ədi.
Zaqafqaziyam n  so v e tlə ş m ə s in d ə n   öz  çirkin  m ə q səd ləri 
üçün  istifadə  e d ə n   e rm ə n ilə r  1920-ci  ildə  Z ə n g ə z u ru   ve 
A zərbaycanm   b ir  sıra  toıpaqlarını  E rm enistan   S SR -in  əra- 
zisi  elan  etdilər.  Sonrakı  d ö v rd ə   bu  əraz ilərd ək i  azorbay- 
canlılarm  deportasiya  ed ilm əsi  siyasətini  daha  da  genişlən- 
d irm ək   m ə q s ə d ile   yeni  v a s itə lə ro   ə l  atdılar.  Bunıın  iiçün 
onlar  SSRİ N a z irlə r  Sovetinin  23  d e k a b r  1947-ci  ıl  « E r m e ­
nistan  S S R -d ən   kolxozçuların  v ə  b aşq a  azərbaycanlı  əhali- 
nin  A z ə ıb a y c a n   SSR-in  Kiir-Araz  ovalığma  köçürülnıəsı 
haqqında»  xüsusi  qərarına  v ə   1948-53-cü  illəıdə  azərbay- 
canlıların  öz  tarixi  torpaqlarm dan  kiitləvi  surətdə  deportasi- 
yasına  d ö v lə t  səviy y əsin d ə  nail  oldular.
E n n ə n i  m illətçiləri  öz  havadarlarının  k ö m əy i  ılə  50-cı 
illərdən  etib arən   A zərb ay can  xalqına  qarşı  k əsk in   m ətıəvi 
təcavüz  k am p an iyasm a  başladılar.  K eçm iş  sovet  m ə k a n m -
Qarabağ:  «Eçmiədzin»in məxfı  qri.fi altında
11
da  m ü n təzəm   şək ild ə  yayılan  kitab,  jurnal  və  q əze tle rd ə 
milli  m əd əniyyətim izin,  klassik  irsimizin,  mem arlıq  abidə- 
lərimizin  ə n   nəfıs  n üm u n ə lərim n   erm ən i  xalqına  m ən su b  
olduğunu  sübut  etm ə y ə   çalışırdılar.  Eynı  zam anda  onlar tə- 
rəfm dən   bütün  dünyada  azərbaycanlıların  m ənfı  obrazmı 
formalaşdırmaq  cəhdləri  də  güclənirdi.  «Yazıq,  m əzlurn 
erməni  xalqı»nın  surətini  yaradaraq  əsrin  əv v əlin d ə 
regionda  baş  verən  lıadisələr  şüurlu  surətdə  tə h rif  olunur, 
azərbaycanlılaıa  qarşı  soyqırmı  tö rəd ə n lər  soyqırım  qur- 
banları  kımi  q ə lo m ə  verilirdi.
Əsrin  ə w ə l i n d ə   ək sər  əhalisı  azərbaycanlı  olan  İrəvan 
şəlıərindən  v ə  Ermənistan  SSR-in  d ig ə r  bölgələrindən 
soydaşlarımız  təqiblərə  m əruz  qalaraq  kütləvi  surətdə  qo- 
vulurdu.  A zərbaycanlıların  hüquqları  erm ənilər  tərə fin d ən  
kobudcasına  pozulur,  ana  dilində  təhsil  almasma  ə n g ə llə r 
törədilir,  onlara  qarşı  repressiyalar  həyata  keçirilirdi.  Azər- 
baycan  kəndlərinin  tarixi  adları  dəyişdirilir,  toponim ika  ta- 
rixində  misli  g örünm əyən  q ə d im   toponimlərin  m ü asir  ad- 
larla ovəzolunm a  prosesi  baş  verirdi.
Saxtalaşdırılmış  ennəni  tarixi  gənc  erm ənilərin  şovi- 
nist  ruhunda  b ö yü m əsin ə  z əm in   yaratm aq  üçün  dövlət  si- 
yasoti  səviyyəsiııə  qaldırıhrdı.  Böyük  humanist  ideallara 
xidm ət  edon  A zorbaycan  odəbiyyatı  v ə   m əd ən iy y əti  ru­
hunda  tərbiyə  oluıımuş  yeni  nəslim iz  ekstıemist  ermoni 
ideologiyasının  təqibtərinə  m ə ru z   qalırdı.
A zərbaycan  xalqm ın  m ənəv iy y atm a,  milli  qüruruna  və 
monliyinə  yönolmiş  böhtanlar  siyasi  v ə  hərbi  təcavüz  üçün 
ideoloji  zom in  yaradırdı.  Xalqım ıza  qarşı  aparılan  soyqırım 
siyasoti  öziinün  siyasi-hüquqi  qiym ətini  taprnadığı  üçiin  ta­
rixi  faktlar  sovet  m ətbuatm da  e rm ə n ilə r  tə rəfın d ən   tolırif 
olıınur  vo  ictimai  fıkir  çaşdırılırdı.  Erm ənilərin  sovet  reji- 
mindoıı  b o h rə lə n ə rə k   həyata  keçirdiklori  və  80-ci  illorin 
un.fiar-iu.'a  daha  da  güclənən  antiazorbaycan  tobliğatına

12
Rövşən Novn/zoğhı
Azərbaycan  Respublikasımn  rəhbərliyı  v ax tm d a  lazımi 
qiym ət venn əd i.
1988-ci  ıldən  ortaya  atılan  q ondarm a  Dağlıq  Q arab ağ  
konfliktinin  ilkin  m ərh ə ləsin d ə  azərbaycanlıtarm   ö z  tarixi 
torpaqlarmdan  qovulmasına  da  respııblikada  dtizgün  siyasi 
qiym ət  verilmödi'.  Azərbaycanm   Dağiıq  Q arab ağ  Mııxtar 
V ilayətinin  Eırmənistan  SSR-in  tərk ib in ə  daxil  edilm əsi 
haqqm da  erm ənilərin  qeyri-konstitusion  qərarm ı  v ə  M os- 
kvanın  əslin d ə  bu  vilayəti  X üsusi  İdarəetırıə  K o m itəsi  va- 
sitəsilə  A zərbaycanm   tabeliyindən  çıx an n asın ı  xalq n n ız 
ciddi  narazılıqla  qarşıladı  v ə  mühiim  siyasi  ak siy alara  əl  at- 
maq  m əcb u riy y əti  qarşısmda  qaldı.  R esp ub lik ad a  k cçirilən 
m itinqlər  zamanı  to rp aq lan m ızm   işğalı  siyasəti  qotiy y o tlə 
pislənsə  də,  A zərbaycan rəhbərliyi  öz  passiv  m ö v q e y in d ə n  
əl  çəkınədi.  M ə h z   bunun  nəticəsi  olaraq,  1990-cı  ilin  yan- 
var  ayında  getd ikcə  g üclənən  xalq  h ərək atın ı  boğmaq 
m ə q sə d ilə   B akıya  qoşunlar yeridildi,  y ü zlərlə  A zo rb ay can - 
lı  m ə h v   və  şik əst  edildi,  yaralandı,  d ig ə r  fız'iki  tə zy iq lə ro  
m əru z  qoyuldu.
1992-ci  ilin  fevralında  erm ə n ilə r  Xocalı  şə h ə rin in   əh a- 
lisinə  misli  gö rü n m əy ən  divan  tutdu.  T a rix im izə  Xocalt 
soyqırım ı  kimi  həkk  olunan  bu  qanlı  faciə  m in lə r lə   azəı- 
b aycanlınm   m ə h v   edilməsi,  əsir  alınması,  şohorin  yerlə 
yeksan edilm əsi  ilə  qurtardı.
M illətçi-separatçı  erm əniiərin  Dağlıq  Q a rab ağ d a  başla- 
dığı  işğalçı  horəkətın  nətıcəsi  olaraq,  bu  gün  b ir m ily o n d an  
artıq  soydaşım ız  erməni  qəsbkarları  tə rə fın d ə n   oz  do ğ m a 
yurd-yuvalarm dan  didərgin  salınmış,  çad ırlaıd a  yaşam ağa 
m e h k u m   edilmişdir.  Ərazimizin  20  faizınin  e m ıə n i  Silahlı 
Q üvvələri  tərəfm don  işğalı  zamanı  m in lərlə  v ə tə n d a ş ım ız  
şəhid olm uş,  x əsarət almışdır.
A zərb ay ca m n   XIX-XX  əsrlərd ə  baş  verərı  b ütü n   faciə- 
ləri  torpaqlarm m   zəbti  ilə  m üşayiət  olunaraq,  e rm ə n ılə rin
Qarabağ:  «Eçmiədzin»in məxfı qrifı  altında
13
A zərbaycanhlara  qarşı  düşiinülmüş,  planlı  su rətd ə  həyata 
keçirdiyi  soyqırımı  siyasətinin  ayrı-ayrı  m ərh ə lələrin i  təş- 
kil  etmişdir.  Bu  hadisələrin  y alm z  birinə  -   1918-ci  il  mart 
qtrğınına  siyasi  qiy m ət  v erm ək   cəhdi  göstərilmişdir.  A zər- 
baycan  Xalq  C üm huriyyətinin  varisi  kim i  A zərbaycan  Res- 
pııbiikasj  bu  gün  onun  axıra  q ə d ə r   h ə y ata  keçire  bilm ədiyi 
qərarların  məntiqi  davamı  olaraq,  soyqırım  hadisələrin ə  si­
yasi  qiymot  verm ək  borcunu  tarıxin  hökm ü  kimi  qəbul 
edir.
A zərbaycan  xalqma  qarşı  töredilm iş  bütün  soyqırım 
faciələrini  qeyd  etm ək  m ə q səd ilə  q əra ra   alıram:
1.31  m art  A zərbaycanlıların  soyqırımı  günü  elan  edil-
sin.
2. 
A zərbaycan  Respublikasımn  Milli  M əclisinə  tövsiyə 
olunsun  ki,  azərbaycanlıların  soyqırımı  ilə  bağlı  had isələrə 
həsr  olunm uş  xüsusi  sessiyanın  keçirilm əsi  m ə sə lə s in ə  
baxsın.
Heydar ƏLİYEV 
A zərb avcan   R espu b likasm m   Prezidenti
B akı  şəhəri,  26  m art  1998-ci  il

14
Rövşan  Novruzoğlu
X O C A L I   S O Y Q I R I M I N I N   İ L D Ö N Ü M Ü   İL Ə  
Ə L A Q Ə D A R   A Z Ə R B A Y C A N   X A L Q I N A  
M Ü   R A C İ Ə T
Ə ziz həm vətənlər!
H ä n n a tli şoydaşlar!
Bu  gün  mətı  Şizə  insanlığm  ta rix in d ə  ən  q ə d d a r  və 
amansız  kütləvi  terror  h ad isələrin dən   biri  olan  Xocalı  soy- 
qırımı  m ünasibətilə  m üraciət edirəm .
Xocalı  faciəsi  iki  yüz  ildən  çox  m ü d d ə td ə   d av ak ar  er- 
məni  millətçiləri  tə rə fm d ə n   xalqım ıza  qarşı  aparılan  etnık 
təm izləm ə  v ə   soyqırımı  siyasətinin  qanlı  səhifəsidir,  Müx- 
tə lif  vaxtlarda  fərqli  şəkildə,  xüsusi  inc o lik lə  yeridilon  bu 
mənfisr s iy a s ə tv ə d ü ş m ə n ç ilik  heç  zam an   dayanm arm ş,  gab 
açıq  qarşıdurm a  və  qanlı  toqquşm alar  şək lin i  almış,  gah  da 
dövrün tə lə b lə rin ə  uy ğ u n  ideoloji  form a  ilə  pərd ələn m işd ir.
15  il  əv v əl  təcavüzkar  erməni  şovinistlərinin  irəlı  siir- 
dükləri  ərazj  iddiaları  azərbaycanhlarm   qədirn  torpaqların- 
dan  kütləvi  deportasiyasma,  çoxsaylı  terror aktlarına  və  tam- 
miqyaslı  amansız m üharibəyə  səb əb   oldu.  N ə tic ə d ə   on  min- 
lərlə  insan  həlak  oldu,  əlil  v əziyyətinə  düşdü,  yıiz  m inlərlə 
soydaşımız  qaçqm  və  məcburı  k ö çk ü n ə  çevrildi.  Dağlıq  Qa- 
rabağ  və  onurı  ətrafında  olan  7  rayonum uz  enrtəni  hərbi  bir- 
loşmələri  tərəfm dən  ışğal  edildi.  Lakin  1992-ci  ıl  fevrahn 
26-da  qədim  Xocalı şəhərinm  misli  g örü n m əm iş  qəddarlıqla 
m əhv  edilməsi  bu  faciələrin  ən   dəhşətlisi  oldu.  Erməni  hər- 
bi  birləşmələri  366-cı  sovet  alayı  ilə  bİrlikdo  qadmlara, 
uşaqlara,  qocalara  aman  verm ədən  y ü zlərlə  insanı  xiisusi 
vəhşiliklə  qətlə  yetirdi,  onları  hərb  tarixində  analoqu  olma- 
yan  işgəncə  verm əklə  öldürdii,  təh q irlərə  m ə ru z   qoydu.  Öz 
amansızlığma,  vəhşiliyinə,  kiitləviliyino  v ə   törədilən  cina- 
yətlərin  ağırlığına  görə  Xocalı  taciəsi  insanlığın  tarixində 
qara  ləkə kimi  qalacaq.
Qarabağ:  «Eçmiədzin»in məxfı qrifı altında
15
Xocalı  soyqırımını  tö rə tm ə k d ə   erm əni  şoviııistlərinin 
m əqsədi  xalqımızı  qorxutmaq,  v ah im ə  içində  saxlamaq, 
onun  m übarizə  əzm ini  qımıaq,  tşğal  faktı  ilə  barışm asm a 
nail  olmaq  idi.  Lakin  d ü şm ən   öz  məkrli  niyyətlərinə  çata 
bilmədi.  Xocalı  mvidafiəçiləri  tə p ə d ə n   dırnağa  q ə d ə r  müa- 
sir  silahiarla  tochiz  ofunmuş  d ü ş m ə n   qarşısırıda  özünü  itir- 
mədi,  əyilm ədi,  qəhrəm anlıq  və  r e ş a d ə t  n ü m unələri  gös- 
tərdi.  Onlar  qeyri-bərabər  döyiişdə  igidliklə  vuruşaraq,  əsl 
fədakarbq  və  v ə tən p ərv ərlik  nüm ayiş  etdirdiler,
Xocalı  faciəsindən  danışarkən,  о  zam an   Azərbaycana 
rəhbərlik  e d ən   şəxsləriıı  və  xalqa  rə h b ərliy ə  ıddialı  olan 
qüvvələrin  siyasi  v ə  m ənəvi  m ə su liyy ətim   ayrıca  qeyd  et- 
m ə k   iazımdır.  Öz  v o zifə borcu n a  görə  vətəndaşların  asayi- 
şini  və  təhlükəsizliyini  qorumalı  olan  dövlət  orqanları  şə- 
hərin  miidafıəsini  təşkil  etm ək  ü çü n   heç  bir  əm əli  tədbir 
görməm iş,  ş ə b ə r sakinlərini  taleyin ü m ıd in ə  buraxmışdılar. 
Uzun  miiddət  m ü hasirə  şəraitində  qalan,  güclii  d ü şm ən lə 
ınərdliklə  vuruşan  şəh ərin   m ü d afiəçilərin ə  heç  bir  k ö m ə k  
göstərilməm işdir.  R espublikam n  rəsm i  rəhbərliyi  baş  ver- 
nıiş  ağır  cinayet  və  soyqırımı  aktıııın  miqyasları  və  ağırlığı 
haqqında  di'mya  d ö v lə tləıin ə  və  beynəlxalq  ictimaiyyətə 
m ək ım at  v erm ək,  h əq iq əti  çatd ın n aq   əv əz in ə,  real  vəziy- 
yəti  g iz lətm əy ə  cəhd  etmiş,  tam   fəaüyyətsizlik,  m əsuliy- 
yətsizlik  v ə  xalqın  taley inə  b ig an əlik   nüm ayiş  etdirmişdi. 
Sonradan  d a  Xocalı  soyqırım ının  m a h iy y ətm ı  açmaq,  onıın 
toşkilatçılarmı  v ə  icraçılarınt  ifşa  etm ək  üçün  heç  bır  iş  gö- 
nilmomişdir.  X alqım ızın  faciəsi,  yiizlərlə  insanın  m ə h v   ol- 
muş  həyatı  о  zam ankı  hakinıiyyət  və  m ü x aliiət  tə rə fm d ən  
yalnız  sıyası  m ü b a rizəd ə  qarşılıqlı  ittihamlar  iiçün  vasitə 
rolunu  oynamışdır.
1994-cü  ıldən  başlayaraq  A zorbaycan  hökum əti  və 
purlamenti  Xocaİı  s o y q m m ı  və  biitövlükdo  erməni  şovi- 
:vr.<•miih»!:'iU-n.nin  azo rb a y can lılara  qarşı  töreidiyi  cinayot-

16
Rövşən Novm zoğlu
lər  haqqında  lıəqiqətləri  olduğu  kiıni  bütüıı  miqyası  v ə 
dəh şətləri  ilə  d ü n y a  dövlətlərinə,  parlamentlərino,  geniş 
ictim aiyyətə  çatdırm aq,  bütiin  bunlarm  soy q ın m ı  siyasətı 
kiırıi  ta n ın m asın a  nail  olm aq  xətti  yeridır.  Bu,  Xocalı  şə- 
hidlərinin,  V ə tə n   m üdafıəçilərinin  ruhu  qarştsmda  bizim 
v ə tə n d a ş h q   v ə   insanlıq borcum uz  olmaqla bərabər,  həm   do 
faciənin  beyrtəlxalq  hüquqi-siyasi  qiym ət  almasına,  onun 
ideoloqlarm m,  təşkilatçılarm ın  və  icraçılarının  layiqincə 
cəzaland ırılm asm a yönəlm işdir.
A z ə rb a y c a n m   d ö v lə t  rehborliyi  Erm ənistan-A zərbay- 
can,  D ağlıq  Q arab ağ  m ü n aq işəsin in beynəlxalq hüquq  prin- 
siplərinə  uy ğ u n   ə d a l ə ü i  helli,  ərazilərim izin  işğaldan  azad 
edilməsi  ü çü n   m ə q sə d y ö n lii  v ə   ardıcü  iş  aparır.  H aqq-əda- 
lət,  b eynəlxalq  h ü q u q   bizim   tərəfımizdədir,  zam an  bızim  
x eyrim izə  işləyir.  Bu  gün  dövlətim iz  v ə   xalqımız  iqtisadi, 
siyasi  v ə  m ə n ə v i  c ə h e td ə n   m üqayisəolunm az  d ə r ə c ə d ə  
güclənib,  m ü stəq il  A zərb a y c a n   dövləti  dünya  siyasə.tmin 
m ühüm   faktoruna  çevrilib.  İnanıram  ki,  A zərbaycanm   döv- 
lət  m üstəqilliyinin  daha  da  m ö h k əm lən m əsi,  sərhədlərinin 
to xunulm azlığm m   v ə   ərazi  bütövlüyünün  təmın  edilm əsi 
Xocalı  ş ə h id lərin ə  v o   xalqım ızın  bütün  qəhrəm an  övladla- 
rına  ucaldılan  m ö h tə ş ə m   ab id ə olacaqdır!
B u  milli  m a təm   günündo  Xocalı  şəhidlərinin  vo  q əh rə- 
m anlarmın  m ü q ə d d ə s   ruhu  qarşısında  baş  oyorək,  Allahdan 
onlara  rəhm ə t  diləyir,  onların  yaxınlarına,  bütün  xalqımıza 
başsağlığı  verırəm!
H eyılar Ə L İ Y E V  



Поделитесь с Вашими друзьями:
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   23


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©www.azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə